Samen Leren Innoveren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samen Leren Innoveren"

Transcriptie

1 Samen Leren Innoveren 2 Competentie-ontwikkeling in Bedrijven Platform Integraal Ontwerpen

2 Na tien jaar dieptestrategie is het Platform IO rijp voor een breedtestrategie met het doel kenniscompetenties binnen het beroepenveld te ontwikkelen in samenwerking tussen scholen en bedrijven onder de naam: Een slimme regio Samen Leren Innoveren Het idee van deze aanpak is aangereikt door de 1e visitatiecommissie HBO en opgepakt en beproefd door pionierbranches in het Grootmetaal (GMV machinebouw en VNSI scheepsbouw) en door twee pionierbranches in het MKB (UNETO-VNI en De Metaalunie). Het concept van aanpak is in de praktijk beproefd en voor 50% gefinancierd door de Rijksoverheid en voor 50% door de branches, een totale som van circa12 miljoen Euro. Het 1e breedteexperiment voorziet in drie integrale trajecten: - Programmalijn 2: Regionale organisatie door stakeholders zelf in maatschap-verband met support van de regionale overheid; totaal 22 waarvan 10 HBO/MBO en 12 MBO/VMBO. - Programmalijn 3: Opscholing van 36 VMBO s, 12MBO s en 480 bedrijven. - Programmalijn 4: Opscholing van 800 bedrijven met support van 10 HBO/MBO s en lectoren. Kwaliteitsborging en procesmonitoring geschieden vanuit een beroepsacademie. Doorlopendheid in de beroepskolom legt de basis voor upgrading van de opleidingen. De stimulering geschiedt met vouchers (waardedocumenten) waarmee stakeholders bij elkaar de noodzakelijke nieuwe diensten kunnen inkopen voor competentie-ontwikkeling. Met bedrijfsinovatievouchers (BIV s) kopen bedrijven coachcapaciteit in bij scholen en met schoolinnovatievouchers (SIV s) koopt onderwijs aanpakkennis in uit de bedrijfspraktijk. Met overheidsinnovatievouchers (OIV) s koopt de overheid capaciteit in voor de zorgsteun zoals opheffen van de drop-out problematiek. De financiering geschiedt deels door partijen zelf en voor initiatie wordt een bijdrage van de rijksoverheid gevraagd. Op termijn voorziet het businessmodel in eigen kostendekking door het creëren van nieuwe diensten met ruilwaarde die ieder voor zich niet kan creëren. De sturing vindt plaats op basis van kennisproductiviteit en leidt tot duurzame samenwerking in de regio. Het programma sluit aan op de rapporten van Leijnse (dynamisering beroepsonderwijs) en Wijffels (dynamisering kennis- en innovatiesysteem) van het Innovatieplatform. Ook sluit het programma aan op de visie van Zegveld (Sturen op kennisproductiviteit, 2004). De programmaresultaten zijn meetbaar en afrekenbaar. Het programma valt binnen het kader Sociale Innovatie : ruimte bieden voor een nieuwe invulling van leren en werken. Jan Hak, Voorzitter Platform IO Voor meer informatie zie: 2

3 Programmalijn 4: Samen Leren Innoveren in bedrijven met HBO/MBO,s Opscholen van technici tot kenniswerkers met 10 HBO/MBO s in 800 bedrijven, innovatoren en toepassers ( kenniswerkers). Aanleiding Nederland scoort over de periode met 1,2% arbeidsproductiviteit relatief laag in Europa (bron OECD) en dit percentage blijft zakken. Verklarend voor deze achteruitgang is een te lage investering in toegepast onderzoek en in het ontwikkelen van innovatiecompetenties van mensen (Kennis Investerings Quote: KIQ, rapport Grosfeld-Wijffels). In feite komt het erop neer dat de sociale innovatie in bedrijven en scholen onvoldoende tot ontwikkeling komt. Het project Samen Leren Innoveren in bedrijven beoogt hier een oplossing voor aan te reiken in samenwerking met het onderwijs. Het project is een van de drie deelprojecten van het plan slimme regio (www.slimmeregio.nl) en is in eerste plaats bedoeld om ondernemingen en hun medewerkers beter in staat te stellen verbeterinnovaties door te voeren. Hierdoor worden kenniscompetenties ontwikkeld gaat de arbeidsproductiviteit omhoog. Hiermee ontstaat er tevens ruimte in bedrijven, om noodzakelijke maatschappelijke innovaties, zoals bijvoorbeeld het woonbaar maken van woningen voor ouderen, duurzaamheid met betrekking tot milieu, hygiëne, energieverbruik enz. beter en slimmer aan te pakken. Doel van het project Doel van het project is het uitvoeren van een innovatieexperiment, om aantoonbaar de arbeidsproductiviteit van bedrijven te verbeteren (minimaal met 10%) door reductie van doorlooptijden en faalkosten, alsmede door het op maat kunnen hergebruiken van kennis. De aanpak, die reeds met succes beproefd is binnen een viertal branches heet methodisch innoveren. Het project beoogt de positieve resultaten nu breder uit te rollen bij een groot aantal bedrijven (circa 800) in de metaal en elektrotechniek. Concrete resultaten van het experiment Aantoonbare verbetering arbeidsproductiviteit bij bedrijven (minimaal 10%). Groot aantal verbeterinnovaties om effecten van methodisch innoveren op grote schaal aan te tonen. Gemotiveerde ondernemers om kennisgericht te willen innoveren. Concrete implementatieplannen per bedrijf met prioriteiten en partners Competente bedrijfsinnovatoren die processen kunnen coachen samen met onderwijsinnovatoren voor disseminatie in het bedrijf. Partnerships tussen onderwijsinstellingen en bedrijven om op grote schaal innovaties door te voeren en arbeidsproductiviteit van bedrijven te verbeteren. Samen leren innoveren Na een grondige dieptestrategie bij een twintigtal bedrijven in de machinebouw, scheepsbouw en installatiebouw volgt nu een eerste breedteexperiment gericht op 800 MKB-bedrijven, tien Hogescholen en tien Regionale Opleidingscentra. Bedrijfsen schoolinnovatoren zullen in teamverband opereren zodat aanpakkennis en competenties kunnen worden gedeeld. In de regio zullen innovatieambassadeurs (tandems van bedrijfs- en schoolambassadeurs) de regie voeren. De sleutel van de 3

4 aanpak is het benutten van de tacitkennis die in de hoofden van werknemers zit (menselijk kapitaal), door die kennis uit de hoofden te halen (externalisering aanpakkapitaal) en duidelijk te maken wat de concrete toegevoegde waarde van die kennis voor het bedrijf is (kennisproductiviteit). Werkwijze Werkgevers stellen hun werknemers in staat om hun eigen werk on-the-job te innoveren en daardoor tegelijk hun innovatieve competenties, die nodig zijn om de arbeidsproductiviteit te vergroten, te laten groeien. Hiervoor wordt de werknemer gedurende één dag per week vrijgemaakt gedurende 3 tot 8 maanden, afhankelijk van het type verbeterinnovatie. Leiding en HRM volgen die proces en leren mee. De stappen van methodisch innoveren zijn: 1. Analyseren van processen en producten per bedrijf, met als concreet resultaat een prioriteitenlijst voor verbeterinnovaties en een selectie van één of meer kansrijke innovatiepilots. 2. Per bedrijf de individuele kennisbehoefte bepalen, de aanwezige tacit knowledge expliciteren en indien nodig aanvullende kennis extern verwerven. De kennis wordt met behulp van ICT ontsloten en zodanig vormgegeven dat die overdraagbaar en toepasbaar wordt voor derden. 3. De concrete toegevoegde waarde van de innovatieve kennis wordt per bedrijf expliciet gemaakt, zodat duidelijk wordt wat de voordelen en effecten zijn voor het individuele bedrijf. 4. Het opstellen van een concreet innovatieplan per bedrijf, met daarin de prioriteiten om te komen tot een daadwerkelijke verbetering van de arbeidsproductiviteit, de benodigde middelen en mensen en een opscholingsplan voor werknemers, dat samen met het mbo- en HBO-instellingen wordt uitgevoerd. Disseminatie Het bovenbeschreven proces wordt uitgevoerd in samenwerking tussen bedrijfsinnovatoren en de onderwijsinnovatoren, die in tandemverband opereren en elkaar wederzijds bevruchten. Zij hebben tot taak de processen te coördineren en er voor te zorgen dat de kenniscirculatie tussen onderwijs en bedrijfsleven plaatsvindt, maar ook de disseminatie van het geleerde binnen bedrijf en school. Deze aanpak rekent af met het estafettemodel. Kennis wordt in interactie tussen scholen en bedrijven ontwikkeld en komt direct vrij voor toepassing en verspreiding. De regionale innovatieambassadeur. Op regionaal niveau worden er innovatieambassadeurs aangesteld, die de samenwerking tussen bedrijven en onderwijsinstellingen moet verbeteren en mogelijk maken. Zij krijgen de verantwoording over een nader te bepalen aantal te innoveren bedrijven en een aantal regionale onderwijsinstellingen. Daarnaast moeten de innovatieambassadeurs ervoor zorgen dat de opgedane kennis niet alleen beschikbaar komt voor de individuele bedrijven, maar breder toepasbaar wordt voor andere bedrijven en scholen. Voorkomen moet worden dat ieder bedrijf opnieuw het wiel moet gaan uitvinden. Een collectieve aanpak is noodzakelijk, om die kennisdiensten te ontwikkelen, die ondernemers zelf niet kunnen realiseren. Te denken valt aan, vinden van leerbedrijven, ontwikkelen van een kennisplein om match tussen vraag en aanbod te verbeteren, ontwikkelen van een ketenaanpak voor doorlopende leerlijnen etc. 4

5 Opscholingstraject bedrijven Dit onderdeel van het project beoogt in zo n 800 bedrijven medewerkers om te scholen tot kenniswerkers. Per bedrijf wordt een aantal medewerkers opgeschoold: Eén medewerker wordt opgeschoold tot bedrijfsinnovator om vanuit de inhoud innovaties in het bedrijf te bevorderen en daarmee het werk te verbeteren op basis van kenniscompetenties. Dit vanuit de vraag: hoe kan ik met kennis en klantgerichtheid geld verdienen. Twee tot vier medewerkers worden opgeschoold door nieuwe rollen op maat te ontwikkelen binnen de organisatie: - Klantgericht denken en werken (Integraal Ontwerpen). - Kenniscreatie en kennisgroei door externaliseren van aanwezige kennis voor hergebruik. - Kennis delen over de processen en tussen medewerkers in teams (communicatie en sociale vaardigheden). - Inzetten van ICT als versneller van processen en communicatie tot 25 medewerkers leren werken volgens nieuw ontwikkelde rollen. In de formule groeien management en HRM-medewerkers met de kenniswerkers mee. Studenten van HBO s en MBO s brengen nieuwe competenties in en nemen omgekeerd uit de bedrijven Best Practices mee voor vernieuwing van het beroepsonderwijs. Deze formule is eerder succesvol beproefd in de machinebouw (GMV en de Metaalunie) en wordt binnenkort opgestart in de scheepsbouw (VNSI) en installatiebouw (UNETO-VNI). Begroting Voorstel is 600 MKB-kleinbedrijven te benaderen, van de MKB-branches UNETO-VNI en Metaalunie en 200 MKB-grootbedrijven van de FME (machinebouw, scheepsbouw en nog twee aanpalende branches). In totaal gaat het in dit voorstel dus om zes branches. De begroting van het voorstel komt neer op een totaal te investeren bedrag van 14.6 miljoen Euro. Voor MKB-branches is dit 8,4 miljoen Euro en voor FME-branches in totaal 6,2 miljoen Euro. MKB-branches (MKB-vouchers): Initieel twee branches (UNETO-VNI en de Metaalunie), een eerste traject welke per branche start met 10 pioniers om de methoden branchespecifiek te verankeren binnen de branche en het onderwijs (2 Hogescholen en 20 bedrijven). Begroot bedrag voor twee trajecten is 1 miljoen Euro inclusief Train de Trainer, vraagcreatie en netwerk. Voor 580 volgbedrijven worden 580 bedrijfsinnovatoren opgeschoold. Met innovatievouchers (waarde 5.000,--) kan nodige support van coaches bij scholen aangekocht worden (docenten, studenten). Voor 600 bedrijven worden twee nieuwe rollen ontwikkeld voor en door 1200 werkinnovatoren voor het bedrijfsspecifiek invullen van de nieuwe rollen. Met innovatievouchers (waarde 1.750,--) kan support van coaches bij scholen aangekocht worden (docenten, studenten). Voor 600 bedrijven worden gemiddeld 10 kenniswerkers via workshops op internet met ondersteuning van bedrijfs- en werkinnovatoren uit het bedrijf opgeschoold. Dit betekent een verbreding in de bedrijven, totaal worden kenniswerkers in het MKB opgeschoold. Met innovatievouchers (waarde 400,--) kan kennis en toetsing bij scholen aangekocht worden. 5

6 Concrete resultaten van het experiment Duurzame stijging van de arbeidsproductiviteit met minimaal 10% bij circa 800 bedrijven bij een meer gemotiveerd onderwijs met minder uitval. Circa concrete verbeterinnovaties, die als Best Practice de effecten van Methodisch Innoveren op grote schaal aantonen en waarvan de aanpakkennis terugvloeit naar onderwijs. Circa 800 gemotiveerde ondernemers, die kennisgericht innoveren en die als rolmodel kunnen fungeren naar andere ondernemers. Circa 800 competente bedrijfsinnovatoren, die processen kunnen coachen en samen met onderwijsinnovatoren zorgen voor disseminatie in bedrijven. Circa opgeleide kenniswerkers, in de bedrijven, die zorgen voor een duurzame verankering van innovatie in de bedrijven. Een groot aantal Partnerships tussen onderwijsinstellingen en bedrijven, die het mogelijk maken om op grote schaal innovaties door te voeren en arbeidsproductiviteit van bedrijven te verbeteren. 6

7 Slimme Regio 3 programmalijnen WO Ondernemen 4. Mi-bedrijven (innovatie) HBO R&D loop Visiecreatie 3. Mi-scholen (instroom) MBO MBO VMBO Scholen Innovatieloop Innovatiecreatie Creatieloop Productcreatie Bedrijven 2. Mi-circulatie (Nieuwe diensten) Het macroplan "Slimme Regio" (www.slimmeregio.nl) bevat een programma om de Lissabon-ambities dichterbij te brengen middels een aantal programmalijnen: Programmalijn 2: Een collectieve aanpak middels KCC-locaties. Een KCC-locatie (KennisCreatie- en Circulatie) is een partnership (maatschap) waarbinnen de stakeholders (scholen, bedrijven en regionale overheid) nieuwe kennisdiensten ontwikkelen die ieder voor zich niet kan realiseren. Denk hierbij aan leerbedrijven, loopbaanleren, competentiebevordering, de opvang van drop-outs en kennispleinen. Programmalijn 3: Competentiegroei in scholen door MI-Scholen Bij deze aanpak ontwikkelen docenten de nieuwe kenniscompetenties door on-thejob het onderwijs te innoveren. Dit gebeurt in ontwerpteams met participatie van het regionale bedrijfsleven en met inbreng van regiospecifieke aanpakkennis. Dit is een beproefde formule uitgevoerd in de regio ZuidHollandZuid samen met bedrijven, VMBO s en MBO s. Door studenten in teams echte producten te laten maken voor reële klanten met inzet van produktcreatietools neemt de motivatie toe om te ondernemen. Voor docenten krijgt het werk meer inhoud en door de nieuwe competenties zal de aanwezige kennis effectiever en efficiënter worden ingezet in het proces van coachen van studenten. Onderwijs wordt weer leuk met een toename van leerlingen en minder uitstroom. Programmalijn 4: Competentiegroei in MKB-bedrijven door MI-Bedijven Om de slag van oud naar nieuw werken te maken, moeten bedrijven methodisch innoveren. Bij deze aanpak ontwikkelen medewerkers on-the-job de nieuwe kenniscompetenties terwijl zij tegelijk hun eigen werk innoveren. Opscholing van medewerkers geschiedt door het uitvoeren van innovatieve prestaties, waarbij medewerkers en studenten samen leren innoveren. 7

8 Synergie tussen mens en organisatie nieuwe competenties als bindend element Kennis productiviteit Leerrendement Nieuwe competenties Organiseren Leerrendement Individuele Multi Multi disciplinair Disciplinair Collectieve Mens Kennis circulatie Onder nemen Kennis circulatie Organiesatie kennis Multi Multi functioneel Functioneel kennis Kennis productiviteit Employability Kenniscreatie Innovatievermogen Voor de kenniseconomie dienen zich nieuwe competenties aan. Deze nieuwe competenties gelden voor de persoon maar evenzeer voor de organisatie. Zowel mens als organisatie zullen een leervermogen moeten ontwikkelen. Dit betreft het omzetten van de dagelijkse werkomgeving tot een omgeving waarin leren en werken samenvallen en waarin het noodzakelijke leren on-the-job gestimuleerd en ondersteund wordt. Het gaat hierbij niet om het hebben van kennis op zich, maar het productief maken van de kennis. Kenniscompetenties zijn hierbij onontbeerlijk. De competentie -kenniscreatie in teams en netwerken- maken dat een organisatie zich kan ontwikkelen als een lerende organisatie. De organisatie wordt een open systeem en kan dan adaptief reageren op de markt. Het vertoont het gedrag dat representatief is voor de gezamenlijke werknemers. In tegenstelling tot het tijdperk van focus op arbeidsproductiviteit is de win-win situatie die er ontstaat tussen mens en organisatie essentieel om te komen tot kennisproductiviteit en leerrendement. De persoon wordt breder inzetbaar (employability) en het bedrijf vergroot zijn innovatievermogen. In de kenniseconomie verschuift de focus van arbeidsbenutting naar kennisbenutting met inzet van de hersenen van de medewerker als nieuw productiemiddel en versterkt door ICT. Het ontwikkelen van de competenties gaat niet vanzelf. Het vraagt om een sociale innovatie waarbij scholen en bedrijven samen gaan leren innoveren. De overheid zal hierbij ruimte moeten maken voor persoonlijke ontwikkeling en moeten gaan sturen op kennisproductiviteit. 8

9 Oplossingsrichting Sturen op kennisproductiviteit en aanpakkennis Relatief prestatie niveau Inno vatoren MKB Be drijven Scholen Vervreemding MKB-be drijven KCC MKB-be drijven Scholen Innovatoren Kennisproductiviteit Ambities van Lissabon Werkplaatstools Focus op maken Scholen Creatietools Aanpakkennis Arbeidsproductiviteit Kennisproductiviteit Na de introductie in de jaren 70 van maakmachines in het onderwijs, is toenemende verschoolsing opgetreden versterkt door avo-isering (algemeen vormend onderwijs) ten koste van de beroepscomponent. Scholen en bedrijven zijn hierdoor achterop geraakt qua inhoud en talentontwikkeling. Dit was de conclusie van de HBOvisitatiecommissie in Doordat de niveaudaling parallel is opgetreden bij zowel scholen als bedrijven is er een beperkt besef van de ernst van de situatie. Een kentering is mogelijk door een gezamenlijke aanpak. Meer aandacht is nodig voor de nieuwe competenties KennisCreatie en KennisCirulatie (KCC) en er is meer focus nodig op kennis over maken. De inzet van leerbedrijven en creatietools gevuld met aanpakkennis van innovatieve bedrijven vormen een essentieel onderdeel van het nieuwe onderwijs. Innovatie krijgt vervolgens vorm doordat studenten en werknemers samen aan innovatieve prestaties werken. Hierdoor wordt het MKB geïnfecteerd met nieuwe competenties en vloeit aanpakkennis terug naar het onderwijs. Deze gelijktijdige en interactieve aanpak van kennisontwikkeling en competentieontwikkeling is drastisch sneller en goedkoper dan het huidige estafettemodel. Het resultaat is een toename van de kennisproductiviteit en daarmee van de arbeidsproductiviteit. Opscholing van technici geldt als een van de belangrijkste ingrediënten in het proces van sociale innovatie. Competentie ontwikkeling zal daarom ook een essentieel onderdeel moeten gaan uitmaken van de kennisinvesteringsquote (KIQ) waarmee het innovatieplatform zich nu bezig houdt. 9

10 Het nieuwe werken volgens Integraal Ontwerpen (IO) Bedrijven oud Bedrijven nieuw Klant en processen centraal Sales Engineering Sales Engineering Product Engineering Product Support Engineering Klant Proces kennis Multi-disciplinaire teams Het eerste ontwerppricipe van een slimme regio is Slimmer Werken. Dit betreft vooral het beter benutten van het regel-, stuur- en leervermogen van de mens om te komen tot een slim bedrijf. Dit bedrijf kenmerkt zich door vraagsturing, betere benutting van ICT, hergebruik van kennis en het leveren van kennis als toegevoegde waarde. Het vraagt om het ontwikkelen van integratieve vaardigheden die in rollen, volgens het principe van Integraal Ontwerpen, nader zijn uitgewerkt. Enkele nieuwe rollen zijn: Life Cycle Engineering, Life Cycle Management en Knowledge Based Engineering. Life Cycle Engineering omvat het herinrichten van processen waarbij in het ontwerp rekening wordt gehouden met alle aspecten over de levenscyclus. Life Cycle Management betreft het externaliseren en integreren van kennis over de levenscyclus voor optimaal projectbeheer. Knowledge Based Engineering legt de basis voor kennishergebruik door kennisregels vast te leggen in productconfiguratoren. De nieuwe rollen leidt tot drastische voordelen (visitatierapport HTO, 1994). Toch blijft de invoering zowel in onderwijs als in de bedrijven om allerlei redenen achter (visitatierapport HTO, 2000). Innovatie komt niet vanzelf op gang, innovatie vraagt om de nieuwe leercompetenties. Het motto is dan ook samen leren innoveren. Een nationaal inhaalprogramma naar model van het NaBont programma eind jaren 80 is nodig. Deze aanpak heeft destijds een succesvolle impuls gegeven aan het beroepsonderwijs. 10

11 Nieuwe competenties de kenniswerker Persoonlijke competenties (kennisproductiviteit) Kenniscirculatie Relatiekapitaal Circuleren Kenniscreatie Menselijk kapitaal Leren Organiseren Integraal werken toevoegen aan werken Beroepscompetenties (arbeidsproductiviteit) Een nieuwe paradigma, waarbij werken, leren en circuleren zijn geïntegreerd in een totaalaanpak, vormt de basis voor de regionale kennisinfrastructuur. Het is een open en op netwerken gebaseerd model waarbinnen integratoren de brugfunctie vervullen tussen het beroepsonderwijs en het bedrijfsleven. In de nieuwe kennisinfrastructuur komen leren en werken weer bij elkaar door het bevorderen van integrerende functies zoals: creërende leerbedrijven, samen leren innoveren en collectieve projecten. Fysieke en virtuele ontmoetingsruimten bevorderen hierbij de binding en interactie in netwerken. De nieuwe competenties die ontwikkeld worden met inzet van de leerbedrijven leiden tot aantrekkelijk onderwijs en vergroting van de instroom. Samen leren innoveren is een proces waarbinnen tegelijkertijd competenties en bestaand work-on-the-job worden geïnnoveerd. Op meso-niveau speelt de regionale overheid een faciliterende rol als het gaat om de kenniswegen.en het bevorderen van een nieuwe vorm van sturen, meer formeler en meer bedrijfsmatig. Een KCC-circulatiepunt is een moderne maatschap. De maatschap creëert nieuwe collectieve kennisdiensten die een ieder voor zich niet kan realiseren. Hierdoor wordt bestaande kennis productief gemaakt. Het KCC-punt realiseert bedrijfs- en schoolgrensoverschrijdende taken zoals integratie in de beroepskolom en clustervorming van bedrijven en voert hierbij de ketenregie. De verschillende bouwstenen van de ontwerpbenadering van de nieuwe kennisinfrastructuur zullen navolgend worden belicht. 11

12 Kennis creëren toevoegen aan werken 2 e orde leren tijdens het werk; systeemkunde als onderligger Leerprocessen (Nonaka) Combineren Toepassen 2 e orde leren Creëren o o 1 e orde Werkprocessen Externaliseren Socialiseren Kennis groei Kennis- Productiviteit verhoogt Arbeids productiviteit In Amerika en Japan zijn krachtige bewegingen die de relatie leggen tussen leerprocessen en het creatievermogen van mensen. Een eerste beweging is kenniscreatie door zelfsturing en kenniscirculatie. Het creatievermogen tijdens het werken neemt toe naarmate er meer ruimte is voor zelfsturing en circulatie van kennis. Ook het open staan voor verbetervoorstellen, continu verbeteren, speelt een rol. Dit wordt ook aangeduid met eerste orde leren. Alhoewel het gedachtegoed reeds tientallenjaren bestaat in Amerika en Japan, is het in Nederland slechts beperkt opgepakt (Florida, 2002). Een tweede beweging is kenniscreatie door externaliseren induceren, (Nonaka, 1999). Het externaliseren induceren, c.q. expliciteren van kennisconstructen in hoofden van mensen bevordert de integratie van nieuwe kennis met reeds bestaande kennis. Dit vereist de nieuwe vaardigheid kenniscreatie, zijnde het systematisch en cyclisch uitvoeren van de vier leerprocessen: externaliseren induceren, combineren, toepassen en socialiseren. Door de vaardigheid kenniscreatie te ontwikkelen groeit de kennis en neemt de kennisproductiviteit drastisch toe, en daarmee de arbeidsproductiviteit. Kenniscreatie is dus niet het mystieke privilege van de Willy Wortels, maar is door iedereen te leren. Het principe van kenniscreatie kan op meerdere niveaus worden toegepast: in hoofden van mensen, in teams van mensen (organisaties) en in teams van organisaties (regio s). Kenniscreatie vormt de basis voor lerende organisaties en begint bij de mens als kennisdrager. 12

13 Kennis circuleren toevoegen aan werken netwerkleren; kennisgroei door delen is beproefd in machinebouw WWW 12 bedrijven 20 medewerkers Learning communities 3 Hogescholen 1 ROC 30 studenten WWW Integraal Ontwerpen Kennis organiseren toevoegen aan werken ruimte creëren: regel- en stuurtaken bij de medewerker Routinewerkers Regeltaken bij baas Kenniswerkers Regel- en stuurtaken bij medewerker Zelfsturing Deeltaken bji arbeider Gehele taken bij mens 13

14 Het creërend leerbedrijf Werkend leren Mens Kenniscreatie Mi aanpak Bedrijven Methodisch Innoveren Werk innoveren o Organisatiecompetenties o o t t t Werken Menscompetenties Productcreatie o Kenniscirculatie Markt Mens Klant Ontwerp Plan Maken Service Aanpakkennis Mens Integraal Ontwerpen Om de competentieontwikkeling rond het nieuwe werken op gang te krijgen, wordt een creërend leerbedrijf ingezet in het onderwijs en het bedrijfsleven. Het leerbedrijf kenmerkt zich door een procesgericht karakter. Het biedt de mogelijkheid tot competentieontwikkeling op het gebied van de competenties kenniscreatie en productcreatie. De KCC-competenties (kenniscreatie en kenniscirculatie) vormen de basis voor voortdurende kennisgroei op basis van de methode van Nonaka waarbij kennis uit hoofden van mensen wordt ge-externaliseerd en gedeeld. Dit leidt tot een duurzaam concurrentievoordeel. Daarnaast bevat het leerbedrijf innovatieve rollen gerelateerd aan het productcreatie (het nieuwe werken) zoals Lifecycle engineering, Knowledge-based engineering en integraal ondernemen. Het bedrijf is te zien als een landschap waarin lerenden kunnen verkennen in welke rollen zij goed en wat voor hen het optimale leerpad is. Binnen de scholen vervult het leerbedrijf een voorbereidende functie zodat studenten het MKB kunnen helpen met innovatieve prestaties. Binnen bedrijven wordt het leerbedrijf ingezet als referentiemodel aan de hand waarvan werknemers stapsgewijs werkverbeteringen kunnen doorvoeren (methodisch innoveren). De bedrijfsfunctie integraal ondernemen maakt de lerende bewust dat de bedrijfsprocessen in hun samenhang ontwikkeld moeten worden. 14

15 Integraal ondernemen Ruilwaarde creëren met stakeholders in de markt Werken 1e orde werken Productcreatie 2e orde werken Innovatiecreatie 3e orde werken Ondernemen Leren 1e orde leren (Korte termijn) Regelcapaciteiten Op maat producten en kennissupport meeleveren ICT 2e orde leren (Lange termijn) Stuurcapaciteiten 3e orde leren (waarden/normen) Normbepaling Kennisprodukten creëren Product-, procesen faciliteiten afstemmen op omgeving Organisatie dynamiseren Sociaaleconomische ruilwaarde creëren Ondernemen in maatschappen in netwerken in de regio. In Nederland is het percentage ondernemers en het aantal starters onwaarschijnlijk laag. De gesignaleerde kloof tussen leren en werken laat ook hier zijn sporen achter. De figuur laat zien dat ondernemerschap niet alleen maar te maken heeft met een zesde zintuig voor marktkansen. Ondernemen heeft in belangrijke mate te maken met de eerder gedefinieerde kennisvaardigheden. Met name zelfsturing is een essentiële vaardigheden om de stap naar ondernemerschap laagdrempelig te kunnen maken. Daarnaast blijft ondernemen een zwart gat als men niet weet wat een bedrijf is en welke werkprocessen minimaal moeten worden gerealiseerd. Dit is met name belangrijk voor starters en eenmansbedrijven. Zo raken jonge VMBO ers die ervaring hebben opgedaan met werkprocessen, door bijvoorbeeld een hondenkar of tuinlantaarn te maken, werkelijk gemotiveerd om zelf een bedrijf te starten. Het leerbedrijf en creatietools met aanpakkennis spelen hierbij een belangrijke ondersteunende rol. Leerbedrijven voor het meer management- en marktgerichte denken zijn al eerder succesvol gebleken in het stimuleren van ondernemerschap. Zie De werkprocesgerelateerde leerbedrijven zijn hieraan complementair en werken sterk drempelverlagend. Dit was voor Sjaak van der Tak, de toenmalige wethouder van Rotterdam, de reden om het RTO-concept in Rotterdam te starten. 15

16 Proces: samen leren innoveren Hoe kom ik van oud naar nieuw? Analyse / Ontwerp Product Processen Facilititeiten Toepassen Borgen Stapjes Rollen 1 KvA Werkinhoud Processen 2 Gedrag circuleren Werk KvO organiseren ICT Kennis creëren Product informatie circuleren 5 Oud Organisatie Werkplek A I D A Competentiegroei on the job Nieuw IO/NL Integraal Ontwerpen Samen Leren Innoveren Methodisch en gelijktijdig werk en competenties innoveren oude werk door methodisch te ontwerpen vernieuwd werk Methodisch O B T Ontwerpen Competentiegroei organisatie Werk innoveren on-the-job; 1dag per week t Competentiegroei mens t t Kennis gericht

17 Innovatiefasering Vier stappen in 1 cyclus Ontwerpe n Methodisch Innoveren Borgen Kennis Proces Faciliteiten Toepassen Analyse Organisatie herontwerp Ontwerpen aob 8x Werkplek herontwerp T Borgen Toepassen T Competentiegroei Gelijktijdig Werkproces innoveren Competenties leren Priobepaling Kennisabsorptie Werk innoveren Kenniscreatie Planvorming Kennis waarderen Implementeren Kennistransfer Systeemleer Kennisleer Organisatieleer Hoe komen bestaande organisaties nu van de huidige naar de toekomstige situatie? Daarvoor zullen zij moeten kantelen naar een lerende organisatie. Dit kan alleen door inzet van de mensen van de organisatie zelf. Zij zullen hun eigen bestaande werksituatie moeten leren innoveren. Hiervoor is met onderwijs en het bedrijfsleven een generieke aanpak ontwikkeld en beproefd onder de naam Samen Leren Innoveren. Het kenmerk van de aanpak is dat de competenties van mensen en organisatie zich parallel ontwikkelen. Dit bespaart veel kosten en tijd ten opzichte van de estafetteaanpak van kennisontwikkeling. Dit kan alleen in teams waaraan ook het management structureel deelneemt. Het ontdekproces verloopt in logische ontwikkelfasen waarbij de stappen ontwerpen, borgen en toepassen cyclisch worden doorlopen. Na elke cyclus wordt pas op de plaats gemaakt en gereflecteerd naar alle aspecten (product, proces en de faciliteiten). Door deze methodische aanpak kunnen projecten niet ontsporen in de organisatie. In het onderwijs duurt een eerste cyclus gemiddeld een halfjaar en na drie cycli (2 jaar) zijn mensen en organisatie voldoende competent om een grootschalige vernieuwing door te voeren. De organisatie blijft daarna innoveren, alleen in een steeds hoger tempo en met een toenemende dynamiek. Deze aanpak is door CINOP in opdracht van Het Platform Beroepsonderwijs erkend als duurzaam. In het bedrijfsleven duurt een cyclus gemiddeld 3 maanden en na vier cycli is er een plan op basis waarvan de invoering kan gaan starten. Het tijdsbeslag op innovatoren is gemiddeld 1 dag per week per deelnemende medewerker. De methode is succesvol beproefd bij 12 bedrijven in de machinebouw, 3 HBO s, 3 MBO s en bij 2 VMBO s. 17

18 Integraal Ontwerpen Competentiegroei on-the-job zes verbeterdimensies om werk te innoveren Kompas Org. Kennis Proces Product Mens Werken Mib-ox too ICT Naar: Leren Kenniswerk l Van: Ambacht Aanpakkennis IO-landkaart IO-landkaart Op werkplekniveau zullen mensen de nieuwe competenties moeten ontwikkelen om aan te sluiten op de dynamiek van de markt. Het leren innoveren van de eigen werkplek is een competentie en zal ontwikkeld moeten worden. Binnen het onderwijs is de expertise over competentie-ontwikkeling aanwezig. Het MKB ontbeert deze expertise en is aangewezen op samenwerking met het (vernieuwde) beroepsonderwijs onder het motto: Samen Leren Innoveren. Bij deze samenwerking ontstaat ruilwaarde doordat innovatieve aanpakkennis terugvloeit naar het onderwijs. Het innoveren van werkplekken is beproefd met twaalf GMVbedrijven en drie hogescholen (zie bijlage 2). De bevindingen zijn vertaald in leidraden, tools en aanpakken. De figuur symboliseert de leeromgeving voor Methodisch Innoveren in bedrijven. Een medewerker maakt een dag per week vrij om zijn eigen werkplek te leren innoveren gedurende veertig weken. Hij maakt eerst een analyse van het bedrijf en bepaalt met de leiding welk type IO-verbeterinnovatie gewenst is. Vervolgens voert hij een pilot uit en vertaalt daarna de resultaten naar het organisatieniveau in een plan van aanpak. De IO-landkaart en de aanpakkennis helpen hem bij het ontwikkelen van zijn competenties on-the-job. De inzet van diverse tools maken de vorderingen inzichtelijk. 18

19 Mi-aanpak: beleids- en procesinnovatie Ontwikkelen in community of practice Beleidsinnovatie Fase 1 Fase 4 Beleidsvlak Probleem Analyse Plan Borgen Ontwikkelvlak Fase 2-3 Prestatie Uitvoeren Procesinnovatie werkplekken Product Analyse Borgen Integraal Ontwerpen Verbeterkompas 8 verbeterdimensie om werk te innoveren in bedrijven 1 Werkinhoud 2 Gedrag circuleren 3 Kennis creëren 8 Processen Werk Product 4 Organisatie 7 ICT benutten 6 Info-stromen 5 19

20 Processen vernieuwen (nr. 8) toegevoegde waarde creëren door meeleveren van kennisdiensten Klant Produkt enginering Support enginering ontwerpoptimalisatie Calculatie LCC Design review + Evaluatie Offerte maken Vertalen van klantspecs Kennisdienst Product herinrichten van processen in offertefase Integraal Ontwerpen Kennis creëren (nr. 3) beter beheersbaar door externaliseren en combineren van kennis Kennisbeheer in projecten Klant Kennis combineren in projecten Prestatie Kennis externaliseren??? Veelheid aan informatiedragers? 20

Circuleren Doorstroom Ketenvorming. KCCpunt. Circuleren Infrastructuur. Innovatie KCC-teams. Competenties. Natuurlijk leren. Creerend leerbedrijf

Circuleren Doorstroom Ketenvorming. KCCpunt. Circuleren Infrastructuur. Innovatie KCC-teams. Competenties. Natuurlijk leren. Creerend leerbedrijf Integraal Ontwerpen en Ondernemen Vraagcreastie Vraagcreatie Circuleren Circuleren Infrastructuur Circuleren Doorstroom Ketenvorming Beroepskolom KCCpunt Innovatie KCC-teams Bedrijfs Clusters Anders leren

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

MEER RUIMTE VOOR BÈTA/TECHNIEK TALENT

MEER RUIMTE VOOR BÈTA/TECHNIEK TALENT MEER RUIMTE VOOR BÈTA/TECHNIEK TALENT Axisprogramma en Deltaplan Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort Jan Geurts Havenoverleg te Antwerpen, 27 april 2004 1. VAN KNELPUNTEN NAAR TALENTONTWIKKELING

Nadere informatie

Docent als innovator. Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur

Docent als innovator. Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur Docent als innovator Symposium: Innovaties in het onderwijs? Help, mijn team wil wel! 13 november 2012, Breda PSW Danny Willems senior adviseur Een korte introductie PSW Een expertisecentrum op het terrein

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

Informatie AcadeMi IO

Informatie AcadeMi IO Informatie AcadeMi IO 1. Kerninformatie... 1 2. Portfolio AcadeMi IO... 2 3. Een systeeminnovatie; de verworvenheden... 4 4. Mi IO roadmap / Portfolio... 11 1. Kerninformatie De stichting AcadeMi IO is

Nadere informatie

Bijlage 2. } De werkgroep Lange termijn keuzes. } De werkgroep Dynamisering van de kennisketen. } De werkgroep Dynamisering beroepsonderwijs

Bijlage 2. } De werkgroep Lange termijn keuzes. } De werkgroep Dynamisering van de kennisketen. } De werkgroep Dynamisering beroepsonderwijs Bijlage 2 Voor de invulling van de strategische agenda van het Innovatieplatform zijn verschillende werkgroepen in het leven geroepen. De werkgroepen staan onder leiding van een van de leden van het Innovatieplatform.

Nadere informatie

Integraal Ontwerpen en Ondernemen

Integraal Ontwerpen en Ondernemen Integraal Ontwerpen en Ondernemen INHOUD PROLOOG... - 3-1. ANALYSE: TAYLOR VOORBIJ... - 8-1.1 CONCURRENTIEPOSITIE HERWINNEN...- 8-1.2 TECHNIEK AANTREKKELIJK MAKEN...- 9-1.3 KENNISKETEN ONTSCHOTTEN: INNOVATIEPARADOX...-

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Anders werken in de Installatietechniek;

Anders werken in de Installatietechniek; Anders werken in de Installatietechniek; kennis vastleggen en hergebruiken met inzet van een virtueel installatiebedrijf (VIB). vernieuwen technologie FSV-aanpak klantgericht werken LCE-aanpak hergebruiken

Nadere informatie

Platform IO Integraal Ontwerpen en Ondernemen. Same Lere. Speelduur: 12. Document P.5.1.

Platform IO Integraal Ontwerpen en Ondernemen. Same Lere. Speelduur: 12. Document P.5.1. Integraal Ontwerpen en Ondernemen Same Lere Speelduur: 12 Document P.5.1. Voorwoord Dit document beschrijft een beproefd totaalplan van een nieuwe regionale kennisinfrastructuur en is een vervolg op het

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Organisatie principes

Organisatie principes Organisatie principes Een overzicht van organisatie principes die als richtsnoer dienen bij het vormgeven van flexibele, innovatieve organisaties. Deze principes zijn gebaseerd op de Moderne Sociotechniek.

Nadere informatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xcellent in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xpertise Xpert Xact Xcellent + Xpertise Een geslaagd opleidingstraject begint met kennis. Onze kennis, maar ook die van u. P3transfer heeft

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Duurzaam leren, werken en innoveren

Duurzaam leren, werken en innoveren Duurzaam leren, werken en innoveren 23 april 2015 Faculteit Bèta Sciences and Technology i.s.m. Metaalunie & FME Agenda Organisatie Faculteit Bèta Sciences & Technology en Onderwijsvisie Kennisdeling Werken,

Nadere informatie

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Persoon Jongeren met een beperking die moeilijk plaatsbaar zijn op de arbeidsmarkt Situatie Tuinbouwbedrijf

Nadere informatie

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS De geaccrediteerde Stichting Kompas Nederland en ROC Leeuwenborgh Opleidingen hebben samen het initiatief genbomen om te komen tot een gemeenschappelijk leerwerkbedrijf concept. Dit leerwerkbedrijf wil

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie

MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie Cees de Jong Groenhorst College Almere Almere 11-10-2011 voorstellen Cees de Jong Adviesgroep Groen beroepsonderwijs CPS Betrokken bij o.a.: Invoeren CGO VMBO,

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Investeren in menselijk kapitaal loont! Wetenschap en praktijk

Investeren in menselijk kapitaal loont! Wetenschap en praktijk Investeren in menselijk kapitaal loont! Menselijk kapitaal is de concurrentiefactor van de 21 ste eeuw. Tot op heden laat deze zich echter nog niet zo goed meten. Daardoor blijft het effect van investeringen

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

We zijn op de goede weg!

We zijn op de goede weg! Interview met etutor Hans Troost, School of Education Hogeschool INHOLLAND Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, december 2005 We zijn op de goede weg! Het gesprek met Hans Troost vindt plaats op de

Nadere informatie

CONCEPT-Business model Werkplein Campus

CONCEPT-Business model Werkplein Campus CONCEPT-Business model Werkplein Campus Introductie Stichting Werkplein Campus het Bildt De stichting Werkplein Campus wil door het innoveren van het beroepsonderwijs samen met het bedrijfsleven opleidingen

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Visieworkshop Zuyd Hogeschool

Visieworkshop Zuyd Hogeschool Visieworkshop Zuyd Hogeschool VANUIT ONDERWIJSVISIE NAAR EEN VISIE OP DLWO Harry Renting Lianne van Elk Aanleidingen programma Mogelijkheden van SURFconext Web2.0 applicatie vrij beschikbaar Ontwikkelingen

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Voor zowel studenten als werkgevers is het belangrijk dat een beroepsopleiding goed aansluit op de arbeidsmarkt. Daarom werken steeds meer scholen en bedrijven

Nadere informatie

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding regio s-hertogenbosch en omgeving LOB is een verzameling van activiteiten binnen een loopbaangerichte leeromgeving om jongeren actief te laten werken aan hun

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Masterclasses Een sterke relatie

Masterclasses Een sterke relatie Programma Versterking Beroepsonderwijs RAAT en Kennisrotatie organiseren: 10 OKTOBER 2006 Symposium Praktijkleren faciliteren 31 OKTOBER 2006 9 NOVEMBER 2006 14 DECEMBER 2006 Masterclasses Een sterke relatie

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

U wilt de inzetbaarheid van uw personeel vergoten?

U wilt de inzetbaarheid van uw personeel vergoten? U wilt de inzetbaarheid van uw personeel vergoten? Vraag nu subsidie aan voor externe ondersteuning. Dit kan al in 3 stappen! Zit uw organisatie in een verandertraject en kunt u ondersteuning gebruiken

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Veranderende zorg: Eenvisie op de zorgverlenervan de toekomst en de opleiding.

Veranderende zorg: Eenvisie op de zorgverlenervan de toekomst en de opleiding. Veranderende zorg: Eenvisie op de zorgverlenervan de toekomst en de opleiding. René Luigies zorginnovatiemakelaar Health Valley +31 611 366 339 +31 345 558 349 r.luigies@eusamed.eu rene.luigies @Lodewijkjes

Nadere informatie

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen PLANON E-LEARNINGSERVICE Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen De Planon e-learningservice biedt onder meer de volgende modules: Algemene e-learning Domeinspecifieke

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO. Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO. Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars NIEUW PEDAGOGISCH ELAN voor INNOVATIE VMBO Shoot for the moon. Even if you miss it, you will land among the stars Jan Geurts, PAT Onderwijsinnovatie Nieuwegein, 13 mei 2004 AGENDA 1. KRITIEK OP HET VMBO

Nadere informatie

C O N V E N A N T & A C T I E P L A N

C O N V E N A N T & A C T I E P L A N EMBARGO TOT 6 MAART 2006 15.00 UUR C O N V E N A N T & A C T I E P L A N Voorwoord In juni 2005 heeft MKB-Nederland een nota gepresenteerd over het middelbaar beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie,

Nadere informatie

Dynamische arbeid & dienstverlening. Strategisch partnership in vast en flex

Dynamische arbeid & dienstverlening. Strategisch partnership in vast en flex Dynamische arbeid & dienstverlening Strategisch partnership in vast en flex DE WERELD VERANDERT, CONTINU Groeiende kloof tussen huidig aanbod en toekomstige vraag naar personeel Toenemende flexibilisering

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

De LOB-scan voor mbo

De LOB-scan voor mbo 35 BIJLAGE 3 De LOB-scan voor mbo De LOB-scan Doel van de LOB-scan is om zicht te krijgen op hoe Loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB) in jullie onderwijsinstelling er op dit moment voor staat. De

Nadere informatie

Performance Management. Spreker Ir. Karel Rosiers

Performance Management. Spreker Ir. Karel Rosiers Performance Management Spreker Ir. Karel Rosiers Integrale aanpak levert verbeteringen Businessplan Businessplan Doelstellingen Doelstellingen Beleid Beleid Organisatie Organisatie & Communicatie Communicatie

Nadere informatie

Groeien naar arbeidsparticipatie

Groeien naar arbeidsparticipatie Groeien naar arbeidsparticipatie Over praktijk en effectiviteit Prof. dr. Roland W.B. Blonk Agenda Even voorstellen Arbeidsparticipatie, reïntegratie en effectiviteit Kennisontwikkeling en kennisdeling:

Nadere informatie

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken Hoe zorg je er in deze turbulente tijden voor dat mensen zich blijven ontwikkelen en relevant blijven voor

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Brink, P. van den, (2003)

Brink, P. van den, (2003) Brink, P. van den, (2003) Social, Organizational and Technological Conditions that enable Knowledge Sharing. Technische Universiteit Delft. ISBN: 90-9014-681-4 Prijs: 19,95 (inclusief BTW en verzendkosten)

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding Roadmap BIM Loket Versie 7, 1 december 2015 1.1 Inleiding Eind april 2015 is de Stichting BIM Loket opgericht. Afgelopen maanden is de organisatie ingericht en opgestart. Mede op verzoek vanuit de BIR

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Aan de slag met studiekeuzegesprekken. Maar waarom eigenlijk? Daan Andriessen Lector Hogeschool Inholland

Aan de slag met studiekeuzegesprekken. Maar waarom eigenlijk? Daan Andriessen Lector Hogeschool Inholland Aan de slag met studiekeuzegesprekken Maar waarom eigenlijk? Daan Andriessen Lector Hogeschool Inholland Definitie studiekeuzegesprekken Studiekeuzegesprekken zijn individuele of groeps gesprekken (fysiek,

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek

Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek Samen opleiden van Leraren Technisch Beroepsonderwijs Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek Samen opleiden van Leraren Technisch Beroepsonderwijs Met bedrijfsleven, beroepsonderwijs en lerarenopleiding

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

hr Duurzaam succesvol

hr Duurzaam succesvol hr Duurzaam succesvol Duurzaamheid is een thema binnen veel organisaties. Logisch, iedere organisatie wil graag goed gekwalificeerde, gemotiveerde en gezonde medewerkers. In steeds meer Cao s worden dan

Nadere informatie

Arbeidstoeleiding van Jongeren in kwetsbare posities. Adviezen G4

Arbeidstoeleiding van Jongeren in kwetsbare posities. Adviezen G4 Adviezen G4 Arbeidstoeleiding van Jongeren in kwetsbare posities Op 3 februari was er een G4 bijeenkomst van onderwijs (samenwerkings verbanden, praktijk- en speciaal onderwijs, en MBO s) en vertegenwoordigers

Nadere informatie

Langer thuis door innovatieve wijkverpleging. Andere focus, betere uitkomsten

Langer thuis door innovatieve wijkverpleging. Andere focus, betere uitkomsten Langer thuis door innovatieve wijkverpleging Andere focus, betere uitkomsten Uw focus op innovatie en uitkomsten van zorg bepaalt het succes De wereld van de wijkverpleging is sinds 2015 drastisch veranderd.

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Building Better Teams TopTeam-aanpak

Building Better Teams TopTeam-aanpak Building Better Teams TopTeam-aanpak Veel succes met uw team! Wilt u meer weten over het versterken van persoonlijk leiderschap of het bouwen van een succesvol team dat resultaatgericht, klantgericht en

Nadere informatie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie Onbeperkt leren NTI-Eega Businesscase en Discussie Voorstellen Drs. Erik Steenwelle MM Directeur NTI Zakelijk NTI Zakelijk 071-7501040 06-33324391 erik.steenwelle@nti.nl Programma Ontwikkelingen in de

Nadere informatie

6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL

6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL 6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL Inleiding Deel 2 van dit werkboek richt zich op het diagnosticeren en verbeteren van de individuele onderdelen van het Professional Performance Improvement model,

Nadere informatie

Student en ondernemen. Inleiding Eigen bedrijf starten Opleiding Studenten motiveren Loyal.ICT en innovatie Vragen

Student en ondernemen. Inleiding Eigen bedrijf starten Opleiding Studenten motiveren Loyal.ICT en innovatie Vragen De sprekers Student en Ondernemen (Ayvaz Keskin) Ondernemerschap en innovatie (Wim Looije) De ondernemende organisatie (Hans Verkaart) Stimulering Ondernemerschap & Innovatie (Roel Endert) Ayvaz Keskin

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met:

Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: Executive MBA Service management Onderwijs Deze geaccrediteerde master ontwikkelt en ondersteunt de professionalisering van onderwijskundige leiders in het vo en mbo. In samenwerking met: De wereld waarin

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid Seminar Ontwikkelingen in arbeid Windesheim Zwolle Maandag, 9 november 2015

Duurzame Inzetbaarheid Seminar Ontwikkelingen in arbeid Windesheim Zwolle Maandag, 9 november 2015 Duurzame Inzetbaarheid Seminar Ontwikkelingen in arbeid Windesheim Zwolle Maandag, 9 november 2015 Rob Gründemann Lector Hogeschool Utrecht Suzanne Jungjohann HR directeur Delta Lloyd Opzet presentatie

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

DBFMO M A N A G E M E N T

DBFMO M A N A G E M E N T DBFMO M A N A G E M E N T Van ontwerp naar exploitatie of van exploitatie naar ontwerp? P. Wijntjes 26-9-2013 Post HBO opleiding DBFMO is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame utiliteitsbouw ~ Rabobank

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie