Verzekeraars op social media

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verzekeraars op social media"

Transcriptie

1 ONLINE Verzekeraars op social media Centraal Beheer Achmea is de meest actieve verzekeraar op social media. Dat concludeert ITDS Business Consultants in de Social Media Insurance Monitor. Centraal Beheer Achmea stond vorig jaar nog op plaats twaalf, maar wist het aantal likes op Facebook in één jaar te vertienvoudigen. Daarnaast werd de campagne met zangeres Anouk tijdens het Eurovisie Songfestival maar liefst 3,3 miljoen keer bekeken op YouTube. Volgens ITDS dankt Centraal Beheer Achmea de eerste plek niet alleen aan campagnes, maar ook aan de inzet van social media als volwaardig kanaal voor persoonlijk contact met klanten. De verzekeraar won nipt van Interpolis, die opviel met deoplossingvan.nl (zie ook verderop). Aegon eindigde op de derde plaats en gooide met speeljetoekomst.nu hoge ogen. Kozijn op Slot Minister Opstelten gaat vijfduizend exemplaren van de raam- en balkonbeugels Kozijn op Slot afnemen. Kozijn op Slot is de winnaar van deoplossingvan.nl, een initiatief van Interpolis. De verzekeraar deed begin dit jaar een beroep op de denkkracht van Nederland. Iedereen die een oplossing heeft om risico s het hoofd te bieden of juist op zoek is naar een oplossing, kan op de site terecht. Uit ruim oplossingen werd Patrick van Burgels idee voor Kozijn op Slot als winnaar verkozen. De beugel maakt het voor inbrekers lastig om via een klapraam of balkondeur binnen te komen. Met de afname van de eerste vijfduizend exemplaren door Opstelten komt Kozijn op Slot in een stroomversnelling en is misschien zelfs al vóór het eind van het jaar in de winkel te koop. Eerste risicomonitor Het Verbond heeft in de Week van de Veiligheid de Risicomonitor Woninginbraken uitgebracht, een tool die het risico op woninginbraken in kaart brengt. Uit de monitor blijkt dat het aantal inbraakclaims in vijf jaar tijd fors is gestegen met maar liefst veertig procent. Het inbraakrisico is het hoogst in Noord- Brabant (6,3 inbraakclaims per duizend huishoudens) en het laagst in de provincie Groningen (1,7 inbraakclaims). Het Verbond wil vanaf nu jaarlijks een risicomonitor publiceren over een veiligheidsonderwerp. Doel is om bij te dragen aan een veilige samenleving, door kennis van risico s en preventie te delen en door krachten te bundelen met andere partijen. De Risicomonitor Woninginbraken staat op via Verzekeringsbranche/Publicaties.

2 Big Data: kans of bedreiging? Klantbelang (nog) centraler 5november 2013 Ewald Engelen, financieel geograaf Stop met lastenverzwaringen

3 2 VERZEKERD! nummer 5, november 2013 Brabanders lopen in ons land het hoogste risico op een vinden per duizend huishoudens 6,3 inbraken plaats, ter

4 woninginbraak. In Noord-Brabant wijl de kans in Groningen maar 1,7 is. nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 3

5 We hebben geen publieke schuldencrisis 08 Hij staat bekend om zijn scherpe oneliners, ergert zich mateloos aan de bezuinigingsdrift van het kabinet en ziet Nederland het liefst vandaag nog uit de euro stappen. Financieel geograaf Ewald Engelen maakt zich in zijn mediaoptredens niet bij iedereen geliefd, maar weet de recessie in ons land wel haarscherp te analyseren. Deze crisis wordt geframed als een publieke schuldencrisis, maar dat is echt flauwekul. 10 Klantbelang (nog) centraler Verzekeraars zijn een initiatief rijker: onlangs kwam de referentiegroep Klantbelang Centraal voor het eerst bijeen. De lat wordt steeds een beetje hoger gelegd. Ik ga niet snel de barricade op Al op jonge leeftijd was duidelijk dat hij voor een vertegenwoordigersrol in de wieg is gelegd. De benoeming van de 27-jarige Robbert Coenmans tot voorzitter van FNV Jong verbaasde dan ook niemand. Hij heeft helder voor ogen hoe hij de belangen van jongeren hoger op de agenda krijgt. Ik zal niet snel de barricade opgaan, maar houd meer van acties met een knipoog Leegstand raakt iedereen De Verenigde Assurantiebedrijven Nederland biedt sinds kort een verzekeringsoplossing aan voor leegstaande panden. De aanvragen komen uit alle regio s. 4 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

6 DWALEN 20 Mkb motor van economie Deze zomer kwam zijn commissie met concrete aanbevelingen om het financieringsprobleem in het mkb aan te pakken. Wij zijn gebaat bij een gezond mkb, aldus Niek Hoek (Delta Lloyd). 24 Big Data, Big Issue? Big Data heeft nog iets ongrijpbaars. Waar liggen de kansen en bedreigingen voor verzekeraars? 34 Jong talent Hoe kijken jonge talenten, die aan het begin van hun verzekeringsloopbaan staan, tegen de bedrijfstak aan? In de aftrap van deze nieuwe rubriek: Pauline Bakker (Zwitserleven). Verder nog: In t kort 6 over de grens 15 column 17 welles/nietes 18 nieuws: acis 22 uitgelicht 23 nieuws: e-kantonrechter 27 nieuws: alert online 28 de claim 29 opmerkelijk 33 Colofon 35 Hoe kan het dat het kabinet-rutte niet zag aankomen dat het plan om te bezuinigen op de fiscale aftrekbaarheid van pensioenen het Richard Weurding, niet zou redden in de Eerste algemeen directeur Kamer? En wat nu? Aan de argumentatie tegen de voorstellen kan het niet hebben gelegen, want: het tast de pensioenopbouw fors aan; met name jongeren worden zwaar getroffen; de situatie wordt te zonnig voorgesteld. Men gaat ervan uit dat jongeren ruim tot hun 70ste zonder onderbreking de maximale premie betalen en er ook nog jaarlijks wordt geïndexeerd; het is allerminst zeker dat de maatregel een fors koopkrachtvoordeel oplevert. Dat gebeurt alleen als de premies navenant dalen en werkgevers deze financiële ruimte gebruiken om werknemers een hoger salaris uit te betalen. De Eerste Kamer heeft dit goed begrepen. Veelbetekenend is dat een grote meerderheid van de Senaat moeite had met de voorstellen. Het kabinet heeft daarom terecht de conclusie getrokken om het voorstel terug te nemen naar de Tweede Kamer. Dat besluit biedt een nieuwe kans om te doen wat moet. Namelijk: een fundamentele politieke discussie voeren over de vraag wat wij in Nederland eigenlijk onder een adequaat pensioen voor later verstaan? Een vraag die volgens mij bij uitstek in het parlement thuishoort. Pensioen is, als je het mij vraagt, te belangrijk om tot speelbal van ad hoc begrotingsbeleid gemaakt te worden. Kunnen we een pensioen dat niet meer is dan vijftig procent van het laatstverdiende loon nog wel behoorlijk noemen? Of moeten we jonge werknemers de mogelijkheid bieden meer te sparen voor later? Merkwaardig genoeg was er tot dusverre nog onvoldoende plaats voor deze discussie. Dankzij de Kamer van reflectie is die gelegenheid er nu alsnog. Wat dat betreft geldt: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald! <

7 verzekeraars in de bres voor pensioenbewustzijn Gewone spreekuren, twitterspreekuren, workshops, een online test en zelfs cabaret verzekeraars en het Verbond gooiden begin oktober alles in de strijd om mensen pensioenbewuster te maken tijdens de derde editie van de Pensioen3daagse. Zo verzorgde Aegon pensioenspreekuren, organiseerde Nationale-Nederlanden workshops in het Douwe Egberts Café in Rotterdam en zette Delta Lloyd speciale twitterspreekuren in. Daarnaast nam WOMEN Inc. samen met de Delta Lloyd Foundation het initiatief voor een I love pensioen-event. Vijftig vrouwen gingen op grote hoogte in The Amsterdam View de uitdaging aan om na één middag volledig op de hoogte te zijn van hun pensioen. Zwitserleven ging op haar beurt het podium op en organiseerde een avond cabaret, waarbij op een humoristische, maar ook kritische manier werd uitgelegd wat een goed pensioen nou eigenlijk inhoudt. Ook het Verbond deed dit jaar weer mee aan de Pensioen3daagse, als een van de partners van initiatiefnemer Wijzer in geldzaken. De brancheorganisatie ontwikkelde in samenwerking met TNS NIPO een korte, digitale test onder de noemer: wat voor pensioentype ben jij? De test is niet bedoeld om iemands pensioenkennis te testen, maar om te laten zien hoe hij met pensioen omgaat: steekt iemand zijn kop in het zand of vindt hij pensioen redelijk interessant, maar ziet hij nog veel beren op de weg om werk te maken van een goed pensioen? Uit onderzoek door TNS NIPO blijkt dat de meeste Nederlanders (37 procent) tot die laatste categorie behoren. De test is online nog steeds te vinden op jarig zijn niet zonder risico In de eerste helft van dit jaar zijn ruim scooters gestolen, terwijl er maar zijn teruggevonden. Om scooterdiefstal een halt toe te roepen, zijn verzekeraars, politie, de ANWB, de tweewielerbranche en scooterleveranciers daarom de campagne Blijf van mijn scooter af gestart. Jarig zijn is voor de meeste mensen een feestje, al gaat dat niet altijd op. Uit cijfers van het Centrum voor Verzekeringsstatistiek (CVS) blijkt namelijk dat mensen op hun verjaardag dertig procent méér kans hebben op een aansprakelijkheidsschade dan op andere dagen. Ook komen er op verjaardagen van verzekerden meer claims binnen op de inboedelverzekering. Hoe die verjaardagspiek kan worden verklaard, is volgens statisticus Michel Bel lastig te zeggen. Wie weet heeft het te maken met omvallende kaarsen of een glas wijn over een nieuwe broek; we hebben geen idee, maar opvallend is het wel. Bij autoschaden doet het verschijnsel van de verjaardagspiek zich overigens niet voor, maar volgens Bel kan dat te maken hebben met het feit dat veel mensen op hun verjaardag thuis blijven Fix je Risk in t Portugees Zilver voor ZLM Het bordspel Fix je Risk, dat door het Verbond is ontwikkeld, kent sinds kort ook een ZLM Verzekeringen is op plaats twee geëindigd in de lijst van Beste Werkgevers 2013 van Intermedi- Portugese versie. Verzekeraars uit Portugal lieten de Nederlandse versie vertalen en air en onderzoeksbureau Effectory. De Zeeuwse verzekeraar behaalde zilver in de categorie bedrijven hebben begin oktober zo n tweeduizend exemplaren van Protege-te dos Riscos afge- met minder dan duizend werknemers en eindigde zelfs op plaats één in de top drie van financiële zet. Ook zijn ze gestart met het opbouwen van een collectie boeken voor de onder- en dienstverleners. ZLM wordt geroemd om haar klantvriendelijkheid, het menselijke personeelsbeleid bovenbouw, gericht op veiligheid en preventie. en de vrijheid en verantwoordelijkheid die werknemers krijgen. 6 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

8 IN T KORT kras, ruik en help mee! Iedereen herkent wel de geur van wiet, maar hoe ruikt een hennepplant eigenlijk? Om mensen van die geur bewust te maken, hebben de gezamenlijke netbeheerders met de politie, Meld Misdaad Anoniem, een aantal gemeenten en het Verbond van Verzekeraars een hennepgeurkaart ontwikkeld, die ook als bijlage bij deze Verzekerd! zit. De kaart is een hulpmiddel in de strijd tegen illegale hennepteelt. Illegale hennepkwekerijen zijn lastig te ontdekken, omdat telers vaak stiekem hun gang gaan in woningen, schuurtjes, kelders en garages. De geur van hennep(teelt) is in de omgeving wél te ruiken, maar probleem is dat mensen die geur niet kennen. Ze associëren hennep met de geur van een joint, terwijl een hennepplant meer ruikt als een kruidige dennenboom. Overlast De netbeheerders hebben daarom met de andere vier partijen de hennepgeurkaart ontwikkeld, die in de Week van de Veiligheid is gelanceerd. Met de geurkaart hopen de organisaties dat mensen illegale hennepkwekerijen in hun buurt beter leren (her)kennen, in de hoop dat ze verdachte situaties kunnen melden bij Meld Misdaad Anoniem of de politie. De deelnemende organisaties hebben daar allemaal baat bij, omdat hennepkwekerijen niet alleen voor overlast zorgen, maar ook de (directe) omgeving in gevaar kunnen brengen (denk aan brand) en een aanzuigende werking van criminaliteit hebben. Henneptelers tappen stroom niet zelden illegaal af, waardoor de kans op brand aanzienlijk hoger is. Verzekeraars keren om die reden niet uit als brandschade het gevolg is van hennepteelt. En wie zijn woningbox of garage (bewust of onbewust) verhuurt aan een teler, moet de (brand)schade uit eigen zak betalen. smartphone verslaat koffer De smartphone voert sinds deze zomer de top tien aan van voorwerpen die het vaakst worden geclaimd op de reisverzekering. Dat blijkt uit een inventarisatie van Europeesche Verzekeringen. De smartphone is goed voor twintig procent van alle claims en heeft daarmee de koffer/tas (vijftien procent) van de eerste plaats verstoten. Op plaats drie staat de zonnebril, gevolgd door de fotocamera en portemonnee. Opvallend is verder de opmars van de tablet, die deze zomer op de achtste plaats eindigde. De videocamera en (portable) dvdspeler zijn intussen uit de top tien verdwenen. Bellende fietser gevaarlijk Mensen die tijdens het fietsen bellen, appen of twitteren, verhogen hun kans op een ongeval met een factor 1,4. Dat is vergelijkbaar met de risicoverhoging bij automobilisten die met een alcoholgehalte van 0,50 promille rondrijden. Volgens de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), die de cijfers onlangs publiceerde, is voorlichting over de risico s dan ook belangrijk. Checklist Brandgevaarlijke werkzaamheden Zeker tien procent van alle bedrijfsbranden ontstaat door ongelukken en onachtzaamheid bij brandgevaarlijke werkzaamheden, zoals lassen of slijpen. Het Verbond, MKB-Nederland en VNO-NCW gaan de website daarom uitgebreiden met een formulier en een checklist om ondernemers bewust te maken van de risico s van brandgevaarlijke werkzaamheden. nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 7

9 Klant(belang) nog centraler Verzekeraars zetten sinds 2007 de klant centraal en dat heeft inmiddels de nodige resultaten opgeleverd. Naast bijvoorbeeld een Keurmerk Klantgericht Verzekeren en klanttevredenheidsonderzoeken is de sector weer een nieuw initiatief rijker: de referentiegroep Klantbelang Centraal. Middelgrote verzekeraars en het Verbond buigen zich in die referentiegroep samen over slechts één ding: het klantbelang. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft het programma Klantbelang Centraal ontwikkeld, dat aangeeft hoe verzekeraars kunnen omgaan met de klant. Sinds 2010 is het programma bij grote verzekeraars geïntroduceerd en vanaf dit jaar is ook een selectie van middelgrote maatschappijen aan de beurt. Vorige maand kwam de Referentiegroep Klantbelang Centraal Middelgrote Aanbieders voor een kick-off bijeen. Zelfkritisch vermogen Twaalf mannen en drie vrouwen zoeken een plekje in de zaal, als een van de deelnemers zachtjes tegen zijn buurvrouw zegt: Goede opkomst zeg. Het geeft het belang van het onderwerp aan, want het kost alle deelnemers minstens een hele middag. Gastspreker Joost van Katwijk, directeur van Anthago, een nieuw leiderschapsinstituut, gooit meteen de knuppel in het hoenderhok: Wat moeten we doen met krantenkoppen als graaiers in de financiële sector? Of iedere keer weer de oproep dat leider- 8 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

10 fotografie: bart versteeg schap ontbreekt? Hij trekt een mooie, maar vooral veelzeggende parallel met de gezondheidszorg. Als iemand naar het ziekenhuis gaat, is hij ziek tot het tegendeel is bewezen. En als iemand naar de huisarts gaat, is hij gezond tot het tegendeel is bewezen. Ik heb daarnet als buitenstaander op het puntje van mijn stoel gezeten tijdens de discussie tussen jullie en de toezichthouder. De AFM is jullie ziekenhuis en zegt eigenlijk dat jullie ziek zijn totdat het tegendeel is bewezen. Van Katwijk weet alle ogen op zich gericht te krijgen en slingert een kritische vraag de zaal in: Hoe denken jullie dat de AFM jullie ziet? De antwoorden zijn duidelijk: negatief kritisch, een partij die weerstand biedt, defensief. Ik vind het vooral paternalistisch, zegt een van de verzekeraars. Ik denk dat de AFM vindt dat wij niet zonder haar kunnen. De lat wordt steeds een beetje hoger gelegd. Van Katwijk maakt zijn vraag nog wat concreter: De patiënt is ziek totdat het tegendeel is bewezen. Jullie moeten je steeds maar weer bewijzen? Klopt, antwoordt een van de deelnemers, maar hij noemt de insteek van de AFM ook terecht. Wij hebben immers steken laten vallen en de AFM zoekt naar een oplossing om de sector naar een hoger plan te tillen. Azijnzeikerds Niet iedereen is het met die stelling eens. De AFM zelf zegt een beperkt beeld te hebben van de mate waarin middelgrote maatschappijen het klantbelang centraal stellen. Wij hebben er nog geen uitgesproken oordeel over. En volgens de aanwezige verzekeraars gebeurt er juist al veel. Wij zijn behoorlijke azijnzeikerds en het klantbelang centraal vergt veel van ons als bedrijfstak, maar het is niet zonder resultaat. De een na de ander komt vervolgens met concrete resultaten. Wij doen veel aan rollenspellen en kijken heel nadrukkelijk naar de samenstelling van onze teams, zegt er een. Wij toetsen intern alles, maar dan ook echt alles aan het belang van de klant, zegt een ander. Weer een ander roept dat de medewerkers sinds kort cijfers van klanten krijgen over het contact dat ze met de De lat wordt steeds een beetje hoger gelegd verzekeraar hebben gehad. Naar aanleiding van die cijfers bellen we ze ook op. Het krijgen van cijfers is in het begin heel leuk, er kwamen zelfs negens binnen. De eerste keer een twee doet pijn, maar het geeft wel inzicht. Een van de vrouwen meldt dat er bij haar maatschappij een wall of fame en een wall of shame is. Het gaat er daarbij niet om de medewerker die een foutje maakt te kakken te zetten, maar om duidelijk te maken wat er in huis gebeurt en wat we beter kunnen doen, legt ze uit. Van Katwijk knikt instemmend. De business waar je in zit, kleurt je blik en dus vraagt hij hoe je kritisch op jezelf blijft. Iemand lacht. We zijn echt een stuk kritischer geworden en de klant is veel centraler komen te staan. Vroeger stelden we onszelf echt niet de vraag of we een product ook zelf wilden hebben. Of aan onze moeder wilden verkopen. Dat doen we nu zowat dagelijks. Van Katwijk is onder de indruk. Mystery shopping, de interne beoordeling van chirurgen, dat gebeurt in de ziekenhuiswereld ook, maar jullie palet is veel breder en actiever. Als ik de ziekenhuizen afzet tegen jullie bedrijfstak, zeg ik: petje af. Maar, het draait in werkelijkheid ook om beeldvorming. Is de patiënt ziek of gezond tot- Verbond en AFM slaan handen ineen Het Verbond werkt samen met de toezichthouder aan de uitrol van het programma Klantbelang Centraal onder middelgrote aanbieders. Het Verbond doet dat vanzelfsprekend vanuit zijn eigen rol en dat betekent volgens beleidsadviseur Annemieke van Kaam vooral dat het Verbond naar synergie tussen het branchebrede programma VerzekeraarsVernieuwen en het Klantbelang Centraal-programma van de AFM zoekt. VERZEKERAARS VERNIEUWEN dat het tegendeel is bewezen? Het is een gedachte, maar volgens mij de enige juiste weg: jullie moeten heel primair duidelijk maken waar een verzekering voor is bedoeld. Jullie moeten terug naar de basis! Vragen Voor de kick-offbijeenkomst is ook de AFM uitgenodigd om nog eens toe te lichten wat ze verwacht van middelgrote verzekeraars. Namens de toezichthouder benadrukt Carl Hörchner dat het complex en uitdagend is om de klant centraal te zetten, maar dat het ook energie geeft. Zijn boodschap is al snel helder: houd het praktisch en maak keuzes. Klantbelang centraal is een containerbegrip en wij snappen dat jullie handvatten willen. Ons doel is het vertrouwen te versterken door nog beter naar de klant te luisteren, doorlopend, en dat is best lastig. Consequent iets goed doen, valt niet mee. Het AFM-programma Klantbelang Centraal roept echter ook de nodige vragen op. Vanaf volgend jaar wil de AFM een meting gaan uitvoeren en om de middelgrote verzekeraars op weg te helpen, heeft de toezichthouder een informatiedocument opgesteld. Dat is een stip aan de horizon. Het is niet de visie van de AFM hoe het moet. Het hoe is aan u, aldus Hörchner s collega Aute Kasdorp. De twee AFM-mannen krijgen vervolgens een spervuur van vragen op zich afgevuurd: hoe meten wij ons met anderen? Als ik aan de wet voldoe en die komt uit op een drie, waarom krijg ik dan van jullie een ander cijfer? Hoe kan ik trouwens van een drie een vijf maken? Hoeveel tijd, moeite, inspanning en geld kost me dat? En wat levert het op? Kasdorp antwoordde het een schrikbeeld te vinden om er weer een checklist tegenaan te gooien. Zelfkritisch vermogen is veel belangrijker dan het afvinken van punten. Het gaat uiteindelijk om de verbetering die wij willen zien. Een van de aanwezigen gaat rechtop zitten en haalt zichtbaar opgelucht adem: Dus de metingen in het kader van dit programma zijn anders dan de strikt wettelijke audits? Daar ben ik blij mee, want dat betekent dat ik weer mag ondernemen. < nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 9

11

12 Ewald Engelen, financieel geograaf Ik schop graag vanaf de zijlijn nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 11

13 Hij staat bekend om zijn scherpe oneliners, ergert zich mateloos aan de bezuinigingsdrift van het kabinet en ziet het liefst dat Nederland vandaag nog uit de euro stapt. Financieel geograaf Ewald Engelen maakt zich met zijn stevige uitspraken niet bij iedereen populair, maar weet de recessie in Nederland wel haarscherp te analyseren. Nog meer lastenverzwaringen zijn enorm schadelijk voor de economie. Ik hoop dat de financiële sector daartegen in het geweer wil komen. Hij is hoogleraar, columnist, auteur en is wel eens omschreven als onconventionele, filosofisch ingestelde wetenschapper die van bikkelen houdt. Engelen is moeilijk in een hokje te plaatsen en dat komt misschien vooral door de onbekendheid van zijn vakgebied. In een uitzending van Oog om Oog van juni legt hij uit wat een financieel geograaf doet: Het is eigenlijk heel simpel: ik doe onderzoek naar de ruimtelijke verspreiding van kapitaalstromen over deze aardkloot. Engelen staat bekend om dat soort rake uitspraken en is juist daarom een graag geziene gast in tv-programma s. Sinds het uitbreken van de eurocrisis zit hij geregeld aan tafel bij Pauw & Witteman. Niet omdat ik nou zo ijdel ben, maar omdat ik vind dat ik wat kan bijdragen aan de discussie wat goed is voor Nederland, zegt hij zelf. Die bijdrage weet hij in ieder geval vlijmscherp te formuleren. Toen hij de Miljoenennota in september in handen kreeg, schreef hij zelden zoveel drogredeneringen, desinformatie en halfleugens bij elkaar te hebben gezien. Op de dag van het interview is het kabinet nog in gesprek over de Miljoenennota met de oppositie. Engelen is geen waarzegger, maar kan de uitkomst nu al voorspellen. Ik vrees dat een aantal oppositiepartijen in ruil voor wat strooigoed gewoon zijn handtekening zet onder het bezuinigingspakket van zes miljard U hoopt duidelijk op iets anders? Ja, natuurlijk! De afgelopen drie jaar is er al veel te veel bezuinigd. Rutte I begon in 2010 met achttien miljard. Toen dat twee jaar later niet voldoende bleek en het kabinet viel, hebben de oppositiepartijen er twaalf miljard bovenop gedaan. Vervolgens heeft Rutte II er bij zijn aantreden zestien miljard tegenaan gegooid en nu moet er weer zes miljard bij. Denk niet dat we er daarmee zijn. We weten nu al dat het begrotingstekort in 2014 niet genoeg is teruggebracht en dus krijgen we ditzelfde circus over een jaar nóg een keer. Hoe erg is dat? De schade aan de Nederlandse economie wordt groter en groter. Kijk om je heen: het aantal werklozen stijgt, de koopkracht neemt af en het aantal faillissementen is gigantisch. De pest is dat vaak wordt gesproken over bezuinigingen, terwijl het in de praktijk gewoon om lastenverzwaringen gaat. Die kunnen niet op een ongunstiger moment komen dan nu. Nederland heeft zich tussen 1994 en 2008 massaal in torenhoge hypothecaire schulden gestoken. Veel mensen hebben nu alle reserves nodig voor het aflossen van hun hypotheek en dat betekent dat ze dat geld niet gebruiken om uit eten te gaan, een vakantie te boeken of nieuwe voetbalschoenen voor de kinderen te kopen. Als het kabinet het voor die mensen nu nóg zwaarder maakt, gaan ze minder uitgeven dan ze al deden, krijgt de overheid op haar beurt minder belastinginkomsten binnen én wordt ze geconfronteerd met hogere uitgaven door nog meer uitkeringsafhankelijken. Kortom: deze lastenverzwaring drijft ons alleen maar verder de recessie in. U bent niet de enige criticaster die langs deze lijn redeneert. Hoe kan het dan dat die bezuinigingen er toch komen? Omdat er in Den Haag een sterke beleidsconsensus heerst om door te gaan op de ingeslagen route. In de Macro-Economische Verkenningen van het CPB van september had Henk Kamp het in een voorwoord over een balansrecessie. Die houdt in dat verschillende segmenten in een economie te maken hebben met schulden en hun balansen moeten terugbrengen. Een goede samenvatting die in mijn ogen onderstreept dat je één ding vooral niet moet doen, namelijk: in alle segmenten op hetzelfde moment de balansen terugbrengen. Maar nee hoor, in de allerlaatste zin schrijft Kamp doodleuk en dus gaan wij door op de ingeslagen weg. Verbaasde u dat? Ja, eerlijk gezegd wel, al is het vanuit politiek oogpunt natuurlijk niet zo gek. Als coalitiepartijen elkaar nu laten vallen, volgen er verkiezingen en je hoeft maar naar de peilingen te kijken om te weten hoe groot de stok achter de deur is om door te gaan. Politici zijn opportunisten. Ik denk dat ze hopen dat de economie in 2014 aantrekt via de exportsector. En dat ze hopen op een vergeetachtige kiezer. IJdele hoop? Ik hoop van wel, maar ik zou aan de andere kant niet raar opkijken als de hoop van de coalitie bewaarheid wordt en deze kabinetsperiode uit twee gezichten bestaat: een tamelijk hopeloze eerste helft en een relatief snel herstel in de tweede helft, waarin de groei weer aantrekt en de werkloosheid licht afneemt. Politici hopen op een vergeetachtige kiezer fotografie: ivar pel 12 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

14 Wat zou u doen als u het nu voor het zeggen had? Het gaat niet alleen om nu, maar ook om vandaag en gisteren. Dat betekent dat je eerst lessen moet trekken uit het verleden. De belangrijkste les is dat een groot deel van de Nederlandse macroeconomische prestaties afkomstig is van private schuldengroei, mede mogelijk gemaakt door een deels ongecontroleerde interbancaire markt. We hebben nagelaten de balansen van banken af te waarderen met alle gevolgen van dien. Toen Lehman Brothers viel en ook andere banken in de problemen kwamen, zijn centrale banken ingestapt om alsnog funding te verstrekken. Banken hebben die funding voor een groot deel ook gebruikt niet om krediet te verstrekken in de reële economie, maar om het te beleggen in iets meer renderende overheidsobligaties. Heeft de overheid daar niets van geleerd? Zeker aan het begin van de kredietcrisis heeft het toenmalige kabinet ervoor gezorgd dat huishoudens toch wat te besteden hadden. Denk aan constructies voor parttime werkloosheid en aan infrastructurele investeringen die in de tijd naar voren zijn gehaald. Allemaal heel goed. Maar bij het uitbreken van de eurocrisis is Nederland, net als veel andere landen, collectief op de rem gaan staan. Onze problematiek wordt sindsdien geframed als een publieke schuldencrisis, maar dat is het niet. Alleen in Griekenland is daar sprake van, maar wij hebben hier, net als in Ierland en Spanje, gewoon te maken met een private schuldencrisis. De regering houdt mensen echter voor dat we met een uit de klauwen gegroeide verzorgingsstaat te maken hebben. Met dat verhaal probeert ze steun te verwerven voor beleid gericht op versneld eigen tekorten verminderen met kwalijke consequenties voor de binnenlandse investeringen. En dat leidt tot de derde recessie waar we nu middenin zitten. Blijft de vraag: hoe komen we eruit? Volgens mij kan het kabinet maar één ding doen: de lastenverzwaringen teruggeven aan de burgers. Hoe reëel is dat, gezien de druk vanuit Brussel? Lastig, dat realiseer ik me heel goed. Toen Rutte I er in Brussel op heeft aangedrongen het keurslijf aan te trekken, heeft het kabinet zich waarschijnlijk niet gerealiseerd dat dat keurslijf Nederland zelf in de weg kon gaan staan. Dijsselbloem kan er nu niet zomaar meer onderuit, want dat zou een 180 graden draai van het beleid zijn. Het kabinet kijkt bij mogelijke oplossingen ook naar de financiële sector. Wat vindt u daarvan? Dat het kabinet naar de financiële sector kijkt, is logisch, want die heeft een enorm vermogen. Maar we moeten ons goed realiseren dat de verslaving aan goedkope, kortemijn-funding van banken in heel belangrijke mate de oorzaak is geweest voor de stijgende huizenprijzen. Ik las laatst over het voorstel voor een nationaal hypotheekinstituut; in mijn ogen een poging om de funding-problemen van banken op te lossen, terwijl we ons nou juist moeten richten op de betalingsproblemen van huishoudens. Ook bij investeringsfondsen plaats ik vraagtekens. Er is simpelweg te weinig effectieve koopkracht in de Nederlandse economie, waardoor groeiperspectieven van veel markten slecht zijn. Ik zou graag zien dat de financiële sector er bij de overheid veel sterker nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 13

15 Personalia op aandringt om te stoppen met lastenverzwaringen, omdat die de binnenlandse economie zo beschadigen. Kijk naar de Rabobank. Die moet de stroppenpotten voor het mkb ieder kwartaal ophogen, omdat het aantal faillissementen steeds maar toeneemt. Wat mij betreft mag de financiële sector een duidelijke vuist maken en zeggen: jongens, stop ermee, want jullie staan een verder balansherstel van de financiële sector in de weg. Laat de financiële sector zich te weinig horen? Vind ik wel. De financiële sector is natuurlijk zeer gefragmenteerd en kent botsende belangen dat snap ik, maar ik hoop dat banken, verzekeraars en pensioenfondsen daaroverheen stappen en het collectieve belang voorop durven stellen. Ze zouden één grote coalitie moeten smeden, liefst met andere partijen erbij, zoals het mkb en de vakbeweging. Ewald Engelen (1963) studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en werkte na zijn studie onder andere voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. In 2000 promoveerde hij als politiek en sociaal filosoof op een proefschrift over medezeggenschap in grote beursgenoteerde ondernemingen. Engelen is als hoogleraar financiële geografie verbonden aan de UvA. Ook bekleedt hij daar de bijzondere leerstoel Etnisch ondernemerschap namens VNO-NCW. Hij heeft diverse boeken geschreven en is columnist voor De Groene Amsterdammer en Follow the Money. Engelen is getrouwd en heeft een dochter. Waarom intrigeert de crisis u eigenlijk zo? Pff, dat is zo gegroeid. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in de verschillende varianten van kapitalisme. Waarom is een Duits bedrijf gefocust op kwaliteit, terwijl een Amerikaans bedrijf zich richt op de aandeelhouders? Ik constateerde al vrij snel dat er veel literatuur voorhanden is over dat soort prikkels bij grote industrieën, maar nauwelijks over de kapitaalmarkten. Daarom ben ik me erin gaan verdiepen. Precies toen ik met mijn door NWO gefinancierde onderzoek over financiële centra bezig was, ging ABN AMRO onderuit en brak de kredietcrisis uit. Sindsdien kwam alles in een stroomversnelling, werd ik gevraagd bij Pauw & Witteman aan tafel aan te schuiven en voor ik er erg in had, was ik de helft van mijn tijd bezig met journalisten te woord staan. Daarmee maakt u niet altijd vrienden. Zo laat u zich regelmatig kritisch uit over economen Klopt. Als deze crisis iets duidelijk maakt, is het wel dat die niet puur economisch is. Ga het dan niet als jouw terrein claimen! Economisch onderzoek is heel sterk modelgedreven. Modellen werken prima onder vrij stabiele condities, maar bij condities waarbij we niet weten hoe de dag van morgen, laat staan van overmorgen eruitziet, heb je er in mijn optiek minder aan. Benadert u het als financieel geograaf dan anders? Financieel geografisch onderzoek is empirisch onderzoek, waar- Financiële sector mag duidelijke vuist maken bij de vraag centraal staat waarom verschijnselen zich voordoen zoals ze zich voordoen. Ik pas dus geen modellen toe in de praktijk, maar kijk wat er in de praktijk gebeurt en probeer daar patronen in te ontdekken. Deze crisis raakt een hele samenleving en is vergelijkbaar met de crisis van de jaren dertig. Ik vind het ontzettend belangrijk dat we goed interpreteren wat er toen is gebeurd, wat er nu gebeurt en welke lessen we daaruit kunnen trekken. Daarom observeer ik continu, schrijf ik columns, tweet ik veelvuldig en treed ik op in de media. Ik krijg wel eens de kritiek dat ik het zou doen om aandacht te trekken en dat ik een ijdeltuit ben, maar dat is echt onzin. Ik heb gewoon een diep doorvoelde bekommernis bij het wel en wee van dit land en maak me druk over wat er gebeurt. Wat wilt u bereiken? Uiteindelijk hoop ik invloed uit te oefenen, omdat ik er stellig van overtuigd ben dat er verkeerd beleid wordt gevoerd. Hij lacht even. Niet dat het echt wat uithaalt, maar ik blijf volhouden. Voelt u zich wel eens een roepende in de woestijn? Soms wel, maar ik zie steeds meer roependen. Gelukkig! Neem de discussie over Europa: ik zeg al maanden dat de euro niet meer haalbaar is. In het begin rustte daar een sterk taboe op. Als je in dit land de euro ter discussie stelde, werd je meteen met Wilders geassocieerd. Maar de argumenten vóór de euro vallen steeds verder weg. Toch is de euro er nog steeds, terwijl u een paar jaar geleden voorspelde van niet Klopt, maar de onevenwichtigheden tussen de lidstaten nemen alleen maar toe. Die kun je wel ondervangen door constante transfers van noord naar zuid, maar hoe lang gaan we dat volhouden? Wat politici doen, is bouwstenen realiseren die de muntunie tot een transferunie maken, zonder dat het eerlijke verhaal wordt verteld. Daarom vind ik ook dat niet de zwakste, maar de sterkste landen uit de euro moeten stappen. Heeft u wel eens overwogen om de politiek in te gaan? Nee, nooit! Zou ook niet verstandig zijn, vrees ik. Op mijn columns krijg ik vaak de feedback dat het zo fraai is dat ik met m n hele persoon sta achter de dingen die ik schrijf. Als politicus moet je bereid zijn water bij de wijn te doen en daar zou ik doodongelukkig van worden. Ik voel me prettig bij het schoppen vanaf de zijlijn. < 14 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

16 OVER DE GRENS De borsten van Dolly Parton, de stem van Marlène Dietrich, de neus van Ilja Gort en de glimlach van America Ferrera (Ugly Betty). Als je tegenwoordig een beetje belangrijk bent, laat je een lichaamsdeel verzekeren. Het jubilerende Lloyd s of London, dat 325 jaar bestaat, weet daar wel raad mee Lloyd s, begonnen in 1688 als een koffiehuis, is anno 2013 dé grootste verzekermarkt van de wereld. Van oorsprong is Lloyd s gespecialiseerd in scheepvaartverzekeringen, maar tegenwoordig is het concern van alle markten thuis. De grote variatie aan verzekeringen maakt Lloyd s tot het meest bekende, maar misschien ook wel het moeilijkst te verklaren verzekeringsfenomeen. Het concern is namelijk niet zomaar een bedrijf of verzekeraar, maar een besloten ontmoetingsplaats waar aanbieders en vragers van verzekeringen elkaar ontmoeten om zaken te doen. Zou Edward Lloyd, die aan de wieg van Lloyd s of London stond, in 1688 ooit voor mogelijk hebben gehouden dat 325 jaar later het merk still going strong is? Claims en catastrofes In al die jaren zijn een heleboel grote gebeurtenissen en catastrofes de revue gepasseerd waar Lloyd s mee te maken heeft gehad. Op de website worden deze categorisch beschreven. Misschien wel de meest bekende catastrofe waar de naam van Lloyd s mee is verbonden, is het vergaan van de Lutine in Dit schip verging vlakbij Vlieland en Lloyd s vergoedde de schade. Van het schip werd overigens alleen de bel teruggevonden. Deze werd eigendom van Lloyd s en tot 1978 werd de bel geluid om het Van koffiehuis tot grootste verzekermarkt lot van een schip aan te geven. Eén keer bellen betekende dat het schip was gezonken en bij twee keer bellen kwam het schip alsnog in de haven aan. In de huidige moderne tijd hoeft dat natuurlijk niet meer, maar toch is de bel nog altijd pertinent aanwezig op de marktvloer als een herinnering aan het gevaar. Ook wordt hij ceremonieel gebruikt, bijvoorbeeld na de aanslagen van 11 september. De Titanic en 9/11 De naam van Lloyd s is ook voor altijd verbonden aan de Titanic, die op 14 april 1912 tegen een ijsberg botste en waardoor ruim passagiers verdronken. Het slechte nieuws bereikte Lloyd s of London bestaat 325 jaar Lloyd s destijds als eerste. De verzekeringsmarkt keerde de schade binnen dertig dagen uit. De Titanic geldt als één van haar grootste verliezen. Een ander groot verlies was september 2011, met de aanslagen op het World Trade Center. Niets kon de wereld voorbereiden op een ramp van deze omvang. De verzekeringswereld had nog nooit te maken gehad met een gebeurtenis die mensen zo persoonlijk raakte. De aanslagen waren het op één na grootste verlies van Lloyd s. Het jaar 2011 staat bekend als een catastrofejaar, met veel natuurrampen en dus veel claims. In totaal werd er voor 20,6 miljard dollar (!) uitgekeerd, maar Lloyd s is ondanks alle claims en catastrofes financieel sterk gebleven. Vandaag de dag is het concern in meer dan tweehonderd landen actief. Matt Fairfield, oprichter van een verzekeringsorganisatie met vestigingen over de hele wereld, zei ooit: If you re in the insurance business and you want global exposure, you want to be in Lloyd s. Maar, wil een maatschappij zich aansluiten bij Lloyd s, dan moet zij wél eerst kunnen aantonen volledig klaar te zijn voor de lancering van Solvency II... < nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 15

17 Leegstand raakt ons allemaal DE POLIS Verzekeringen zijn er in alle soorten en maten. Iedereen kent de auto-, inboedelen zorgverzekering wel, maar verzekeraars doen meer. Dit keer: het verzekeren van leegstaande panden, waarvoor de VAN (Verenigde Assurantiebedrijven Nederland) sinds kort een oplossing aanbiedt. De cijfers liegen er niet om. Van de 7,2 miljoen woningen in Nederland staat ruim vier procent leeg. Bij winkels is het probleem twee keer zo groot en van alle kantoorpanden in Nederland staat zelfs zestien procent leeg. Diverse schattingen wijzen uit dat die percentages alleen maar verder toenemen. Zo voorspelde ABN AMRO begin dit jaar dat de winkelleegstand in 2020 zal zijn verdubbeld. Al die lege panden zijn niet alleen lastiger te verkopen, maar kunnen ook moeilijker worden verzekerd. Een leeg huis of bedrijfspand is namelijk een makkelijk doelwit voor vandalen. Bovendien blijft schade vaak onopgemerkt, bijvoorbeeld als er een leiding springt. Een opstalverzekering kan daarom niet altijd ongewijzigd worden voortgezet. Sommige verzekeraars wijzigen de premie bij leegstand; andere passen na verloop van tijd de voorwaarden aan, waardoor vorstschade of inbraak niet langer is verzekerd. Andere verzekeraars beëindigen na verloop van tijd (bijvoorbeeld twee jaar) de dekking. Maatschappelijk belang De Verenigde Assurantiebedrijven Nederland (VAN), verantwoordelijk voor de merken Rialto en Bavam, is gespecialiseerd in het bedenken van oplossingen voor moeilijk verzekerbare risico s. Dat juist zij vragen kregen over het verzekeren van leegstand, is volgens manager Lodie van Duijse dan ook niet zo verwonderlijk. Een paar jaar geleden kwam er wel eens een aanvraag binnen voor het verzekeren van leegstand, maar dat was sporadisch. Sinds dit jaar wordt er echter steeds vaker een beroep op ons gedaan. Daarom hebben we dit voorjaar besloten de verzekerbaarheid te onderzoeken. De VAN deed dat niet zomaar, benadrukt Van Duijse. Als er schaarste is in de markt en het vanuit maatschappelijk oogpunt van belang is dat iets of iemand is verzekerd, dan stappen wij daarin. De maatschappelijke behoefte was in dit geval duidelijk: hypotheekverstrekkers stellen een opstalverzekering vaak verplicht. Als je zo n verzekering niet kunt afsluiten, heb je een probleem. En geloof me, dat probleem raakt ons allemaal, want iedereen kan met leegstand te maken krijgen. Dat zien we ook terug in de aanvragen: ze komen uit alle regio s en van zowel De aanvragen komen uit alle regio s particulieren als bedrijven. Dat de crisis iedereen raakt, merken wij met dit product heel sterk. Leegstandbeheer De VAN biedt sinds mei dit jaar een verzekeringsoplossing aan en heeft intussen ruim honderd aanvragen behandeld. Van Duijse: Kort door de bocht kun je zeggen dat het vaak om een kale brandverzekering gaat. De voorwaarden wijken niet zoveel af van een verzekering voor een bewoond pand, alleen hebben we de dekking tot brand, storm en bliksem ingeperkt. Wat dat in de praktijk betekent, verschilt per pand. Het maakt voor het bepalen van het brand- en inbraakrisico namelijk nogal wat uit of we een rijtjeshuis middenin een drukke woonwijk verzekeren met een netjes aangeharkte tuin en veel sociale controle, of een verlaten en slecht onderhouden kantoorpand op een afgelegen bedrijfsterrein. Bij de risicobeoordeling kijken we daarom met de klant waar hij behoefte aan heeft en wat we samen kunnen doen om de risico s zo beheerst mogelijk te houden, onder andere via leegstandbeheer. We spreken dan bijvoorbeeld af dat een makelaar of leegstandbeheerder regelmatig kijkt hoe de woning erbij staat of dat de klant zorgt dat het schilderwerk en de tuin worden bijgehouden. Het is dus maatwerk, en het is pionieren. Maar als het lukt en we mensen een oplossing kunnen aanreiken, geeft dat ontzettend veel voldoening. < 16 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

18 COLUMN de sleutel van de banenmachine Nederland is een politiestaat. Militairen maken hier de dienst uit. Overdreven? Vooruit. Maar Nederland is wel een land waar de overheid veruit de grootste werkgever is. Het overzicht van de honderd grootste werkgevers in Nederland naar het aantal arbeidsplaatsen dat de Volkskrant jaarlijks publiceert, is smullen geblazen. Het werpt namelijk een verrassende blik op de Nederlandse economie. Verreweg de grootste werkgevers zijn de politie en Defensie (samen meer dan arbeidsplaatsen) en ruim de helft van de werkgelegenheid in de top twaalf komt voor rekening van overheidsdiensten. Drie ex-staatsbedrijven (KLM, KPN en PostNL) staan erin, evenals drie banken (Rabo, ING en ABN Amro) en één supermarkt (Ahold). Drie verzekeraars in top 100 Daal je verder af in de top 100, dan valt nog veel meer op. Bij de gemeente Amsterdam werken bijvoorbeeld meer mensen dan bij Philips. Philips ooit goed voor honderdduizend banen telt nog maar werknemers in Nederland, maar is wel de hoogst genoteerde industriële onderneming. De gemeente Rotterdam heeft meer werknemers dan Shell of de hoogovens van Tata Steel en bij het ministerie van Economische Zaken werken meer mensen dan bij VDL, de Brabantse industriegroep die de autofabriek in Born met steun van EZ heeft overgenomen. De enige verzekeraars in de top 100 zijn Nationale-Nederlanden, als onderdeel van ING, op plaats acht, Achmea (dertien) en Delta Lloyd (83). Afgezien van de overheid behoren supermarktketens, zorginstellingen, universitaire ziekenhuizen en facilitaire dienstverleners tot de grootste werkgevers. Onze multinationals (Shell, Philips, Unilever, Akzo) hebben wel hun hoofdkantoor in Nederland, maar hun banen bevinden zich elders in de wereld. Het patroon van de werkgelegenheid laat zien dat de Nederlandse economie niet rust op de maakindustrie, maar op zorg en dienstverlening. Industrieën hebben hun fabrieken verplaatst, dat kunnen detailhandelaren met hun supermarkten onmogelijk doen. Onderwijs- en zorginstellingen zijn ook plaatsgebonden: ze kunnen niet uitwijken naar lagelonenlanden, maar wel goedkoop personeel uit die landen aantrekken om hier het laaggeschoolde werk te doen. Over een lange periode is het zwaartepunt in de Nederlandse economie verschoven van de landbouw naar de industrie, vervolgens naar de dienstensector en tegenwoordig naar de zorgverlening. Nederland is hard op weg een zorgeconomie te worden, gefinancierd door collectieve uitgaven. Twee derde van de overheidsinkomsten uit premies en belastingen gaat jaarlijks naar zorg en sociale zekerheid. Onbalans De top 100 van grootste werkgevers illustreert een onbalans in de economische structuur van Nederland. De overheid is de grootste werkgever. Zorginstellingen, uitkeringsinstanties en facilitaire bedrijven zijn sterk vertegenwoordigd. Universitaire ziekenhuizen zijn uitgegroeid tot medische complexen met een enorme personeelsomvang. De meeste werkgelegenheid van de top 100 betreft nationaal opererende ondernemingen, geen bedrijven die zich op de wereldmarkt manifesteren. Innovatieve of beursgenoteerde bedrijven zijn in de minderheid. Als de werkgelegenheid voor zo n groot deel te vinden is in de collectieve sector, ontstaat er een probleem als het slechter gaat met de economie. Als er moet worden bezuinigd, vallen de klappen in de collectieve sector. Maar daar verlopen aanpassingen traag en ze zijn onderhevig aan politieke afwegingen. Particuliere bedrijven kunnen makkelijker en vooral sneller reageren op veranderende marktomstandigheden dan overheden. Banenmachine stagneert Nu Nederland kampt met het hoogste werkloosheidspercentage van de afgelopen dertig jaar, zijn we naarstig op zoek naar de sleutel van de banenmachine. Waar bevindt die zich? De banenmachine van de grootste werkgevers stagneert. Op een enkele uitzondering na valt daar de komende jaren geen spectaculaire groei van de werkgelegenheid te verwachten. Het midden- en kleinbedrijf en de eenpitszaken van zzp ers vallen buiten de top 100. Maar al die kleine en middelgrote ondernemingen samen bieden wél veel werkgelegenheid. De plaatselijke detailhandel, onderhoudsfirma s, bouwbedrijfjes, creatieve starters, toeleveranciers, familiebedrijven en ondernemingen op bedrijventerreinen: zij leveren het gros van het aanbod van particuliere werkgelegenheid dat zelden de media of het publieke debat bereikt. Die kleine banenmachines moeten we koesteren. < Roel Janssen, Den Haag Roel Janssen is financieel-economisch journalist en heeft lang voor NRC Handelsblad gewerkt. Hij schrijft thrillers en non-fictieboeken over economie. Begin 2012 verscheen zijn jongste boek De Euro, twintig jaar na het Verdrag van Maastricht. nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 17

19 WELLES Big Data is het nieuwe goud In het TNO-rapport Oog voor innovatie worden diverse maatschappelijke en technologische innovaties belicht die op de verzekeringssector afkomen. Eén daarvan is Big Data, een spannend onderwerp, waarover de meningen verdeeld zijn. Big Data is goud, vindt verzekeraar Robert Witteveen. Ik houd mijn hart vast, zegt journalist Brenno de Winter. Robert Witteveen, strategisch marketeer REAAL: fotografie: frank krijger Big Data is goud. Daar geloof ik heilig in. Als verzekeringsbranche beschikken we over een ongelooflijke hoeveelheid data en als we daar op een andere manier naar (leren) kijken, levert dat ons veel nieuwe inzichten op. Laat ik een simpel voorbeeld geven: het rekeninstituut van het Verbond (CVS) heeft veel informatie van alle verzekeraars bij elkaar. Als het alle autoschaden zou analyseren, dan kunnen we bijvoorbeeld aangeven waar de zwakke punten in ons wegennet zitten. We weten immers waar en wanneer een schade zich voordoet en wat de oorzaak (en het gevolg) is. Als we daar, bijvoorbeeld via het KNMI, het weer van die dag aan koppelen en via het KLPD de verkeersomstandigheden, dan krijgen we vanzelf boven water welke rotondes, kruispunten en fietspaden meer risico opleveren dan andere plekken. Vervolgens kunnen diverse instanties, waaronder de overheid, heel gericht maatregelen treffen om de situaties te verbeteren. Ander voorbeeld betreft inbraken. We weten precies waar en wanneer een inbraak heeft plaatsgevonden. Als we die informatie combineren met andere inbraken die in de buurt plaatsvinden, kunnen we patronen (leren) ontdekken. Die patronen kunnen we dan weer gebruiken om inbraken in de toekomst te voorkomen. Door een betere preventie, maar ook doordat we beter zicht hebben op hoe het inbrekersgilde te werk gaat. Big Data leidt tot nieuwe inzichten en het zou mooi zijn als dat inzichten zijn die we op voorhand nooit hadden kunnen vermoeden. Mijn verwachting is dat Big Data de wereld zal helpen veranderen. Verbeteren zelfs, want meer inzichten leveren ook meer mogelijkheden op. Als bedrijfstak moeten we dan wel stoppen met het old school denken. Wij proberen inzichten vaak voor onszelf te houden en willen daar ons voordeel mee doen. Dat is niet meer van deze tijd en past ook niet bij de wereld waarin wij leven. Die wereld is veel transparanter geworden en dat is ook wat de klant van ons eist. We moeten de data en de inzichten die we hebben dus veel meer met elkaar delen. Stel, ik werk bij maatschappij X en heb een inzicht verkregen waar de klant van een andere maatschappij ook zijn voordeel mee kan doen. Moet ik dat inzicht dan voor mezelf houden of is het beter om het te delen? Ik vind dat wij als financiële dienstverleners een belangrijke nutsfunctie vervullen. We moeten ervoor zorgen dat de maatschappij kan blijven draaien en het delen van de inzichten die we individueel verwerven, kan daarbij helpen. Geloof mij nou maar: Big Data is het nieuwe goud van onze branche en dus ook voor de hele maatschappij. < 18 VERZEKERD! nummer 5, november 2013

20 Big Data is (ook) gevaarlijk NIETES Brenno de Winter, onderzoeksjournalist: Ik snap heus wel dat we Big Data niet meer kunnen terugdraaien, maar ik houd mijn hart zo nu en dan vast. Er lopen megaprojecten vanuit overheidswege in Rusland en de VS, maar het is onduidelijk of daar nog enige regie op is. Het gaat jou als individu wel aan, maar je hebt er niks meer over te zeggen. Ik vind dat gevaarlijk. Kijk naar Facebook, daar weten ze meer van jou dan jij van jezelf. Ze weten bij wijze van spreken eerder dat je verliefd bent dan dat je het zelf door hebt. Hoe meer data je hebt, hoe meer conclusies je kunt trekken. Leuk, maar daar kunnen ook verkeerde tussen zitten. Verzekeraars kunnen via Big Data bijvoorbeeld heel makkelijk werken aan sociale uitsluiting. En dan kan iemand wel weer roepen dat er waarborgen moeten hangen aan het gebruik, maar kom op zeg: dat is de wereld op zijn kop. Eerst gaan we lukraak met Big Data aan de slag om later te zeggen: oeps, we moeten de boel toch maar een beetje inperken. Als we één ding van PRISM hebben geleerd, dan is het wel dat Big Data geen verandering teweeg heeft gebracht. Tenminste, niet aan de kant van de Amerikaanse overheid. Bezint eer ge begint, zou ik willen zeggen. Misbruik van persoonsgegevens voorkom je niet, want informatie is macht. En hoe je het ook wendt of keert, mijn belangen zijn en blijven contrair aan die van een verzekeraar of dienstverlener. De enige remedie is zwaar straffen. We hebben een Wet bescherming persoonsgegevens en die moet strikt worden gehanteerd. Wat ik verzekeraars wil meegeven? Ik zou ze op het hart willen drukken dat ze op de juiste manier met Big Data moeten omgaan. Ik ben namelijk helemaal niet tegen Big Data. Integendeel. Het gebruiken van kennis is alleen maar positief. Maar, verzekeraars zijn ook hardleers. Hun reputatie is slechter dan ooit en dat komt omdat ze niet genoeg met hun tijd meegaan. De winst van Big Data zit in de maatschappij, niet bij de individuele klant. Zorgverzekeraars hebben nu een enorme drang om toegang te krijgen tot medische dossiers, maar vergeten ondertussen besparingen van honderden miljoenen te realiseren door de zorg iets anders in te richten. We zijn heel langzaam verschoven van een individualistische maatschappij, waar status heel belangrijk is, naar een meer collectieve maatschappij waar de sociale cohesie er weer toe doet. Alleen als verzekeraars Big Data gebruiken vanuit hun maatschappelijke rol en voor maatschappelijke doeleinden, voegen ze iets toe. Vroeg of laat krijgen ze die vraag ook vanuit de maatschappij: wat voeg jij toe? Wat leg jij nou eigenlijk op tafel? Daar kunnen ze maar beter op voorbereid zijn. < nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 19

Ik schop graag vanaf de zijlijn

Ik schop graag vanaf de zijlijn Ewald Engelen, financieel geograaf Ik schop graag vanaf de zijlijn nummer 5, november 2013 VERZEKERD! 11 Hij staat bekend om zijn scherpe oneliners, ergert zich mateloos aan de bezuinigingsdrift van het

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders

Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders Bankieren kan echt anders en vooral normaler Beste lezer, Het vertrouwen in banken is historisch laag. En dat is niet verwonderlijk.

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Als je de hele sector had gehad dan is dat veel minder een probleem dan als je alleen die specifieke aandelen in bezit had.

Als je de hele sector had gehad dan is dat veel minder een probleem dan als je alleen die specifieke aandelen in bezit had. Welkom terug bij Vergelijk Uw Vermogensbeheerder, we zitten hier weer met Marc Vijver van Index people. We gaan nu eens onderzoeken naar wat nou belangrijk is bij het selecteren van een vermogensbeheerder.

Nadere informatie

Financieel bewustzijn kun je leren

Financieel bewustzijn kun je leren Financieel bewustzijn kun je leren prinses máxima 10 VERZEKERD! nummer 2, december 2010 Ze zet zich al jarenlang in voor een toegankelijke financiële sector. Sinds kort heeft ze er een nieuwe functie

Nadere informatie

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid?

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid? Interviewfragmenten Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins te verspreiden.

Nadere informatie

Speech van Klaas Knot bij het congres Ambitie loont Amsterdam, Wibauthuis, 10 november 2016

Speech van Klaas Knot bij het congres Ambitie loont Amsterdam, Wibauthuis, 10 november 2016 Speech van Klaas Knot bij het congres Ambitie loont Amsterdam, Wibauthuis, 10 november 2016 Amsterdam, Wibauthuis Klaas Knot heeft tijdens Ambitie Loont een congres georganiseerd door de Delta Lloyd Foundation,

Nadere informatie

Mijn droom is dat klanten met hun voeten kunnen stemmen

Mijn droom is dat klanten met hun voeten kunnen stemmen merel van vroonhoven, voorzitter AFM Mijn droom is dat klanten met hun voeten kunnen stemmen nummer 4, december 2014 VERZEKERD! 11 Goed toezicht houden kan alleen als we openstaan voor kritiek Ze staat

Nadere informatie

Zelfstandig ondernemer? Heb jij goed nagedacht over arbeidsongeschiktheid?

Zelfstandig ondernemer? Heb jij goed nagedacht over arbeidsongeschiktheid? Zelfstandig ondernemer? Heb jij goed nagedacht over arbeidsongeschiktheid? Nederland telt bijna een miljoen zelfstandige ondernemers. Ieder jaar komen er 80.000 starters bij. Een eigen bedrijf biedt veel

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK!

LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! LAAT JE BEDRIJF GROEIEN DOOR HET INZETTEN VAN JE NETWERK! In dit E-book leer je hoe je door het inzetten van je eigen netwerk je bedrijf kan laten groeien. WAAROM DIT E-BOOK? Veel ondernemers beginnen

Nadere informatie

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren.

WAARSCHUWING. Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. WAARSCHUWING Als je wilt dat in je leven niets verbetert, leg dit boek dan NU weg. Het is niets voor jou. Koop een fles champagne en ga het vieren. INLEIDING Je herkent het vast: je stond met een glas

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Blok 1 - Voeding en ziekte

Blok 1 - Voeding en ziekte Reflectie jaar 2 Algemeen Nadat ik mijn propedeuse heb behaald kon ik mij in het volgende studiejaar compleet richten op het begin van de hoofdfase. Ik heb in het tweede jaar veel geleerd en mijzelf verder

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2011 Nederlandse verzekeraars hebben in 2010: een premieomzet van 78 miljard euro, 70 miljard euro aan personen en bedrijven uitgekeerd, een winst geboekt

Nadere informatie

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen?

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen? Financial planning voor ondernemers Heb jij al poen voor je pensioen? 1! van 12! Voorwoord De pensioenen van ondernemers zijn al langere tijd onderwerp van discussie. Terwijl in Den Haag wordt gediscussieerd

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen

Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Wat zijn de drijfveren van de Nederlandse ondernemer? Een onderzoek naar de vooren nadelen van ondernemen Onderzoek van GfK november 2015 Inleiding Het aantal ondernemers blijft groeien. In 2015 heeft

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

ZZP Netwerk Nederland

ZZP Netwerk Nederland ZZP Netwerk Nederland sinds 11 juni 2009 voor, door en met ondernemende ZZP ers Postbus 9706 1006 GE AMSTERDAM www.zzpnetwerknederland.nl info@zzpnetwerknederland.nl rapportage n.a.v. onderzoek 15 januari

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt 2 inleiding De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is onder invloed van de schuldencrisis in een nieuwe recessie beland; de economische

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent

Menukaart Loopbaanevents. Investeer in jouw talent Menukaart Loopbaanevents Investeer in jouw talent Inhoud 1. LOOPBAANEVENTS OP LOCATIE... 3 Inleiding... 3 Praktisch... 3 2. TALENT ONTWIKKELEN ( TALENTMANAGEMENT)... 4 (her)ken je Talent/ Kernkwaliteiten...

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Datum 9 mei 2014 Betreft Beantwoording Kamervragen Van Hijum (CDA) over bijzonder beheer van banken

Datum 9 mei 2014 Betreft Beantwoording Kamervragen Van Hijum (CDA) over bijzonder beheer van banken > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Toespraak voorzitter Boele Staal bij Nieuwjaarsreceptie. Nederlandse Vereniging van Banken, 14 januari 2013

Toespraak voorzitter Boele Staal bij Nieuwjaarsreceptie. Nederlandse Vereniging van Banken, 14 januari 2013 1 Toespraak voorzitter Boele Staal bij Nieuwjaarsreceptie Nederlandse Vereniging van Banken, 14 januari 2013 Dames en heren, 2013 wordt bepaald geen gemakkelijk jaar voor de bancaire sector en de Nederlandse

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond SAMPLE 420 Respondenten WEging De data is gewogen op geslacht, leeftijd en opleiding naar

Nadere informatie

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven In het eerste kwartaal 2014 waren

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

Beter leven, meer plezier

Beter leven, meer plezier Rob van Ginkel Training en Coaching Beter leven, meer plezier NLP strategieën voor een leven met plezier Inhoudsopgave Wat is NLP...3 De logica van angst...3 Vrijkomen van angst...3 Negatieve gevoelens

Nadere informatie

de digitale les Fix je Risk

de digitale les Fix je Risk 1 Handleiding bij de digitale les Fix je Risk Dit is de handleiding die hoort bij de digitale les Fix je Risk. De les is geschikt voor groep 7 en 8. De digitale les heeft als doel leerlingen uit te leggen

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

De 9 scherpste sollicitatievragen van werkgevers

De 9 scherpste sollicitatievragen van werkgevers De 9 scherpste sollicitatievragen van werkgevers Auteur: Florentine van Lookeren Campagne en Marieke van Twillert 19-06-2012 http://www.intermediair.nl/artikel/alle-artikelen/355450/de-9-scherpste-sollicitatievragen-van-werkgevers.html

Nadere informatie

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden

Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Welke opties hebt u in een gesprek? Meer dan u denkt! Erica Huls Gespreksadvies voor wethouders en raadsleden Actueel en fundamenteel De tijd dat politici kiezers wonnen met redevoeringen in achterzaaltjes

Nadere informatie

Het ANW-Zekerheidsplan. Zekerheid voor later

Het ANW-Zekerheidsplan. Zekerheid voor later Het ANW-Zekerheidsplan Zekerheid voor later De Anw en meer zekerheid voor de werkgever Als iemand overlijdt, kunnen de nabestaanden - partner en kinderen - een uitkering aanvragen via de Algemene nabestaandenwet

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

IK BEHANDEL ZELFS DAMES VAN AMPER. uit het gooi geklapt_kr_bs.indd 66

IK BEHANDEL ZELFS DAMES VAN AMPER. uit het gooi geklapt_kr_bs.indd 66 IK BEHANDEL ZELFS DAMES VAN AMPER 66 uit het gooi geklapt_kr_bs.indd 66 18-04-14 11:27 twintig Bart Biermans (35), naar eigen zeggen behoorlijk ijdel, werkt al bijna tien jaar als cosmetisch arts. Met

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Speech Ton 1 mei 15.00 uur (gesproken woord geldt)

Speech Ton 1 mei 15.00 uur (gesproken woord geldt) Speech Ton 1 mei 15.00 uur (gesproken woord geldt) Beste mensen, wat geweldig dat we hier vandaag allemaal staan! We begonnen met een fantastische mars en een goede debatten. 1 mei is weer van ons! En

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het

Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het Grip op later 2 Natuurlijk vinden wij overzicht over onze financiën belangrijk. Maar andere zaken lijken altijd nog veel belangrijker. Bovendien vinden wij het moeilijk. Hoe krijg je overzicht? En áls

Nadere informatie

InkomensZekerheid. Bij arbeidsongeschiktheid van ondernemers

InkomensZekerheid. Bij arbeidsongeschiktheid van ondernemers InkomensZekerheid Bij arbeidsongeschiktheid van ondernemers Wij zijn Interpolis Wij zijn gegroeid uit een behoefte. Aan zekerheid. Aan vertrouwen. Wij denken met u mee. Over uw toekomst, uw pensioen, uw

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Toespraak staatssecretaris H.A.L. van Hoof bij de opening van de miniconferentie O&O-fondsen op 10 september 14.00u in Den Haag

Toespraak staatssecretaris H.A.L. van Hoof bij de opening van de miniconferentie O&O-fondsen op 10 september 14.00u in Den Haag Toespraak staatssecretaris H.A.L. van Hoof bij de opening van de miniconferentie O&O-fondsen op 10 september 14.00u in Den Haag Welkom, blij dat u er bent. Uit het feit dat u met zovelen bent gekomen maak

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen.

U leert in deze les toestemming vragen. Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. TOESTEMMING VRAGEN les 1 spreken inleiding en doel U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. Bij toestemming vragen is het belangrijk dat je het op een

Nadere informatie

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering?

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Rapportage Kenmerk: 20107 Juni 2015 Inhoudsopgave Geschreven voor Inleiding 3 Conclusies 5 Resultaten Huidige voorziening 7 Verplichtstelling

Nadere informatie

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan De wereld verandert. Verandert uw polis mee? De wereld om ons heen verandert in snel tempo. Verzekeringsmaatschappijen slaan de handen ineen, waardoor de diversiteit in aanbieders afneemt. De agrarische

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

WAARDE VAN ADVIES - 2013 DE WAARDE VAN ADVIES VAN INTERMEDIAIRS. Avéro Achmea P13628

WAARDE VAN ADVIES - 2013 DE WAARDE VAN ADVIES VAN INTERMEDIAIRS. Avéro Achmea P13628 WAARDE VAN ADVIES - 2013 DE WAARDE VAN ADVIES VAN INTERMEDIAIRS P13628 INHOUDSOPGAVE KARAKTERISTIEKEN CONCLUSIE WAARDE VAN ADVIES KARAKTERISTIEKEN ONDERZOEKSOPZET CONCLUSIE CONCLUSIES DE WAARDE VAN ADVIES

Nadere informatie

10 gouden tips voor social media

10 gouden tips voor social media 10 gouden tips voor social media Social media voor positiviteit 10 gouden tips om succesvol te zijn met social media Op 28 februari 2011 ben ik begonnen met Twitteren. Ik had er totaal geen kaas van gegeten.

Nadere informatie

Interview tv-programma Nieuwsuur commissaris van de Koning Max van den Berg d.d. 27 november 2013

Interview tv-programma Nieuwsuur commissaris van de Koning Max van den Berg d.d. 27 november 2013 Interview tv-programma Nieuwsuur commissaris van de Koning Max van den Berg d.d. 27 november 2013 Twan Huys: 150 mensen uit uw provincie stappen naar de rechter omdat ze vinden dat hun huizen zodanig in

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Bescherm je foto s met een watermerk

Bescherm je foto s met een watermerk Bescherm je foto s met een watermerk Het is vervelend wanneer een ander met je foto's aan de haal gaat. Je steekt er niet alleen tijd en moeite in maar ook wettelijk heb je rechten over je eigen foto's.

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Hartstocht voor je financiën

Hartstocht voor je financiën INHOUDSOPGAVE 1. Hartstocht voor je financiën................................ 5 2. Geld!...................................................... 7 3. De wet van de geleidelijke groei............................

Nadere informatie

LESBRIEF SOCIAL MEDIA CERTIFICAAT LES 1: SOCIALE MEDIA EN DE GEVOLGEN MEDIAWIJSHEIDCOMPETENTIE: BEGRIP

LESBRIEF SOCIAL MEDIA CERTIFICAAT LES 1: SOCIALE MEDIA EN DE GEVOLGEN MEDIAWIJSHEIDCOMPETENTIE: BEGRIP LESBRIEF SOCIAL MEDIA CERTIFICAAT LES 1: SOCIALE MEDIA EN DE GEVOLGEN MEDIAWIJSHEIDCOMPETENTIE: BEGRIP Versie: 2016_V1 Datum: 15 januari 2016 Doelstelling les Aan het einde van de les: - zijn leerlingen

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

Toespraak. Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EUconferentie. Dames en heren,

Toespraak. Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EUconferentie. Dames en heren, Toespraak Toespraak staatssecretaris Van Rijn bij EUconferentie over dementie 9 mei 2016 Dames en heren, Kijk om u heen. U ziet portretten van mensen met dementie. Ze zijn gemaakt door de kunstenaar Herman

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie