Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan Eerste tranche

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2013. Eerste tranche"

Transcriptie

1 Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2013 Eerste tranche Zoetermeer, november 2012

2 Rapportnummer: R Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van Panteia/EIM bv. Panteia/EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with Panteia/EIM bv. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia/EIM bv. Panteia/EIM bv does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

3 Inhoudsopgave 1 INLEIDING 5 2 HOOFDLIJNEN JAARPROGRAMMA Datasets & modellen Kennisopbouw Kennisoverdracht Topsectoren 10 3 DATASETS EN MODELLEN Doelstelling en activiteiten van het deelprogramma De datasets en modellen in vogelvlucht Projecten eerste tranche Vooruitblik tweede tranche 27 4 KENNISOPBOUW Doelstelling en activiteiten van het deelprogramma Programmering volgens visiepaper Projecten eerste tranche Vooruitblik tweede tranche 42 5 KENNISOVERDRACHT Doelstelling en activiteiten van het deelprogramma Projecten eerste tranche Vooruitblik tweede tranche 50 6 TOPSECTOREN Doelstelling en activiteiten van het deelprogramma Projecten eerste tranche Vooruitblik tweede tranche 62 3

4

5 1 Inleiding Onderhavige notitie omvat de eerste tranche van het activiteitenplan 2013 van het programmaonderzoek 'MKB en Ondernemerschap'. Deze tranche is opgesteld op basis van de adviezen van de Adviesraad en de richtlijnen van de Programmacommissie. Hoofdstuk 2 schetst in het kort de doelstellingen en accenten voor de vier deelprogramma's - datasets & modellen, kennisopbouw, kennisoverdracht, topsectoren - voor In de daarna volgende drie hoofdstukken 3-6 volgt een nadere specificatie per deelprogramma. Achtereenvolgens komt in deze hoofdstukken aan bod: (i) korte aanduiding van doelstelling en activiteiten van het deelprogramma, (ii) een overzicht van de activiteiten op projectniveau die voor de eerste tranche worden voorgesteld en (iii) een vooruitblik op de tweede tranche. 5

6

7 2 Hoofdlijnen jaarprogramma Dit hoofdstuk schetst in het kort de doelstellingen en accenten voor de vier deelprogramma's - datasets & modellen, kennisopbouw, kennisoverdracht, topsectoren - voor Datasets & modellen Het deelprogramma Datasets & modellen vormt de basis van het programma. Momenteel zijn er een kleine vijfentwintig datasets beschikbaar, die vrijwel allemaal in 2013 geactualiseerd worden. Daarmee wordt het meer en meer mogelijk ontwikkelingen in de tijd te analyseren en te volgen, wat de datasets steeds krachtiger en waardevoller maakt. Het actualiseren en continueren van de reguliere datasets en modellen is daarom een belangrijk doel voor De Haalbaarheidsstudie snelle groeiers in 2012 heeft inzicht gegeven in de mogelijkheden om (als alternatief voor de KvK data), CBS data te benutten om het aantal snelgroeiende bedrijven vast te stellen. Vanaf eind 2012 / begin 2013 worden concrete resultaten met de nieuwe aanpak verwacht. Tevens verwachten we eind 2012 / begin 2013 een update van de exportindex (in samenwerking met het CBS). In 2013 wordt, wederom in samenwerking met het CBS, de Monitor buitenlandse investeringen ontwikkeld. In 2012 is geïnvesteerd in een nieuwe, vereenvoudigde, methode om de dataset inkomens van ondernemers te verwerken. Naar verwachting leidt dit tot een korter en goedkoper verwerkingstraject in Nieuw in 2013 is een studie naar de herkomst van de toegevoegde waarde van het MKB, door het ontwikkelen van een zogenoemde Gecumuleerde Productie Structuur Matrix. Naar wij hopen zal, ondanks de overheidsbezuinigingen, het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wederom als cofinancier van het ZZP-panel optreden, evenals de NMa voor de Monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties. 2.2 Kennisopbouw Het deelprogramma Kennisopbouw streeft naar de opbouw van vernieuwende inzichten en systematische kennis rond de thema's Oprichtingsdynamiek en MKBbedrijfsprestaties. Er wordt daarbij ook aandacht gegeven aan internationale en regionale aspecten van deze thema's. Voor 2013 worden op basis van het advies van de Adviesraad - welke onder meer pleit voor een geïntegreerde benadering van de onderwerpen crisis, vastgoedontwikkelingen, financiering, bedrijfsoverdrachten, en vergrijzing van ondernemers - de volgende accenten gelegd: - Aangaande de geïntegreerde benadering van bovengenoemde onderwerpen wordt een nieuw project opgestart over bedrijfsoverdrachten in een vergrijzende populatie. In dit project wordt in kaart gebracht hoe vraag en aanbod op de markt voor bedrijven afhangen van de leeftijdsopbouw van de beroepsbevolking en hoe vraag en aanbod elkaar vinden. Ook wordt hierbij aandacht besteed aan 7

8 de vraag hoe de huidige markt voor bedrijven beïnvloed wordt door de aanhoudende crisis, rekening houdend met de mate waarin bedrijfspanden de afgelopen jaren zijn afgewaardeerd en welke gevolgen dit heeft. - De crisis. Er wordt een nieuw onderzoek opgestart naar bepalende ervaringen die het succes van ambitieuze ondernemingen beïnvloeden. Hoe gaan ondernemers om met onverwachte gebeurtenissen zoals vraaguitval? In een tweede nieuw project wordt onderzoek gedaan naar het besluitvormingsproces rondom productieverplaatsingen. Hierbij wordt ook onderzocht wat brancheorganisaties kunnen doen om productie in Nederland te houden of terug te halen. Tenslotte loopt binnen dit onderwerp een onderzoek naar de invloed van conjunctuur op succes van ondernemerschap. - Vastgoedontwikkelingen. Naast het bovengenoemde project over bedrijfsoverdrachten wordt aandacht besteed aan vastgoedontwikkelingen in een nieuw project over pensioen- en vermogensopbouw van zelfstandigen, waarbij de waarde van het eigen bedrijf of huis een rol speelt bij het fiscaal ondersteund pensioensparen. - Financiering. Aandacht voor financiering is er in een tweetal lopende projecten over extern eigen vermogen in ambitieuze MKB-bedrijven en over de toegang tot financiering van Europese MKB-bedrijven, alsmede in eerstgenoemde nieuwe project over bedrijfsoverdrachten. Tenslotte worden mogelijkheden verkend voor een nieuw onderzoek naar alternatieve vormen van bedrijfsfinanciering, in samenwerking met de Rotterdam School of Management. - Bedrijfsoverdrachten. Het onderwerp bedrijfsoverdrachten komt aan bod in het eerstgenoemde nieuwe project. - Team startups. Er loopt een onderzoek waarbij wordt onderzocht of er verschillen zijn in overlevingskansen, ontwikkelingen en bedrijfsprestaties tussen bedrijven die door een individuele ondernemer worden opgezet en bedrijven die door meer dan één persoon worden opgezet (in teamverband). - Vergrijzing ondernemers. Aan het onderwerp vergrijzing en leeftijd van ondernemers wordt aandacht besteed in diverse projecten, onder meer in een nieuw project over de samenhang tussen leeftijd en sociaal ondernemerschap en in lopende projecten over vergrijzing en ondernemerschap in internationaal en regionaal perspectief. - Opleiding ondernemers. Er loopt een onderzoek naar de impact van ondernemerschapsonderwijs op barrières voor ondernemerschap. Verder worden de ondernemende houding en intenties van studenten aan Nederlandse universiteiten in kaart gebracht in het recent verschenen onderzoek van GUESSS Nederland (GUESSS=Global University Entrepreneurial Spirit Students Survey), dat deels in het kader van het programmaonderzoek is uitgevoerd. - Arbeidsmarkttekorten op cruciale functies. Momenteel worden mogelijkheden verkend voor het uitvoeren van een onderzoek over knelpuntberoepen in het MKB. 8

9 - MKB en topsectoren. Aandacht voor de grootteklassedimensie is er in een nieuw project waarin het MKB-aandeel in de topsectoren in kaart wordt gebracht. Verder zijn er diverse andere nieuwe projecten waarbij de topsectoren op diverse dimensies gemonitord worden, zoals het ondernemingsklimaat, financiering, concurrentie, innovatie, samenwerking, enz. - Succesvoorwaarden snelle groeiers. Aandacht voor snelle groeiers is er in een nieuw onderzoek naar bepalende ervaringen die het succes van ambitieuze ondernemingen beïnvloeden (zie ook onderwerp 1) en in lopend projecten over groei en overlevingskansen van bedrijven (onderzoek op microniveau) en over determinanten van het aantal snelle groeiers op landenniveau (onderzoek op macroniveau). - Spontane innovaties. Er zijn diverse nieuwe projecten over innovatieprocessen door gebruikers en producenten, meest in het kader van het deelprogramma topsectoren. Er wordt in deze projecten echter ook aandacht besteed aan innovatie in andere sectoren. Daarnaast wordt een nieuw project opgestart over het effect van sociale innovatie op bedrijfsprestaties. Een aantal onderzoeksthema s wordt gecontinueerd: Financiering blijft aandacht behouden in de kennisopbouw Er lopen diverse onderzoeken rondom dit thema, onder andere naar extern eigen vermogen en toegang tot financiering voor het MKB. ZZP ers staan ook in 2013 op de onderzoeksagenda. Zo loopt er een onderzoek naar de determinanten van innovatief zzp-schap. Daarnaast is er aandacht voor de pensioenopbouw van zzp ers en voor ambitieuze zzp ers. Verder is er in navolging van het visiepaper ook aandacht voor de volgende thema s. Toetreding tot ondernemerschap. Er wordt een onderzoek gestart naar nieuw ondernemerschap door werklozen. Diversiteit. Er is aandacht voor ondernemerschap in de cultuursector, waar ondernemerschap steeds belangrijker wordt, mede in het licht van de bezuinigingen. Ook is er aandacht voor sociaal ondernemerschap. Duurzaamheid. Er wordt een onderzoek gestart naar grondstoffenschaarste als knelpunt en uitdaging voor het Nederlandse bedrijfsleven. Tenslotte zal er in 2012 jaar net zoals in het afgelopen jaar aandacht zijn voor het kunnen inspelen op de actualiteit. Wat betreft cofinanciering geldt het volgende: In de kennisopbouw zal in 2013 weer met een breed palet aan universiteiten in binnen- en buitenland worden samengewerkt. Zo zal binnen Nederland worden samengewerkt met de universiteiten in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Tilburg, Maastricht en Groningen en wordt ook samengewerkt met een aantal buitenlandse universiteiten. Daarnaast wordt er ook met het CBS samengewerkt, en wordt samengewerkt met de Hogeschool Utrecht, TNO, Wissenraet van Spaendonk, alsmede enkele andere partijen. In 2013 komt er (naar verwachting) cofinanciering binnen van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid alsmede diverse brancheorganisaties. 9

10 2.3 Kennisoverdracht De kennisoverdracht draagt er zorg voor dat de data, informatie en kennis die opgebouwd worden in het programmaonderzoek via een multichannel aanpak onder de aandacht van een breed publiek gebracht worden. Om dit doel te verwezenlijken vinden de volgende activiteiten binnen de Kennisoverdracht plaats: 1 Website (www.ondernemerschap.nl): het continu onderhouden en plaatsen van nieuwe content uit het programma. Elektronische updates van data (w.o. prognoses, bijbehorende teksten, nieuwe tabellen) vinden plaats, zodra de datasets geactualiseerd zijn. 2 Overige kennisoverdracht, zoals de Quickservice korte vragen, het beheer van het Datalab, het geven van lezingen, het organiseren van EIM Beleidscafés en andere seminars en bijeenkomsten. 3 Periodieke rapportages: het ontsluiten van geactualiseerde data, informatie en kennis uit de Datasets & modellen. De periodieke rapportages dragen er zorg voor dat na het actualiseren van een dataset of een panelmeting de bevindingen die volgen uit de nieuwe cijfers, bij een breed publiek terecht komen. 4 Overige rapportages: eenmalige themagerichte rapportages, waaronder minionderzoeken, ad hoc minirapportages en artikelen om onder andere inzichten uit de Kennisopbouw te vertalen naar het bredere publiek. 2.4 Topsectoren Het deelprogramma Topsectoren streeft naar verdere versterking van de systematische kennisopbouw over MKB en ondernemerschap in aanvulling op het topsectorenbeleid. Het Activiteitenplan deelprogramma Topsectoren van maart 2012 geeft een nadere schets van de achtergrond en de inhoudelijke visie op het nieuwe deelprogramma. De invulling van activiteiten in het deelprogramma vindt plaats langs drie hoofdrichtingen of themalijnen: 1. Inzicht verwerven in spontane innovaties 2. Monitoring en effectmeting topsectorenbeleid 3. Denktankactiviteiten Voor de programmering van activiteiten in 2013 bouwen we voort op de ingezette koers. Diverse projecten in de themalijn Monitoring en effectmeting topsectorenbeleid krijgen een vervolg. Zo zullen bijvoorbeeld ook in 2013 Factsheets Topsectoren worden gemaakt en verschijnen er weer een Monitor ondernemingsklimaat in de topsectoren en een Concurrentie- en innovatiemonitor topsectoren. Verder worden voor 2013 de volgende accenten gelegd: In de themalijn Inzicht verwerven in spontane innovaties programmeren we diverse projecten om kennis te ontwikkelen en te delen over spontane vormen van innovatie die buiten de bestaande kaders vallen van het beleid gericht op valorisatie van wetenschappelijke kennis, R&D door bedrijven en innovatief ondernemerschap. De activiteiten in deze themalijn in 2013 zijn gericht op: Indicatoren voor gebruikersinnovatie: Studie naar gebruikersinnovatie in het MKB, waarbij nieuwe indicatoren worden getest om de frequentie van user innovatie binnen en buiten de topsectoren te kunnen meten. Een vergelijking wordt gemaakt met traditionele, producentgedreven vormen van innovatie 10

11 wordt gemaakt, waarbij we aansluiten bij de Panteia/EIM Monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties. Verschillen tussen user en producer innovation: Empirisch onderzoek waarin beide typen innovaties worden vergeleken. In hoeverre verschilt de aard van het innovatieproces? Welk type innovatie wordt gekenmerkt door de hoogste investeringen? Hoe is de aard en mate van samenwerking? Gebruik van octrooien en andere mogelijkheden ter bescherming van intellectueel eigendom? Wat is de efficiëntie van beide modellen? Welke knelpunten treden op, en verschillen deze? Beantwoording van deze vragen vraagt om dataverzameling bij bedrijven die beide vormen van innovatie hebben ontwikkeld, en een gedegen analyse. Er zijn direct lessen te trekken voor het beleid. Werking van communities & het open-source model: In het open-source innovatiemodel werkt een groep van individuen gezamenlijk aan een innovatie. Uit open-source projecten kan nieuwe bedrijvigheid ontstaan denk aan commerciële varianten van open-source software, ondersteunende diensten. Studie naar de kenmerken van open-source communities en de omstandigheden waarin uit dit soort communities nieuwe bedrijvigheid ontstaat. Monitoring en effectmeting topsectorenbeleid In de themalijn Monitoring en effectmeting topsectorenbeleid programmeren we ook in 2013 diverse projecten om inzichten te verwerven in ontwikkelingen in het topsectorspecifieke ondernemerschapklimaat. Dit resulteert in een actueel beeld van kansen, ontwikkelingen en knelpunten in de topsectoren. Ook wordt meer kennis opgebouwd van succesbepalende factoren van het topsectorenbeleid. Veel van de hiervoor benodigde data wordt verzameld via het in 2012 ingestelde topsectorenbedrijfslevenpanel. De activiteiten in deze themalijn in 2013 zijn gericht op: In 2012 is met succes een topsectorenbedrijfslevenpanel opgericht en hebben metingen plaatsgevonden, zowel telefonisch als via internet. Voor 2013 willen we minimaal drie metingen houden. Verder ligt de focus in 2013 op onderhoud en uitbreiding van het topsectorenpanel. Via het topsectorenportal worden de diverse onderzoeksresultaten ontsloten en worden de belangrijkste ontwikkelingen en geboekte voortgang in de topsectoren op een overzichtelijk manier gepresenteerd. In de Factsheets Topsectoren wordt in één oogopslag de meest actuele informatie per topsector in kaart gebracht. In de Monitor ondernemingsklimaat topsectoren en in Actueel economisch beeld topsectoren genereren we (in aanvulling en voortbouwend op CBSstatistieken) actuele cijfers en inzichten over de stand van zaken in de topsectoren en prognoses voor de middellange termijn. Onderzoek naar succesbepalende factoren in topsectoren (sluit ook aan op specifieke informatie over knelpunten): o.a. de beschikbaarheid van kapitaal, samenwerking en succesbepalende factoren in bedrijfsvoering. 11

12 Denktankactiviteiten Een belangrijk onderdeel van de gewenste systematische kennisopbouw in het deelprogramma Topsectoren zijn de Denktankactiviteiten. Deze themalijn kent de volgende activiteiten in 2013: In maart 2013 zal in samenwerking met het Ministerie van EZ en met inbreng vanuit het DARE-netwerk een seminar onder de titel Wetenschap ontmoet beleid worden georganiseerd. Dit seminar zal gaan over de state-ofthe-art van het ondernemerschapsonderzoek in relatie tot het bedrijvenbeleid. Daarnaast willen we in 2013 in samenwerking met het Ministerie van EZ een elfde editie uitbrengen van de gezamenlijke publicatie Entrepreneurship in the Netherlands met speciale aandacht voor het thema ondernemerschap en de topsectoren. Hierin worden inhoudelijke bijdragen samengebracht van buitenlandse deskundigen, van het Ministerie van EZ en vanuit het programmaonderzoek. Rond het uitbrengen van de publicatie zal een seminar of conferentie worden georganiseerd. Masterclass voor Tweede Kamerleden en hun fractiemedewerkers waarbij een aantal key insights uit het programmaonderzoek worden gepresenteerd. Het gaat niet alleen om eenzijdige kennisoverdracht; er moet sprake zijn van tweerichtingsverkeer in de zin dat de ontvangende partij ook uitdrukkelijk om input zal worden gevraagd. State-of-the-art studie Entrepreneurship and development : Wat is de rol van ondernemerschap in de (economische, sociale etc.) ontwikkeling van landen? Waar nodig zal onderscheid worden gemaakt naar de mogelijke rol per ontwikkelingsfase van een land, naar typen ondernemerschap, naar sector, etc. De focus voor deze literatuur review zal liggen op het ontrafelen en identificeren van het effect van verschillende mogelijke moderators (dit kan variëren van macro-instituties tot individuele vaardigheden) die ervoor verantwoordelijk zijn dat ondernemerschap bijdraagt aan ontwikkeling. Op het terrein van nieuwe kennisontwikkeling ten behoeve van het toekomstig bedrijfslevenbeleid vinden diverse activiteiten plaats. Zo willen we een MKB kennis-input-outputtabel opstellen die aangeeft in welke mate het MKB uit welke sectoren kennis betrekt cq. aan welke sectoren het MKB kennis overdraagt. Dit geeft weer in welke mate de kennisstromen in het MKB hun weg vinden ofwel hoe kennis in het MKB met elkaar verbonden is. Op die manier kunnen zogenaamde MKB-kennisclusters geïndentificeerd worden en blijkt het belang van kennisopbouw in de ene sector voor de andere sector. In het project Ambitious solo self-employment staat de vraag centraal of ambitieuze zzp ers betere bedrijfsprestaties behalen dan niet-ambitieuze zzp ers. Recente literatuur op het terrein van zzp ers benadrukt het belang van motivatie en ambitieus ondernemerschap. Empirisch onderzoek is echter schaars. Dit project draagt verder bij aan het in kaart brengen van de heterogeniteit van de zzp-populatie. Het project Onbenut MKB-innovatiepotentieel richt de focus op het potentieel aan innovatie dat in het MKB aanwezig is. Hoe groot is dat potentieel en waar bevindt het zich? En hoe kan het aangewend worden? Gebaseerd op de methodologie die is ontwikkeld voor het onbenutte exportpotentieel van het MKB, kan ook het onbenutte innovatiepotentieel van het MKB in kaart worden gebracht. We verwachten dat met behulp van innovatiegegevens en andere bedrijfs- en ondernemerskenmerken bepaald kan worden welke factoren onderscheidend zijn tussen bedrijven die wel en niet innoveren. 12

13 In de studie Samenwerking in de Topsectoren willen we de samenwerking in en tussen de topsectoren in verschillende dimensies in kaart brengen: wie werkt met wie samen op welke terreinen. We willen komen tot het opstellen van een Topsectoren-samenwerkingsindex. Tot slot willen we voorzien in één verdiepingstudie n.a.v. een meting in het Topsectorenpanel op basis van diepte-interviews en/of groepsdiscussies. Het thema dat vraagt om nadere verdieping zal afhankelijk zijn van de thema's die in het Topsectorenpanel bevraagd worden en van nadere afstemming met het Ministerie van Economische Zaken. 13

14

15 3 Datasets en modellen 3.1 Doelstelling en activiteiten van het deelprogramma Het deelprogramma Datasets & modellen vormt de basis van het programma. Momenteel zijn er een kleine dertig datasets beschikbaar, waarvan ongeveer 25 jaarlijks geactualiseerd gaan worden. Daarmee wordt het meer en meer mogelijk ontwikkelingen in de tijd te analyseren en te volgen, wat de datasets steeds krachtiger en waardevoller maakt. De volgende activiteiten kunnen in dit deelprogramma worden onderscheiden: actualiseren of nieuw opstarten van datasets beheer en onderhoud van datasystemen, waardoor zorg wordt gedragen voor kwaliteitscontrole en ontsluiting van de informatie in het data-warehouse beheer, onderhoud en doorontwikkeling van modellen. Deze modellen hebben een intermediaire rol, in de zin dat van daaruit de prognoses worden geproduceerd, die vervolgens in de datasets worden opgenomen. Feitelijk maken de modellen dus onderdeel uit van de dataverwerking. Zij verdienen bijzondere aandacht, gezien het hoge kennisniveau dat vereist is om ramingmodellen te ontwikkelen en operationeel te maken en het grote belang voor de gebruiker van het kunnen leveren van actuele informatie. investeringen in nieuwe producten in de vorm van inventarisatie- of haalbaarheidsstudies en de bouw van nieuwe ontsluitings- of verwerkingsapplicaties. 3.2 De datasets en modellen in vogelvlucht Voordat we in de volgende paragrafen op projectniveau de activiteiten van het deelprogramma presenteren, geven wij in deze paragraaf een overzicht van de datasets en modellen in vogelvlucht. De 24 datasets die we willen actualiseren laten zich als volgt indelen: - Negen datasets rond bedrijfsprestaties van het MKB. Aandacht hierbij zowel voor de kerngegevens (omzet, werkgelegenheid, winst, e.d.) als nadere verbijzonderingen naar financieringsgegevens, investeringen in het binnenland en in het buitenland. Daarnaast verbijzonderingen van historische cijfers, prognoses en herkomst van de toegevoegde waardenaar MKB/GB (de Nederlandse en de Europese definitie) en sectoren. (projecten D1301 D1309 uit paragraaf 3.3). - Drie datasets rond de dynamiek van ondernemingen. Aandacht hierbij voor het aantal actieve bedrijven, de dynamiek daarin in termen van toe- en uittreding en starters. (projecten D1310-D1312 uit paragraaf Vier specifieke ondernemerschapsdatasets, met aandacht voor het ondernemersinkomen, achtergrondkenmerken van ondernemers, ZZP ers en specifieke ondernemerschapskengetallen (projecten D1313-D1216 uit paragraaf 3.3) - Vijf datasets die benchmarking met het buitenland mogelijk maken dan wel een regionale verbijzondering van Nederland aanbrengen. De dataset Ondernemers Internationaal (Compendia), wordt in 2013 niet geagendeerd, aangezien we verwachten dat pas in 2014 nieuwe OECD data beschikbaar zullen komen. De in 2012 ontwikkelde dataset regionale vergrijzing en onderne- 15

16 merschap wordt in 2013 geactualiseerd. (projecten D1317-D1321 uit paragraaf 3.3) - Drie thema-overstijgende datasets, te weten het algemene en veelomvattende MKB-beleidspanel, de Kerncijfers MKB op de website en de kwartaalprognoses BBP (projecten D1322-D1324 uit paragraaf 3.3). Met deze datasets wordt naar onze inschatting een breed en afgewogen palet geboden, dat recht doet aan de doelstelling van het programmaonderzoek. Deze keuze is in lijn met het visiepaper. Daarnaast worden de volgende modellen onderhouden voor het maken van de datasets die prognoses bevatten: - de Prisma-modellenfamilie voor het maken van de prognoses kerngegevens MKB. Daarnaast levert dit model ook noodzakelijke input voor de prognoses van de modellen die hierna genoemd worden. - de Famos-module voor het maken van de prognoses omtrent financieringsgegevens (onderdeel van financiering MKB ). - Brunet voor het maken van prognoses van de inkomens van ondernemers. - Model voor het voorspellen van de ontwikkeling van het BBP (onderdeel van kwartaalprognoses BBP ). Naast het maken van deze prognoses kunnen deze modellen ook gebruikt worden voor beleids- en onzekerheidsanalyses. 3.3 Projecten eerste tranche Actualisering en nieuwe datasets Bedrijfsprestaties Historische reeksen kerncijfers MKB (D1301) In het kader van het project historische kerngegevens MKB beschikken we thans voor 20 bedrijfsgroepen over tijdreeksen gemaakt voor de diverse posten uit de exploitatierekening, de werkgelegenheid en het aantal ondernemingen, en de investeringen. Indien van toepassing worden ontwikkelingen steeds in een volume- en een prijscompenent gesplitst. Dit is gedaan door de resultaten uit met name resultatenrekeningen MKB-sectoren (die grootteklassen onderscheiden) te koppelen aan de Nationale Rekeningen. Deze dataset worden voor onderzoeksdoeleinden gebruikt (o.a. modelbouw); verder worden op basis van deze data ontwikkelingen zoals voorspeld met PRISMA-MKB, in historisch perspectief geplaatst, waardoor de interpretatie van modeluitkomsten verbetert. We stellen voor de dataset uit te breiden met statistiekjaar Contactpersoon: Sjaak Vollebregt Prognoses kerngegevens MKB, voorjaar (D1302) Doel van het project is het construeren van een dataset prognose kerngegevens MKB met expoitatiegegevens, werkgelegenheidsgegevens en investeringsgegevens voor sectoren en grootteklassen voor de jaren 2011, 2012, 2013 en De dataset wordt in april 2013 opgeleverd. In het voorjaar verschijnt het Centraal Economisch Plan (CEP)van het CPB. In het CEP wordt de verwachte ontwikkeling geschetst van de Nederlandse economie in de jaren 2012, 2013 en Voor beleidsvormers is het van belang te weten hoe deze ontwikkeling zich ver- 16

17 taalt naar de ontwikkelingen van sectoren en de ontwikkeling van kleine, middelgrote en grote bedrijven. Per sector worden prognoses gemaakt van onder andere de omzet, toegevoegde waarde, winst, werkgelegenheid, zelfstandigen en investeringen. Sinds 2004 wordt door het CPB geen sectorprognose meer gegeven. Hiermee is het maatschappelijk belang van de EIM-sectorprognoses sterk toegenomen. In toenemende mate maken maatschappelijke organisaties en instellingen gebruik van de prognoses. De sectorprognoses worden gerapporteerd in Kleinschalig Ondernemen 2013 Tevens zijn de hoofdlijnen van de rapportages toegankelijk via de website in de rubriek prognoses. Onderdeel van deze rubriek van de website is de uitgebreide database Prognose kerngegevens MKB. Deze database bevat exploitatie- en werkgelegenheidsgegevens van een groot aantal (MKB-)sectoren, die tezamen de Nederlandse economie vormen. Deze database verschijnt in april op de website en wordt in juni, september en december geactualiseerd, op basis van de meest actuele macro-economische inzichten (zie Prognose kerngegevens MKB, updates). De Rabobank levert als klankbordgroep een fundamentele bijdrage aan de totstandkoming van de prognoses en zijn daarmee coproducent binnen dit project. Contactpersoon: Klaas Bangma Prognose kerngegevens MKB, updates (D1303) Een update van deze set wordt gemaakt in juni, september en in december 2013 op basis van de meest actuele prognoses van het CPB uit de CPB Policy Brief en de MEV. In de update van de septemberset, wordt ook de meest recente Nationale Rekeningen verwerkt. De prognoses uit september 2013 zal gebruikt worden voor de publicatie Ondernemen in Sectoren Gegevens uit alle drie de updates worden gebruikt voor een reeks van minirapportages die verschijnen onder de noemer Algemeen beeld van het MKB. Ook sectorverhalen worden met geacutaliseerd op basis van genoemde updates van de set prognose kerngegevens. Dit alles is toegankelijk via de website in de rubriek Prognoses. Onderdeel van deze rubriek van de website is de uitgebreide database Prognose kerngegevens MKB. Deze database verschijnt in april op de website en wordt in juni, september en december geupdated. Contactpersoon: Klaas Bangma Resultatenrekeningen MKB-sectoren (D1304) Resultatenrekeningen MKB-sectoren omvat een database met daarin uitvoerige, onderling samenhangende gegevens over de omvang en structuur van het bedrijfsleven. In de database staan de kerngegevens voor ruim 100 bedrijfsgroepen, die voor wat betreft het particulier bedrijfsleven zijn onderverdeeld naar klein-, midden- en grootbedrijf. Structuurgegevens vormen de input voor KTO ramingen (met name de grootteklasse component) en worden tevens separaat als dataset ontsloten op Op basis van CBS Productiestatistieken dient in 2013 het statistiekjaar 2011 te worden verwerkt. Contactpersoon: Sjaak Vollebregt Financiering MKB 2013 (D1305) Elk jaar worden ten behoeve van de publicatie Kleinschalig Ondernemen ramingen gemaakt van de financieringsstructuur van het MKB ten opzichte van het grootbedrijf. Deze worden gemaakt met het door Panteia ontwikkelde financiële model FAMOS. De ramingen worden geijkt op het meest recente jaar waarvoor de financieringsgegevens (Statistiek Financiën Ondernemingen, SFO) beschik- 17

18 baar zijn. Het huidige basisjaar is Met FAMOS worden vervolgens de financieringsgegevens geactualiseerd en worden prognoses gemaakt voor de korte termijn, waarbij de PRISMA-K sectorindeling wordt aangehouden. Eén van de outputs van het model is een financieringsdataset die jaarlijks wordt ontsloten. Deze dataset omvat de financieringsstructuur (verdeling activa en passiva) en een aantal financiële kengetallen (current ratio, solvabiliteit etc.) naar sector en grootteklasse. In dit project wordt de financieringsdataset geactualiseerd. Dit behelst (i) update van het basisjaar (een jaar ophogen) en (ii) nieuwe ramingen (actualisering) in het kader van de minirapportage De financiële positie van het bedrijfsleven. Contactpersoon: Tommy Span. Investeringen MKB (D1306) In 2004 is de investeringsrekening opgezet voor de jaren 2000, 2001 en Daarin zitten investeringsgegevens, onder andere onderscheiden naar gebruik en eigendom en naar bedrijfsgroepen en grootteklasse. In 2005 is de investeringsrekening uitgebreid met gegevens over Latere jaren kwamen via Statline niet of onvoldoende beschikbaar. Vervolgens is in 2008 de datavergaring gestart via de On Site faciliteit van het CBS. Daarmee konden de data direct uit de primaire CBS bestanden onttrokken worden. Investeringen van het MKB is een belangrijke kernvariabele in de reeks Reeksen kerngegevens MKN en prognoses, waarvoor de verwerkte investeringedata de input vormen. Tevens wordt de dataset Investeringen MKB separaat ontsloten op Wij stellen voor om in 2013 het statistiekjaar 2011 te verwerken. Contactpersoon: Sjaak Vollebregt Determinanten bedrijfsprestaties MKB (D1307) De meeste datasets die worden verzameld in het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap kijken naar de prestaties van MKB-bedrijven an sich. Met de dataset Determinanten van Bedrijfsprestaties verzamelen we op systematische wijze informatie over verschillende aspecten van de bedrijfsvoering van MKBbedrijven: ondernemerschap, innovatie, marketing, HRM en perceptie van concurrentie. Deze dataset beoogt om beleidsmakers, ondernemers en adviseurs actuele inzichten te geven in factoren die ten grondslag liggen aan vele vormen van dynamiek in het MKB. De dataset Determinanten van Bedrijfsprestaties is in 2006 t/m 2012 verzameld; instrument hiervoor is een telefonische enquête onder circa ondernemers die samen een representatieve steekproef vormen voor het MKB. In dit project maken we een update van de dataset door de enquête te herhalen en op onderdelen aan te passen. Verwacht wordt dat de dataset wederom zal worden gecofinancierd door de Nederlandse Mededinging Autoriteit. Contactpersoon: Petra Gibcus Monitor buitenlandse investeringen van het MKB (D1308) In het kader van de globalisering zijn steeds meer bedrijven internationaal actief. Dit kan via export en import, maar ook door het hebben van buitenlandse vestigingen. Over directe buitenlandse investeringen van MKB-bedrijven is echter nog weinig bekend. In de 'Haalbaarheidsstudie monitor buitenlandse investeringen van het MKB' is aangegeven dat er nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan voor het vaststellen van de omvang van buitenlandse investeringen van het MKB door het opnemen van een vast vragenblok over internationalisering in de Panteia/EIM 18

19 Monitor Determinanten Bedrijfsprestaties en door de nieuwe CBS-dataset met gegevens over buitenlandse activiteiten van Nederlandse ondernemingen. De CBS-dataset met koppelingsresultaten voor de identificatie van ondernemingen met buitenlandse investeringen biedt mogelijkheden voor het bepalen van zowel het aantal buitenlandse investeerders als de omvang van de buitenlandse investeringen. Door de koppeling van beschikbare microdata uit de Statistiek Financiën Grote Ondernemingen en de tweejaarlijkse enquête van de Community Innovation Survey aan data van de vennootschapsbelasting is per onderneming bekend wat de waarde van de investeringen in het buitenland is. De CBS-dataset bevat gegevens over buitenlandse investeringen voor grote en kleine ondernemingen voor de jaren 2004 tot en met De dataset zal worden uitgebreid met data voor recentere jaren en worden gekoppeld aan de Panteia/EIM Monitor Determinanten Bedrijfsprestaties. Op basis van deze microdataset zal een monitor buitenlandse investeringen van het MKB worden opgezet. Hiermee kunnen diverse beleidsrelevante vragen worden beantwoord. Niet alleen zal worden vastgesteld hoeveel Nederlandse bedrijven MKB en grootbedrijf buitenlandse investeringen hebben, wat de waarde van deze investeringen is en hoe de ontwikkeling van de buitenlandse investeringen is. Ook kan een vergelijking worden gemaakt tussen bedrijven met buitenlandse investeringen en bedrijven zonder buitenlandse investeringen. Daarbij zal bijvoorbeeld worden onderzocht of bedrijven met buitenlandse investeringen een hogere productiviteit hebben en of deze bedrijven meer of minder werkgelegenheid bieden. Coproductie: CBS Contactpersoon: Nicolette Tiggeloove Gecumuleerde Productie Structuur matrix voor het MKB (D1309) Een Gecumuleerde Productie Structuur (GPS) matrix laat de plaats van onderdelen van het bedrijfsleven in de macro-economie zien. Het CPB gebruikt bijvoorbeeld een CPS matrix in zijn macro model SAFFIER. De matrix geeft aan door welke delen van het bedrijfsleven (en het buitenland) aan de macro-economische vraag wordt voldaan. Toegepast op het MKB zou dat betekent dat de tabel aangeeft voor welk bedrag de toegevoegde waarde van het MKB (en van het grootbedrijf) uiteindelijk afkomstig is van particuliere consumptie, overheidsconsumptie, export en investeringsvraag. Omgekeerd geeft zo n tabel bijvoorbeeld ook het belang van het MKB voor de uitvoer aan. Naar uit contacten met EZ is gebleken bestaat er belangstelling voor dergelijke informatie. Aan een GPS matrix ligt een input-output (IO) tabel ten grondslag. Het CBS publiceert zo n tabel op het niveau van afzonderlijke bedrijfstakken, maar desaggregeert niet verder naar bedrijfsgrootte. EIM beschikt al over vergelijkbare gegevens voor de meeste delen van zo n naar bedrijfsgrootte gegevens over verbruik en intermediaire afzet. We stellen voor om op basis van gedetailleerde gegevens van de productiestructuur (al aanwezig) en aanbod/verbruik tabellen (gepubliceerd door CBS) een IO-tabel met een verbijzondering naar grootteklassen samen te stellen en daar vervolgens een GPS matrix uit te construeren. In eerste instantie is deze excercitie eenmalig, herhaling is wellicht opportuun over een jaar of vijf. De resultaten die uit de GPS naar voren komen, zullen worden beschreven in een mini rapportage. Contactpersoon: Ton Kwaak 19

20 Dynamiek van ondernemingen Actieve ondernemingen en vestigingen (D1310) De dataset Actieve Ondernemingen en Vestigingen bevat informatie over het aantal bedrijven en vestigingen van bedrijven in Nederland naar bedrijfsgroepen en grootteklassen. Deze data dient m.n. als input voor de PRISMA-modellen. De huidige dataset heeft betrekking op de jaren 1993 (ondernemingen) / 1994 (vestigingen) t/m In dit project wordt de dataset uitgebreid met statistiekjaar De dataset zal tevens separaat worden ontsloten op Contactpersoon Sjaak Vollebregt Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid (D1311) Het doel van het project is het actualiseren van bestaande tijdreeksen op het gebied van bedrijvendynamiek (geboorte en opheffing van bedrijven) en bedrijfstypen (zoals snelle groeiers) en het actualiseren en aanvullen van een database met individuele bedrijfsgegevens. Niet alleen door EIM-onderzoekers, maar ook door beleidsmakers blijkt intensief gebruik gemaakt te worden van gegevens over ondernemingendynamiek en bedrijfsprestaties bij hun beleidsvorming en het schrijven van nota s. De tijdreeksen op het gebied van ondernemingendynamiek blijken voor beleidsmakers belangrijk te zijn om onder andere het startersbeleid te kunnen monitoren. De gegevens en onderzoek op het gebied van bedrijfstypen heeft onder andere geleid tot ontwikkelen van specifiek beleid gericht op het vergroten van het aantal snel groeiende bedrijven in Nederland. De praktijk heeft uitgewezen dat de gegevens ook bruikbaar zijn voor beleidsmakers bij gemeenten. Zij kunnen de gegevens op nationaal niveau als een benchmark voor hun gemeente gebruiken. Evenals in 2012, zal de dataset m.b.t. het aantal snelgroeiende bedrijven gebaseerd zijn op microdata van het CBS. Op basis van de geactualiseerde dataset zal er een minirapportage bedrijvendynamiek en werkgelegenheid verschijnen. Contactpersoon: Klaas Bangma Starters en jonge bedrijven (D1312) Gedurende lange tijd worden binnen het programmaonderzoek cohorten starters en jonge bedrijven gevolgd. Het in de tijd volgen van deze groepen bedrijven levert waardevolle informatie op, onder meer over de ontwikkeling van nieuwe en jonge bedrijven, de hierbij ervaren problemen en de factoren die overleving en bedrijfsgroei beïnvloeden. Inmiddels is op deze wijze een unieke longitudinale database opgebouwd met informatie over (de ontwikkeling) van startende en jonge bedrijven in Nederland. Diverse cohorten (een cohort bestaat uit bedrijven die in hetzelfde jaar gestart zijn) met verschillende startjaren zijn gevolgd. Dit maakt het mogelijk om vergelijkingen te maken met uitkomsten van metingen tussen de verschillende cohorten. Zo kunnen we zien of en in hoeverre de ene lichting bedrijven zich onderscheidt van een andere lichting. In 2009 is een nieuw panel met duizend starters opgezet. Dit cohort is zo n 5 jaar te volgen. De uitkomsten kunnen gebruikt worden voor vergelijkingen met starters in andere economische omstandigheden. In een (mini)rapportage worden ervaringen en marktomstandigheden vergeleken met die van de starters uit 1998/2000 en Dit gedeelte van het project valt onder 'kennisoverdracht'. Contactpersoon: Dick Snel 20

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2010. Eerste tranche

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2010. Eerste tranche Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2010 Eerste tranche Zoetermeer, november 2009 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2011. Eerste tranche

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2011. Eerste tranche Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2011 Eerste tranche Zoetermeer, november 2010 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2009. Eerste tranche

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2009. Eerste tranche Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2009 Eerste tranche Zoetermeer, november 2008 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2008. Eerste tranche

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2008. Eerste tranche Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2008 Eerste tranche Zoetermeer, november 2007 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Wat drijft MKB-ondernemers?

Wat drijft MKB-ondernemers? Wat drijft MKB-ondernemers? Ontwikkeling doelstellingen 2004-2013 ISBN : 978-90-371-1109-5 Rapportnummer : A201403 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb Een innovatieve blik op de toekomst Verwachtingen van het innovatieve mkb ISBN : 978-90-371-2135-3 Rapportnummer : A201429 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren

Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren drs. P. Fris Zoetermeer, april 2014 ISBN : 978-90-371-1122-4 Rapportnummer : A201416 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Hoofdrapport Samenstelling: Dr. L. Broersma & Drs D. Stelder, Sectie Ruimtelijke Economie, FEW, RuG Prof. Dr. J. van Dijk, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen,

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2007. Eerste tranche

Programmaonderzoek. MKB en Ondernemerschap. Activiteitenplan 2007. Eerste tranche Programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap Activiteitenplan 2007 Eerste tranche Zoetermeer, november 2006 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Monitor vrouwelijk en etnisch ondernemerschap 2013 ISBN : 978-90-371-1114-9 Rapportnummer : A201408 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Ondernemerschap in Zuidoost-Brabant in perspectief

Ondernemerschap in Zuidoost-Brabant in perspectief M201208 Ondernemerschap in in perspectief Ondernemerschap in vergeleken met en de rest van Ro Braaksma Nicolette Tiggeloove Zoetermeer, februari 2012 Ondernemerschap in in perspectief In zijn er meer nieuwe

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

vinger aan de pols van werkend Nederland

vinger aan de pols van werkend Nederland Innovaties voor Gezond en Veilig Werken IMPLEMENTATION AND EVALUATION OSH POLICIES NEA: vinger aan de pols van werkend Nederland De NEA Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden is het grootste iodieke onderzoek

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Activiteitenplan 2009. aanvullende projecten

Activiteitenplan 2009. aanvullende projecten Activiteitenplan 2009 aanvullende projecten Zoetermeer, september 2009 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren dr. Y.M. Prince Zoetermeer, februari 2014 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) ISBN 978-90-371-1112-5

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2014 en 2015

Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2014 en 2015 Algemeen beeld van het MKB in de marktsector in 2014 en 2015 drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, mei 2014 ISBN : 978-90-371-1126-2 Rapportnummer : A201420 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap J. Mevissen, L. Heuts en H. van Leenen SAMENVATTING Achtergrond van het onderzoek Het verschijnsel zelfstandige zonder personeel (zzp er) spreekt tot de verbeelding.

Nadere informatie

1.1 Inleiding 5 1.2 Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie 5 1.3 Doel van het onderzoek 6 1.4 Werkwijze 6. 2 Octrooischets Noordwest-Holland 9

1.1 Inleiding 5 1.2 Octrooidata: een resultaatvorm van innovatie 5 1.3 Doel van het onderzoek 6 1.4 Werkwijze 6. 2 Octrooischets Noordwest-Holland 9 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, KvK Noordwest-Holland en tien andere regionale KvK's. Het onderzoek is uitgevoerd door EIM in samenwerking NL Octrooicentrum.

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven

R200912. Inzicht in bedrijven die hun eerste. werknemer aantrekken. Creëren van een dataset. Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven R200912 Inzicht in bedrijven die hun eerste werknemer aantrekken Creëren van een dataset Sjaak Vollebregt Wim Verhoeven Zoetermeer, juli 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB

Nadere informatie

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen SCALES-paper N200404 Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen drs. H.H.M. Peeters drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, maart 2004 The SCALES-paper series is an electronic working paper series

Nadere informatie

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd door Panteia / EIM in opdracht van Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld

Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld Het hoe en waarom van bedrijfsopleidingen in het MKB Jan de Kok Jennifer Telussa Florieke Westhof Zoetermeer, maart 2006 ISBN: 90-371-0967-5 Bestelnummer: A200602

Nadere informatie

Algemeen beeld van het MKB in 2015

Algemeen beeld van het MKB in 2015 Algemeen beeld van het MKB in 2015 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Drs. K.L. Bangma Drs. D. Snel Zoetermeer, 9 februari 2015 De

Nadere informatie

Topsectoren in beeld. De innovativiteit van de topsectoren in 2012. dr. Y.M. Prince

Topsectoren in beeld. De innovativiteit van de topsectoren in 2012. dr. Y.M. Prince Topsectoren in beeld De innovativiteit van de topsectoren in 2012 dr. Y.M. Prince Zoetermeer, april 2013 ISBN: 978-90-371-1057-9 Rapportnummer: A201314 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

MKB en ontslagrecht. Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen

MKB en ontslagrecht. Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen MKB en ontslagrecht Verwachtingen over effecten van aanstaande wijzigingen ISBN : 978-90-371-1136-1 Rapportnummer : A201431 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Flexibele arbeid in het MKB

Flexibele arbeid in het MKB Flexibele arbeid in het MKB Een verkennend onderzoek naar de inzet van uitzendkrachten en freelancers in het MKB Jan de Kok Florieke Westhof Mirjam van Praag Justin van der Sluis Zoetermeer, februari 2007

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Financieringsmonitor Groei

Financieringsmonitor Groei M200908 Financieringsmonitor Groei Gevestigde bedrijven en snelle groeiers vergeleken Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 Financieringsmonitor groei Terugval financieringsbehoefte snelle groeiers

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie