Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders"

Transcriptie

1 Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Korte omschrijving werkvorm Welke argumenten dragen voor- en tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne aan? Leerlingen concentreren zich in kleine groepjes op argumenten die momenteel circuleren in de discussie in de media. Ieder groepje krijgt vier argumenten met een toelichting. De eerste opdracht is om te bepalen welke argumenten vóór en welke juist tegen het verdrag zijn gericht. Daarna gaan de groepjes op basis van de toelichting samen overleggen over de kracht en de relevantie van ieder argument. Komt het groepje tot overeenstemming over twee argumenten die er het meest toe doen? Leerdoel Leerlingen weten welke argumenten naar voren worden gebracht in de discussie over het associatieverdrag met Oekraïne. Leerlingen wegen deze argumenten gezamenlijk, waardoor ze een beargumenteerde mening kunnen formuleren over de argumentatie. Bronnen nl.wikipedia.org/wiki/associatieovereenkomst_tussen_de_europese_unie_en_oekra% C3%AFne html https://en.wikipedia.org/wiki/ukraine%e2%80%93european_union_relations Duur 30 minuten Benodigdheden Voor iedere leerling een werkblad Voor ieder groepje een (verschillend) argumentenblad Handleiding 1. Introduceer het onderwerp en vraag wat de leerlingen al weten over dit verdrag. Vertel daarna dat ze zich gaan verdiepen in de argumenten van voor- en tegenstanders van het verdrag. Gebruik eventueel dit filmpje om het onderwerp te introduceren: 2. Verdeel de klas in groepjes van 3 á 4 leerlingen. 3. Geef elk groepje 1 argumentenblad. Zet zoveel mogelijk verschillende argumentenbladen in. Bij een grote klas kunnen argumentenbladen ook dubbel gebruikt worden.

2 4. Geef elke leerling een werkblad. 5. De groepjes krijgen 10 minuten de tijd om vraag 1 te beantwoorden. Verdieping Bij het tweede onderdeel van deze werkvorm gaan leerlingen kritisch naar de argumenten kijken. Kloppen de argumenten? In hoeverre zijn ze waar, en in hoeverre zijn ze relevant? 6. Geef de leerlingen ruim te tijd om elk argument (met toelichting) op het werkblad te analyseren en te bepalen in hoeverre het argument waar is, en in hoeverre het relevant is voor de discussie over het verdrag. Door dat te doen, kunnen zij een gefundeerde uitspraak doen over de kracht van het argument. Een voorbeeld: een bewering die waar is (bijvoorbeeld Oekraïne grenst aan Polen ) is niet vanzelfsprekend een krachtig argument om voor of tegen het verdrag te zijn. Maar een argument dat in de discussie wél relevant is (bijvoorbeeld Als we dit verdrag sluiten breekt onmiddellijk een oorlog uit met Rusland ) verliest zijn kracht als het niet waar is. 7. Laat de leerlingen ook vraag 3 invullen: kunnen zij het er onderling over eens worden welke twee argumenten op hun werkblad het meest krachtig zijn? 8. Bespreek klassikaal enkele argumenten en laat de groepjes aan anderen toelichten waarom zij deze wel of juist niet krachtig vinden. NB 1: In het antwoordmodel ziet u welke argumenten voor en tegen zijn, maar niet of ze waar en/of relevant zijn. Uit de toelichtingen kunnen de leerlingen (en u) opmaken dat het waarheidsgehalte van de argumenten vaak voor discussie vatbaar is - een eenduidig wel waar of niet waar is meestal niet te geven. De stellingen zijn in principe wel allemaal relevant. U kunt doorvragen wat voor belang de leerlingen persoonlijk aan de argumenten hechten: de ene leerling zal economische argumenten het meest relevant vinden, een ander kijkt misschien meer naar bijvoorbeeld geopolitieke argumenten. NB 2: Bij het selecteren van de argumenten hebben we vooral gebruik gemaakt van het NRCartikel Alles wat je moet weten over het Oekraïne-referendum (zie bronnenlijst). We hebben zestien argumenten uitgekozen: acht vóór en acht tegen.

3 Werkblad De EU wil een associatieverdrag sluiten met Oekraïne. Waar gaat het verdrag over? Het associatieverdrag gaat vooral over handel, maar ook over economische, gerechtelijke en financiële hervormingen in Oekraïne. Daarnaast gaat het verdrag over gelijke rechten voor arbeiders, visumvrij reizen, het uitwisselen van informatie over criminelen, modernisering van de energie-infrastructuur van Oekraïne en financiële steun van de EU aan Oekraïne. De EU en Oekraïne gaan ook samenwerken op het gebied van veiligheid en defensie. Referendum over het verdrag In Nederland is een referendum aangevraagd over dit verdrag. Nederlandse burgers mogen op 6 april gaan stemmen of ze voor of tegen dit verdrag zijn. Deze werkvorm gaat over de argumenten van voor- en tegenstanders van het verdrag. 1. Bekijk met je groepje de vier argumenten op je argumentenblad en lees de toelichtingen. Geef in de eerste rechterkolom voor elk argument aan of het volgens jullie een argument voor of tegen het verdrag is. 2. Jullie gaan nu de kracht van de vier argumenten beoordelen. Dat doe je door je gezamenlijk bij elk argument twee dingen af te vragen: - Is dat wat beweerd wordt waar? - Doet dit argument er toe voor een beslissing over het verdrag? Voorbeelden: Oekraïne grenst aan Polen Deze stelling is waar, maar het is niet relevant (dat wil zeggen: het doet er niet toe) voor de beslissing over het verdrag. Het is dus geen krachtig argument om voor of tegen het verdrag te zijn. Als we dit verdrag sluiten, breekt onmiddellijk een oorlog uit met Rusland Deze stelling is wél relevant (doet er wel toe), maar dit argument verliest zijn kracht als het niet waar is. Om de kracht van een argument te bepalen moeten we dus uitzoeken hoe waar het is, en of het er toe doet in deze discussie. Vul voor elk argument de volgende tabel in:

4 Argument: (nummer) Hoe zeker weten jullie dat dit argument waar is? Doet dit argument er toe? Dus: helpt het (voor jullie) om te beslissen of je voor of tegen een associatieverdrag met Oekraïne bent? 3. Welke twee argumenten van de vier op het werkblad vinden jullie het meest krachtig? Waarom?...

5 Argumentenblad A Het verdrag zorgt voor stabiliteit aan de grenzen van de EU. (1) Welvaart in Oekraïne zou inderdaad voor meer stabiliteit in het land kunnen zorgen. Aan de andere kant: Rusland voelt zich nu omsingeld door het Westen. Een welvarend Oekraïne, met nauwe banden met de EU, is bedreigend voor Rusland. Rusland verliest invloed in de regio. Poetin is daarom fel tegen het associatieverdrag. Rusland zou het verdrag in Oekraïne als een bedreiging kunnen zien (bijvoorbeeld omdat de inwoners van Rusland dan ook meer welvaart willen en hervormingen gaan eisen). Sommige mensen vrezen daarom dat Rusland, in reactie op het verdrag, het conflict in Oost-Oekraïne weer gaat opstoken. Dan is van stabiliteit aan de buitengrenzen van de EU geen sprake. Voor/tegen Het verdrag zorgt voor onrust en heeft zelfs een burgeroorlog veroorzaakt in Oekraïne. (2) Oekraïne en de EU stonden in 2013 al op het punt om het verdrag te ondertekenen. Er waren een aantal moeilijkheden, waaronder: a. Rusland wilde niet dat Oekraïne deze samenwerking met de EU aanging en dreigde het armlastige Oekraïne met hogere gasprijzen en andere sancties. b. De EU stelde als voorwaarde voor het verdrag dat de voormalige president van Oekraïne (Timosjenko), die gevangen zat, naar het buitenland mocht voor medische behandeling. President Janoekovitsj zag op het laatste moment af van het verdrag. Oekraïners in het westen kwamen toen in opstand, omdat zij dat verdrag wél wensten. Oekraïners in het oosten kwamen daar weer tegen in opstand. Dat is uitgelopen op een burgeroorlog. Een stem tegen het associatieverdrag is een stem voor Poetin. (3) Oekraïne hoorde vroeger bij Rusland, en veel Oost-Europese landen stonden vroeger onder invloed van Rusland. Het Westen is sinds de jaren 90 steeds verder naar Rusland toe opgeschoven. Rusland voelt zich nu omsingeld door het Westen. Een welvarend Oekraïne, met nauwe banden met de EU, is bedreigend voor Rusland. Poetin is daarom fel tegen het associatieverdrag. Poetin wil de macht van het Westen graag breken. Het is gunstig voor hem als de westerse landen het niet met elkaar eens zijn. Het verdrag is eigenlijk een opstapje naar EU-lidmaatschap voor Oekraïne. (13) In het associatieverdrag staat niets over een toekomstig lidmaatschap van Oekraïne van de EU. Met dit verdrag wordt Oekraïne geen EU-lid. Als Oekraïne over een jaar of tien veel democratischer en rijker is, dan is er tegen die tijd kans op EU-lidmaatschap. Dat hoopt Oekraïne zelf ook. Er is dan wel een geheel nieuw akkoord voor nodig. Tegenstanders van het verdrag zien het verdrag als een stap in die richting. Voorstanders wijzen erop dat er ook associatieverdragen zijn met landen die nooit zullen toetreden, zoals Zuid- Afrika.

6 Argumentenblad B Het verdrag is goed voor de Nederlandse economie. (4) Op de korte termijn zal het verdrag niet veel voordelen opleveren voor Nederland. De economie van Oekraïne is nu namelijk kleiner dan die van Noord- Holland. Maar op den duur kan Oekraïne, met 45 miljoen inwoners, zeker een interessante afzetmarkt voor Nederlandse producten worden. Voor/tegen Het verdrag is goed voor de economie van Oekraïne. (6) Door het verdrag krijgt Oekraïne makkelijker toegang tot de EU-markt, met meer dan 500 miljoen consumenten. Als het verdrag wordt getekend, hoeft Oekraïne bijna geen importtarieven meer te betalen. Dit zorgt ervoor dat de economie van Oekraïne kan groeien. Deze maatregel heeft eerder al gewerkt bij Hongarije, Polen en Roemenië, toen zij in 1995 een handelsverdrag sloten met de EU. Het verdrag belemmert de handel van Oekraïne met Rusland. (7) Rusland vreesde dat door het EU-verdrag de Russische markt overspoeld zou gaan worden met Europese producten. Om dat tegen te gaan heeft Rusland inmiddels de handelsvoordelen voor Oekraïne geschrapt. Rusland had gewild dat Oekraïne zou toetreden tot de douane-unie van Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizië en Armenië. Sinds het uitbreken van de Oekraïense burgeroorlog eind 2013 is de handel tussen Rusland en Oekraïne flink teruggelopen, en hun verhouding is nogal gespannen, mede door de rol van Rusland bij die burgeroorlog. Er gaat straks veel van ons belastinggeld naar Oekraïne. (8) Door dit verdrag krijgt Oekraïne inderdaad geld van de EU, en dus van Nederlandse belastingbetalers. Maar let op: dit geld wordt betaald uit de vaste bijdragen die de lidstaten aan de EU betalen. Nederland hoeft voor Oekraïne dus geen extra geld vrij te maken.

7 Argumentenblad C Je moet geen zaken doen met een corrupt regime. (9) In Oekraïne heerst inderdaad veel corruptie: ambtenaren en politici gunnen voordeeltjes aan bevriende zakenlieden in ruil voor geld. De corruptie is zo systematisch, dat het lastig is om er niet aan mee te doen. In het verdrag staan wel juist ook maatregelen om die corruptie in Oekraïne te verminderen. Of die maatregelen succes gaan hebben, is nog niet te voorspellen. Voor/tegen Door dit verdrag zullen de mensenrechten in Oekraïne verbeteren. (10) Dat is wel een van de doelstellingen van het verdrag. Het moet bijvoorbeeld zorgen voor gelijke rechten op de arbeidsmarkt voor homo s en lesbiennes. Maar het is de vraag of het lukt. Oekraïne is een conservatief land. Een grote meerderheid van de Oekraïners kiest voor dit verdrag. (11) Het percentage Oekraïners dat voor het verdrag met de EU is, schommelt tussen de 50% en 60%. Het percentage dat liever bij de douane-unie met Rusland wil, was in 2014 nog 30% à 35%, maar is in 2015 gedaald tot 10% à 15%. De groep die met geen van beide een samenwerking aan wil gaan, maakt ongeveer 25% van de bevolking uit. Bron: https://en.wikipedia.org/wiki/ukraine%e2%80%93european_union_relations Er is oorlog in Oekraïne, daar moeten we ons niet in mengen. (12) Klopt, in het oosten van Oekraïne wordt gevochten. Daar wil de EU niet in worden meegesleurd. Het verdrag dwingt de EU echter niet om Oekraïne militair bij te staan. En voor sommigen is de oorlog en de inmenging vanuit Rusland juist een reden om voor het verdrag te zijn, om de Oekraïners te steunen.

8 Argumentenblad D Het verdrag is eigenlijk een opstapje naar EU-lidmaatschap voor Oekraïne. (13) Voor/tegen In het associatieverdrag staat niets over een toekomstig lidmaatschap van Oekraïne van de EU. Met dit verdrag wordt Oekraïne geen EU-lid. Als Oekraïne over een jaar of tien veel democratischer en rijker is, dan is er tegen die tijd kans op EU-lidmaatschap. Dat hoopt Oekraïne zelf ook. Er is dan wel een geheel nieuw akkoord voor nodig. Tegenstanders van het verdrag zien het verdrag als een stap in die richting. Voorstanders wijzen erop dat er ook associatieverdragen zijn met landen die nooit zullen toetreden, zoals Zuid-Afrika. Er komen straks heel veel Oekraïners naar Nederland. (14) Oekraïners mogen sowieso (ook zonder dit verdrag) op den duur, als het land aan de eisen voldoet, visumvrij naar Europa reizen voor kort verblijf (maximaal 45 dagen). Als toeristen dus. Door het verdrag gebeurt dit misschien eerder. Het is niet zo dat Oekraïners hier straks zomaar mogen komen werken, daarvoor blijft een werkvisum nodig. Door dit verdrag zullen de mensenrechten in Oekraïne verbeteren. (10) Dat is wel een van de doelstellingen van het verdrag. Het moet bijvoorbeeld zorgen voor gelijke rechten op de arbeidsmarkt voor homo s en lesbiennes. Maar het is de vraag of het lukt. Oekraïne is een conservatief land. Het verdrag kan een kernramp voorkomen. (15) In Oekraïne staat de grootste kerncentrale van Europa, in 1980 gebouwd door de Russen. Het gaat niet zo goed met die centrale, omdat er geen reserveonderdelen uit Rusland komen. Als het verdrag doorgaat, kan de EU een team van experts sturen om de kans op ongelukken te verkleinen.

9 Argumentenblad E Je moet geen zaken doen met een corrupt regime. (9) In Oekraïne heerst inderdaad veel corruptie: ambtenaren en politici gunnen voordeeltjes aan bevriende zakenlieden in ruil voor geld. De corruptie is zo systematisch, dat het lastig is om er niet aan mee te doen. In het verdrag staan wel juist ook maatregelen om die corruptie in Oekraïne te verminderen. Of die maatregelen succes gaan hebben, is nog niet te voorspellen. Voor/tegen Het verdrag is goed voor de Nederlandse economie. (4) Op de korte termijn zal het verdrag niet veel voordelen opleveren voor Nederland. De economie van Oekraïne is nu namelijk kleiner dan die van Noord-Holland. Maar op den duur kan Oekraïne, met 45 miljoen inwoners, zeker een interessante afzetmarkt voor Nederlandse producten worden. Het verdrag zal de corruptie in Oekraïne verminderen. (5) In het verdrag staan afspraken om de corruptie in Oekraïne tegen te gaan. Dat soort afspraken worden alleen lang niet altijd nagekomen. Corruptie terugdringen is niet makkelijk. Het verdrag vergroot de kans op oorlog tussen het Westen en Rusland. (16) Poetin is inderdaad tegen het associatieverdrag van de EU met Oekraïne. Maar of het verdrag voor hem aanleiding is om een oorlog met het Westen te beginnen, is de vraag. Het lijkt niet in zijn belang. Het zou erger zijn als Oekraïne lid van de NAVO werd: dat is een militaire organisatie. Dan zou de verhouding tussen Rusland en het Westen echt op scherp komen te staan.

10 Antwoordmodel argumenten Voor - Tegen 1. Het verdrag zorgt voor stabiliteit aan de grenzen van de EU. Voor 2. Het verdrag zorgt voor onrust en heeft zelfs een burgeroorlog veroorzaakt in Oekraïne. Tegen 3. Een stem tegen het associatieverdrag is een stem voor Poetin. Voor 4. Het verdrag is goed voor de Nederlandse economie. Voor 5. Het verdrag zal de corruptie in Oekraïne verminderen. Voor 6. Het verdrag is goed voor de economie van Oekraïne. Voor 7. Het verdrag belemmert de handel van Oekraïne met Rusland. Tegen 8. Er gaat straks veel van ons belastinggeld naar Oekraïne. Tegen 9. Je moet geen zaken doen met een corrupt regime. Tegen 10. Door dit verdrag zullen de mensenrechten in Oekraïne verbeteren. Voor 11. Een grote meerderheid van de Oekraïners kiest voor dit verdrag. Voor 12. Er is oorlog in Oekraïne, daar moeten we ons niet in mengen. Tegen 13. Het verdrag is eigenlijk een opstapje naar EU-lidmaatschap voor Oekraïne. Tegen 14. Er komen straks heel veel Oekraïners naar Nederland. Tegen 15. Het verdrag kan een kernramp voorkomen. Voor 16. Het verdrag vergroot de kans op oorlog tussen het Westen en Rusland. Tegen

Kijktip: Waar gáát dit over?

Kijktip: Waar gáát dit over? Kijktip: Waar gáát dit over? Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van twee fragmenten beantwoorden leerlingen een aantal kijkvragen en krijgen ze inzicht in de inhoud van het referendum en de motieven

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

25 februari 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum

25 februari 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum 25 februari 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Verdieping: Wie is wie - tijdlijn

Verdieping: Wie is wie - tijdlijn Verdieping: Wie is wie - tijdlijn Korte omschrijving werkvorm De gebeurtenissen in Oekraïne volgden elkaar snel op. De leerlingen krijgen een tijdlijn met de belangrijkste gebeurtenissen en personen van

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum vrijdag 1 april 2016 Lees voor Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum door Heleen Hupkens, D666 Zeist Er moesten extra stoelen aangesleept worden. De tuinzaal van Antropia zal vol met D66

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie

Quiz: Welk standpunt hoort bij welke partij?

Quiz: Welk standpunt hoort bij welke partij? Quiz: Welk standpunt hoort bij welke partij? Korte omschrijving werkvorm In deze quiz testen uw leerlingen hun kennis over de standpunten van enkele partijen over belangrijke Europese kwesties. Ze verbinden

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET HET REFERENDUM

AAN DE SLAG MET HET REFERENDUM AAN DE SLAG MET HET REFERENDUM MAART 2016 - AAN DE SLAG MET #2 WAT HEB JE NODIG? Uitgeprinte werkbladen voor elke leerling DE WERKVORM IN HET KORT Op 6 april 2016 mogen Nederlanders van 18 jaar of ouder

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap

Nadere informatie

In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis

In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis In Beeld: Infographic de Europese schuldencrisis Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen analyseren aan de hand van een stappenplan een infographic over de schuldencrisis. Leerdoel: De leerlingen leren

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Puzzel: Wat is een staatsgreep?

Puzzel: Wat is een staatsgreep? Puzzel: Wat is een staatsgreep? Korte omschrijving werkvorm In de zomer van 2016 is er een mislukte poging tot een staatsgreep gedaan in Turkije. Maar wat is een staatsgreep eigenlijk? De leerlingen bekijken

Nadere informatie

2 april 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum

2 april 2016. Onderzoek: Het Oekraïne-referendum 2 april 2016 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de peilingen

Nadere informatie

Debat: Het Duitse kiesstelsel is beter dan dat van Nederland

Debat: Het Duitse kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Debat: Het Duitse kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan met elkaar in debat over de stelling: Het Duitse kiesstelsel is beter dan dat van Nederland.

Nadere informatie

Artikel Europakunde. Carla van der Poel 20 juni 2007. Susanne de Jong Communicatie 2A

Artikel Europakunde. Carla van der Poel 20 juni 2007. Susanne de Jong Communicatie 2A Artikel Europakunde Carla van der Poel 20 juni 2007 Susanne de Jong Communicatie 2A Toetreding Turkije tot de EU Wat moet er allemaal voor gebeuren? Sinds 3 oktober 2005 zijn Turkije en de EU de onderhandelingen

Nadere informatie

Wetten maken. Benodigdheden: Het werkblad Wetten maken óf De losse bladen van wetten maken. Duur 20 minuten. Handleiding:

Wetten maken. Benodigdheden: Het werkblad Wetten maken óf De losse bladen van wetten maken. Duur 20 minuten. Handleiding: Wetten maken Korte omschrijving werkvorm In Nederland zijn er regels waar iedereen zich aan moet houden. Deze regels noemen we ook wel wetten. Deze werkvorm gaat over hoe deze wetten gemaakt worden. De

Nadere informatie

Puzzel: Wat vinden de Nederlandse partijen?

Puzzel: Wat vinden de Nederlandse partijen? Puzzel: Wat vinden de Nederlandse partijen? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen proberen uit te vinden welk standpunt vijf politieke partijen (GroenLinks, PvdD, PVV, SGP en VVD) innemen in de discussie

Nadere informatie

Lestips & werkvormen over de Amerikaanse

Lestips & werkvormen over de Amerikaanse Verkiezingen in de VS, verkiezingen in Nederland OMSCHRIJVING De Verenigde Staten en Nederland zijn beide een democratie; toch zijn er grote verschillen tussen deze twee landen. In deze werkvorm gaan leerlingen

Nadere informatie

Ledenpanel Januari 2016

Ledenpanel Januari 2016 Ledenpanel Januari 2016 Status: Afgesloten Begindatum: 27-01-2016 Einddatum: 02-02-2016 Live: 7 dagen Vragen: 20 Talen: nl Panelgrootte: 3.266 Bounced: 5 (0,2%) Geweigerd: 27 (0,8%) Gedeeltelijk geantwoord:

Nadere informatie

DE GROTE VERGADERING VAN 1651 KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM

DE GROTE VERGADERING VAN 1651 KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM DE GROTE VERGADERING VAN 1651 KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM Leerlingen spelen de Grote Vergadering van de Staten-Generaal in 1651 na. Deze vergadering was het beginpunt van het eerste stadhouderloze tijdperk.

Nadere informatie

Verdieping: welke staat past bij jou?

Verdieping: welke staat past bij jou? Verdieping: welke staat past bij jou? Korte omschrijving werkvorm Op 6 april houdt Nederland een raadgevend niet-bindend referendum over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne. Nederland

Nadere informatie

De les in een oogopslag. Onderwerp: Verandering en continuïteit in de Russische geschiedenis Activiteit:

De les in een oogopslag. Onderwerp: Verandering en continuïteit in de Russische geschiedenis Activiteit: Foto s vergelijken - Verandering en continuïteit in Rusland, 1894-1921 De Russische geschiedenis in de periode 1894-1921 kenmerkte zich onder meer door Opstand in 1905, twee revoluties in 1917 en een burgeroorlog

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

HET REFERENDUM OVER DE ASSOCIATIE- OVEREENKOMST MET OEKRAÏNE

HET REFERENDUM OVER DE ASSOCIATIE- OVEREENKOMST MET OEKRAÏNE Rapport HET REFERENDUM OVER DE ASSOCIATIE- OVEREENKOMST MET OEKRAÏNE Onderzoek I&O Research Maart 2016 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede Datum Maart

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

In Beeld: Cartoons over de Europese houding over vluchtelingen

In Beeld: Cartoons over de Europese houding over vluchtelingen In Beeld: Cartoons over de Europese houding over vluchtelingen Korte omschrijving werkvorm Leerlingen analyseren cartoons over de gastvrijheid van Europese landen Leerdoel Leerlingen leren spotprenten

Nadere informatie

Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal?

Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal? Puzzel: Wie zit waar in de Ridderzaal? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen een tekst en maken een puzzel in de vorm van de plattegrond van de Ridderzaal op Prinsjesdag. Afhankelijk van het

Nadere informatie

Bouw je eigen stad. Bronnen: Pictogrammen van

Bouw je eigen stad. Bronnen: Pictogrammen van Bouw je eigen stad Korte omschrijving werkvorm: Wat is politiek? Het besturen van het land. Maar je kunt het ook kleiner maken: het besturen van een stad of een dorp. Waar moet je allemaal aan denken als

Nadere informatie

Tweede wereldoorlog:

Tweede wereldoorlog: geschiedenis Tweede wereldoorlog: Auto s en wegen Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Tweede Wereldoorlog: auto s en wegen Introduceren thema Tweede Wereldoorlog:

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS Q1. Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de wereldpolitiek mengen? 1

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Kijktip: NOS Persconferentie Rutte en Samsom over regeerakkoord

Kijktip: NOS Persconferentie Rutte en Samsom over regeerakkoord Kijktip: NOS Persconferentie Rutte en Samsom over regeerakkoord Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen bekijken een filmpje van de NOS, van maandag 29 oktober. Daarna beantwoorden ze vragen over dit

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan met elkaar in debat over de stelling: Het Duitse kiesstelsel is veel beter dan dat van Nederland.

Nadere informatie

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT DE EUROPESE UNIE JANUARI 2016 - POLITIEK IN PRAKTIJK #1 EERSTE EN WAT HEB JE NODIG Grote letters A, B en C Aftelklok (op digibord) 50 sterren, uitgeprint op geel papier Circa 4 grote enveloppen Een prijsje

Nadere informatie

Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad?

Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Korte omschrijving workshop De workshop begint met een kort filmpje over de gemeenteraad. De workshopleider doet vervolgens met

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2003-I Politiek en ruimte Opgave 6 bron 9 In de periode 2000-2006 zal de Europese Unie financiële steun voor sociaal-economische ontwikkeling toekennen aan twee soorten regio s: de regio s met een ontwikkelingsachterstand

Nadere informatie

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG Regeling van de inwerkingtreding van de wet van 8 juli 2015, houdende goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap

Nadere informatie

VOOR OF TEGEN VUURWERK?

VOOR OF TEGEN VUURWERK? VOOR OF TEGEN VUURWERK? DECEMBER 2015 AAN DE SLAG MET #9 WAT HEB JE NODIG? - Werkblad per partij DE WERKVORM IN HET KORT Veel mensen genieten van vuurwerk tijdens de jaarwisseling, maar het zorgt ook voor

Nadere informatie

Puzzel: De noodtoestand

Puzzel: De noodtoestand Puzzel: De noodtoestand Korte omschrijving werkvorm Naar aanleiding van de aanslagen in Parijs heeft de Franse president de noodtoestand uitgeroepen. Maar wat is een noodtoestand? Wanneer roep je een noodtoestand

Nadere informatie

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam

Rapportage. Amsterdam, Standaard rapportage. Gesloten vragen. DirectResearch Herengracht CA Amsterdam DirectResearch Herengracht 454 1017 CA Amsterdam 020 770 75 79 info@directresearch.nl www.directresearch.nl Rapportage Amsterdam, 17-06-2016 Oekraïne Oekraïne referendum referendum (meting 2) Standaard

Nadere informatie

Niveau: klas 3 h/a, ook te gebruiken in bovenbouw h/a

Niveau: klas 3 h/a, ook te gebruiken in bovenbouw h/a Domino - Verandering en continuïteit in Rusland, 1894-1921 De Russische geschiedenis in de periode 1894-1921 kenmerkte zich onder meer door Opstand in 1905, twee revoluties in 1917 en een burgeroorlog

Nadere informatie

DEMOCRATIE OF DICTATUUR?

DEMOCRATIE OF DICTATUUR? JUNI 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #4 WAT HEB JE NODIG (Kleuren)prints van de leestekst en werkbladen A en B. Elke leerling een pen of potlood. DE WERKVORM IN HET KORT Aan de hand van twee korte verhaaltjes

Nadere informatie

DE STATEN VAN HOLLAND

DE STATEN VAN HOLLAND DE STATEN VAN HOLLAND Jullie zijn de bestuurders van Holland. Zorgen dat er geen stadhouder meer komt in de Republiek. Holland is het belangrijkste en rijkste gewest van de Republiek. Handel is de belangrijkste

Nadere informatie

DEBAT 23 MAART HET ONGEMAKKELIJKE REFERENDUM

DEBAT 23 MAART HET ONGEMAKKELIJKE REFERENDUM DEBAT 23 MAART HET ONGEMAKKELIJKE REFERENDUM AGENDA BLOK 1 Dít referendum. De argumenten voor en tegen het associatieverdrag BLOK 2 Hét referendum. Belang van het referendum als instrument voor democratie

Nadere informatie

WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE

WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE 1 INLEIDING Ontwikkelingen in wetenschap en techniek leiden soms tot maatschappelijke vraagstukken

Nadere informatie

Combineer raak met beelden

Combineer raak met beelden Combineer raak met beelden De Nederlandse Opstand voor beeldslimme leerlingen Ronald Becx Inleiding/ Verantwoording: Het idee voor deze opdracht kreeg ik in de les toen we bezig waren met de Mystery van

Nadere informatie

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek 6 juni 2015 Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

de koude oorlog geschiedenis Tijdens de Koude Oorlog stonden er twee grote machtsblokken kinderen. Maak dan gebruik van het werkboekje (zie bijlage).

de koude oorlog geschiedenis Tijdens de Koude Oorlog stonden er twee grote machtsblokken kinderen. Maak dan gebruik van het werkboekje (zie bijlage). geschiedenis de koude oorlog Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Koude Oorlog In dit thema staat de volgende hogere orde denkvraag centraal: Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen

Nadere informatie

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal:

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal: Natuur & Techniek het broeikaseffect Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Broeikaseffect In deze les staan de volgende hogere- orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou je het broeikaseffect kunnen

Nadere informatie

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek

6 juni 2015. Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek 6 juni 2015 Onderzoek: Aanpak vluchtelingenproblematiek Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Debat: regionaal en nationaal

Debat: regionaal en nationaal Debat: regionaal en nationaal Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm debatteren leerlingen over het verschil tussen een regionale of lokale partij en een landelijke partij. Leerdoelen Leerlingen

Nadere informatie

VOORBEREIDEND KNUTSELWERK

VOORBEREIDEND KNUTSELWERK WERKEN MET DE KAART KAART VAN EUROPA Bemachtig een zo groot mogelijke kaart van Europa VOORBEREIDEND KNUTSELWERK Maak knutselmateriaal om de verschillen tussen de landen te duiden. Hieronder staan de benodigde

Nadere informatie

Meningsvorming: jij en vluchtelingen

Meningsvorming: jij en vluchtelingen Meningsvorming: jij en vluchtelingen Korte omschrijving Het kan uw leerlingen bijna niet ontgaan zijn dat de Europese Unie te maken heeft met een grote stroom vluchtelingen. Sinds een paar maanden is dit

Nadere informatie

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING De leerlingen gaan met elkaar in debat over verschillende aspecten van het Amerikaanse kiesstelsel. De leerlingen bereiden zich voor door middel van

Nadere informatie

Herdenking Capitulaties Wageningen

Herdenking Capitulaties Wageningen SPEECH SYMPOSIUM 5 MEI 2009 60 jaar NAVO Clemens Cornielje Voorzitter Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen Dames en heren, De détente tussen oost en west was ook in Gelderland voelbaar.

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

WIE GOED ONTMOET - LESMATERIAAL BIOLOGIE WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE

WIE GOED ONTMOET - LESMATERIAAL BIOLOGIE WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE 1 INLEIDING Ontwikkelingen in wetenschap en techniek leiden soms tot maatschappelijke vraagstukken

Nadere informatie

AEG deel 3 Naam:. Klas:.

AEG deel 3 Naam:. Klas:. AEG deel 3 Naam:. Klas:. 1-Video Grensverleggend Europa; Het moet van Brussel. a-in welke Europese stad staat Jan Jaap v.d. Wal? b-beschrijf in het kort waarom een betere Europese samenwerking nodig was.

Nadere informatie

Wie ben jij? HANDLEIDING

Wie ben jij? HANDLEIDING HANDLEIDING Wie ben jij? Korte omschrijving lesactiviteit Iedereen legt vijf vingers op tafel. Om de beurt vertel je iets over jezelf, waarvan je denkt dat het uniek is. Als het inderdaad uniek is, dan

Nadere informatie

Debat: Maatschappelijke stage

Debat: Maatschappelijke stage Debat: Maatschappelijke stage Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen voeren een Tweede Kamerdebat over het afschaffen van de maatschappelijke stage. Leerdoel: Leerlingen krijgen inzicht in hoe een

Nadere informatie

Oekraïne: Poetins boemerang?

Oekraïne: Poetins boemerang? Datum 01-04-2014 1 Oekraïne: Poetins boemerang? Prof. Dr. J.S.A.M.van Koningsbrugge Nederland-Rusland Centrum Rijksuniversiteit Groningen Datum 01-04-2014 2 De historische wortel: Kiëv Rus Bogdan Chmelnitski;

Nadere informatie

9. Schrijfopdrachten

9. Schrijfopdrachten 9.1 Poëzie doel Creatief schrijven activeren voorkennis toepassen kennis wanneer n.v.t. groepssamenstelling individueel duur 20 minuten De leerkracht geeft leerlingen een begrip, apparaat, mening, enzovoort.

Nadere informatie

Door en door corrupte oligarchie krijgt vrij verkeer van kapitaal [1/2]

Door en door corrupte oligarchie krijgt vrij verkeer van kapitaal [1/2] 1 van 7 01-06-17 16:04 925.nl Door en door corrupte oligarchie krijgt vrij verkeer van kapitaal [1/2] 7-9 minuten Een campagne over een referendum naar het associatieverdrag (AV) met Oekraïne gaan we niet

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER Jongeren krijgen op school, op de werkplek, in de klas met allerlei regels en afspraken te maken. Zijn de afspraken en regels duidelijk genoeg voor hen? Wat vinden

Nadere informatie

De mening van de Nederlandse burger over TTIP

De mening van de Nederlandse burger over TTIP De mening van de Nederlandse burger over TTIP Dit onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Multiscope in opdracht van: Wat is uw geslacht? Wat is uw leeftijd? 25,5% 49,6% 50,4% 43% 31,5% Mannen Vrouw

Nadere informatie

1. Laat filmpje 1 ( Samenwerken ) zien. Laat de leerlingen groepjes maken van 3 of 4 leerlingen. Voor het spel is een even aantal groepjes nodig.

1. Laat filmpje 1 ( Samenwerken ) zien. Laat de leerlingen groepjes maken van 3 of 4 leerlingen. Voor het spel is een even aantal groepjes nodig. Debat: Formatiespel Korte omschrijving werkvorm In het formatiespel maken leerlingen kennis met een bijzonder fenomeen in de Nederlandse democratie: het proces dat de verkiezingsuitslag laat uitmonden

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 dinsdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET PRINSJESDAG

AAN DE SLAG MET PRINSJESDAG AAN DE SLAG MET PRINSJESDAG SEPTEMBER 2016 - AAN DE SLAG MET #4 WAT HEB JE NODIG? Dobbelsteen Koffertje Lijst met bedragen (bijlage 1) Ministeriekaartjes (bijlage 2) Zes stapeltjes met 33 briefjes van

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

INPUT CAMPAGNE 2015/16 M.B.T. REFERENDUM ASSOCIATIEVERDRAG OEKRAÏNE

INPUT CAMPAGNE 2015/16 M.B.T. REFERENDUM ASSOCIATIEVERDRAG OEKRAÏNE INPUT CAMPAGNE 2015/16 M.B.T. REFERENDUM ASSOCIATIEVERDRAG OEKRAÏNE DEBRIEF NOTES #1 2015342 11 november 2015 Mirjam Paternotte Sandra van Vemden INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE 3 Achtergrond 4 Onderzoeksdoelstellingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 449 Voorstel van wet de leden Wilders en Bosma tot intrekking van de goedkeuringswet inzake de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie

Nadere informatie

Belangen: Democraten versus Republikeinen

Belangen: Democraten versus Republikeinen Belangen: Democraten versus Republikeinen Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen lezen de tekst en proberen daarna met de opgedane kennis het standpunt te bepalen van de Democratische en de Republikeinse

Nadere informatie

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING

DEBAT. Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING Debat over het Amerikaanse kiesstelsel OMSCHRIJVING De leerlingen gaan met elkaar in debat over verschillende aspecten van het Amerikaanse kiesstelsel. De leerlingen bereiden zich voor door middel van

Nadere informatie

Puzzel: De stem van de Statenleden

Puzzel: De stem van de Statenleden Puzzel: De stem van de Statenleden Korte omschrijving werkvorm De verkiezingen voor de Provinciale Staten zijn geweest, de uitslag is bekend en de volgende verkiezingen staan alweer voor de deur: die van

Nadere informatie

NEDERLAND OF DE EU? DE WERKVORM IN HET KORT WAT HEB JE NODIG? LEERDOEL HOE LANG DUURT HET? JANUARI 2016 AAN DE SLAG MET #1

NEDERLAND OF DE EU? DE WERKVORM IN HET KORT WAT HEB JE NODIG? LEERDOEL HOE LANG DUURT HET? JANUARI 2016 AAN DE SLAG MET #1 NEDERLAND OF DE EU? JANUARI 2016 AAN DE SLAG MET #1 WAT HEB JE NODIG? - Europese vlag groot uitgeprint - Nederlandse vlag groot uitgeprint - Plakband DE WERKVORM IN HET KORT Nederland is vanaf 1 januari

Nadere informatie

Aantal groepjes 2 3 3 3 Leerlingen per groepje 9 8 9 10. Werkgevers: 3 Werknemers: 3 Kabinet: 2

Aantal groepjes 2 3 3 3 Leerlingen per groepje 9 8 9 10. Werkgevers: 3 Werknemers: 3 Kabinet: 2 Belangen: Polderspel Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen spelen in groepen een onderhandelingsspel. De onderhandelingen rondom een nieuw sociaal akkoord nemen vaak veel tijd in beslag. Er ontstaat

Nadere informatie

De hereniging van Duitsland

De hereniging van Duitsland De hereniging van Duitsland 9 november is voor onze oosterburen een bijzondere dag. Op die dag in 1989 viel namelijk de Berlijnse muur en die ingrijpende gebeurtenis wordt nog steeds elk jaar in het hele

Nadere informatie

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in:

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in: Congo De Democratische Republiek Congo is nu vaak in het nieuws. Er is een verschrikkelijke burgeroorlog aan de gang. Verschillende groepen in het land vechten met elkaar. De Europese Unie wil misschien

Nadere informatie

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West?

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Ria Laenen (Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven) Seniorenuniversiteit Hasselt, 5.10.2015 Overzicht Het conflict in Oekraïne: van de

Nadere informatie

13 januari 2016. Onderzoek:

13 januari 2016. Onderzoek: 13 januari 2016 Onderzoek: Het referendum 2016 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

20 juni Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa

20 juni Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa 20 juni 2016 Onderzoek: Brexit, Nexit en Europa Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Duur van de les Introductie (video en gesprek) 15 minuten Kern (gesprek over bronnen) 15 minuten Afsluiting (werkblad en themabepaling) 30 minuten

Duur van de les Introductie (video en gesprek) 15 minuten Kern (gesprek over bronnen) 15 minuten Afsluiting (werkblad en themabepaling) 30 minuten Les3 Cultureel burgerschap Organisatie Dit heeft u nodig: Digibord (hyperlink Nieuwsmediaportal) Landelijke en regionale dagbladen via de Nieuwsservice Pennen NieuwsMakers Toolkit Werkblad Cultureel burgerschap

Nadere informatie

STELLINGENSPEL. Tijd 10 minuten. Nodig Aanwijzingen voor de docent Stellingen Gekleurde kaartjes (1 per leerling) Flap en stift of bord en krijt

STELLINGENSPEL. Tijd 10 minuten. Nodig Aanwijzingen voor de docent Stellingen Gekleurde kaartjes (1 per leerling) Flap en stift of bord en krijt STELLINGENSPEL Tijd 40 minuten Opdracht geven Argumenten bedenken Klassikaal bespreken 5 minuten 10 minuten 25 minuten Nodig Aanwijzingen voor de docent Stellingen Gekleurde kaartjes (1 per leerling) Flap

Nadere informatie

Debat: Vergadering van de Raad van Ministers

Debat: Vergadering van de Raad van Ministers Debat: Vergadering van de Raad van Ministers Korte omschrijving werkvorm De leerlingen spelen een vergadering van de Raad van Ministers na. De Europese Commissie wil 120 duizend asielzoekers over de Europese

Nadere informatie

200 JAAR STATEN-GENERAAL

200 JAAR STATEN-GENERAAL 200 JAAR STATEN-GENERAAL NOVEMBER 2015 - POLITIEK IN PRAKTIJK #7 WAT HEB JE NODIG Knipblad met jaartallen (gekleurd papier) Knipblad met foto s/uitleg (wit papier) Magneetjes + magneetbord Uitgeknipte

Nadere informatie

Belangen: Miljardenroulette

Belangen: Miljardenroulette Belangen: Miljardenroulette Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm vormen uw leerlingen in zes groepjes een aantal ministeries. Door middel van een dobbelspel loopt u zelf (als minister van Financiën)

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

Verdieping: Waarom aftreden?

Verdieping: Waarom aftreden? Verdieping: Waarom aftreden? Korte omschrijving werkvorm Waarom hebben minister Opstelten en staatssecretaris Teeven hun ontslag aangeboden? En wat zijn eigenlijk redenen voor ministers en/of staatssecretarissen

Nadere informatie