Managementsamenvatting Eindrapportage Onderzoek Decentrale Markten versie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Managementsamenvatting Eindrapportage Onderzoek Decentrale Markten versie 1.0 30092013"

Transcriptie

1 De Proeftuin decentrale duurzame collectieven : De opkomst van lokale burgerinitiatieven in de energiemarkt en de betekenis voor netbeheerders en netbeheer van realisatie naar toekomst Inleiding Vanaf 2009 begint een opmerkelijke groep nieuwe spelers zich te melden op de energiemarkt. Bijna 400 initiatieven van burgers en kleine ondernemers zijn gezamenlijk als collectief - aan de slag met duurzame energie. Ze willen de lokale economie en gemeenschap versterken, bundelen inkoopkracht, zijn producent, leveren lokale energie en energiebesparingdiensten en fungeren als energieke aanjagers van duurzame projecten in hun eigen regio. De impact op de landelijke (duurzame) energievoorziening van deze nieuwe partijen is vooralsnog beperkt. Het belang van deze ontwikkeling zit vooral in het feit dat de categorie eindgebruikers, tot voor kort een relatief passieve actor in de energiesector, zich nu als collectief begint te organiseren. Daarnaast is het van belang dat burgers zich doelbewust inzetten voor een lokale en duurzame decentrale energievoorziening. Waar het voor grotere producenten minder interessant is om in kleinschalige opwekking te investeren, stappen groepen burgers in het vacuüm. Er ontstaan nieuwe decentrale markten met nieuwe decentrale marktspelers. Dit betekent dat overheden, marktpartijen en ook de netbeheerders met een nieuw type gesprekspartners te maken krijgen. Netbeheer Nederland heeft aangegeven meer inzicht te willen in deze nieuwe ontwikkeling om duidelijkheid te krijgen hoe zij hier het beste op kan inspelen. De Projectgroep Smart Grids van de Netbeheer Nederland heeft de volgende doelen geformuleerd: (1) Verkennen wat de mogelijkheden en behoeftes op het gebied van lokale/decentrale (energie)markten zijn, zowel van marktspelers als netbeheerders en (2) Visievorming op het gebied van een toekomstbestendig marktmodel. Het onderzoeksteam Schwencke, Van der Steenhoven en Wendel is in december 2012 gevraagd om hen daarbij te ondersteunen en heeft in de maanden januari tot oktober 2013 onderzoek gedaan. De onderzoeksvragen zijn: 1. Welke spelers zijn actief op de decentrale markten? Wat kenmerkt hen? Welke wensen en behoeften hebben zij ten aanzien van de netbeheerders (en de energiemarkt)? 2. Wat betekent dit voor de netbeheerders? Hoe kunnen zij op deze ontwikkeling inspelen? De aandacht gaat hierbij uit naar de initiatieven waarbij burgers een actieve rol spelen: decentrale (duurzame) collectieven. Deel 1: Marktverkenning: de spelers, drijfveren en impact Als eerste is er gekeken naar de spelers die actief zijn op de decentrale markten. Hieronder behandelen we de belangrijkste observaties over deze markten. Daarbij gaan we in op de kenmerken,wensen en behoeften van deze nieuwe spelers ten aanzien van de netbeheerders (en de energiemarkt). Nieuwe spelers op de markt - De trend van proactieve burgerbetrokkenheid in de energievoorziening begint zich vanaf steeds duidelijker af te tekenen. Er zijn verschillende typen burgerinitiatieven : (1) de 1

2 windcoöperaties die al twintig jaar actief zijn en de nieuwere lichting (2) energiecoöperaties of lokale duurzame energiebedrijven, (3) dienstverleners en coöperatieve projectontwikkelaars van (middel)grote wind- of zonprojecten die burgers als participant betrekken en (4) wijk- en buurtinitiatieven en andere lossere samenwerkingverbanden. Men schat het aantal initiatieven op enkele honderden, verspreid over het land: 15 windcoöperaties, 100 energiecoöperaties (rechtspersonen), enkele coöperatieve projectontwikkelaars en vele lossere samenwerkingsverbanden. - De meeste collectieven zijn net gestart, anderen zijn echter al langere tijd bezig en uitgegroeid tot professionele bedrijven (windcoöperaties). Ze beschikken over eigen kapitaal, expertise en een trouwe achterban. Er wordt in toenemende mate regionaal en landelijk samengewerkt. - Deze collectieven willen de energietransitie versnellen, meer duurzame lokale productie, energiekosten reduceren, de lokale economie en gemeenschap versterken en meer zeggenschap over de eigen energievoorziening. De coöperatie is de meest verkozen rechtsvorm. De maatschappelijke doelstelling staat centraal, zonder dat dit commerciële overwegingen in de weg hoeft te staan. Veel collectieven zijn te zien als sociale ondernemingen. Ze zijn stevig geworteld in de sociale omgeving, werken nauw samen met lokale ondernemers, gemeente, provincie, kennisinstellingen. Sociaal vertrouwen is een key asset. - Vanuit de energiesector bekeken, is de combinatie van rollen die deze collectieven innemen in de energieketen interessant. Ze zijn geclusterde eindgebruikers, producent, leverancier, in uitzonderlijke gevallen netbeheerder én dienstverleners op gebied van energiebesparing. De levering is meestal in samenwerking met een vergunninghoudende leverancier geregeld. Het gaat er bij de collectieven vooral om dat zij de eigen collectief opgewekte stroom kunnen leveren aan de eigen leden. - Ook interessant is dat burgers waarde hechten aan collectief opgewekte lokale duurzame energie. Dit kan worden vergeleken met de opkomst van groene stroom ongeveer 10 jaar geleden. Impact op het energiesysteem - De collectieven hebben invloed op het aandeel decentrale duurzame energie, met name wind op land en zonpv. Op dit moment blijft een flink deel van het (technisch) potentieel voor regionale duurzame opwekking en energiebesparing onbenut. Voor grotere producenten zijn investeringen in kleinschalige productie vaak niet interessant. De collectieven stappen in dit vacuüm. Dit effect wordt ook al zichtbaar in het snel toenemende aandeel zonpv. - Op dit moment heeft hun inzet nog geen impact op het energiesysteem vanuit oogpunt van de capaciteit en balanshandhaving. - Tot 2020 verwachten de netbeheerders geen significante problemen in het netwerk; er is voldoende ruimte in de bestaande netten om de verwachte volumes op te vangen. - Na 2020 kunnen problemen ontstaan als de meest ambitieuze decentrale duurzame scenario s worden gerealiseerd. - Alle toekomstscenario s ook de business as usual en de meest conservatieve scenario s - gaan uit van een substantiële toename van het aandeel duurzame decentrale productie. De collectieven zijn dit potentieel op dit moment aan het realiseren. Zij zetten de eerste stappen richting de 14% doelstelling. Netbeheerders anticiperen al op een groter aandeel zonpv en kleinschalig wind en in die zin hoeven zij hun strategieën daar niet op aan te passen. Het kan met de collectieve inzet van burgers alleen een stuk sneller gaan dan verwacht. 2

3 Maatschappelijke impact: opkomst van een lokale energiebeweging - De snelle opkomst van energie initiatieven kan het beste begrepen worden in termen van een maatschappelijke beweging. Het laat zien dat een deel van de bevolking zich overduidelijk bereid toont om werk te maken van de transitie naar een duurzame energievoorziening. Ze zetten zich met veel eigen tijd en middelen in voor de publieke zaak, faciliteren een brede maatschappelijke discussie over energie, vergroten de bewustwording rond energie en vergroten het proactieve draagvlak voor verduurzaming en de energietransitie. Daarnaast realiseren zij baten op gebied van lokale werkgelegenheid, economie en sociale gemeenschap. Deze energieke burgerbeweging sluit aan bij een bredere burgerbeweging waarin burgers meer zeggenschap claimen over hun eigen leefomgeving. - Wij stellen voor om deze nieuwe realiteit als proeftuin te zien: de Proeftuin Duurzaam Decentrale Collectieven. Net als de IPIN proeftuinen (rond intelligente netten) kunnen deze decentrale collectieven een bron zijn van technologische én sociale innovatie. Deze proeftuin is spontaan ontstaan, niet centraal gecoördineerd en gefinancierd, maar is wel bestaande realiteit. Netbeheerders, en andere partijen, kunnen hier hun voordeel mee doen. Wensen en behoeften ten aanzien van netbeheerders - De collectieven hebben een neutraal, redelijk positief beeld van netbeheerders, maar hebben verder relatief weinig verwachtingen. Er is wel kritiek te horen op de dienstverlening en klantgerichtheid. Toegang krijgen tot de netbeheerder blijkt lastig. De juiste personen binnen de organisatie zijn lastig te vinden, informatie op de website is moeilijk toegankelijk, tarieven ervaart men als onoverzichtelijk en soms onbegrijpelijk. Interessante producten- en diensten kent men niet of zijn door de kosten buiten het bereik(zoals Energie in Beeld). Men beveelt aan: zorg dat de dienstverlening op orde is en bestaande diensten flexibeler en gemakkelijker toegankelijk zijn of korter uitgedrukt: Doe gewoon je werk goed. - Men ziet de netbeheerders als natuurlijke en logische partners, gezien de gedeelde regionale binding en maatschappelijke doelstelling (als nutsbedrijven ). De monopoliepositie kan samenwerking in ook in de weg staan (afhankelijkheid, inflexibiliteit van de netbeheerder). - De minder ervaren collectieven en de meerderheid van de aangesloten leden van de coöperaties hebben weinig kennis van de werking van de energiesector en hebben daarmee ook slecht zicht op de werkzaamheden, taken, rollen en verantwoordelijkheden van de netbeheerders. Verder is er behoefte aan: - adviesdiensten en ondersteuning bij projectontwikkeling, op gebied van energiebesparing en aan informatie- en dataservices. - Slimme technologie en ICT voor koppeling van lokale vraag aan lokaal aanbod. - Meer flexibiliteit in de tarifering. - Stroomlijning van aansluitprocedures, flexibelere financieringsmogelijkheden en ondersteuning rond lokale opslagfaciliteiten. - Meer flexibiliteit bij verbruikersprofielen - Er is opvallend weinig animo voor eigen netwerken. - een verdienmodel op gebied van balanshandhaving of capaciteitsmanagement, bijvoorbeeld door flexibiliteit te leveren. 3

4 Deel 2: De rol van de netbeheerder, dienstverlening, producten en tarifering Wat betekenen deze ontwikkelingen voor de netbeheerders? Hoe kunnen zij hierop inspelen? - Allereerst is van belang welke rol de netbeheerders kunnen en willen nemen in de facilitering van de energietransitie en in het bijzonder: in het faciliteren van de invoeding van decentrale productie in de haarvaten van het netwerk. Op diverse gelegenheden hebben de netbeheerders zich uitgesproken vóór een proactieve faciliterende rol in de energietransitie. Dit is in het recente Actieplan Duurzame Energievoorziening: Op Weg naar het Energiesysteem van 2030 bekrachtigd. - Vanuit die rol ligt ook een actieve ondersteuning van de energiecollectieven voor de hand. Zij zijn een van de actoren die actief zijn op deze markt en dragen actief bij aan vergroting van het aandeel decentraal duurzame energie. - In de samenwerking tussen collectieven en netbeheerders is het belangrijk om oog te hebben voor verschillen in de tijdshorizon en zichttermijn en daaruit voortvloeiende belangen. Beslissingen over investeringen in de netwerken vraagt om lange zichttermijnen, gericht op 2030 en Decentrale initiatieven zijn gericht op korte termijn realisatie. Hun zichttermijn is twee tot drie jaar, of in geval van windprojecten vijf tot acht jaar. - In veel projecten met netbeheerders ligt het accent op de lange termijn mogelijkheden van intelligente technologie (smart grids). De collectieven hebben de bestaande realiteit voor ogen en hebben op dit moment weinig behoefte aan geavanceerde innovatieve intelligente technologie die op dit moment nog weinig oplevert. Tegelijkertijd staat een aantal van deze initiatieven vooraan bij het implementeren van innovatieve beschikbare technologie in hun praktijk. Hieruit ontstaan vervolgens ook weer innovatieve combinaties van glasvezel, ICT technologie en energieprojecten (zoals rond LomboXnet). Uit dit onderzoek is naar voren gekomen welke diensten en producten de netbeheerder kan aanbieden om een proactieve faciliterende rol te spelen in de energietransitie. Dat zijn de onderstaande eerste drie punten. Daarnaast is dieper ingegaan op zaken die daarvoor nodig zijn (wet en regelgeving) en is getracht de discussie over lokale balancering te verhelderen. 1. Klantbenadering (van de nieuwe collectieve klantgroepen); 2. Dienstverlening en adviesdiensten de netbeheerder als project- en kennispartner, verschaffer van dataservices; 3. Toegang tot het net, aansluitdiensten: Aansluiting of inpassing van decentrale productieinstallaties aan het net, procedures en tariefstelling; 4. Intelligente sturing, systeembaten, tariefstelling en verdienmodellen voor collectieven; 5. Wet- en regelgeving, tariefregulering. 4

5 Cluster 1: Klantbenadering op maat ( Toegang tot de netbeheerder ) - Waar de netbeheerders tot voor kort met een overzichtelijke groep specialisten te maken hadden, worden ze nu benaderd door groepen burgers die iets met energie willen. Voor de netbeheerder is onduidelijk op welke manier ze deze nieuwe klanten het beste kunnen faciliteren. Andersom is het voor de collectieven vaak onduidelijk bij welk loket ze moeten aankloppen. Netbeheerders zullen hun klantbenadering aan de veranderende markt moeten aanpassen en zijn daar deels ook al mee begonnen. Dit begint bij een helder omschreven klantsegmentering. - In dit onderzoek is een eerste aanzet gegeven voor klantsegmentering gericht op collectieven. Voorgesteld wordt om deze verder te differentiëren op basis van volwassenheid, soort organisatie en het kennisniveau van de energiesector. - Voor de startende initiatieven is een centrale landelijke klantingang of loket geschikt. Deze poortwachter screent op kennisniveau, verheldert de vraag achter de vraag en verwijst vervolgens door naar de juiste ingang bij de regionale netbeheerders, of naar algemene informatie- en servicepunten voor collectieven (zoals HIER Opgewekt, servicepunten Natuur- en milieuorganisaties en gemeenten), of bestaande collectieven in de eigen regio. Dit kan via een centrale internetportal. - Voor de gevorderden is een meer maatwerk en een persoonlijke klantbenadering wenselijk. Zeker als het lokale energiebedrijf goed ingebed is in de regio, is een directe lijn met de regiomanagers nuttig. - Netbeheerders zijn hier al mee aan de slag gegaan, maar kunnen deze decentraal collectievenklantbenadering daarnaast ook gezamenlijk verder uitwerken. Cluster 2: Netbeheerder als project- en kennispartner: Adviesdiensten, dataservices - Netbeheerders lijken zich nog niet voldoende bewust van de rol die zij als kennispartner kunnen spelen. Er is behoefte aan ondersteuning en advies op gebied van (regionale) projectontwikkeling, energiebesparing, technische mogelijkheden van aansluitingen, dataservices en tools en middelen om vraag en aanbod aan elkaar te koppelen. Bestaande adviesdiensten (voor de commerciële markt of overheden) zijn uit te breiden en aan te passen aan de wensen van collectieven. - In dit domein speelt de vraag welke diensten tot de standaard dienstverlening en het gereguleerde takenpakket of tot de commerciële dienstverlening gerekend worden. Dit is onder relevant met oog op de kosten die in rekening gebracht worden. Voor collectieven liggen marktconforme tarieven voor dienstverlening buiten bereik. - Er is grote behoefte aan dataservices om inzicht te krijgen in het energiegebruik en productie van de regio, wijken en huishoudens. Gezien hun traditionele rol in beheer van data kunnen netbeheerders hier een actieve rol spelen. Welke rol dat precies is en hoe deze zich verhoudt tot commerciële marktpartijen is onderwerp van een Europese discussie. Leveranciers en overige dienstenaanbieders (ODA s) zien hier ook een rol voor zichzelf weggelegd, waarbij vooral de ICT en Telecom sectoren zich sterk manifesteren. - Netbeheer Nederland heeft inmiddels positie bepaald op dit punt (juni 2013) en spreekt zich uit voor een actieve rol voor netbeheerders als market facilitator ten aanzien van dataverkeer. De gedachtevorming is ook tussen de netbeheerders onderling nog niet uitgekristalliseerd. De netbeheerders vragen zich onderling af of zij een rol hebben in inzichtelijk en toegankelijk maken van energiedata en zo ja, welke dat dan is. De meesten zien mogelijkheden in het toegankelijker 5

6 maken van data ( open data ) en creëren van open source software, hardware en open-data platforms. Gezien de voortdurende discussie is het wenselijk om de positie van Netbeheer Nederland actiever uit te dragen en te concretiseren. - Er zijn al diverse informatie en datatools beschikbaar die ook aantrekkelijk zijn voor collectieven. Dit geldt bijvoorbeeld voor meetservices, Energie in Beeld (regionale energieinformatie) en EnergieAandeel (speciaal ontwikkeld voor collectieven). Deze zijn tools niet altijd bekend, of zijn voor collectieven zeker te duur. Actiever uitdragen van beschikbare en betaalbare tools en diensten voor deze doelgroep is wenselijk. - Een bijzondere casus waar netbeheerders zich moeten beraden op hun rol, gaat over de beoogde nieuwe regeling voor coöperatieve opwekking (met verlaagd energiebelastingtarief). Cluster 3: Toegang tot het net ( aansluiten, aansluiten, aansluiten ) - Decentrale collectieven vragen om tijdige, flexibele en betaalbare toegang tot transport en meer maatwerk ofwel: aan een meer flexibele opstelling van de netbeheerder. Dit geldt voor de aansluitingen van afnemers, als voor aansluitingen voor invoeding op het net. Decentrale collectieven hebben met beide te maken: als vertegenwoordigers van afnemers, dienstverleners en als producent. Voor de aansluitingen van afnemers vragen de volgende punten om aandacht: - De huidige tariefstructuur wordt als onoverzichtelijk ervaren. Het is wenselijk dat er transparante informatie over tarieven, voorwaarden en kosten beschikbaar is. Daarnaast is er behoefte aan vereenvoudiging van de bestaande tarieven (vooral voor grootverbruikers), die beter aansluiten bij de beleving van de klant. - Er is meer maatwerk gewenst met bestaande aansluitingen. De aanname is dat veel aansluitingen op dit moment te ruim bemeten zijn, of dat deze situatie zich gaat voordoen als gevolg van energiebesparing. De gemiddelde klant heeft weinig kennis van het eigen energiegebruik, laat staan dat ze weten wat piekbelasting is en dat dit bepalend is voor de capaciteit (grootte) en daarmee de kosten van de aansluiting. Ook ontbreekt de kennis over alternatieve mogelijkheden. De netbeheerder kan services aanbieden om de geschiktheid van de bestaande aansluiting te bepalen. Te denken is aan eenvoudige (online) tools en applicaties die een indicatie geven van de kosten van een nieuwe of gewijzigde aansluiting. Dit maatwerk leidt er toe dat systeembaten door lagere (piek)belasting van het net ook bij de afnemer terecht komen. - Er is behoefte aan meer flexibiliteit in contractvormen en tarifering. Dit bestaat gedeeltelijk al voor grootverbruikers, maar kan uitgebreid worden richting kleinverbruikers. Te denken is aan flexibele abonnementen op basis van transportbundels (zoals gebruikelijk in de Telecomsector). Waar een aansluiting nu als product wordt gezien waarvoor de netbeheerder kosten maakt, is een meer dienstgerichte benadering mogelijk die beter aansluit bij de wensen en behoeften van een klant. Voorgesteld wordt om een stappenplan (of roadmap) te ontwikkelen waarbij van de bestaande tarifering op basis van het product aansluiting naar een meer flexibele transportdienst met prijsprikkels toegewerkt wordt. - Met meer flexibiliteit zijn eenvoudige prijsprikkels in te bouwen die ook interessant voor de netbeheerder zijn met oog op vraag- en aanbod sturing. 6

7 Voor de aansluitingen voor invoeding (productie) vragen de volgende punten om aandacht: - De verwachting is dat de vraag naar nieuwe aansluitingen voor invoeding van productieinstallaties op het net in de nabije toekomst zal toenemen. De netbeheerders kunnen gezamenlijk toewerken naar een op decentrale duurzame opwekking gericht aansluitbeleid. - Op dit moment bestaat er onduidelijkheid (onder collectieven) over de noodzaak, mogelijkheden en kosten voor een tweede aansluiting. Deze vraag doet zich bijvoorbeeld voor in geval er een zonnecentrale geplaatst wordt op het dak van een gebouw met een bestaande aansluiting. Een standaardprotocol voor een tweede aansluiting op een WOZ object ontbreekt. Netbeheerders geven aan dat in plaats van een tweede aansluiting een administratieve oplossing mogelijk is, maar deze is wettelijk lastig en is momenteel niet beschikbaar. Netbeheerders zullen zich hier dan sterk voor moeten maken. - Er is behoefte aan een meer gecoördineerde stroomlijning van de procedures voor nieuwe aansluitingen in de procedures voor vergunningen, subsidies, e.d. De netbeheerder kan nu pas beginnen als het hele project rond is. Dat is voor beide partijen niet de ideale oplossing en leidt tot veel vertraging. - Een aantal coöperaties brengt naar voren dat zij behoefte hebben aan flexibelere financieringsmogelijkheden, met name rond de (eenmalige) aansluitkosten. Het risico voor de netbeheerder van een andere financieringsconstructie zou gedekt kunnen worden via een fonds van de gezamenlijke netbeheerders waaruit zij deze voorloop kosten financieren of meer ruimte van de ACM om dergelijke risico s te socialiseren. Hierbij wordt door de netbeheerders verwezen naar de onbenutte mogelijkheden in de door de ACM goed te keuren bijzondere uitbreidingsinvestering. Cluster 4: Intelligente sturing van lokale vraag en aanbod ( lokaal Balanceren ): Systeembaten, decentrale diensten en verdienmodellen In gesprekken met lokale initiatieven kwamen vooral de volgende punten naar voren: - Er blijken veel spraakverwarringen en misverstanden te bestaan rondom de mogelijkheden van intelligente sturing van lokale (of decentrale) vraag en aanbod, over te verwachte systeembaten en kostenvoordelen van intelligente sturing. - Decentrale collectieven willen de eigen wind- en zonnestroom zoveel mogelijk zelf gebruiken in eigen huis, binnen een wijk of binnen een collectief. Idealiter werkt men toe naar regionale zelfvoorziening. Dit wordt ook wel aangeduid als lokaal balanceren. Als intelligente netten lokale uitwisseling mogelijk maken, staan decentrale initiatieven er positief tegenover. Anderzijds zit men vaak ook niet altijd te wachten op al die high tech fratsen en zijn er zorgen over de privacy. - Voor netbeheerders gaat het bij intelligente sturing van vraag en aanbod om de mogelijkheden die dit biedt voor de balanshandhaving of capaciteitsmanagement. - Het gaat voor alle partijen om lokaal afstemmen van vraag en aanbod, maar de doelen en functionaliteiten zijn verschillend. Het is dus zinvol om een helder onderscheid aan te brengen tussen sturing of afstemming van de vraag en het aanbod met oog op: (1) lokale zelfvoorziening, (2) balanshandhaving en balansherstel, (3) capaciteitsmanagement en (4) de transportkosten. - Ook bestaan er veel vragen over de systeembaten die te verwachten zijn bij invoering van intelligente netten. Diverse studies suggereren dat er aanzienlijke baten te verwachten zijn. Deze 7

8 systeembaten zouden dan via tariefverlaging, of een systeem van positieve prijsprikkels aan de eindgebruikers doorberekend kunnen worden. Dit schept verwachtingen bij decentrale collectieven (en andere partijen). Zo verwacht een aantal bijvoorbeeld dat er al op korte termijn een interessant verdienmodel voor hen ontstaat rond het aanbieden van flexibiliteit aan de netbeheerders met oog op balanshandhaving en het verminderen van de netbelasting met het oog op capaciteitsmanagement. Daarnaast bestaat er de verwachting over de transportkosten. Men verwacht dat deze kosten zullen afnemen als vraag en aanbod zoveel mogelijk lokaal op elkaar zijn afgestemd. Er is dan immers minder transport over de hogere netten nodig, zo is de gedachte. In de gesprekken met netbeheerders is het volgende beeld naar voren gekomen: - Op gebied van balanshandhaving zien de systeem- en netbeheerders voorlopig geen rol weggelegd voor decentrale collectieven. De trend is om balancering op een hoger systeemniveau, en zelfs Europees, te regelen. Dit is echter punt van een Europese discussie. De netbeheerders zijn het hier onderling niet over eens. - Op gebied van capaciteitsmanagement zien de netbeheerders in de toekomst (na 2020) wel een rol weggelegd voor decentrale collectieven (vooral voor de aangesloten huishoudens). Tot 2020 verwacht men nog geen capaciteitsproblemen (op situationele knelpunten na), dus is actieve sturing op dit niveau nog niet nodig. Op de langere termijn is dit wel het geval. Met inzet van slimme technologie, verbeterde afstemming van vraag en aanbod, kunnen de pieken worden verkleind en netverzwaring worden voorkomen. Van capaciteitsmanagement in de lagere netten worden aanzienlijke systeembaten verwacht. Deze baten liggen echter in uitgestelde investeringen na De huidige tariefregulering staat het niet toe dat deze toekomtige baten nu aan een beperkte groep worden uitgekeerd. Hierdoor vervalt de businesscase. Wat betreft de vraag rond de transportkosten blijkt het lastig om de directe baten te bepalen als de transportafstanden verminderen. De netbeheerders voeren aan dat de functionaliteit van de hogere netten ook bij een betere lokale afstemming van vraag en aanbod in de lagere netten noodzakelijk zal blijven. - Duidelijk is dat de kostentoerekening en de huidige tariefstructuur ter discussie staan. De systeembaten zullen omgezet moeten worden in een meer flexibele tariefstructuur, waardoor gerichtere prijsprikkels kunnen worden gegeven (op capaciteit en transport). Het huidige tarievenstelsel leent zich niet voor actieve sturing of capaciteitsmanagement. De baten komen onvoldoende terecht bij degene die een positieve bijdrage levert. Meer inzicht over de verwachte baten wordt onder andere mogelijk op basis van de resultaten van de IPIN projecten waarbij een aantal uitgangspunten van de MKBA Intelligente netten getoetst en gevalideerd zullen worden. - Een nadere verdiepingslag en positiebepaling is wenselijk. Met name over balanshandhaving op lokaal niveau bestaat veel discussie. - Netbeheerders zullen helderheid moeten verschaffen over deze kwesties en daar actief over communiceren richting decentrale collectieven en beleidsmakers. Het is goed om realistisch en eerlijk te zijn over de beperkte mogelijkheden die er op dit moment zijn om lokale flexibiliteit te belonen. 8

9 - Ook hier is te constateren dat decentrale collectieven en netbeheerders vanuit verschillende tijdshorizonnen redeneren. De baten van intelligente netten zijn pas op de langere termijn te verwachten, terwijl sommige decentrale collectieven de voordelen op korte termijn verwachten. Cluster 5: Beleids-juridische context Wettelijk kader en gevolgen voor marktmodel. - De wet- en regelgeving is op een aantal punten sterk in ontwikkeling. Zo is 1 augustus 2013 overgegaan naar een nieuwe marktmodel: van een netbeheerdersmodel naar een leveranciersmodel. Dit heeft aanzienlijke gevolgen voor de rol van de netbeheerder in de relatie met kleinverbruikers. De netbeheerder wordt in de keten ten opzichte van de klant naar achteren geschoven. Dit nieuwe marktmodel (het leveranciersmodel) leidt echter niet tot onoverkomelijke problemen bij de facilitering van collectieven en de duurzame decentrale energietransitie. - Daarnaast zijn er sinds 2011 in het kader van het STROOM wetgevingstraject en sinds de eerste helft van 2013 in het kader van het SER Energieakkoord intensieve externe en interne discussies gevoerd die relevant zijn voor zowel de netbeheerders als de decentrale collectieven. Deze trajecten is ruim aandacht aan decentrale duurzame opwekking. Het is belangrijk dat ook de rol en belangen van de collectieven in deze besluitvormingstrajecten meegenomen worden. - Relevante wetgeving die dit najaar 2013 wordt uitgewerkt zijn: de verdere uitwerking van STROOM, het Experimenten-AMvB en de fiscale regeling voor een energiebelastingkorting bij coöperatieve opwekking. - De in dit rapport voorgestelde producten en diensten zijn in te passen in de huidige marktordening. De huidige rollen en verantwoordelijkheden staan de facilitering van de duurzame energietransitie niet in de weg. Wel is duidelijk dat er nieuwe spelers zijn, die een nieuwe rol of combinaties van rollen in de keten innemen. Voor de netbeheerders is een stevigere verankering van hun rol in het faciliteren van energietransitie wenselijk. - Wat betreft tariefregulering is wel verandering van het wettelijk kader nodig. Zowel ten aanzien van de transportdienst (capaciteitstarief) als de aansluitdiensten lijken de juiste incentives (en tariefdragers) voor een duurzame decentrale energietransitie te ontbreken. Er is behoefte aan meer flexibiliteit. Op het gebied van wettelijke wijzigingen stellen wij dan ook voor in de bestaande tarievenregulering meer flexibiliteit in te bouwen. Belangrijk is hierbij te zoeken naar het juiste evenwicht tussen het kostenveroorzakersbeginsel, meer transparantie en flexibelere dienstverlening aan de klant. Er is ruimte om met behoud van het huidige capaciteitstarief afnemers voor goed gedrag (besparing en duurzame opwekking) te belonen. - Het is wenselijk om te onderzoeken of er ruimte is om de kosten van de nieuwe aansluiting voor duurzame decentrale invoeding op een dusdanige manier in het tarief te verrekenen, dat dit beter aansluit bij de financieringsmogelijkheden van de collectieven en andere decentrale projectontwikkelaars. Gezien het voorgaande is het verstandig om binnen het STROOM traject bij het Ministerie van Economische Zaken en de ACM aan te haken aangaande de discussies over decentrale invoeding en de kostenverdeling in de tariefregulering. - Daarnaast is nadere concretisering en verruiming van de mogelijkheden van de marktfaciliterende rol op gebied van advies en dataservices wenselijk. 9

10 Vervolgstappen: Naar een Actieplan decentrale collectieve duurzame energievoorziening - Deze zomer heeft Netbeheer Nederland het Actieplan Duurzame Energievoorziening: Op Weg naar het Energiesysteem van 2030 opgesteld en bekrachtigd. In het najaar 2013 zal in een aantal toegespitste multi-stakeholder bijeenkomsten met betrokken partijen uit de keten het actieplan verder uit te werken in gedetailleerde werkplannen voor de periode Wij stellen voor om in deze context ook een werkplan decentrale collectieve duurzame energievoorziening verder uit te werken, samen met een aantal representatieve vertegenwoordigers van de decentrale collectieven. - Het voorstel is om dit aan te laten sluiten bij de in dit onderzoek naar voren gekomen clusters, waarop de samenwerking tussen netbeheerders en collectieven vorm kan krijgen (of aandacht vraagt): 1. Toegankelijkheid netbeheerders: klantbenadering en dienstverlening; 2. Producten en diensten voor decentrale collectieven: advisering, dataservices; 3. Toegang tot het netwerk: aansluitingen en tarifering; 4. Intelligente sturing: systeembaten, tariefstelling; 5. Wet- en regelgeving: tarifering, kostentoerekening en verdeling. - We bevelen aan om goed gebruik te maken van de best practices uit de Proeftuin Collectief Decentraal Duurzaam. Hier is inmiddels een schat aan praktijkervaring opgedaan of is men die juist aan het opbouwen (lessen uit de praktijk met oog op de toekomst). 10

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Energieke Bo+omup aan de slag met Energie

Energieke Bo+omup aan de slag met Energie Energieke Bo+omup aan de slag met Energie Waar hebben we het eigenlijk over? 300-450 ini9a9even (HIER Opgewekt) Ini9a9even van burgers: 1. Windcoöpera9es (> 90: 15) 2. Energiecoöpera9es- bedrijven (> 2009:

Nadere informatie

De Energietransitie van Onderaf

De Energietransitie van Onderaf De Energietransitie van Onderaf Rapportage WP3 - Handelingsperspectieven DEEL 0 Inleiding 1 Auteurs Roelien Attema & Geerte Paradies Uitgegeven voor Titel Versie 1.0 STEM programma Rapportage WP3 Handelingsperspectieven

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie

De Proeftuin Decentrale Duurzame Collectieven.

De Proeftuin Decentrale Duurzame Collectieven. Eindrapportage Netbeheer Nederland Onderzoek Decentrale Markten. Een onderzoek naar de nieuwe decentrale markten, De Proeftuin Decentrale Duurzame Collectieven. Van realisatie naar de toekomst. Energieke

Nadere informatie

IPIN Proeftuin Lochem

IPIN Proeftuin Lochem IPIN Proeftuin Lochem Inleiding, samenwerking, uitdaging Oktober 2013 Ben Tubben Opzet programma IN4Energy Het consortium IN4Energy maakt het mogelijk dat deelnemers aan de proeftuin daadwerkelijk richting

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Lokale Energievoorziening

Lokale Energievoorziening een strategische verkenning Annelies Huygen TNO/CvE UvA Energieke Bottom Up in de Lage Landen Anne Marie Schwencke Inventarisatie Anne Marie Schwencke 16 windprojecten en nog 5 kleinschalige windprojecten

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN)

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten

De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten De kracht van delen in lokale wind- en zonprojecten Menno van Rossum De Windcentrale Jeroen Vanson Greenchoice 21 November 2014 AGENDA Greenchoice Over Greenchoice Lokale initiatieven en coöperaties De

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten

Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten Conclusies en aanbevelingen (uit Rapport TNO september 2013 in opdracht

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten

Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten Energiecoöperaties: ambities, handelingsperspectief en interactie met gemeenten De energieke samenleving in praktijk 23 januari 2015 Hans Elzenga, Anne Marieke Schwencke 1 Onderzoeksvragen (i.o.m. met

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Samen is de snelste weg voor Wind op Land

Samen is de snelste weg voor Wind op Land Samen is de snelste weg voor Wind op Land NWEA bijeenkomst Leon Pulles Januari 2015 Vragen aan de zaal Wie is er voor wind energie op land? Wie vindt windmolens mooi? Wie wil een 3 MW molen op 300 meter

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Slimme netten net wel, of net niet? Presentatie Smart Grids MVO Bijeenkomst Oostburg Zeeland. Cofely Energy & Infra

Slimme netten net wel, of net niet? Presentatie Smart Grids MVO Bijeenkomst Oostburg Zeeland. Cofely Energy & Infra Slimme netten net wel, of net niet? Presentatie Smart Grids MVO Bijeenkomst Oostburg Zeeland Cofely Energy & Infra INHOUD Voorstellen Waarom eigenlijk Smart Grids? De transitie naar Smart Grids Verschillende

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Nederland wordt slimmer met energie

Nederland wordt slimmer met energie Nederland wordt slimmer met energie SPEECH Bert de Vries, plv. Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, NEBC 8 juni (uitgesproken door Jaco Stremler (plv. directeur Energie en Duurzaamheid)

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken Wido van Heemstra Adviseur Agentschap NL Saldering, de stand van zaken Saldering: de stand van zaken Wido van Heemstra Agentschap NL Nationaal Zonne-energiedebat Universiteit Utrecht 13 mei 2013 Overzicht

Nadere informatie

Gebruikers en smart grids

Gebruikers en smart grids Gebruikers en smart grids KIvI NIRIA 23 Juni Gorinchem Geert Verbong Inhoud Belofte van Smart Grids: de actieve gebruiker Verschillende rollen Homo economicus De groene consument Nieuwe diensten De lastige

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

Figuur 1: De ontwikkeling van de kostprijs van zonne-energie en batterijen versus de consumentenprijs van elektriciteit

Figuur 1: De ontwikkeling van de kostprijs van zonne-energie en batterijen versus de consumentenprijs van elektriciteit Energiebedrijven op zoek naar toegevoegde waarde De transitie naar een hernieuwbaar en deels decentraal energielandschap zal zich doorzetten. De vervanging van de centrale elektriciteitsproductie door

Nadere informatie

Mogelijkheden collectieven

Mogelijkheden collectieven Mogelijkheden collectieven Welke mogelijkheden zijn er 23 januari 2914 Roelof Dijkstra Sectorstrategie Inhoud Over Enexis Trias Energetica Standaard situatie Zon-PV op eigen woning Collectieve opwek Waarom

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

Route naar een Duurzame Energievoorziening

Route naar een Duurzame Energievoorziening Route naar een Duurzame Energievoorziening Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Bijeenkomst: 25 november 2013, Power Lab 5 / USI & KIVI-NIRIA Inhoud Energie-transitie Energieakkoord voor duurzame groei

Nadere informatie

Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014

Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014 Aan de Raad Raad Made, 24 oktober 2014 OPINIERONDE 2 oktober 2014 Agendapuntnummer: 6 Raadsvergadering 16 oktober 2014 Onderwerp: Sociale randvoorwaarden windenergie Registratienummer: 14int03080 Casenr:

Nadere informatie

Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten

Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten Thierry Van Craenenbroeck First Belgian Smart Grid Day 18/10/2012 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Kader

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014

Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Glasvezel Ommen-Hardenberg Nieuwsbrief januari 2014 Afgelopen jaar bent u geïnformeerd over de mogelijkheden voor aanleg van glasvezel in de buitengebieden van de gemeenten Ommen en Hardenberg. In de tweede

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Smart Grids & Elektrisch vervoer. Innovatie workshop. Delft, 7 januari 2011. Joris Knigge Innovatie Asset Management

Smart Grids & Elektrisch vervoer. Innovatie workshop. Delft, 7 januari 2011. Joris Knigge Innovatie Asset Management Smart Grids & Elektrisch vervoer Innovatie workshop Delft, 7 januari 2011 Joris Knigge Innovatie Asset Management Inhoud Inleiding Energietransitie en Elektrisch vervoer (mobile) Smart Grids Praktische

Nadere informatie

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen?

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen? FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? De opwekking van duurzame energie loopt nog niet zo n vaart, ook niet in de Achterhoek. En zeker de wat grotere initiatieven, ook van bestaande

Nadere informatie

MKB Energie Coöperatief West - Friesland. Ing. John Braakman MBA Directeur ZON Energie Groep Funding partner ECWF

MKB Energie Coöperatief West - Friesland. Ing. John Braakman MBA Directeur ZON Energie Groep Funding partner ECWF MKB Energie Coöperatief West - Friesland Ing. John Braakman MBA Directeur ZON Energie Groep Funding partner ECWF Inhoud 1. ZON Energie Groep 2. Wie wat en waar is het ECWF 3. Status tot op heden 4. Exploitatie

Nadere informatie

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013 C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL 20 november 2013 Overzicht 1.Saldering 2.Zelflevering 3.Verlaagd tarief bij collectieve opwek Nb. Disclaimer: hoe

Nadere informatie

Energieakkoord: Wij zijn aan zet!

Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord in het kort - Akkoord over energiebesparing binnen de SER tussen overheid, natuur- en milieuorganisaties, vakbonden, energieproducenten, netbeheerders,

Nadere informatie

Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht

Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht Inleiding De Vrijhandelsorganisatie voor (verder: VOEG ) heeft kennisgenomen van het door de Autoriteit Consument & Markt op 22 oktober

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Stand van zaken en uitdagingen grootschalige aanbieding slimme meter

Stand van zaken en uitdagingen grootschalige aanbieding slimme meter Your logo USmartConsumer Stand van zaken en uitdagingen grootschalige aanbieding slimme meter Henk van Elburg Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.nl Henk.vanelburg@rvo.nl Dutch Day, 25 juni 2015 IEE

Nadere informatie

Energiek Alphen aan den Rijn

Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief Maart 2014 Energiek Alphen aan den Rijn Nieuwsbrief maart 2014 De items in deze Nieuwsbrief: Derde Repaircafe op 27 maart 2014! Huiskamersessie ODWH en Energiek Reactie E-Decentraal op STROOM

Nadere informatie

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Bonaire, 26 augustus 2013 Betreft: internetconsultatie Wet elektriciteit en drinkwater BES Status: openbaar Geachte heer,

Nadere informatie

Loyens en Loeff seminar

Loyens en Loeff seminar Loyens en Loeff seminar Stientje van Veldhoven D66 woordvoerder energie en klimaat De politiek van salderen Een sterk merk? Bekijk decentrale opwekking / salderen vanuit een politieke bril: Decentraal

Nadere informatie

Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving

Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving Deze leeswijzer geeft een overzicht van de inhoud van het rapport Smart Grid pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving.

Nadere informatie

STEM DE ENERGIETRANSITIE VAN ONDERAF

STEM DE ENERGIETRANSITIE VAN ONDERAF STEM DE ENERGIETRANSITIE VAN ONDERAF Tussentijdse resultaten de huidige situatie Samenvatting oktober 2014 Nationale en Europese doelstellingen op het gebied van duurzame energie zijn ambitieus. Burgers

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

Samenwerken aan Energie voor de toekomst. Duurzame energie vanuit het perspectief van Grontmij

Samenwerken aan Energie voor de toekomst. Duurzame energie vanuit het perspectief van Grontmij Samenwerken aan Energie voor de toekomst Duurzame energie vanuit het perspectief van Grontmij Sept 2015 Wie is Vincent Jansen van Grontmij? Ervaring: 9 jaar werkzaam in de energiewereld. Van projectontwikkelaar,

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Lancering NVDE Question & Answers

Lancering NVDE Question & Answers Lancering NVDE Question & Answers Q: Waarom is NVDE opgericht? A: Met de oprichting van de NVDE is er nu een brede brancheorganisatie die de slagkracht van de sector zal vergroten. Negen verschillende

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl LTO inzet duurzame energie 1. Verbetering inkomenspositie door (decentrale)energieproductie

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Géry Vanlommel 30 maart 2009

Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Géry Vanlommel 30 maart 2009 Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer Géry Vanlommel 30 maart 2009 Taken distributienetbeheerder takenpakket van DNB s niet langer beperken tot louter doorvoeren van elektriciteit

Nadere informatie

Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder

Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder 16-11-2011 1 Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder 16-11-2011 2 Overzicht Van Consumer naar Prosumer De beschermde afnemer die een actieve gebruiker van het net wordt

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Strategisch meerjarenplan. Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016

Strategisch meerjarenplan. Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016 Strategisch meerjarenplan Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie, besparing, opwekking, ruimte 2. Resultaten AGEM, stand van

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Verlaagd tarief bij collectieve opwek

Verlaagd tarief bij collectieve opwek Verlaagd tarief bij collectieve opwek Wido van Heemstra Netwerkbijeenkomst Servicepunt Lokale Energie Voorwaarts Ten Boer, 23 januari 2014 Verlaagd tarief bij collectieve opwek De regeling: leden van een

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

Jason Young Projectmanager, Alliander Energiebesparing Tjalle Weekenborg Consultant, Alliander IT Energietransitie

Jason Young Projectmanager, Alliander Energiebesparing Tjalle Weekenborg Consultant, Alliander IT Energietransitie Jason Young Projectmanager, Alliander Energiebesparing Tjalle Weekenborg Consultant, Alliander IT Energietransitie 12 november 2012 Agenda Intro Energieaandeel Zoektocht naar klantbehoefte nav Energieakkoord

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Energieproject Hoog Dalem Pionierend een bijdrage leveren aan de energietransitie

Energieproject Hoog Dalem Pionierend een bijdrage leveren aan de energietransitie Energieproject Hoog Dalem Pionierend een bijdrage leveren aan de energietransitie 10-12-2015 Michiel van Ierssel Wie ben ik? - Projectleider bij Heijmans SysteemIntegratie & Techniek (SIT) binnen Heijmans

Nadere informatie

De toekomst van de netten

De toekomst van de netten De toekomst van de netten Speelveld, energieneutrale wijk, rol van smart grids dr. C. (Cor) Leguijt, presentatie Kivi-Niria, 8 okt. 2013 Inhoud de toekomst van de netten Kort: over CE Delft De hoeken van

Nadere informatie

Persbericht voor Statenleden: Gebruik de lokale, Friese kracht voor een duurzamer Fryslân Bijlagen:

Persbericht voor Statenleden: Gebruik de lokale, Friese kracht voor een duurzamer Fryslân Bijlagen: Roo, Marijke de Van: Wini Weidenaar Verzonden: donderdag 12 maart 2015 20:36 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Persbericht voor Statenleden: Gebruik de lokale, Friese kracht

Nadere informatie

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ)

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) (tussenstand 1 mei 2015) Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete afspraken

Nadere informatie

Zonne-energie natuurlijk De visie van Holland Solar op. Duits Nederlands zonne-energie forum KvK Midden Nederland, Utrecht 16-03-2010

Zonne-energie natuurlijk De visie van Holland Solar op. Duits Nederlands zonne-energie forum KvK Midden Nederland, Utrecht 16-03-2010 Zonne-energie natuurlijk De visie van Holland Solar op zonnestroom Duits Nederlands zonne-energie forum KvK Midden Nederland, Utrecht 16-03-2010 Inhoud Over Holland Solar 25 jaar zonnestroom Huidige stand

Nadere informatie

Discussiemodel kleinschalige energieopslag

Discussiemodel kleinschalige energieopslag Discussiemodel kleinschalige energieopslag Eindrapportage Versie 1.0 Auteur: Accenture, in opdracht van Projectgroep Smartgrids Datum: 22 februari 2013 Management Samenvatting De Projectgroep Smartgrids

Nadere informatie

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam DE SLIMME METER DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam Slim, Bewust en Duurzaam Wat is een slimme meter? Slimme meters vervangen de huidige gas- en elektriciteitsmeters. Deze digitale meter meet net

Nadere informatie

In verbinding met de samenleving

In verbinding met de samenleving Netbeheer Nederland In verbinding met de samenleving De levering van energie is van levensbelang voor onze samenleving. Bijna 17 miljoen Nederlanders zijn verbonden met het gas- en elektriciteitsnet. Om

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014 Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander ] allander Leeuwarden, 5 maart 2014 Ir. Peter Molengraaf Voorzitter Raad van Bestuur Raad van Bestuur Alliander 1 Toename decentrale opwek de

Nadere informatie