Vroeg signalering. Leidraad. Definitie, stappenplan en modelconvenant voor vroegsignalering in de schuldhulpverlening.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vroeg signalering. Leidraad. Definitie, stappenplan en modelconvenant voor vroegsignalering in de schuldhulpverlening."

Transcriptie

1 Leidraad Vroeg signalering Jacomijn Kuiper Mariëlle Fleuren In opdracht van de NVVK Definitie, stappenplan en modelconvenant voor vroegsignalering in de schuldhulpverlening

2 Inhoud Voorwoord...3 Vroegsignalering samenvatting INLEIDING THEORETISCH KADER Definitie van vroegsignalering binnen schuldhulpverlening Bestaande definities binnen en buiten de schuldhulpverlening Samenhang van vroegsignalering met preventie Vroegsignalering en daadwerkelijke signalen Vroegsignalering en outreachend werken Vroegsignalering in de praktijk STAPPENPLAN VOOR HET OPZETTEN VAN VROEGSIGNALERING Stap 1 - Motivatie Motieven voor schuldhulpverlenende organisaties Motieven voor samenwerkingspartners Stap 2 - Beleid Het formuleren van beleid Bijvangst Stap 3 - Signalen beschikbaar voor gemeenten Inleiding Kenmerken signalen Daadwerkelijke signalen beschikbaar voor gemeenten Stap 4 - Signalen van samenwerkingspartners Inleiding Kenmerken samenwerkingspartners Samenwerken door signalen van samenwerkingspartners De rol van Wijk- en Buurtteams bij vroegsignalering Aandachtspunten bij samenwerkingen voor vroegsignalering Stap 5 - Outreachend werken Inleiding Kenmerken outreachend werken Motivatie van klanten Vormen van outreachend werken Combinatie signaal en manier van outreachend werken Stap 6 - Hulpaanbod Stap 7 Privacy Inleiding Vraag 1: Wie wil gegevens uitwisselen? Vraag 2: Welke gegevens uit welke bronnen worden uitgewisseld? Vraag 3: Voor welke wettelijke taak is de uitwisseling van gegevens nodig? Vraag 4: Met welk doel is de uitwisseling van gegevens nodig? Vraag 5: Voor welk proces is de uitwisseling van gegevens nodig? Aanvullende bepalingen Wbp Borging van privacy aspecten Stap 8 - Financiering Stap 9 ICT Stap 10 - Convenanten Stap 11 Evaluatie...81 Bijlage 1 Literatuurlijst...83 Bijlage 2 Overzicht van partijen waarmee is gesproken...84 Bijlage 3 Signalen van schulden...85 Bijlage 4 Signaalkaart Rijnstad...86 Bijlage 5 Tips SchuldHulpMaatje...87 Bijlage 6 Convenant vroegsignalering Bijlage 7 Convenant vroegsignalering Bijlage 8 Signaalkaart Thuiszorg België...89 Colofon...90 Leidraad vroegsignalering 2

3 Voorwoord Vroegsignalering, wat is dat eigenlijk voor rare term? Nederland verkeert sinds 2008 in een financiële crisis, we merken in toenemende mate dat een steeds groter deel van de Nederlandse huishoudens het financieel niet meer redt, met als resultaat betalingsachterstanden en schulden. Schulden grijpen diep in op het welzijn van mensen, dit vertaalt zich door in stress, concentratieverlies, spanning binnen relaties en ziekteverzuim op de werkvloer. De maatschappelijke kosten die gepaard gaan met schuldenproblematiek zijn daardoor hoog. Deels komt dit ook door de vele bijkomende kosten van incasso, de verscheidenheid aan schuldeisers en de hoogte van de totaalschuld. De NVVK, de brancheorganisatie voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren, ziet al enige tijd deze noodzaak en heeft opdracht gegeven om een Leidraad Vroegsignalering te ontwikkelen en diverse mooie voorbeelden van vroegsignalering, die in het land reeds toegepast worden, te verzamelen. In deze Leidraad vindt u hiervan de opbrengst. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft dit onderzoek financieel mogelijk gemaakt. Graag bied ik u deze Leidraad aan met de ultieme opdracht: ga ermee aan de slag! Voorkom dat uw burgers, uw klanten, uw huurders, uw verzekerden verder financieel en maatschappelijk afglijden en werk sámen met alle betrokkenen aan een sluitende oplossing! We weten dat hoe eerder een schuldenaar zich meldt bij schuldhulpverlening, hoe lager de kosten en hoe makkelijker de oplossing. Echter, de schuldenaar meldt zich vaak in een (veel te) laat stadium: schaamte en de kop in het zand steken zijn hier de belangrijkste redenen voor. Joke de Kock Voorzitter NVVK Als we het tempo van de schuldenaar blijven volgen, dan blijven we dweilen met de kraan open. Actie is dus geboden aan de partijen waarbij in een eerder stadium zichtbaar wordt dat er financieel iets aan de hand is. Partijen die dit kunnen signaleren, zoals woningcorporaties, nutsvoorzieningen, zorgverzekeraars en lokale overheid kunnen hier een belangrijke rol in spelen. Zodra helder is dat iemand de maandelijkse verplichtingen niet nakomt, zeker in de basisvoorzieningen, dan is dit een belangrijk signaal voor financiële problemen. Het oppakken van díe signalen; dat heet vroegsignalering. Zo vertaalt is het ineens geen rare term meer, maar bittere noodzaak. Leidraad vroegsignalering 3

4 Vroegsignalering Definitie en stappenplan Vroegsignalering wordt steeds vaker gezien als de oplossing om problematische schulden bij mensen te voorkomen. Op het moment dat schulden vroegtijdig opgespoord worden, zijn er meer mogelijkheden om deze mensen hulp te bieden. Hiermee wordt voorkomen dat achterstanden verder oplopen en zich kunnen ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie. Steeds meer schuldhulpverlenende organisaties en gemeenten proberen vroegsignalering in te bedden in hun organisatie. Over het onderwerp vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening is nog weinig concrete informatie beschikbaar, waardoor het veel vragen oproept. Vragen waarop deze Leidraad antwoorden geeft. In deze Leidraad presenteert de NVVK, naast een heldere definitie van vroegsignalering, een stappenplan voor het realiseren van vroegsignalering. Met het stappenplan kunnen beleidsmedewerkers direct aan de slag met het ontwikkelen van vroegsignaleringsprojecten. De Leidraad biedt daarnaast veel informatie voor uitvoerders en besluitvormers. Deze Leidraad is tot stand gekomen door literatuurstudie en door in gesprek te gaan met organisaties door heel Nederland die initiatieven ontwikkeld hebben voor vroegsignalering. Definitie vroegsignalering Op basis van reeds bestaande definities van vroegsignalering in andere vakgebieden en relevante andere definities binnen de schuldhulpverlening, wordt vroegsignalering als volgt gedefinieerd. Vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen om vroegtijdige hulpverlening mogelijk te maken door gebruik te maken van daadwerkelijke signalen en outreachende hulpverlening. Vroegsignalering rust daarmee op twee belangrijke pijlers, daadwerkelijke signalen en outreachende hulpverlening.

5 Stappenplan vroegsignalering? 1 Motivatie 2 Beleid 3 Signalen Gemeenten 4 Signalen Samenwerkingspartners 8 Financiën 7 6 Privacy Hulpaanbod 5 Outreachend werken 9 ICT organiseren 10 Convenanten afsluiten 11 Evaluatie

6 1 Motivatie voor gemeenten Rendement voor schuldeisers & samenwerkingspartners Minder betalingsachterstanden Betalingsachterstanden lopen minder snel op wanneer tijdig wordt ingegrepen. Elke geïnvesteerde euro in vroegsignalering kan de samenleving tussen de 2,46 en 4,22 opleveren aan bespaarde maatschappelijke kosten. Goodwill maatschappij Problemen eerder in beeld Voldoen aan wettelijke verplichtingen Grotere problemen voorkomen Eigen doelstellingen Samenwerkingspartners zien een verband tussen financiële problemen en hun eigen doelstellingen. direct naar hoofdstuk motivatie uitgewerkt >

7 2 Beleid Wat is het doel? Doelen kunnen variëren in bereik: van het voorkomen van huisuitzettingen tot het voorkomen van problematische schuldsituaties.? Gebruik het stappenplan ! Aandacht voor de reden vroegsignalering wat is het doel hoe kan doel bereikt worden Huisuitzetting voorkomen? Andere schulden verlagen? Maak tijd en aandacht vrij voor beleid Het is belangrijk om voor deze stap tijd en aandacht vrij te maken, zodat vooraf voor iedereen duidelijk is wat een organisatie met vroegsignalering wenst te bereiken. Houd rekening met bijvangst Door vroegsignalering zal ook een groep klanten bereikt worden die zich al in een problematische schuldsituatie bevindt en zwaardere hulpverlening nodig heeft dan klanten die aan het begin van een schuldencarrière staan. Dit neemt af naarmate vroegsignalering langer plaatsvindt. Op basis daarvan kan een begroting gemaakt worden. Al bij het opzetten van beleid moet aandacht zijn voor evaluatie. direct naar hoofdstuk beleid uitgewerkt >

8 3 Signalen gemeenten Gebruik signalen die een grote voorspellende waarde hebben De eerste pijler van vroegsignalering zijn daadwerkelijke signalen op basis waarvan outreachend schuldhulpverlening kan worden aangeboden. Signalen, zoals bijvoorbeeld een huurachterstand, hebben het liefst een zo direct mogelijke relatie en een grote voorspellende waarde voor het ontstaan van financiële problemen.!!?!!! Signalen zijn bij gemeente beschikbaar Het ideale signaal voor vroegsignalering is niet te benoemen en hangt ook af van de doelstelling van vroegsignalering en de mogelijkheden binnen de organisatie. Vroegsignalering kan opgezet worden op basis van signalen die al bij de gemeente beschikbaar zijn, zoals achterstanden bij de zorgverzekering en energiebedrijven en informatie van het Inlichtingenbureau. Voor andere signalen is het noodzakelijk om de samenwerking te zoeken. Soort signaal bepalend voor effectiviteit huisbezoek energie zorg, belasting 52% huur 70%

9 Afwegingen bij signaalkeuze baseren op: De grootte van de te benaderen groep Hoeveel potentiële klanten levert het signaal op? Is dat een aantal dat werkbaar is? De risico s van de achterstand Wat is het risico dat klanten lopen op het moment dat ze een achterstand hebben?? De kwetsbaarheid van de groep Hoe kwetsbaar is de groep of zijn er binnen de groep klanten te definiëren die kwetsbaar zijn en waar dus juist op ingezet moet worden? Zoals bijvoorbeeld gezinnen met kinderen. Het juiste moment Het signaal dat gebruikt gaat worden moet er voor zorgen dat op het juiste moment met de juiste personen in contact getreden wordt. De groep klanten die op het moment dat contact gezocht wordt, de financiële problemen nog zelf kan oplossen is dan zo klein mogelijk en de groep klanten die daadwerkelijk hulp nodig heeft, zo groot mogelijk. Kan zelf problemen oplossen Heeft beginnende financiële problemen Beschikbaar budget, privacy, technische mogelijkheden Ook andere afwegingen zoals het beschikbaar budget, privacy en technische mogelijkheden spelen een rol bij de keuze van het signaal. Heeft problematische schulden direct naar hoofdstuk signalen gemeenten uitgewerkt >

10 4 Signalen samenwerkingspartners Samenwerking is belangrijk voor het verkrijgen van de juiste signalen Samenwerking kan gezocht worden met schuldeisers, maar ook met partners in het maatschappelijke veld. Bij het opzetten van samenwerking bij vroegsignalering is het goed om na te denken over de volgende onderwerpen: Gedeelde verantwoordelijkheid Motivatie voor de samenwerkingspartner om aan de slag te gaan Investering door beide samenwerkingspartijen Partners geven signalen af of verwijzen door Doorverwijzen wordt niet gezien als vroegsignalering. Wel kan de samenwerkingspartner hierbij ondersteund worden om signalen te herkennen. Ook kan ondersteuning nodig zijn over de manier waarop in gesprek gegaan kan worden met de klant en welke doorverwijzingen er mogelijk zijn. Samenwerkingspartijen zijn oa: Nutsbedrijven Werkgevers Zorgverzekeraars! Woningbouwcorporaties! Zorgverzekeraars Nutsbedrijven!!! Woningbouw Werkgevers BKR Sociale Dienst en UWV GGD Wijk en Buurtteams Scholen Vrijwilligersorganisaties Vrijwilligersorganisaties (kerken) direct naar hoofdstuk signalen samenwerkingspartners uitgewerkt >

11 5 Outreachend werken Een tweede pijler van vroegsignalering is outreachende hulpverlening. Dat houdt in dat de hulpverlener in contact probeert te komen met een klant die zelf nog geen hulpvraag heeft geformuleerd. Daardoor verschilt vroegsignalering van laagdrempelig werken, waar de klant nog steeds zelf contact zoekt. Huisbezoeken meest effectief Effectiviteit afhankelijk van manier contactzoeken 0-5% 6% 50-70% Actief op zoek naar mensen met schulden Er zijn binnen de schuldhulpverlening verschillende manieren van outreachend werken. Elke manier kent zijn eigen investering en heeft zijn eigen effect. Het is van belang dat op het juiste moment met de juiste klant in contact getreden wordt. Daarbij moet een benaderingswijze gekozen worden die aansluit bij de klant en de kans op een reactie van de klant vergroot. Huisbezoeken vragen een grotere investering maar blijken verreweg het meest effectief te zijn. Als gekozen wordt voor een andere manier van benaderen, zoals bellen of schrijven, is het wenselijk om een combinatie van werkwijzen te gebruiken. Alleen schriftelijk benaderen levert een bereik van 0-5% op, alleen telefonisch contact 6% en huisbezoek levert een bereik van 70% op. Het bereik is het percentage mensen waar daadwerkelijk contact mee plaatsvindt.

12 5? Fase van gedragsverandering In de benadering van de klant en het bepalen van het hulpaanbod moet rekening gehouden worden met het feit dat gedrag in fases verandert. Zelfredzaamheid of bevoogding Vroegsignalering kent een spanningsveld met bevoogding en het stimuleren van zelfredzaamheid van klanten. Door op basis van goede voorspellende signalen outreachend te werken wordt bevoogding voorkomen. Ook de attitude van de hulpverlener bepaalt hoe het contact door de klant wordt ervaren. Door de klant de vrijheid te geven om hulp te weigeren en een helpende, maar niet overnemende houding van de hulpverlener, kan de zelfredzaamheid behouden blijven. Van voorbeschouwing, waar de klant nog geen probleem ervaart, naar waar hij er over nadenkt met problemen aan de slag te gaan. Daarna volgt besluitvorming en actie om uiteindelijk in nieuw gedrag te belanden om een periode van terugval te ervaren. Juist omdat een klant overwegen om met zijn zelf nog geen hulpvraag geformuleerd heeft, zal een klant vaker in de fase van voorbeschouwing zitten waardoor hij niet direct hulp zal accepteren. Hier zal bij het opzetten van vroegsignaleringsprojecten en het bepalen van de manier waarop outreachend gewerkt wordt rekening mee gehouden moeten worden. niet over nadenken terugval nadenken volhouden voorbereiden actie

13 Voor- en nadelen van verschillende methoden voor outreachend werken 70% huisbezoek door hulpverlener huisbezoek door hulpverlener huisbezoek door hulpverlener huisbezoek? door hulpverlener huisbezoek huisbezoek door schuldeiser door hulpverlener huisbezoek door schuldeiser huisbezoek door schuldeiser huisbezoek door schuldeiser bellen huisbezoek door hulpverlener door schuldeiser 6,5% bellen door hulpverlener bellen door hulpverlener bellen door hulpverlener bellen door schuldeiser bellen door hulpverlener bellen door schuldeiser schrijven bellen door schuldeiser schrijven schrijven 6,5% bellen door schuldeiser schrijven bellen door schuldeiser schrijven 0-5% Thuissituatie in beeld Initiatief bij klant Brede kijk Hoge respons (T)huissituatie in beeld Geen gegevensuitwisseling Geen privacy check Verantwoordelijkheid wordt genomen door schuldeisers Niet arbeidsintensief Brede kijk Gegevensuitwisseling nodig Privacy check nodig Mogelijke onveiligheid hulpverlener Arbeidsintensief Gegevensuitwisseling nodig Gegevens niet altijd juist waardoor contact niet mogelijk Minder bedreigend 6% Privacy check nodig 6% Niet arbeidsintensief Gegevens niet altijd juist Verantwoordelijkheid wordt 6% waardoor contact niet mogelijk is genomen door schuldeisers 6% Mogelijk bedreigend voor klant Geen gegevensuitwisseling Nauwe blik 6% Niet arbeidsintensief Groot aantal mensen te benaderen tegen lage kosten Nauwe blik Verwarring met deurwaarder Arbeidsintensief Mogelijk bedreigend voor klant Lage respons 6 Hulpaanbod Na het bepalen van het signaal en de manier van outreachend werken, zal bepaald moeten worden wat het hulpaanbod richting de klant is. Dit hulpaanbod zal mede afhankelijk zijn van het signaal op basis waarvan gewerkt wordt. Wordt gewerkt op basis van achterstanden in de zorgpremie, dan kan bijvoorbeeld een betalingsregeling of lening voor deze schuld in het hulpaanbod opgenomen worden. Ook de manier van outreachend werken heeft invloed op het aanbod. Via een brief zal eerder een klein of enkelvoudig hulpaanbod opgenomen worden, terwijl bij een huisbezoek het mogelijk is om meer vormen van hulpverlening te bespreken. Budget coach Budget coach Wat is het hulpaanbod en wie voert het uit? Budget coach Hulp bij administratie Hulp bij administratie Lening Lening Ook zal bekeken moeten worden wie het hulpaanbod uit gaat voeren. Hierbij kunnen vele partijen ingezet worden, van schuldeisers tot vrijwilligers, van Sociaal Raadslieden tot budgetbeheerders. direct naar hoofdstuk outreachend werken uitgewerkt > Hulp bij administratie direct naar hoofdstuk hulpaanbod uitgewerkt > Lening

14 7 Privacy 8 Financiering Privacy goed borgen Bij het vormgeven van vroegsignalering speelt privacy een belangrijke rol, aangezien in een veel gevallen gegevens van klanten worden uitgewisseld. Vanuit de Wet bescherming persoonsregistratie (Wbp), Regeling afsluitbeleid, Regeling elektronisch gegevensverkeer Zorgverzekeringswet of de Wet structuur uitvoeringsorganisatie Werk en Inkomen (SUWI) zal bezien moeten worden op welke basis de gegevens uitwisseling kan plaatsvinden. Daarbij moet wel rekening worden Grondslagen Wbp gehouden dat voldaan moet zijn aan één van de grondslagen die de Wbp voorschrijft. Verder stelt de Wbp aanvullende bepalingen zoals de informatieplicht naar de klant en de mogelijkheid van de klant om desgewenst in bezwaar te gaan. Daarnaast moeten zaken vastgelegd worden als verantwoordelijkheid voor de gegevens, bewaartermijnen en beveiliging. Het uitvoeren van vroegsignalering vraagt menskracht, tijd en geld. De organisaties waar succesvolle projecten lopen, hebben bewust formatie vrijgemaakt. Het vrijmaken van formatie kost geld. Financiering kan uit eigen middelen komen, echter ook de samenwerkingspartners kunnen bijdragen. Door een inschatting te maken van de verwachtte opbrengst, kan gemotiveerd worden waarom de kosten gemaakt moeten worden. Juist de samenwerking met partners die ook willen investeren in vroegsignalering is een goed argument richting beslissers direct naar hoofdstuk privacy uitgewerkt > direct naar hoofdstuk financiering uitgewerkt >

15 9 ICT 10 Convenant Directe toepasbaarheid noodzakelijk Om op basis van daadwerkelijke signalen outreachend te werk te kunnen gaan is het van groot belang dat signalen zo in de ICT-systemen van de outreachende organisatie ontvangen worden dat deze direct toepasbaar zijn in de uitvoering van vroegsignalering. Om de goede samenwerking en afstemming met een samenwerkingspartner te bevorderen kunnen convenanten worden gebruikt om de afspraken vast te leggen. Hiervoor is een modelconvenant ontwikkeld. Dit is te vinden op de website van de NVVK. Een convenant moet op basis van de Wbp uit minimaal de volgende onderdelen bestaan Model Convenant Doel van de gegevensuitwisseling Vastleggen van de resultaten en andere afspraken Aansprakelijkheid Gegevensstromen Rechten van klanten Naast deze technische aspecten worden er vanuit de Wbp eisen gesteld aan de beveiliging van persoonsgegevens. Ook daarmee moet in de ontwikkeling van vroegsignalering rekening mee worden gehouden. Verder is het aan te bevelen om op te nemen vaststellen doelgroep het signaal de inspanningsverplichting direct naar hoofdstuk ICT uitgewerkt > direct naar hoofdstuk convenant uitgewerkt >

16 11 Evaluatie Evaluatie bepalend voor continuering beleid Vroegsignalering vraagt een investering van de organisatie en eventuele samenwerkingspartners. Door vooraf zorg te dragen voor goede mogelijkheden voor evaluatie, kan na een periode van vroegsignalering aangetoond worden wat het effect is van het project. Dit kan bijdragen aan de continuering van beleid. direct naar hoofdstuk evalutatie uitgewerkt >

17 1. Inleiding Vroegsignalering wordt steeds vaker gezien als de oplossing om problematische schulden bij mensen te voorkomen. Op het moment dat schulden vroegtijdig opgespoord worden, zijn er meer mogelijkheden om deze mensen hulp te bieden. Hiermee wordt voorkomen dat achterstanden verder oplopen en zich kunnen ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie 1. Steeds meer schuldhulpverlenende organisaties proberen vroegsignalering in hun organisatie in te bedden, de één succesvoller dan de andere. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) geeft preventie en vroegsignalering ook veel aandacht. Jetta Klijnsma, staatssecretaris van SZW schrijft bijvoorbeeld in een kamerbrief 2 : Preventie en vroegsignalering van (problematische) schulden krijgen steeds meer aandacht van gemeenten, (keten)partners en schuldeisers. Dat vind ik een goede ontwikkeling. In mijn brief van 3 juli heb ik twee sporen benoemd voor de aanpak van preventie en vroegsignalering: 1. Uitbreiding van de gegevens die opgenomen zijn in de (krediet) registratie van Bureau Krediet Registratie (BKR) en 2. Versterken van de rol van gemeenten bij vroegsignalering, onder meer door aan te sluiten bij bestaande initiatieven. Over het onderwerp vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening is echter nog beperkt informatie beschikbaar, waardoor het veel vragen op- roept bij schuldhulpverlenende organisaties. Is er een eenduidige definitie van vroegsignalering? Wat zijn de verschillen en wat zijn de overeenkomsten met preventie? Vaak wordt vroegsignalering in één adem genoemd met preventie. Tegelijkertijd lijkt vroegsignalering een andere insteek te hebben dan preventie. Welke positie heeft vroegsignalering binnen het totale productenpakket van de schuldhulpverlening? Van welke partijen wordt verwacht dat zij vroegsignalering oppakken? Binnen de schuldhulpverlening zijn diverse ketenpartijen actief. Hoe past dat binnen de rollen en doelstellingen van de verschillende partijen? En natuurlijk de vraag: waaraan moet gedacht worden bij het inbedden van vroegsignalering in de organisatie? Om antwoord te geven op al deze vragen is de NVVK met subsidie van het ministerie van SZW een onderzoek gestart om tot een heldere definitie en afbakening van vroegsignalering in de schuldhulpverlening te komen én om een Leidraad voor vroegsignalering bij schuldhulpverlenende organisaties te ontwikkelen. In de Leidraad wordt ook aangegeven hoe vroegsignalering in samenspraak met de schuldeisers kan worden opgesteld. Hiervoor is een literatuurstudie uitgevoerd en zijn er gesprekken gevoerd met, onder andere, veel NVVK-leden die vroegsignalering uitvoeren of hebben uitgevoerd. Een overzicht van zowel de bestudeerde literatuur als de gesproken NVVK-leden en andere organisaties worden in de bijlagen 1 en 2 weergegeven. 1 Een problematische schuldsituatie is de situatie waarin van een natuurlijk persoon redelijkerwijs is te voorzien dat hij niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden, of waarin hij heeft opgehouden te betalen (NVVK). 2 Brief van staatssecretaris Klijnsma (SZW) aan de Tweede Kamer over het voorkomen van armoede- en schuldenproblematiek. Kamerbrief Kamerstukken II, , , nr. 265 Deze Leidraad ligt nu voor u en is opgebouwd in de vorm van een stappenplan. Dit stappenplan wordt ingeleid door een heldere definiëring van vroegsignalering. Daarnaast verduidelijken bestaande initiatieven op het gebied van vroegsignalering wat er geleerd kan worden van de praktijk, juist ook van projecten die niet tot een succesvol resultaat Leidraad vroegsignalering 17

18 hebben geleid. In de Leidraad wordt ook de vraag beantwoord hoe vroegsignalering ingebed kan worden in bestaande of nieuwe convenanten met landelijke of lokale schuldeisers. Vanwege de omvang van relevante informatie over daadwerkelijke signalen die gebruikt kunnen worden voor vroegsignalering is onderscheid gemaakt in signalen waarover gemeenten al kunnen beschikken (3.3) en signalen die beschikbaar kunnen komen als hierover samenwerkingsafspraken worden gemaakt met de betreffende leverancier van die signalen (3.4). Gebruikte terminologie In deze Leidraad is gekozen om gebruik te maken van de term klanten om personen aan te duiden die benaderd worden via vroegsignalering. Feitelijk zijn zij nog geen klant, echter wel in potentie, ook al zullen sommigen van hen er voor kiezen om geen gebruik te maken van het aanbod voor schuldhulpverlening. Daarnaast kan waar hij is gebruikt ook zij worden gelezen. Leidraad vroegsignalering 18

19 2. Theoretisch Kader In dit hoofdstuk wordt de definitie van vroegsignalering in de schuldhulpverlening gepresenteerd met daarbij de theoretische onderbouwing. 2.1 DEFINITIE VAN VROEGSIGNALERING BINNEN SCHULDHULPVERLENING Op basis van literatuuronderzoek, zoals hierboven al wordt beschreven, is gekomen tot de volgende definitie van vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening. Vroegsignalering is een welkome aanvulling in het instrumentaria van schuldhulpverlening. Het kan een grote bijdrage leveren ter voorkoming van een problematische schuldsituatie. Investeringen in vroegsignalering zijn het meer dan waard en leveren een groot rendement op. Joke de Kock, Voorzitter NVVK Definitie vroegsignalering Vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen om vroegtijdige hulpverlening mogelijk te maken door gebruik te maken van daadwerkelijke signalen en outreachende hulpverlening. De definitie is tot stand gekomen door een inventarisatie van bestaande definities van vroegsignalering binnen en buiten de schuldhulpverlening. Daarnaast is een link met preventie in haar verschillende vormen gelegd. Ook is gekeken naar reeds bestaande vormen van vroegsignalering en andere vormen van schuldhulpverlening die naast vroegsignalering bestaan. Dit alles heeft geresulteerd in een volledige en toepasbare definitie van vroegsignalering in de schuldhulpverlening. 2.2 BESTAANDE DEFINITIES BINNEN EN BUITEN DE SCHULDHULPVERLENING Als eerste worden in deze paragraaf de bestaande definities van vroegsignalering in andere vakgebieden weergegeven en vervolgens basisdefinities in het vakgebied van schuldhulpverlening die relevant zijn voor de definitie van vroegsignalering. Bestaande definities vroegsignalering Er was tot nu toe nog geen definitie van vroegsignalering binnen de schuldhulpverlening beschikbaar. In andere vakgebieden wordt al langer gewerkt met vroegsignalering. In de literatuur komen verschillende definities voor van vroegsignalering in de gezondheidszorg en het welzijnswerk. Onder vroegsignalering wordt verstaan: het vroeg en dus tijdig signaleren. Vroeg in de levensloop van een mens, maar bovenal ook vroeg in het ontwikkelingsproces van het probleem zelf (Hermanns et al.), 2005) 4. Vroegsignalering is het tijdig signaleren van risico s die kunnen leiden tot een zorgwekkende opvoedingssituatie voor het kind. 5 Het ontdekken van een afwijking voordat het volledig is ontwikkeld. (woordenboek) 4 Helpen bij opgroeien en opvoeden: eerder, sneller en beter, Inventgroep, (Prof. Dr. Jo Hermanns, Dr. Ferko Öry, Prof. Dr. Guus Schrijvers) september Preventie en Vroegsignalering van Risicogezinnen in de Kraamperiode, TNO, 2007 Leidraad vroegsignalering 19

20 In de concept beleidsvisie gegevensuitwisseling 6 staat het volgende over vroegsignalering: Onder vroegsignalering verstaan we in deze visie een systematiek om situaties met een hoog risico op escalatie in een vroegtijdig stadium te kunnen identificeren. Doel is door preventie of tijdig interveniëren, te voorkomen dat personen of gezinnen in een situatie terecht komen dat ze een beroep moeten doen op zwaardere vormen van zorg. Het vormgeven van preventie is een van de opgaven waar de gemeenten voor staan. Hoe eerder een persoon/gezin in beeld komt, hoe groter de kans dat met beperkte ondersteuning de persoon of het gezin zijn leven weer op de rails krijgt. In situaties waar het misloopt in gezinnen of met personen, blijkt vaak dat er al eerder signalen zijn afgegeven, die daarop wezen of waaruit de verslechtering van de situatie te voorspellen was. Het ontvangen en op de juiste waarde schatten van (vroeg)signalen is essentieel om te voorkomen dat gezinnen of personen zwaardere vormen van ondersteuning nodig hebben en in een multi-probleemsituatie terecht komen. Er ligt hier een dunne lijn tussen preventief ondersteunen en onnodige overheidsbemoeienis. Signalen kunnen komen van burgers zelf of hun omgeving, of van professionals. Daarnaast bestaan binnen de verschillende domeinen regelingen, protocollen en systemen voor vroegsignalering. Andere relevante definities in het vakgebied van schuldhulpverlening Als gekeken wordt naar het werkveld van de schuldhulpverlening, dan is een aantal definities van belang. 6 Beleidsvisie zorgvuldige gegevensuitwisseling over sectoren heen in het kader van de decentralisaties, concept, SZW, 2014 Schulden 7 Er is sprake van schulden als er openstaande vorderingen zijn waarvan de betaaltermijn is verstreken. Er is ook sprake van schulden als er rente op een lopende lening wordt betaald. Onder lopende leningen worden ook persoonlijke leningen, doorlopende kredieten, studieschulden, afbetalingsregelingen en geleend geld van familie of vrienden verstaan. Het omvat dus niet de rente die betaald wordt voor een hypotheek. Hypotheken worden buiten beschouwing gelaten 8. Financiële problemen 9 Van financiële problemen is sprake als het huishouden problemen heeft met het betalen van huur of hypotheek en/of problemen heeft met het betalen van gas/water en elektriciteit, en/of schulden moet maken vanwege de financiële situatie. Problematische schuldsituatie 10 Een problematische schuldsituatie doet zich voor als een huishouden zowel schulden als financiële problemen heeft. De NVVK hanteert voor de term problematische schuldsituatie onderstaande definitie. De situatie waarin van een natuurlijke persoon redelijkerwijs is te voorzien dat hij niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden, of waarin hij heeft opgehouden te betalen. 7 Schulden:naar, commissie schuldenproblematiek (Boorsma) Hier wordt bedoeld dat hypotheken geen schulden zijn als er een hypotheekrecht tegenoverstaat. Uiteraard kunnen mensen met hypotheken wel geholpen worden door schuldhulpverlenende organisaties. 9 Schulden:naar, commissie schuldenproblematiek (Boorsma) Schulden:naar, commissie schuldenproblematiek (Boorsma) 1994 Leidraad vroegsignalering 20

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht

Welkom. Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Welkom Presentatie wijkteams in de gemeente Leeuwarden en hoe zij de financiële hulpverlening hebben ingericht Inhoud Inrichting werkwijze wijkteams Leeuwarden Verdieping in schuldhulpverlening Verdieping

Nadere informatie

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start

Jaarverslag. schulddienstverlening 2013. Een goede start Jaarverslag schulddienstverlening 2013 Een goede start 1. Aanleiding In 2012 heeft u het beleidsplan schulddienstverlening: De kanteling van schuldhulpverlening naar schulddienstverlening vastgesteld.

Nadere informatie

Schulddienstverlening

Schulddienstverlening Schulddienstverlening Afdeling Inkomensondersteuning Eenheid Sociale Zaken en Werkgelegenheid Gemeente Zwolle Januari 2013 Regina Koudijs Inhoud presentatie Algemeen Doelgroep Hoofddoel schulddienstverlening

Nadere informatie

Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde

Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde Aanvullende notitie op het Beleidsplan schuldhulpverlening gemeente Menterwolde Inleiding Met de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn de minnelijke schuldsanering en de wettelijke

Nadere informatie

Workshop Welke signalen hebben BKR en het Inlichtingenbureau u te bieden?

Workshop Welke signalen hebben BKR en het Inlichtingenbureau u te bieden? Workshop Welke signalen hebben BKR en het Inlichtingenbureau u te bieden? Workshop in 2 subteams Subteam 1: onder leiding van Marije: over welke data wil een gemeente beschikken om met vroegsignalering

Nadere informatie

waarbij het advies om de sociale wijkteams te betrekken bij het project vroegsignalering wordt overgenomen;

waarbij het advies om de sociale wijkteams te betrekken bij het project vroegsignalering wordt overgenomen; B en W-nummer 15.0533; besluit d.d. 9-6-2015 Onderwerp Preventieplan Schuldhulpverlening Besluiten: 1. Het preventieplan schuldverlening vast te stellen met daarin maatregelen voor schuldpreventie rond

Nadere informatie

Naam en telefoon. Sille Dohmen 5772 Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Sille Dohmen 5772 Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Nieuw beleidskader Schuldhulpverlening Datum 23 februari 2016 Naam en telefoon Sille Dohmen 5772 Afdeling SMM Portefeuillehouder Kees van Geffen Schuldhulpverlening: het ondersteunen bij het

Nadere informatie

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening Artikel 1. Begripsbepalingen In deze regeling wordt verstaan onder: college:college van burgemeester en wethouders van de gemeente Staphorst waarmee de GKB een

Nadere informatie

Schulden? Pak ze snel aan

Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan Als u rekeningen niet of niet op tijd betaalt of een lening niet aflost, dan krijgt u schulden. Kunt u langere tijd geen rekeningen betalen of geen schulden

Nadere informatie

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson

Gevangen in Schuld. over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering. door Marc Anderson Gevangen in Schuld over de uitzichtloze schuldsituaties van cliënten van de verslavingsreclassering door Marc Anderson Hoe vorm te geven aan een sluitende aanpak van problematische schulden bij cliënten

Nadere informatie

De gemeenteraad. Cc college van b&w. Geachte leden van de gemeenteraad,

De gemeenteraad. Cc college van b&w. Geachte leden van de gemeenteraad, Retouradres: Postbus 19157, 2500 CD Den Haag Aan De gemeenteraad Cc college van b&w Uw kenmerk Ons kenmerk RK/2016.14_RIS 294217 Doorkiesnummer 070-3532048 E-mailadres rekenkamer@denhaag.nl Aantal bijlagen

Nadere informatie

Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers?

Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers? Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers? 7 praktische tips voor werkgevers Hoe voorkomt u schulden bij uw medewerkers? Tip 1: Herken het probleem tijdig Door financiële problemen bij werknemers vroegtijdig

Nadere informatie

Wouter Snel en Hugo de Haan

Wouter Snel en Hugo de Haan Wie zijn wij? Wouter Snel en Hugo de Haan 11 wijkteams Momenteel zijn er 11 wijkteams, per januari 2015 is één wijkteam gesplitst in twee wijkteams. 5 Jeugdteams Er 5 jeugdteams in de gemeente Zaanstad.

Nadere informatie

Beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Velsen 2013

Beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Velsen 2013 Beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Velsen 2013 Artikel 1 Begripsbepalingen In deze beleidsregels wordt verstaan onder: a. college: college van burgemeester en wethouders van Velsen; b. inwoner:

Nadere informatie

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud Voorwoord Ongeveer twee jaar geleden publiceerde het Nibud Geld en Gedrag, Budgetbegeleiding voor de beroepspraktijk. Het boek werd enthousiast ontvangen door het werkveld, vooral vanwege de competenties

Nadere informatie

Beleidsregels Schuldhulpverlening Achtkarspelen

Beleidsregels Schuldhulpverlening Achtkarspelen Beleidsregels Schuldhulpverlening Achtkarspelen Artikel 1. Begripsbepalingen In deze regeling wordt verstaan onder: a. college:college van burgemeester en wethouders van de gemeente; b. inwoner: ingezetene

Nadere informatie

Werknemers met schulden

Werknemers met schulden Steeds meer mensen hebben problematische schulden. Ook in uw bedrijf werken misschien mensen met schulden. In deze folder vindt u informatie over de ondersteuning die de gemeente Capelle aan den IJssel

Nadere informatie

PREVENTIEPLAN SCHULDHULPVERLENING RIDDERKERK

PREVENTIEPLAN SCHULDHULPVERLENING RIDDERKERK PREVENTIEPLAN SCHULDHULPVERLENING RIDDERKERK 2015-2016 Preventieplan Ridderkerk AvdP pag.1 Inhoud Waarom is preventie zo belangrijk?... 3 Uitgangspunten in de keten van hulpverlening... 3 Wat gaan we doen

Nadere informatie

- : ; Schuldpreventie als onderdeel van schulddienstverlening

- : ; Schuldpreventie als onderdeel van schulddienstverlening 1 V ì - : ; ť Schuldpreventie als onderdeel van schulddienstverlening Inleiding De vaststelling van de 'Actualisatie Beleidskader schuldhulpverlening' in de raadvergadering van 27 april 2011 is de start

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 59 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT VAN VRIJWILLIGERSPROJECTEN IN DE SCHULDHULPVERLENING

MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT VAN VRIJWILLIGERSPROJECTEN IN DE SCHULDHULPVERLENING MAATSCHAPPELIJK RENDEMENT VAN VRIJWILLIGERSPROJECTEN IN DE SCHULDHULPVERLENING Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door de volgende organisaties (op alfabetische volgorde): Stichting Christelijke Schuldhulppreventie

Nadere informatie

Besluitenlijst d.d. d.d. (paraaf adjunct-secretaris) Bijlagen Voorstel buurtgericht werken schuldhulpverlening

Besluitenlijst d.d. d.d. (paraaf adjunct-secretaris) Bijlagen Voorstel buurtgericht werken schuldhulpverlening Nota voor burgemeester en wethouders Onderwerp Eenheid/Cluster/Team ST_PU_KZ Plan buurtgericht werken schuldhulpverlening 1- Notagegevens Notanummer 2009.216772 Datum 26-8-2009 Programma: 09. Werk en inkomen

Nadere informatie

Beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Tiel

Beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Tiel Wettelijke grondslag(en) of bevoegdheid waarop de regeling is gebaseerd: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Het college van burgemeester en wethouders van de ; gelet op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

Nadere informatie

6. Schuldhulpverlening

6. Schuldhulpverlening 6. Schuldhulpverlening Sociale Hulpverlening in de inloophuizen Het komt helaas meer en meer voor dat mensen financieel en/of emotioneel in de zorgen raken of in een sociaal isolement terecht komen en

Nadere informatie

Toelating schuldhulpverlening gemeente Waalwijk

Toelating schuldhulpverlening gemeente Waalwijk Het College van Waalwijk, gelet op de artikelen 2 en 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), overwegende dat de Raad van Waalwijk bij besluit van 13 september 2012 een plan heeft vastgesteld

Nadere informatie

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1

SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 SCHULDHULPVERLENING september 2013 1 2 Inhoudsopgave Als schulden een probleem worden... 4 Hoe vraag ik schuldhulpverlening aan? 5 Wanneer kom ik in aanmerking voor schuldhulpverlening? 5 Waaruit bestaat

Nadere informatie

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Financiële problemen op de werkvloer Micha Aarts Nibud Nibud is een onafhankelijk kenniscentrum Doelstellingen: Verhogen zelfredzaamheid consument Voorkomen

Nadere informatie

Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Renkum 2012 e.v.

Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Renkum 2012 e.v. Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Renkum 2012 e.v. Artikel 1. Begripsbepalingen In deze beleidsregels wordt verstaan onder: a. college: het college van burgemeester en wethouders van de gemeente

Nadere informatie

Wasstraat. Schulden. Heeft uw medewerker schulden?

Wasstraat. Schulden. Heeft uw medewerker schulden? Heeft uw medewerker schulden? De Schuldenwasstraat helpt. Niet door uw medewerker de verantwoordelijkheid te ontnemen, maar door samen te werken aan een oplossing. Niet op de stroperige manier van traditionele

Nadere informatie

ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam

ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam PROBLEMATISCHE SCHULDEN EN ZELFREDZAAMHEID in Amsterdam oktober 2013 Steeds meer mensen hebben schulden en de schulden die zij hebben zijn groter dan voorheen. In 2012 melden 11% meer mensen zich bij kredietbanken

Nadere informatie

Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen -

Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen - Overzicht MKBA s - Frontlijn- en MPG-aanpakken in het land - - LPBL: Veroni Larsen - Agenda 1. Wat is een MKBA? 2. De opgave in het sociaal domein 3. Interventie & (beoogde) effecten 4. Overzicht verschillende

Nadere informatie

Effectieve schuldhulp, een stand van zaken

Effectieve schuldhulp, een stand van zaken Seminariereeks sociaal werk de toekomst in! Effectieve schuldhulp, een stand van zaken Dr. Nadja Jungmann Een organisatie van de Master in het sociaal werk en sociaal beleid (KU Leuven i.s.m. hogescholen)

Nadere informatie

Agendapunt: 19 No. 50/'12. Dokkum, 24 april 2012. ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

Agendapunt: 19 No. 50/'12. Dokkum, 24 april 2012. ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Agendapunt: 19 No. 50/'12 Dokkum, 24 april 2012 ONDERWERP: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening SAMENVATTING: Als gevolg van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (per 1 juli 2012), krijgen gemeenten

Nadere informatie

NVVK Studiedag. Vroegsignalering: wees er vroeg bij!' 7 april 2015, Jaarbeurs te Utrecht

NVVK Studiedag. Vroegsignalering: wees er vroeg bij!' 7 april 2015, Jaarbeurs te Utrecht NVVK Studiedag Vroegsignalering: wees er vroeg bij!' 7 april 2015, Jaarbeurs te Utrecht Opening door dagvoorzitter Joke de Kock Programma 09.30 uur Ontvangst 10.00 uur Opening, door de dagvoorzitter Joke

Nadere informatie

Datum 10 december 2014 Betreft Kamervragen van de leden Yïcel (PvdA) en Schouten (CU) over onoplosbare schulden

Datum 10 december 2014 Betreft Kamervragen van de leden Yïcel (PvdA) en Schouten (CU) over onoplosbare schulden > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

ONOPLOSBARE SCHULDSITUATIES

ONOPLOSBARE SCHULDSITUATIES ONOPLOSBARE SCHULDSITUATIES over de toegankelijkheid van het huidige systeem van schuldhulpverlening door Gercoline van Beek en Marc Anderson (HU) Agenda Aard en omvang schuldenproblema?ek in Nederland

Nadere informatie

Schulden? Pak ze snel aan

Schulden? Pak ze snel aan Schulden? Pak ze snel aan 1 2 Schulden? Pak ze snel aan Als u rekeningen niet of niet op tijd betaalt of een lening niet aflost, dan krijgt u schulden. Kunt u langere tijd geen rekeningen betalen of geen

Nadere informatie

BELEIDSREGELS SCHULDHULPVERLENING GEMEENTE MONTFOORT

BELEIDSREGELS SCHULDHULPVERLENING GEMEENTE MONTFOORT BELEIDSREGELS SCHULDHULPVERLENING GEMEENTE MONTFOORT 1 Beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Montfoort 2013 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Montfoort Gelet op: de Algemene

Nadere informatie

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Visie en uitgangspunten... 5 2.1 Visie 5 2.2 Uitgangspunten 5 2.3 Rolverdeling 6 3 Doelstellingen, resultaat en doorlooptijden...

Nadere informatie

Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen

Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen Methodiekbeschrijving Bureau Frontlijn EIF-project Activiteit 2 hulp aan derdelanders/nauw verwante gezinnen Introductie acute crisis In de acute crisis probeer je zo snel mogelijk inzicht en overzicht

Nadere informatie

Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Loon op Zand; Gelet op artikel 2 en artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening,

Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Loon op Zand; Gelet op artikel 2 en artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Loon op Zand; Gelet op artikel 2 en artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Besluiten vast te stellen de volgende beleidsregels: Beleidsregels

Nadere informatie

Beleidsplan schuldhulpverlening 2013 2016

Beleidsplan schuldhulpverlening 2013 2016 Beleidsplan schuldhulpverlening 2013 2016 1. Inleiding...2 1.1 Korte geschiedenis van schuldhulpverlening landelijk en lokaal...2 1.2 Maatschappelijke ontwikkelingen binnen de gemeente...2 1.3 De komst

Nadere informatie

Raadsvergadering van 6 september 2012 Agendanummer: 9.1

Raadsvergadering van 6 september 2012 Agendanummer: 9.1 RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 352092 Raadsvergadering van 6 september 2012 Agendanummer: 9.1 Onderwerp: Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Verantwoordelijk portefeuillehouder: L.M. Koevoets SAMENVATTING

Nadere informatie

Onderwerp Dekking coalitieakkoord 2014 vanuit maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid

Onderwerp Dekking coalitieakkoord 2014 vanuit maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid Collegevoorstel Sector : MO Reg.nr. : 4432920 Opsteller : H. Pesser Telefoon : (033) 469 4802 Datum : 1 oktober 2013 User-id : PES1 www Onderwerp Dekking coalitieakkoord 2014 vanuit maatschappelijke opvang

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage B&GA/IW/03/50119. 1. Inleiding

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage B&GA/IW/03/50119. 1. Inleiding Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

De beleidsregels treden in werking, de dag na publicatie, 21 februari 2013.

De beleidsregels treden in werking, de dag na publicatie, 21 februari 2013. Gemeenteblad Nijmegen Jaartal / nummer 2013 / 038 Naam Beleidsregels schuldhulpverlening 2013 Publicatiedatum 20 februari 2013 Opmerkingen - Besluit van Burgemeester en Wethouders d.d. 19 februari 2013,

Nadere informatie

Workshop Privacy en Triage

Workshop Privacy en Triage Workshop Privacy en Triage Programma 1. Over de streep 2. Introductie Privacy & Triage 3. Triage in casus Privacy staat integraal werken in sociaal domein in de weg Gemeenten krijgen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Deel I Visie op geld en schulden 25

Deel I Visie op geld en schulden 25 Voorwoord 17 Inleiding 21 Deel I Visie op geld en schulden 25 Inleiding 27 1 Geld 31 1.1 Inleiding 31 1.2 Geld als sociaal verschijnsel 31 1.3 Geld als economisch verschijnsel 33 1.4 De geschiedenis van

Nadere informatie

Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler)

Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) gemeente Eindhoven Raadsnummer 04.R94O.OOI Inboeknummer o4toooyss Classificatienummer 43I.6oy Dossiernurnmer sp juli aoo4 Raads informatiebrief (Sociaal-Economische pijler) Betreft evaluatie en ontwikkelingen

Nadere informatie

Welzijn Ouderen. Schuldhulpverlening. Thuisadministratie. Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u!

Welzijn Ouderen. Schuldhulpverlening. Thuisadministratie. Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Welzijn Ouderen Thuisadministratie Schuldhulpverlening Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Doras Maatschappelijke dienstverlening Amsterdam-Noord Schuldhulpverlening Ik geef maandelijks

Nadere informatie

Onderwerp Subsidieverlening Het Inter-lokaal inzake dienstverlening in het kader van Werk & Inkomen en de Papierwinkel

Onderwerp Subsidieverlening Het Inter-lokaal inzake dienstverlening in het kader van Werk & Inkomen en de Papierwinkel Openbaar Onderwerp Subsidieverlening Het Inter-lokaal inzake dienstverlening in het kader van Werk & Inkomen en de Papierwinkel Programma / Programmanummer Werk & Inkomen / 1061 BW-nummer Portefeuillehouder

Nadere informatie

III IIIIIIIIIIIIIllllll II

III IIIIIIIIIIIIIllllll II Gemeente fl ñ Berçen Bergen op Zoom Aan de raadsfractie van de Partij van de Arbeid p/a de heer S. Ergec Visarend 15 4617 KB Bergen op Zoom III IIIIIIIIIIIIIllllll II [ i-ľiľ-i-ľi Uw kenmerk Uw brief 8

Nadere informatie

Beleidsregels. Schuldhulpverlening. gemeente Reimerswaal

Beleidsregels. Schuldhulpverlening. gemeente Reimerswaal Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Reimerswaal D:\bct\3party\neevia.com\Document Converter\temp\DSPDF_9D2_31303938323735313332.DOC 1 Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Reimerswaal GEMEENTE

Nadere informatie

AH 2445 2016Z06667. Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016)

AH 2445 2016Z06667. Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016) AH 2445 2016Z06667 Antwoord van staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 2 mei 2016) 1 Kent u het bericht Een op de zeven Hagenaars heeft schulden 1) en de daarbij behorende

Nadere informatie

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein

INFORMATIEPAKKET. voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein INFORMATIEPAKKET voor dienstverleners met betrekking tot de marktverkenning van de gemeente Leeuwarden binnen het Sociaal Domein Gemeente Leeuwarden Maart 2014 Blad 2 Blad 3 Algemene informatie Deze informatie

Nadere informatie

Jaarplan 2012 Preventie schuldhulpverlening

Jaarplan 2012 Preventie schuldhulpverlening Jaarplan 2012 Preventie schuldhulpverlening Bureau Schuldhulpverlening/GKB+ Gemeente Nijmegen Inhoudsopgave 1 Inleiding pagina 3 2 Speerpunten 2012 pagina 4 2.1 Jongeren pagina 4 2.2 Samenwerking pagina

Nadere informatie

Congres Sociale zekerheid in beweging

Congres Sociale zekerheid in beweging Kluwerschulinck.nl Congres Sociale zekerheid in beweging De werkwijze en succesvolle aanpak van de Kredietbank Groningen 2 1 Groningse Kredietbank (GKB) Onderdeel van de dienst Sociale Zaken en Werk van

Nadere informatie

De cliënt is DE schakel in de keten schulddienstverlening

De cliënt is DE schakel in de keten schulddienstverlening De cliënt is DE schakel in de keten schulddienstverlening De gemeenten Ermelo en Harderwijk werken samen met ketenpartners Westerbeek C.O.D. BV, ZorgDat, Stichting Pinel en MDVeluwe als het gaat om schulddienstverlening.

Nadere informatie

a. college: college van burgemeester en wethouders van Menterwolde;

a. college: college van burgemeester en wethouders van Menterwolde; Burgemeester en Wethouders van de gemeente Menterwolde; Gelet op artikel 2 en artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, Besluiten vast te stellen de volgende beleidsregels: Beleidsregels

Nadere informatie

Afgelopen jaren. Onderzoeksmethoden. Onderzoeksvraag

Afgelopen jaren. Onderzoeksmethoden. Onderzoeksvraag NADJA JUNGMANN ERIK LEMS FIENEKE VOGELPOEL GERCOLINE VAN BEEK PETER WESDORP 1 Incasso- en deurwaarderssymposium 19 november 2014 Nadja Jungmann Onoplosbare schuldsituaties Afgelopen jaren Toename aantal

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Korte kennismaking met elkaar Presentatie project Schuldhulpmaatje Koffie/thee Gelegenheid tot stellen van vragen

Korte kennismaking met elkaar Presentatie project Schuldhulpmaatje Koffie/thee Gelegenheid tot stellen van vragen 1 2 Agenda Korte kennismaking met elkaar Presentatie project Schuldhulpmaatje Koffie/thee Gelegenheid tot stellen van vragen Deze presentatie kan worden gedownload op www.isfdelft/nl op de pagina downloads

Nadere informatie

Subsidiebeleid Stichting Zorg en Zekerheid

Subsidiebeleid Stichting Zorg en Zekerheid SUBSIDIEBELEID 2014 oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Thema s... 4 2.1 Preventie... 4 2.2 Ouderenzorg... 5 2.3 Mantelzorg/vrijwilligerswerk... 5 2.4 Daarnaast kunnen projectvoorstellen ingestuurd

Nadere informatie

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota

Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota Heel het Kind Samenvatting van de concept kadernota 2 Samenvatting van de concept kadernota - Heel het Kind Heel het Kind Op 18 februari 2014 heeft de Eerste Kamer de nieuwe Jeugdwet aangenomen. Daarmee

Nadere informatie

Projectplan. Pilot Schuldhulpverlening Driebergen

Projectplan. Pilot Schuldhulpverlening Driebergen Projectplan Pilot Schuldhulpverlening Driebergen Concept Projectplan pagina 1 van 13 Projectnaam: Projectleider: Ambtelijk opdrachtgever: Bestuurlijk opdrachtgever: Pilot Schuldhulpverlening Diana Stalenhoef

Nadere informatie

Stand van zaken Minimabeleid Maart 2016

Stand van zaken Minimabeleid Maart 2016 Minimabeleid Maart 2016 Meer voor wie minder heeft! Minimabeleid 2015-2018 Op 7 juli 2015 heeft de gemeenteraad de nota Meer voor wie minder heeft vastgesteld. De nota richt zich op zes thema s: taboe

Nadere informatie

Beleidsregels Schulddienstverlening Eindhoven

Beleidsregels Schulddienstverlening Eindhoven Beleidsregels Schulddienstverlening Eindhoven Burgemeester en Wethouders van de gemeente Eindhoven Gelet op artikel 2 en artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (32.291, Staatsblad 2012,

Nadere informatie

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening 2016-2020 Gemeente Boxmeer

Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening 2016-2020 Gemeente Boxmeer Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening 2016-2020 Gemeente Boxmeer Januari 2016 Kenmerk: I-SZ/2015/3138 / RIS 2016-122 (Bijlage 1) . Beleidsregels Integrale Schuldhulpverlening 2016-2020 Gemeente Boxmeer

Nadere informatie

Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein

Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Gemeente Haarlem Drs. Joyce Langenacker wethouder Werk, Economische Zaken, Sociale Zaken (Participatiewet), Wonen, Coördinatie Sociaal Domein Retouradres Postbus 511 2003 PB Haarlem Aan de leden van de

Nadere informatie

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Verslag van het seminar Depressiepreventie en lage SES: hoe verhogen we het bereik? 16 november 2010 bij Trimbos Inleiding & aanleiding Jaarlijks worden

Nadere informatie

SEZO.SCHULDHULPVERLENING

SEZO.SCHULDHULPVERLENING SEZO.SCHULDHULPVERLENING Overzicht in financiën Aflossen van schulden Zelfstandig verder Schuldhulpverlening SEZO is de aanbieder van Maatschappelijke Dienstverlening in Amsterdam Nieuw-West. Inwoners

Nadere informatie

Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622

Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622 Gescand archih datum _ Bijlage 3 Producten 1 2 MAART 2015 1788622 De gemeente en haar partners bieden verschillende producten aan op het gebied van schuldhulpverlening: Preventie en vroegsignalering Schuldbemiddeling

Nadere informatie

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg?

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Zo regelt Heerlen de toegang tot de Wmo, jeugdhulp en participatie Bent u professional in de zorg of heeft u in uw (vrijwilligers)werk met de zorg te maken? Wilt

Nadere informatie

Beleidsregels integrale schuldhulpverlening Gemeente IJsselstein

Beleidsregels integrale schuldhulpverlening Gemeente IJsselstein Beleidsregels integrale schuldhulpverlening Gemeente IJsselstein Mei 2012 1 Inhoudsopgave Artikel 1. Begripsbepalingen...3 Artikel 2. Doelgroep gemeentelijke schuldhulpverlening...3 Artikel 3. Aanbod schuldhulpverlening...3

Nadere informatie

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015

Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 Beleidsplan integrale schuldhulpverlening 2012 2015 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 2 Visie en uitgangspunten... 6 2.1 Visie... 6 2.2 Uitgangspunten... 6 2.3 Rolverdeling... 7 3 Doelstellingen, resultaat

Nadere informatie

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei Centrum voor Jeugd en Gezin Bouwstenen voor de groei Moduleaanbod Stade Advies Centrum voor Jeugd en Gezin; Bouwstenen voor de groei Hoe organiseert u het CJG? Plan en Ontwikkelmodulen: Module Verkenning

Nadere informatie

Samen inzetten op het voorkomen van schuldproblemen

Samen inzetten op het voorkomen van schuldproblemen GEMEENTE WOERDEN Samen inzetten op het voorkomen van schuldproblemen Preventie en vroege signalering van schuldproblemen 10 september 2013 Notitie ter voorbereiding op de thema sessie voor raadsleden en

Nadere informatie

Sociale wijkteams - Kosten en baten van integrale aanpakken -

Sociale wijkteams - Kosten en baten van integrale aanpakken - Sociale wijkteams - Kosten en baten van integrale aanpakken - Toegang en teams - Merei Lubbe en Peter Soorsma eerste ronde, workshop 2 - 1. Inleiding Gemeente staat voor grote uitdaging transities als

Nadere informatie

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Versie: 31 maart 2014 1. Inleiding: Wij kunnen ons in Nederland gelukkig prijzen met een van de sterkste sociale stelsels ter wereld.

Nadere informatie

Bijlage 1. Startnotitie wettelijk kader minnelijke schuldhulpverlening

Bijlage 1. Startnotitie wettelijk kader minnelijke schuldhulpverlening Bijlage 1 Startnotitie wettelijk kader minnelijke schuldhulpverlening 1. Inleiding Een belangrijk uitgangspunt van kabinetsbeleid is het voorkomen en wegnemen van drempels die participatie in gevaar brengen

Nadere informatie

Purmerend, 3. Voor welke doelgroep willen we schuldhulpverlening aanbieden?

Purmerend, 3. Voor welke doelgroep willen we schuldhulpverlening aanbieden? Agendanummer: 1109 Registratienummer: 602120 Purmerend, Aan de gemeenteraad van Purmerend, Inleiding en probleemstelling: Inleiding De beleidsinzet en de wijze van uitvoering van schuldhulpverlening moeten

Nadere informatie

Raadsvergadering : 28 maart 2011 Agendanr. 15

Raadsvergadering : 28 maart 2011 Agendanr. 15 Raadsvergadering : 28 maart 2011 Agendanr. 15 Voorstelnr. : R 6828 Onderwerp : beleidsnotitie Schuldhulpverlening Stadskanaal, 11 maart 2011 Beslispunten Instemmen met de visie, uitgangspunten en doelen,

Nadere informatie

College van B en W van de Gemeente Breda. Beleidsregels over toelating tot schuldhulpverlening

College van B en W van de Gemeente Breda. Beleidsregels over toelating tot schuldhulpverlening Beleidsregels Schuldhulpverlening Breda Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot Onderwerp Gemeente

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Schulden, hoe kom ik ervan af? Ik kan de rekeningen niet meer betalen. Wat nu? Wat kan ik zelf doen aan mijn schulden?

Inhoudsopgave. Schulden, hoe kom ik ervan af? Ik kan de rekeningen niet meer betalen. Wat nu? Wat kan ik zelf doen aan mijn schulden? met schulden Inhoudsopgave 3 Schulden, hoe kom ik ervan af? 4 5 6 7 8 10 11 12 13 14 Ik kan de rekeningen niet meer betalen. Wat nu? Wat kan ik zelf doen aan mijn schulden? Bij wie kan ik terecht voor

Nadere informatie

Beleidsplan schulddienstverlening 2012-2015. Naar selectieve instroom en snelle uitstroom

Beleidsplan schulddienstverlening 2012-2015. Naar selectieve instroom en snelle uitstroom Beleidsplan schulddienstverlening 2012-2015 Naar selectieve instroom en snelle uitstroom Juli 2012 1 Inleiding: De aanleiding om te komen tot een plan was dat de gemeente constateerde dat zij te vaak probeerde

Nadere informatie

Beleidsnotitie Gegevensdeling en Privacy in het Sociaal Domein Fryslân

Beleidsnotitie Gegevensdeling en Privacy in het Sociaal Domein Fryslân Beleidsnotitie Gegevensdeling en Privacy in het Sociaal Domein Fryslân 1. Inleiding Deze notitie geeft handvatten voor gemeenten om hun beleid ten aanzien van gegevensdeling en privacy in het sociaal domein

Nadere informatie

De Leeuwarder privacyaanpak: doen wat nodig is. Tea Bouma

De Leeuwarder privacyaanpak: doen wat nodig is. Tea Bouma De Leeuwarder privacyaanpak: doen wat nodig is Tea Bouma Wijkaanpak Leeuwarden Eerste frontlijnteam in 2008 In 2014 naar 7 wijkteams, 2 pilots jeugd- en gezinsteam, 1 scholenteam en 1 dorpenteam Doorontwikkeling

Nadere informatie

Presentatie Voorkomen Huisuitzettingen. Van curatief naar preventief.

Presentatie Voorkomen Huisuitzettingen. Van curatief naar preventief. Presentatie Voorkomen Huisuitzettingen Van curatief naar preventief. Gezamenlijke doelen Het voorkomen van of het vroegtijdig signaleren van huurachterstand om woningontruimingen te voorkomen. Zowel huurder,

Nadere informatie

Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6 december 2012. verlening

Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6 december 2012. verlening Cliëntenraad Assen WWB / WSW p/a Gemeente Assen Noordersingel 33 9401 JW ASSEN Het College van Burgemeester en Wethouders Postbus 30018 9400 RA Assen. Onderwerp: advies beleidsplan schuldhulp- Assen, 6

Nadere informatie

Schriftelijke vragen. Namens de fractie van de PvdA. Siebren Buist. Reg. Nr. 2015-06 (in te vullen door de griffie)

Schriftelijke vragen. Namens de fractie van de PvdA. Siebren Buist. Reg. Nr. 2015-06 (in te vullen door de griffie) Schriftelijke vragen Reg. Nr. 2015-06 (in te vullen door de griffie) Datum: 27-05-2015 (in te vullen door de griffie) Van: PvdA (in te vullen door de aanvrager) Aan: College via Ben van Zuthem Onderwerp:

Nadere informatie

Productcatalogus 2015

Productcatalogus 2015 Productcatalogus 2015 Stichting ToReachIt Simple as A.B.C. Acceptance is the Beginning of Change Inhoudsopgave Inleiding Pag. 1.1 Waarom deze productcatalogus 3. 1.2 Stichting ToReachIt samengevat 3. Producten

Nadere informatie

Budgetcoach. Inhoudsopgave. Les 1. Les 4. Les 2. Les 5. Les 3. Profiel budgetcoach. Inleiding op proces schuldhulpverlening.

Budgetcoach. Inhoudsopgave. Les 1. Les 4. Les 2. Les 5. Les 3. Profiel budgetcoach. Inleiding op proces schuldhulpverlening. Budgetcoach Inhoudsopgave Les 1 Profiel budgetcoach 1.1 Inleiding 1.2 Beroepen op het gebied van persoonlijke financiën 1.3 Beroepsprofiel en eigenschappen van een budgetcoach 1.3.5 Ethisch en integer

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie

Uitvoeringsregels schuldhulpverlening 2012

Uitvoeringsregels schuldhulpverlening 2012 Uitvoeringsregels schuldhulpverlening 2012 Het college van de gemeente Someren; overwegende dat door het college nadere regels gesteld kunnen worden ter uitvoering van de integrale schuldhulpverlening

Nadere informatie

1. Bestuurlijke opdracht

1. Bestuurlijke opdracht PROJECTPLAN LEA KAMER ZORG 1. Bestuurlijke opdracht 1.1. Algemeen De algemene bestuurlijke opdracht luidt: Gebruik de bestaande inventarisatie over signalering en sluitende aanpak, om vorm te geven aan

Nadere informatie

de Nationale ombudsman

de Nationale ombudsman Aan de staatssecretaris van Financiën, dhr. Ir. ED. Wiebes, T.a.v. contactpersoon Nationale, 1 Postbus 20201 2500 EE DEN HAAG Geachte heer Wiebes, Al geruime tijd ontvang ik veel klachten over de dwangverrekening

Nadere informatie

Schuldhulpverlening en sociaal bankieren NVVK jaarcijfers 2010

Schuldhulpverlening en sociaal bankieren NVVK jaarcijfers 2010 Schuldhulpverlening en sociaal bankieren NVVK jaarcijfers 2010 Uitgevoerd door Social Force Den Haag, mei 2011 Blad 1 Inleiding In 2010 vroegen meer huishoudens dan ooit bij een NVVK-lid om hulp voor financiële

Nadere informatie