in dit nummer: KA2: Erasmus+ Kennisallianties: deelname EU-lidstaten. Zie ook op pagina 8 11% Spanje 14% Italië 4% Polen 4% België 3% Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "in dit nummer: KA2: Erasmus+ Kennisallianties: deelname EU-lidstaten. Zie ook op pagina 8 11% Spanje 14% Italië 4% Polen 4% België 3% Nederland"

Transcriptie

1 45 INFORMATIE OVER EUROPESE PROGRAMMA S VOOR HET HOGER ONDERWIJS JAARGANG 10, JULI 2014 in dit nummer: eu en thailand moveon-tool erasmus charter voor meer kwaliteit in mobiliteit 2 3 erasmus+ aanvraag ingediend: waar let de beoordelaar op? e-learning in cross-sectoraal project 4&5 kennisallianties en u-multirank TOP 10 KA2: Erasmus+ Kennisallianties: deelname EU-lidstaten. Zie ook op pagina 8 14% Italië 11% Spanje 8% Verenigd Koninkrijk 7% Duitsland 6% Griekenland 6% Portugal 4% Roemenië 4% Polen 4% België 3% Nederland erasmus

2 EU en Thailand EU-studie naar rol Thailand in harmonisatieproces Zuidoost-Azië 2 Internationalisering is belangrijk voor de ontwikkeling van het hoger onderwijs in Thailand. Het streven naar een regionale hogeronderwijsruimte, ASEAN integration 2015 (AC 2015), speelt daarbij een grote rol. De Thaise universiteiten zijn zich bewust van de mogelijkheden die AC 2015 biedt, en het daaraan gekoppelde mobiliteitsprogramma voor studenten wordt positief gewaardeerd. Dat blijkt uit een onderzoek van de Europese Unie naar het internationaliseringsbeleid van het hoger onderwijs in Thailand. Het doel van de studie was om de dialoog over internationalisering tussen de Europese Unie en Thailand te bevorderen en de kwaliteit van het internationaliseringsbeleid te verhogen. EU-expert Darren McDermott onderzocht in dat verband in hoeverre Thaise universiteiten zich ervan bewust zijn hoe belangrijk hun rol is in het regionale integratieproces van het hoger onderwijs. Zuidoost-Azië is, in navolging van het Bolognaproces, bezig met de harmonisatie van het hoger onderwijs, de ASEAN integration 2015 (AC 2015). Daarnaast hield McDermott een van de belangrijkste instrumenten van AC 2015, het mobiliteitsprogramma AIMS, tegen het licht. Dit uitwisselingsprogramma voor studenten startte in 2010 in Thailand, Maleisië en Indonesië. Sinds 2012 is het opengesteld voor de overige landen in Zuidoost-Azië en in 2015 moeten vijfhonderd studenten in de regio mobiel zijn. Over het algemeen zijn de zeven betrokken Thaise universiteiten en de studenten tevreden over het AIMS-programma. Maar er zijn ook de bekende obstakels, zoals de erkenning van studiepunten en het aanbod van vakken dat soms op het laatste moment verandert. De Thaise universiteiten zijn zich zeer bewust van de uit dagingen en de mogelijkheden die ASEAN integration biedt, blijkt uit het rapport. Maar onzekerheid over de beschikbare middelen maakt het lastig om afspraken te maken over uitwisselingsprogramma s op de lange termijn. Ook twijfels over het commitment van bepaalde landen om actief deel te nemen aan het AIMS-programma zijn een bron van zorg. De Europese Unie heeft op 23 juni besloten de samenwerking met Thailand op een laag pitje te zetten vanwege de staatsgreep die het leger eind mei heeft gepleegd. Alle officiële bezoeken tussen de EU en Thailand zijn voorlopig opgeschort. Bij het ter perse gaan van dit nummer was het onduidelijk of dit besluit gevolgen heeft voor de uitwisselingsprogramma's. CALL VOOR UITWISSELINGS- PROGRAMMA MET THAILAND GEOPEND Instellingen kunnen zich tot 29 augustus a.s. aanmelden voor DUO-Thailand Binnen het programma wisselt een student of staflid uit Thailand van onderwijsinstituut met iemand uit Europa. DUO-Thailand stelt per koppel studenten een bedrag beschikbaar van tot voor een verblijf van vier tot zes maanden. Voor staf uitwisseling is dat voor een maand. Meer informatie is te vinden op onder het kopje NEWS. Tien weken, één agentschap, vier steden Kroatische loopt stage bij Nederlands Nationaal Agentschap Nataša Tadić Hoe komt Brussels beleid tot stand? En hoe voer je Europese projecten effectief uit? De Europese Commissie stelt beurzen beschikbaar aan jonge, talentvolle beleidsmakers uit nieuwe en kandidaatlidstaten om bij ervaren Europeanen de kunst af te kijken. Nataša Tadić (33), adviseur bij het Kroatische Nationaal Agentschap, kreeg de kans om tien weken lang indrukken op te doen in Nederland. Nataša Tadic Ze doet verslag van een boordevolle stage.

3 3 Erasmus+ Bijna vierhonderd universiteiten en hogescholen wereldwijd maken gebruik van het softwareprogramma Moveon. Hiermee kunnen instellingen alle data die betrekking hebben op hun internationaliseringsactiviteiten bewaren en up to date houden. Studenten kunnen er zoeken naar een geschikt uitwisselingsprogramma, accommodatie en meteen een beurs van Erasmus+ aanvragen. Bij de HZ University of Applied Sciences resulteerde het gebruik van deze tool in beduidend meer beursaanvragen. Meer beursaanvragen door laagdrempelige tool Populaire software De University of Canberra, het Korean Advances Institute of Science and Technology, de Freie Universität Berlin, de University of Calgary. Het is een greep uit de vele universiteiten die Moveon gebruiken om hun internationaliseringsactiviteiten te managen. Sinds vorig studiejaar heeft de HZ University of Applied Sciences zich ook in deze rij geschaard. Onze studenten zijn er heel enthousiast over omdat het zo laagdrempelig is, vertelt Evelien Clemminck van het International Office. Een student die een tijdje in het buitenland wil studeren, kan via de hogeschool inloggen bij Moveon. Nadat hij zijn opleiding heeft ingetikt, verschijnt er een wereldkaart met daarop alle partnerinstituten van de Zeeuwse hogeschool. Vervolgens kan hij de uitwisselingsprogramma s, het aantal beschikbare plaatsen, informatie over de betreffende universiteit en de verdere procedure bekijken. De beurs van Erasmus+ kan direct worden aangevraagd. Vorig jaar hadden we 90 uitgaande Erasmusstudenten, voor komend studiejaar hebben er 140 een beurs aangevraagd, aldus Clemminck. Alle zaken die betrekking hebben op mobiliteit en internationaal relatiemanagement kun je erin kwijt waardoor je een compleet overzicht hebt. In het begin kost dat tijd. We moeten zelf alle data invoeren en zo ver zijn we nu nog niet. Maar als we dat hebben gedaan, kunnen we dit systeem optimaal gebruiken en efficiënter werken. Dat komt goed uit. Omdat er steeds meer studenten naar het buitenland gaan, krijgen we meer werk. SBE ook positief De Maastrichtse School of Business and Economics (SBE) deelt die ervaring. De faculteit gebruikt het systeem sinds 2006 en was daarmee in Nederland de eerste hogeronderwijsinstelling. Bij ons gaan de studenten verplicht naar het buitenland, licht Anouk Quaden van het International Relations Office toe. We hebben zo n zeshonderd tot zevenhonderd uitwisselingsstudenten. In Moveon kunnen we alles registreren. Je kunt er bijvoorbeeld ook de leerovereenkomsten in opslaan en actualiseren als dat nodig is en de eindverslagen van studenten. Met een druk op de knop heb je alle statistische gegevens en kun je de eindrapportage voor Erasmus+ eruit laten rollen. Het is ook handig dat veel van onze buitenlandse partners ermee werken. Voor de invoering van Moveon werkte SBE met Excelsheets. Dit werkt veel beter, vindt Quaden. Uiteraard hangt daar een prijskaartje aan. Maar als je met zulke grote aantallen studenten werkt, betaalt zich dat terug. Over een paar jaar zetten we alles erin: exchange, stages en double degrees. Dat gaat ons zeker tijd besparen. Ontwikkeling van Moveon Moveon wordt op de markt gebracht door het bedrijf QS unisolution dat zich gespecialiseerd heeft in software voor het hoger onderwijs. Het programma bestaat al zo n tien jaar en heeft zijn oorsprong in Duitsland. Ieder jaar wordt een meerdaagse conferentie georganiseerd die ook als netwerkbijeenkomst fungeert. Tijdens de conferentie afgelopen juni in Portugal werden een aantal workshops gegeven over de nieuwste versie van de tool, Moveon4, die aansluit op Erasmus+. In Nederland maken inmiddels zes hogescholen en de School of Business and Economics van Maastricht University gebruik van het programma. Orange is not only the colour of the Netherlands, but also of Nuffic. That was the first important thing I found out upon my arrival in The Hague by mid april, when I received a beautiful bouquet of orange flowers from the Erasmus+ Higher Education Department. What a welcome! Different locations The second thing that strikes me on my first day, after a tour through the Nuffic building, is that the Erasmus+ National Agency (NA) is located in different cities across the Netherlands. To me that s very special, as everything, really everything in Croatia is located in Zagreb. That leads to a very uneven distribution of human capital across the country. So I m positively surprised to see how the Dutch manage one European programme from different locations. In my second week I concentrate on Nuffic s Capacity Building Department. I am happy to get the opportunity to participate in, among other things, a Mozambique day organised to discuss different perspectives on capacity building needs in the energy sector in that country. An then it s Labour Day and to my surprise the Dutch celebrate it by working while my Croatian colleagues and friends have a day off. This third week I learn about mobility obstacles and the way the Dutch handle them, Nuffic s Neso activities, credential evaluation and quality assurance in higher education. A very special moment is the invitation for dinner from the head of my host department, Annemarie, during which I meet her lovely family. Dialogue And then I m off to Den Bosch, where I m hosted by the VET and Adult Education part of the NA at CINOP. Since I work in the Adult Education Department in the Croatian Erasmus+ NA, I seize the opportunity to get to know more about how the actions are being implemented in the Netherlands, how the NA prepared for Erasmus+, counseled potential applicants and organised evaluation. It s inspiring to see the dialogue between the NA and the applicants. Back home I ll try and build stronger connections among my NA and the relevant stakeholders. To get a complete overview of the Erasmus+ NA Netherlands it s time to visit the European Platform in Haarlem. I learn more about the educational policies of the EU and the structure of Dutch education system and I see that my Dutch colleagues use much simpler procedures than we in Croatia. Once again I see a possibility to improve the workings of our NA by reducing the quantity of paperwork and focusing on quality (and digitisation). In my sixth week in Netherlands I visit CITO in Arnhem and I m surprised to find out that it employs around 500 people and to see scope of their work. I m impressed by the professionalism of the employees. We talk a lot about the CITO test; and I must say I do keep some doubts about the fact that these tests are done at a such a young age (10, 11 years old) and have such a big impact on the lives of the pupils. Joint study programmes Later in that same week I participate in the INTERUV conference, which brings together professionals from the Western Balkans and sixteen EU countries in order to stimulate their cooperation in joint study programmes. The conference is excellently organised and inspires to overcome obstacles and start joint programmes. They may not be the easiest and cheapest type of education, but they have a positive impact on the participating institutions. The end of the conference is the start of my holidays after which the last three weeks of my internship are following. During that time I will have the opportunity to meet some more colleagues from research universities and universities for applied science, VSNU, Ministry of Education and hopefully to visit one or two schools. I m looking forward to it all!

4 4 Erasmus+ Geen keiharde nulmeting, maar een groeiagenda Toegangsticket als stok achter de deur om ambities te realiseren De Europese Commissie wil met Erasmus+ een flinke kwaliteitsslag maken. Dat streven komt niet alleen op papier tot uiting, maar ook in de praktijk. Het charter voor dit nieuwe programma is daar een goed voorbeeld van. Aan de hand van dit document brengen instellingen hun internationaliseringsbeleid en hun ambities in kaart. Dit is een mooie kans om de kwaliteit van de mobiliteit te verhogen. Het Erasmus Charter for Higher Education (ECHE), het toegangsticket dat instellingen nodig hebben om aan het nieuwe programma voor onderwijs, opleiding, jeugd en sport mee te kunnen doen, is wezenlijk anders van opzet dan het charter voor het Leven Lang Leren Programma. Het grote verschil zit m in de focus op kwaliteit. Naast cijfers en andere data wordt hogescholen en universiteiten gevraagd om aan de hand van 23 punten hun internationaliseringsbeleid in kaart te brengen. Hoe ze dat moeten doen, wordt beschreven in een stevig pakket richtlijnen. Alle basiszaken die nodig zijn om mobiliteit te realiseren komen daarin aan de orde: van het voorbereiden van studenten op een buitenlands studieverblijf tot de opvang van internationale studenten, het toekennen van studiepunten, en nog veel meer. Het idee is dat universiteiten en hogescholen op deze manier meer zicht krijgen op hun internationaliseringsactiviteiten. Behoorlijke klus In het Erasmus Policy Statement, het eerste onderdeel van het charter, moet de instelling haar internationaliseringsstrategie beschrijven en antwoord geven op de vraag hoe de vijf prioriteiten van de Brusselse moderniseringsagenda, zoals de verhoging van de kwaliteit en de relevantie van het hoger onderwijs, worden opgepakt. Dat was een behoorlijke klus, vertelt Regina van Groningen, Erasmuscoördinator bij de Rijksuniversiteit Groningen. Het aangeven van de prioriteiten vond ik een moeilijk onderdeel. Maar de RUG is heel actief in het tuningproject, dat leeruitkomsten beschrijft. Dus dat is voor ons een prioriteit. Inmiddels zijn alle Nederlandse instellingen die meedoen aan Erasmus+ in het bezit van een toegangsticket. Ze krijgen zeven jaar de tijd tot het eind van het programma om alle punten uit het charter op orde te brengen en hun ambities te verwezenlijken. Het is de taak van de Nationale Agentschappen om te monitoren of dat ook lukt. Alle zaken op het gebied van internationalisering worden veel explicieter benoemd, in de verwachting dat de kwaliteit van de mobiliteit omhooggaat, licht José Ravenstein, beleidsmedewerker van het NA, toe. De instelling was altijd al verantwoordelijk voor de taalvoorbereiding van de student die naar het buitenland gaat, maar in de formulieren wordt daar nu expliciet aandacht aan gegeven. Daarnaast zijn het diplomasupplement en het ECTS-label geïntegreerd in het charter. Veel instellingen vroegen deze kwaliteitskeurmerken niet aan. Nu leggen ze zich erop vast dat ze aan de eisen van beide labels moeten voldoen. Nuttig instrument Een belronde langs een aantal hogescholen en universiteiten leert dat het charter als een nuttig instrument wordt ervaren. Dit is een mooie kans om de kwaliteit van je internationaliseringsactiviteiten te verhogen, vindt Leonard van der Hout, adviseur internationalisering bij de Hogeschool van Amsterdam (HvA). We hebben er heel serieus naar gekeken. Het was een precies werkje om het in te vullen, want zelfs het aantal lettertekens dat je mocht gebruiken was voorgeschreven. In twee sessies van anderhalf uur spitten de Erasmuscoördinatoren van alle domeinen binnen de HvA het document door. We hebben een open gesprek gehad over allerlei aspecten en hebben nu een goed overzicht van waar we de komende jaren aan moeten werken, aldus Van der Hout. Voor ons was de belangrijkste conclusie dat ons onderwijsaanbod nog niet volledig in het Engels op de website is gepubliceerd. Dat is nog een enorme kluif. Verder moeten studenten binnen vijf weken na hun uitwisseling hun studiepunten toegekend hebben gekregen. Dat lukt nu niet altijd. Veel andere zaken zoals het gebruik van leerovereenkomsten hebben we prima op orde. Ik zie dit dan ook niet als een keiharde nulmeting, maar veel meer als een groeiagenda. Via het charter worden we nu expliciet aangesproken op de implementatie van ons internationaliseringsbeleid, vertelt Peter van Bragt, beleidsadviseur internationalisering en Erasmuscoördinator bij Avans Hogeschool. Nieuw is bijvoorbeeld de taaleis. Daar hebben we veel werk voor verzet. Die is bij ons per academie vastgesteld. De algemene eis is een IELTS-score van 6.0, maar voor onze vierjarige Engelstalige programma s geldt een score van 6.5. Met het charter in de hand kunnen we ons beter aan die eis houden. Verder hebben alle academies nu een coördinator of contactpersoon voor Erasmus+. Dat was daarvoor niet zo. Een ander punt is dat je als instelling inzicht moet geven in de cijfercultuur. Op 1 september willen we alles op orde hebben. De vraag is, zegt Van Bragt, hoe uitgebreid je met het charter omgaat. De richtlijnen zijn wat dat betreft beperkt. Je weet niet wat de minimumeisen zijn. Maar de meeste zaken hebben we op orde. Ik denk dat het charter vooral op Europese schaal voor een enorme ontwikkeling kan zorgen, omdat het niet overal even goed geregeld is. Van Bragt vindt het goed dat er op kwaliteit wordt getoetst, maar hij is teleurgesteld dat de papierwinkel alleen maar groter is geworden. Vanuit Nederland hebben we ons er hard voor gemaakt om de bureaucratische rompslomp te vermin- Via het charter worden we nu expliciet aangesproken op de implementatie van ons internationaliseringsbeleid

5 5 deren. Maar dat heeft averechts uitgepakt. Zo beslaan de contracten nu vier pagina s in plaats van één. En helaas zijn de mogelijkheden om die digitaal in te vullen beperkt. Verbeterslag De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) is een van de weinige instellingen die beschikt over zowel het kwaliteitskeurmerk voor ECTS als het label voor het diplomasupplement. Daardoor zijn bij ons een aantal zaken al goed geregeld, zoals een volledige Engelstalige cursuscatalogus vertelt Erasmuscoördinator Regine van Groningen. Toch maakt het charter je weer bewust van een aantal zaken. De RUG is heel gericht op het werven van internationale studenten. Maar voor onze uitgaande studenten is er nog wel een verbeterslag te maken, bijvoorbeeld op het gebied van hun taalvoorbereiding. En met de erkenning van studiepunten gaat het wel eens mis omdat een vak achteraf niet binnen het curriculum blijkt te passen. Ook de taaleis zou wat haar betreft uniformer mogen zijn. Sommige faculteiten hanteren die wel, andere niet. Een nieuw programma is een goed moment om alles op een rijtje te zetten. Zo moesten we alle contracten herzien. Dan sta je er bewust bij stil met welke partners je doorgaat en met welke niet. Als je een goed doortimmerd internationaliseringsbeleid hebt, zijn veel zaken uit het charter vanzelfsprekend, is de ervaring van Astrid Umbgrove, Erasmuscoördinator bij de HZ University of Applied Sciences. We deden al heel veel van wat in het charter aan bod komt, vertelt ze. Volgens de richtlijnen moeten deelnemers aan het Erasmusprogramma na terugkomst hun ervaringen kunnen vertellen. Dat laten we ze bijvoorbeeld doen tijdens de Wil Weg Week en de pre-departurebijeenkomsten die we organiseren. Ze vindt het goed dat het charter, waar instellingen zich aan gecommitteerd hebben, op de website wordt gepubliceerd. Dat draagt bij aan de kwaliteit en transparantie van de activiteiten. Maar ze vindt ook dat de Europese Commissie veel zaken oplegt. In de richtlijnen staat dat we studenten moeten helpen bij het regelen van visa, verzekeringen, huisvesting, etc. Maar hoever moet je daarin gaan als hogeschool? Dan merk je dat Brussel toch wat verder van de praktijk staat. Lastig uitvoerbaar Een punt dat, net zoals de toegenomen bureaucratische rompslomp, alom wordt herkend. Marleen van der Ven, Erasmuscoördinator bij de Universiteit Utrecht: Het charter zorgt ervoor dat je de puntjes op de i zet, maar ik zie ook zaken die in de praktijk lastig uitvoerbaar zijn. Zo moet de examencommissie de leerovereenkomst tekenen ruim voordat de studenten vertrekken. Maar heel vaak wijzigen studenten nog vakken, bijvoorbeeld omdat het rooster pas in de zomer bekend is en twee vakken op hetzelfde tijdstip blijken te worden gegeven. Dus examencommissies tekenen niet vooraf. Een ander punt zijn de selectiecriteria voor de uitwisseling binnen de Erasmuscontracten. Volgens de richtlijnen moet je daarover met je uitwisselingspartner overleggen en liefst dezelfde criteria hanteren. Maar dat is echt niet te realiseren. Ook zo n punt als integratie van Nederlandse en buitenlandse studenten is lastig. Daar is heel veel voor nodig. Integratieproblemen los je niet op met het charter, beaamt José Ravenstein van het Nationaal Agentschap. Maar het zet wel aan om erover na te denken. Ik zie het charter vooral als een ambitiedocument en iedere instelling zit daar anders in. Het gaat erom dat die ambitie richting krijgt. Vanuit die benadering vat het Nationaal Agentschap ook zijn monitorende rol op. Vooral als stimulerend en motiverend, zegt Ravenstein. We monitoren aan de hand van de mobility tool waarin alle gegevens van studenten zijn op genomen en de studentrapportages. We zullen deze zomer ook kijken of alle Erasmus Policy Statements op de websites staan en hoe instellingen hun activiteiten willen uitvoeren. Per jaar selecteren we ook een aantal instellingen Xxxxxxx voor een audit. Als er iets structureel niet goed is, maken we daar in de audit een opmerking over. Maar veel zaken zijn goed op orde. Ze vindt het daarom te pretentieus om te zeggen dat het Nationaal Agentschap een grotere rol gaat spelen in het internationaliseringsbeleid van instellingen. Het charter is een mooi instrument om de kwaliteit te verbeteren en wij leveren daar een bijdrage aan.

6 6 Erasmus+ Wie betaalt, bepaalt Hoe beoordeelt een expert aanvragen? De eerste deadline voor projectvoorstellen strategische partnerschappen (KA 2) lag op 30 april jl. Het Nederlandse Nationaal Agentschap Erasmus+ ontving vele aanvragen. Die liggen nu ter beoordeling bij de experts. Europa Expresse interviewde een van de dertig experts, anoniem. Waar wordt op gelet? Hoe komen de aanvragen binnen? Er was een tijd waarin de aanvragen netjes ingevuld, voorzien van de nodige handtekeningen, op de post werden gedaan, of nog in allerijl op de avond van de deadline in de brievenbus van het Erasmusagentschap in Brussel werden gestopt. Alles werd getypt, daarna gefotokopieerd en geëvalueerd en dan was het een kluwen van archiveren. Nu geldt Brussels time: uur. Alles gaat digitaal, dat is beter, maar niet per se makkelijker. Al dat scrollen We printen daarom alles uit. Ik kan één aanvraag niet op één dag doen. Ongelooflijk. Nu moeten we ook de financiële data natrekken. Dat moet niet worden onderschat. Wat zijn veelgemaakte fouten? De belangrijkste fouten voor deze aanvraag liggen bij het feit dat heel wat zaken (uiteraard) nieuw zijn. Zo lijkt het deel intellectual outputs erg veel op de work packages van het Leven Lang Leren Programma. Dit is verwarrend, voor de aanvragers en ook voor de experts. Het zoeken van partners over de grenzen van de eigen sector is ook niet altijd evident, net als het zoeken van partners over de landsgrenzen heen. In de beschrijvingen voel je vaak dat de coördinator die partner in feite niet goed kent en hem met de natte vinger laat meedraaien in het project. Maar het is inderdaad moeilijk om partners buiten de eigen leefwereld te zoeken. Dit is een goede oefening. Heeft u tips? Wie betaalt, bepaalt. Wil je Europese gelden ontvangen, dan moet je de spelregels die de Europese Commissie oplegt, nauwgezet volgen. Dus in afzondering gaan en de gids met guidelines uitpluizen. Dien nooit een projectaanvraag in omdat jíj denkt dat deze waardevol is. In workshops leg ik dit veelvuldig uit: Geef aan de Europese Commissie wat de Europese Commissie toekomt. Bij een aanvraag als Wij willen met de studenten naar Malaga, wil ík weten: Wat brengt het de school? Hoe verbetert dit project Europa? Waar is de link tussen het bedrijf, de vereniging, en het curriculum van de studenten? Daar gaat het om! Het academisch toerisme bij de Intensive Programmes-aanvragen was soms overduidelijk. Mijn tip? Neem de tijd. In de jaren negentig kon je in een namiddag een IP schrijven. Maar dat is voor een aanvraag voor een strategisch partnerschap echt niet mogelijk. Als je er niet drie maanden aan werkt, forget it. Ik ken groepen die nu al werken aan een aanvraag van de volgende ronde. Wat wil de Europese Commissie met dergelijke strategische partnerschappen? De Europese Commissie zet continu stappen, zelfs van voor 1987, om Europa op de wereldkaart te zetten, om de wereld naar Europa te brengen, om de Europese Unie een dagelijkse werkelijkheid te maken voor alle lagen van de bevolking, niet alleen voor studenten en leerlingen, maar ook voor bedrijven, volwassenen, enzovoort. Tot nu toe werd erg sectoraal gewerkt. Nu tracht men de kloof tussen de onderwijswereld en de bedrijfswereld te dichten, wat echt niet evident is omwille van de verschillende eindtermen. Maar in 2020, wanneer zich weer een nieuw programma aanmeldt, zullen we merken dat die kloof al veel nauwer geworden is. Het valt ook op dat heel wat werk van de EACEA (Education, Audiovisual and Culture Executive Agency) gedelegeerd wordt naar de Nationale Agentschappen. De strategische partnerschappen zijn in feite de vroegere ICP s (Interuniversity Cooperation Programmes) en de partnerschappen en de netwerken van het LLP. De experts van de Nationale Agentschappen hebben nu wel heel strikte leefregels om deze strategische partnerschappen te beoordelen. In feite zouden alle experts in heel Europa voor Key Action 2 op eenzelfde wijze moeten beoordelen. En dat zullen ze ook doen, gezien de online beoordeling en de strikte criteria. Op zich is dit een erg goede zaak: zo komt het Nationaal Agentschap los van het nationale/regionale karakter en wordt het een Europees agentschap, maar blijft het verbonden aan de eigen regio. Of het nu de Nuffic of de DAAD is waar een aanvraag binnenkomt, er moet op dezelfde manier worden beoordeeld. Waar let u op bij de beoordeling? Coherentie tussen projectdoelstellingen en de partners. En haalbaarheid binnen de opgelegde termijn. Wanneer er studenten bij betrokken zijn, wil ik weten of ze genoeg worden gecoacht. Zij zijn het tenslotte waarom we dit doen! Ook let ik op de summary: vertaalt die wel degelijk alle aspecten die worden uitgeplozen in de bevraging? Wil je Europese gelden ontvangen, dan moet je de spelregels die de Europese Commissie oplegt, nauwgezet volgen.

7 7 Mumie Mumie - Joanna Daudt Internationaal bijspijkeren Samen met drie Europese partners ontwikkelt de TU Delft brugcursussen, die aankomende studenten bijspijkeren in de wiskunde en informatica. Inmiddels is ook een cross-sectorale samenwerking met vwo-scholen en universiteiten in de maak, vertelt Joanna Daudt van de TU Delft. We wisselen onderwijsmateriaal uit en stellen het gratis ter beschikking aan andere universiteiten. Wat is een brugcursus? Wij hebben een Europese subsidie ontvangen om vier brugcursussen te ontwikkelen. Die gaan wij aanbieden via Mumie, een e-learningplatform ontwikkeld door de TU Berlin, waar visualisaties, formules, opgaven en filmpjes kunnen worden geplaatst. Alles is gerelateerd aan onderwerpen die studenten moeten opfrissen. In dit geval: wiskunde en informatica. Met onze brugcursus richten we ons op scholieren die naar de universiteit gaan en op bachelorstudenten die een master willen volgen in een ander land en aan een andere universiteit. Het voordeel van een online brugcursus is dat scholieren en studenten direct feedback krijgen: ze zien meteen of een antwoord correct is of niet. Digitaal studiemateriaal sluit ook beter aan op hun leefwereld. De brugcursus wordt gefinancierd door de EU, omdat de mobiliteit wordt bevorderd. Wie zijn de partners? Onze partners zijn de technische universiteiten van Stockholm, Helsinki en Berlijn. Ieder neemt een brugcursus voor zijn rekening. Berlijn maakt een cursus kansberekening en statistiek, Stockholm een inleiding programmeren in MATLAB/Octave (een rekenpakket, red.), Delft een cursus numerieke wiskunde, en Helsinki een bijspijkercursus wiskunde voor vwo-scholieren. Is er veel overleg tussen de partners? Tweemaal per jaar komen we bijeen. Daarnaast hebben we regelmatig contact via , telefoon en Skype. Binnenkort komen we in Berlijn bijeen om vast te stellen welk studiemateriaal er nu in Mumie staat. Hebben we voldoende theorie? Hebben we genoeg oefeningen? Voldoen de interactieve visualisaties wel? Visualisaties bieden grote toegevoegde waarde; vaak valt het kwartje sneller. We hebben nu geregeld dat tien studenten Wiskunde en Informatica de besten nieuwe en extra visualisaties gaan maken. Die hoeven overigens niet mooi te zijn; het gaat om de functie. Literatuur geeft de wiskundigen hierin gelijk: houd visualisaties zo simpel mogelijk. Wanneer komen de brugcursussen online? We streven naar oktober Maar als we niet helemaal tevreden zijn, stellen we het uit. De cursussen mogen geen enkele technische fout bevatten, anders haken gebruikers af. Testen is cruciaal. Wat is de meerwaarde van Mumie? We kunnen het e-learningplatform gratis gebruiken, waardoor we de brugcursussen straks gratis kunnen aanbieden. We wisselen onderwijsmateriaal uit en stellen het gratis ter beschikking aan andere universiteiten. Alle studenten die zich willen verbeteren, kunnen deelnemen. Het is daarnaast zinvol om met anderen te discussiëren hoe zij tegenover open source- en betaalde leermaterialen staan. Hoe verder? We hebben inmiddels een vervolgaanvraag gedaan die echt crosssectoraal is. We willen een online cursus/mooc maken voor leerlingen uit 4 vwo en hoger. We hebben vijf partners: vwoscholen uit Nederland, Duitsland en Finland en de TU Aachen. Het doel is om leerlingen beter voor te bereiden op het wiskundeonderwijs dat in het eerste jaar wordt aan geboden. De cursus, ongeveer zestig video s/onderwerpen, richt zich niet alleen op de inhoud maar ook op het leren van de juiste studiehouding om de universitaire eerstejaars vakken ook daadwerkelijk met succes te kunnen afronden. In deze online cursus zal tevens worden verwezen naar de Mumiebrugcursus wiskunde, maar ook naar ander vrij beschikbaar studiemateriaal op het web.

8 8 agenda 2014 Alle informatie over de Call 2014 van Erasmus+ (voorlichtingssessies, deadlines, programmagids) vindt u via Europese Commissie W erasmus-plus https://www.facebook.com/ september Publicatie Call 2015 van Erasmus+ Nationaal Agentschap Erasmus+ W https://www.facebook.com/ Vragen aan de redactie kunt u sturen naar: europaexpresse[at]nuffic.nl Europa Expresse is een publicatie van de Nuffic. Deze publicatie werd gefinancierd met de steun van de Europese Commissie. De verantwoordelijkheid voor deze publicatie ligt uitsluitend bij de Nuffic; de Commissie kan niet aansprakelijk worden gesteld voor het gebruik van de informatie die erin is vervat. oktober Mobility Tool Training (data onder voorbehoud - t.z.t. meer info via 29 november Mobility Tool Training (data onder voorbehoud - t.z.t. meer info via 04 Hoofdredactie Jef Stapel, Nuffic, afdeling Media Redactie en drukwerkcoördinatie Nuffic, afdeling NA Erasmus+ Onderwijs & Training en afdeling Media Eindredactie Matthijs Beeren, Nuffic, afdeling Media Vormgeving Sabrina Luthjens BNO (makingwaves.nl) Druk Drukkerij Verloop, Alblasserdam Veel belangstelling voor kennisallianties zie ook de infographic op de voorpagina Er is veel animo voor sectoroverstijgende samenwerking tussen de onderwijssector en het bedrijfsleven. Dat blijkt uit de resultaten van de eerste aanvraagronde van Erasmus+ voor kennisallianties, die 229 aan meldingen heeft opgeleverd. In totaal zijn er organisaties bij betrokken. Nederland heeft daarin een aandeel van 3 procent. Koploper van de landen die aan Erasmus+ meedoen is Italië met 14 procent. Onder de partnerlanden die geen EU-lidstaat zijn, is Rusland met een aandeel van 34 procent het best vertegenwoordigd. De kennisalliantie is een van de nieuwe instrumenten binnen de tweede actielijn van Erasmus+, Institutionele samenwerking. Het is een grootschalig partnerschap tussen een onderwijs instelling en het bedrijfsleven. Doel is om creativiteit, innovatie en ondernemerschap te bevorderen en de kloof tussen het bedrijfsleven en het onderwijs te dichten. Er zijn allerlei verschillende allianties mogelijk. Voorwaarde is dat bij de projecten verschillende disciplines zijn betrokken. Redactieadres Nuffic, Postbus 29777, 2502 LT Den Haag T , F , E europaexpresse[at]nuffic.nl Hoewel de informatie in deze uitgave met de grootste zorg is samengesteld, kan de Nuffic niet instaan voor het feit dat de gegevens juist en/of volledig zijn. De informatie kan tussentijds gewijzigd zijn of aangepast. De Nuffic aanvaardt ter zake geen aansprakelijkheid. U wordt daarom geadviseerd om in voorkomende gevallen de juistheid van de informatie zelf te verifiëren. Het auteursrecht op deze uitgave berust bij de Stichting Nuffic, Den Haag. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Nuffic. Europa s eigen ranking: U-Multirank Een exciting new development in higher education, noemt Eurocommissaris Androulla Vassiliou het nieuwe Europese rankingsysteem U-Multirank, dat afgelopen mei werd gelanceerd. U-Multirank beoordeelt ruim 850 mondiale hogeronderwijsinstellingen. Naar eigen zeggen is het nieuwe U-Multirank anders dan bestaande rankings, omdat het meer dan alleen de factor onderzoeksresultaten weegt. U-Multirank neemt de individuele gebruikers als uitgangspunt; zij kunnen hun eigen ranking maken, gebaseerd op hun eigen behoeften. Het systeem meet vijf factoren: onderzoeksresultaten, kwaliteit van lesgeven en leren, internationale oriëntatie, mate van succes in kennisoverdracht (partnerships met bedrijven en starters), en regionale betrokkenheid. Daarnaast integreert U-Multirank de feedback van circa studenten van de deelnemende universiteiten. De Europese Commissie investeerde twee miljoen euro in de ontwikkeling van de nieuwe ranking. Uiteraard is er ook kritiek. Zo werken de meeste Amerikaanse en Britse universiteiten niet mee en beschouwen de Britten U-Multirank als een poging Europese universiteiten beter te laten scoren in de bestaande rankings. Studenten zijn wel positief. Hun feedback is dan ook nadrukkelijk in het systeem geïncorporeerd. gratis abonnement voor medewerkers ho-instellingen:

Erasmus+ onderneem je zelf

Erasmus+ onderneem je zelf Erasmus+ onderneem je zelf Annemarie de Ruiter José Ravenstein NA Erasmus+ Onderwijs &Training/ Nuffic 11 maart 2014 Erasmus+ Film Erasmus+ Uitvoering Erasmus+ Beleidscontext en budget Erasmus+ Programma

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Het Europese subsidieprogramma Erasmus+ (2014-2020) is de opvolger van onder andere het Leven Lang Leren programma (LLP, 2007-2013).

Het Europese subsidieprogramma Erasmus+ (2014-2020) is de opvolger van onder andere het Leven Lang Leren programma (LLP, 2007-2013). Het Europese subsidieprogramma Erasmus+ (2014-2020) is de opvolger van onder andere het Leven Lang Leren programma (LLP, 2007-2013). Deze FAQ (frequently asked questions) is samengesteld om subsidieontvangers

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

ERASMUS+ Stages. april 2015

ERASMUS+ Stages. april 2015 ERASMUS+ Stages april 2015 Inhoud Programma landen Erasmus Charter for Higher Education Budget Voorwaarden Pas afgestudeerden Mobiliteitperiodes Stagebeurzen Formulieren Questions & Answers Programma Landen

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 Procedure Erasmus+ 2014-2020 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 contactpersoon Klaartje Gosens e-mail internationaloffice@avans.nl van

Nadere informatie

Oproep experts Erasmus+ jeugd

Oproep experts Erasmus+ jeugd Oproep experts Erasmus+ jeugd Het programma Erasmus+ is de opvolger van onder meer het Youth in Action-programma en loopt van 2014 tot en met 2020. Door te investeren onderwijs, niet-formeel leren en training

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Erasmus+ Jeugd. Informatiebijeenkomst 20 januari 2014

Erasmus+ Jeugd. Informatiebijeenkomst 20 januari 2014 Erasmus+ Jeugd Informatiebijeenkomst 20 januari 2014 Erasmus+ Nieuwe EU-programma voor onderwijs, training, jeugd en sport 2014-2020 Youth in Action gaat samen met het onderwijsprogramma Leven Lang Leren

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2014-2016

Procedure Erasmus+ 2014-2016 Procedure Erasmus+ 2014-2016 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum Maart 2015 telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Kilometers van hier zijn ze soms mijlen verder

Kilometers van hier zijn ze soms mijlen verder Kilometers van hier zijn ze soms mijlen verder Studie of stage in het buitenland? wilweg.nl Studie of stage in het buitenland? Wil jij je horizon verbreden? Een onvergetelijke tijd beleven? Vrienden hebben

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Algemene informatie 2012/2013

Algemene informatie 2012/2013 1 Algemene informatie 2012/2013 1. Wat zou je willen doen in het buitenland? 2. Wanneer zou je naar het buitenland willen? 3. Waar zou je naar toe willen? 2 Bilateraal programma Tweezijdige uitwisseling

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

INFOSESSIE MINOR BUITENLAND. Maandag 22 oktober 2012 13.30-15.00 uur Benno Premselahuis, Lokaal 03B01

INFOSESSIE MINOR BUITENLAND. Maandag 22 oktober 2012 13.30-15.00 uur Benno Premselahuis, Lokaal 03B01 INFOSESSIE MINOR BUITENLAND Maandag 22 oktober 2012 13.30-15.00 uur Benno Premselahuis, Lokaal 03B01 PROGRAMMA 13.30 13.45 uur Inleiding + korte kennismaking 13.45 14.30 uur Erasmus beursaanvraag Sjoerd

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Van LLP Grundtvig naar Erasmus+

Van LLP Grundtvig naar Erasmus+ Van LLP Grundtvig naar Erasmus+ 2014-2020 Onder voorbehoud van officiële goedkeuring door het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese Commissie Versie 29-10-2013 Documenteigenaar Marissa van

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2015-2016

Procedure Erasmus+ 2015-2016 Procedure Erasmus+ 2015-2016 ons kenmerk Erasmus+ beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum september 2015 telefoon + 3 1 88 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2015-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Europese subsidies en de sociale economie

Europese subsidies en de sociale economie Europese subsidies en de sociale economie Tewerkstelling van vluchtelingen binnen de sociale economie 24 Mei 2016 Agenda 14:00 Welkom 14:15 Inleiding: Wie zijn de vluchtelingen? Quentin Callens, Agentschap

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 File ID 446446 Filename Titlepage SOURCE (OR PART OF THE FOLLOWING SOURCE):

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Nuffic Neso Mexico. Janneke de Geus Director 22 maart 2011

Nuffic Neso Mexico. Janneke de Geus Director 22 maart 2011 Nuffic Neso Mexico Janneke de Geus Director 22 maart 2011 Bienvenidos a Nuffic Neso México! Wie, wat, waar, wanneer Nuffic Neso Mexico 2011 Activiteiten Plannen Marktonderzoek Hoger onderwijs in Mexico

Nadere informatie

Wat Chinese studenten willen

Wat Chinese studenten willen Wat Chinese studenten willen Kansen en uitdagingen voor het Nederlandse HO in China Charles Hoedt Robert van Kan Kees Kouwenaar 2 Openingsvraag: Bent u tevreden over de bestaande relatie van uw instelling

Nadere informatie

Wat te kiezen na TTO4? VWO of IBDP? Erwin ten Meer, docent MYP Science en DP Chemistry Ana-mae Jonk, leerling DP1 Joke Jansma, Deputy Head IBDP

Wat te kiezen na TTO4? VWO of IBDP? Erwin ten Meer, docent MYP Science en DP Chemistry Ana-mae Jonk, leerling DP1 Joke Jansma, Deputy Head IBDP Wat te kiezen na TTO4? VWO of IBDP? Erwin ten Meer, docent MYP Science en DP Chemistry Ana-mae Jonk, leerling DP1 Joke Jansma, Deputy Head IBDP E 1 International Baccalaureate Diploma Programma (IBDP)

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM

Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Internationalisaring vraagt om MEER FLAMENCO FORUM Jeanine Gregersen Samenvatting Context : werkdefinities en twee stellingen Focus op interculturele competentie Implicaties voor instellingen Moot court

Nadere informatie

Erasmus + 2015 2016. Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden. 10-12-2014 pag. 1

Erasmus + 2015 2016. Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden. 10-12-2014 pag. 1 Erasmus + 2015 2016 Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden 10-12-2014 pag. 1 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO administratie door SAC 10-12-2014 pag. 2 Erasmus

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

JOINT MASTER DEGREES 22 Januari 2014

JOINT MASTER DEGREES 22 Januari 2014 JOINT MASTER DEGREES 22 Januari 2014 Maria Madalena Pereira Nuffic Agenda Context Erasmus + Internationale dimensie Erasmus + Joint Master degrees KA1 Verhaal uit de praktijk Afsluiting Context Erasmus

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Waar kan ik subsidie voor aanvragen?

Waar kan ik subsidie voor aanvragen? Over Erasmus+ Erasmus+ is het Europese subsidie programma voor onderwijs, training, jeugd en sport. Het programma loopt zeven jaar: van 2014 tot 2020. Organisaties kunnen subsidie aan vragen voor internationale

Nadere informatie

Handleiding Mobility Online online application Erasmus Placement

Handleiding Mobility Online online application Erasmus Placement Handleiding Mobility Online online application Erasmus Placement Deadlines Dossier Mobility Online In geval van Erasmus Placement moet je dossier in Mobility Online volledig in orde zijn tegen de volgende

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

KA 1 Mobiliteit Jeugd. Marrie Kortenbosch & Mireille Unger

KA 1 Mobiliteit Jeugd. Marrie Kortenbosch & Mireille Unger KA 1 Mobiliteit Jeugd Marrie Kortenbosch & Mireille Unger Erasmus+ Nieuwe EU-programma voor onderwijs, jeugd en sport 2014-2020 Youth in Action gaat samen met het onderwijsprogramma Leven Lang Leren (Erasmus,

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Get out of the building! Studie en stage in het buitenland

Get out of the building! Studie en stage in het buitenland Get out of the building! Studie en stage in het buitenland Programma 10:00 11:00 uur Inleiding / Mattijs Blekemolen Studie in het buitenland / Kim Voogdt Stage in het buitenland / Anne-Marleen Olthof Ruimte

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2014-2016

Procedure Erasmus+ 2014-2016 Procedure Erasmus+ 2014-2016 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum Oktober 2014 telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers Brussel, 23 november 2011 - Tot 5 miljoen mensen, bijna tweemaal zo veel als nu, krijgen de kans om in het

Nadere informatie

Verzekeren per Kilometer / SaveDriver: Eerste Onderzoeksresultaten

Verzekeren per Kilometer / SaveDriver: Eerste Onderzoeksresultaten Verzekeren per Kilometer / SaveDriver: Eerste Onderzoeksresultaten Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met : Rijks Universiteit Groningen Vrije Universiteit Amsterdam TU Delft Goudappel Coffeng

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32379 1 oktober 2015 Besluit van de Minister van Buitenlandse Zaken van 22 september 2015, nr. DVB/CU-BPZ-329/15, tot

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Ryckevelde vzw. Internationalisering van A tot Z voor het secundair onderwijs. Programma. Mogelijkheden. Beweging voor Europees burgerschap

Ryckevelde vzw. Internationalisering van A tot Z voor het secundair onderwijs. Programma. Mogelijkheden. Beweging voor Europees burgerschap Internationalisering van A tot Z voor het secundair onderwijs Ryckevelde vzw Beweging voor Europees burgerschap Gent, 25 april 2012 Ryckevelde vzw, beweging voor Europees burgerschap Ryckevelde vzw, beweging

Nadere informatie

Erasmus+ Voorlichting Call 2016 Mobiliteit van personeel KA1. Utrecht, 19 november 2015

Erasmus+ Voorlichting Call 2016 Mobiliteit van personeel KA1. Utrecht, 19 november 2015 Erasmus+ Voorlichting Call 2016 Mobiliteit van personeel KA1 Utrecht, 19 november 2015 Wat gaan we vandaag doen? Korte introductie Erasmus+ en Mobiliteit van personeel Terugblik KA1 Call 2015 Informatie

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange?

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange? Erasmus + 2015 2016 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden administratie door SAC 13-10-2014 pag. 1 13-10-2014 pag. 2 Waarom

Nadere informatie

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda COSPA Dag De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda Olaf Ernst, Organisatie stages/beleidsverantwoordelijke Praktijkleren Angelique Grippeling, Internationale

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

FAQ s voor lopende mobiliteit projecten. Via CTRL+klikken op een van de onderstaande vragen komt u vanzelf bij het antwoord terecht.

FAQ s voor lopende mobiliteit projecten. Via CTRL+klikken op een van de onderstaande vragen komt u vanzelf bij het antwoord terecht. FAQ s voor lopende mobiliteit projecten Versie: augustus 2011 Via CTRL+klikken op een van de onderstaande vragen komt u vanzelf bij het antwoord terecht. Inhoudsopgave VRAGEN Informatie en begeleiding

Nadere informatie

ERASMUS+ voor scholen

ERASMUS+ voor scholen ERASMUS+ voor scholen Waarom nieuw programma? Begrotingen EU: zevenjaarlijks: 2007-2013: Een Leven Lang Leren 2014-2020: Erasmus+ Sterkere link met het beleid EU toegevoegde waarde en impact Stroomlijnen

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Handleiding Mobility Online online application Erasmus Study

Handleiding Mobility Online online application Erasmus Study Handleiding Mobility Online online application Erasmus Study Deadlines Dossier Mobility Online In geval van een Erasmus Study moet je dossier in Mobility Online volledig in orde zijn tegen de volgende

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Reflectie Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Inleiding IaH studies zijn belangrijke bijdrage aan discussie

Nadere informatie

Studiebegeleiding & tutoraat

Studiebegeleiding & tutoraat Studiebegeleiding & tutoraat Patricia Post-Nievelstein, Head Tutor, University College Utrecht Richard van den Doel, Senior Tutor, University College Roosevelt Oscar van den Wijngaard, Coordinator Academic

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige

2015 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige 1 2 Interactief op afstand 3 Afstand wordt minder belangrijk 4 Herkenbaar? Druk op tarieven Klanten stellen hogere eisen Vraag om nieuwe producten Nieuwe samenwerkingen nodig om deze te maken Regelgevers

Nadere informatie

Algemene informatie 2014/2015

Algemene informatie 2014/2015 1 Algemene informatie 2014/2015 1. Waarom? 2. Wat? 3. Wanneer? 4. Waarheen? 5. Hoe? 2 Uitgangspunten Studie aan partneruniversiteit onderdeel studie UU Vermelding behaalde vakken op diplomasupplement Géén

Nadere informatie

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT?

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? Ilse Op de Beeck Leuvens Instituut voor Media en Leren KU Leuven 30 juni 2014 14 e Frans-Nederlandse Ontmoetingsdagen

Nadere informatie

INHOLLAND Internationalisation - IPD

INHOLLAND Internationalisation - IPD 2 Organisatie Structuur Dept. of International Cooperation International Affairs International Project Department 3 International Project Department Tjerk Busstra Tom Kentson Edith Petersen Yvonne van

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie