Digitale rechten: onderzoek naar state-of-the-art technologieën en ontwikkeling van een MPEG-21 REL parser

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Digitale rechten: onderzoek naar state-of-the-art technologieën en ontwikkeling van een MPEG-21 REL parser"

Transcriptie

1 Faculteit Toegepaste Wetenschappen Vakgroep Elektronica en Informatiesystemen Voorzitter: prof. dr. ir. J. Van Campenhout Digitale rechten: onderzoek naar state-of-the-art technologieën en ontwikkeling van een MPEG-21 REL parser door Bert Christiaens Promotor: prof. dr. ir. R. Van de Walle Thesisbegeleider: lic. R. De Sutter Afstudeerwerk ingediend tot het behalen van de graad van Licentiaat in de Informatica Academiejaar

2 Dankwoord Ik wens iedereen te bedanken die mij geholpen heeft. De auteur geeft de toelating deze scriptie voor consultatie beschikbaar te stellen en delen van de scriptie te kopiëren voor persoonlijk gebruik. Elk ander gebruik valt onder de beperkingen van het auteursrecht, in het bijzonder met betrekking tot de verplichting de bron uitdrukkelijk te vermelden bij het aanhalen van resultaten uit deze scriptie. i

3 Digitale rechten: onderzoek naar state-of-the-art technologieën en ontwikkeling van een MPEG-21 REL parser door Bert Christiaens Afstudeerwerk ingediend tot het behalen van de graad van Licentiaat in de Informatica Academiejaar Universiteit Gent Faculteit Toegepaste Wetenschappen Vakgroep Elektronica en Informatiesystemen Voorzitter: prof. dr. ir. J. Van Campenhout Promotor: prof. dr. ir. R. Van de Walle Thesisbegeleider: lic. R. De Sutter Samenvatting Bescherming van intellectuele eigendomsrechten die rusten op digitale objecten is reeds enige tijd een hot topic. Verschillende Digital Rights Management (DRM) systemen werden reeds ontwikkeld, met wisselend succes. Het doel van DRM is het aanbieden van een framework zodat de producent zijn data beter kan beschermen tegen allerlei vormen van computerpiraterij. DRM werd ook in het leven geroepen om het intellectueel eigendomsrecht op digitale objecten te verzekeren, door de producent de mogelijkheid te bieden rechten te definiëren op het gebruik van zijn data. Deze thesis omvat een literatuurstudie omntrent DRM (hoofdstukken 1 t.e.m. 4) en een praktisch gedeelte (hoofdstukken 5 en 6). Hoofdstuk 1 kan gezien worden als een inleidend hoofdstuk. Er wordt o.a. uitgelegd wat DRM betekent, hoe het concept is ontstaan, wat de voor- en nadelen zijn van DRM, hoe DRM gerelateerd is tot de wet... In hoofdstuk 2 worden een aantal Rights Expression Languages (RELs) onderzocht. Na afweging van positieve en negatieve kenmerken wordt dan een algemene, hypothetische REL omschreven, die kan gezien worden als de ideale REL. Hoofdstuk 3 onderzoekt welke DRM architecturen er in de praktijk voorkomen waarna een algemene theoretische architectuur wordt afgeleid. Hoofdstuk 4 gaat na welke soorten beveiligingstechnieken er worden gebruikt binnen een DRM architectuur, zowel op gebied van kopiepreventie als kopiedetectie. Tevens worden een aantal praktijkvoorbeelden belicht. ii

4 De laatste twee hoofdstukken vormen het praktisch gedeelte van dit afstudeerwerk. In hoofdstuk 5 ga ik na wat de huidige ontwikkelingen zijn binnen MPEG-21 door het onderzoeken van huidige referentiesoftware. Het laatste hoofdstuk geeft een algemene en technische beschrijving van de MPEG-21 REL parser die ik heb geschreven en de koppeling van deze parser aan bestaande referentiesoftware. In een laatste gedeelte (algemeen besluit) wordt een totaalbeeld van de thesis geschetst door het samenrapen van de conclusies en resultaten uit alle hoofdstukken. Trefwoorden: DRM, MPEG-21, digitale rechten, DRM architectuur, MPEG-21 REL parser, REL iii

5 Inhoudsopgave I Theoretisch gedeelte 1 1 DRM algemeen Inleiding Wat is DRM? Oorsprong en historische achtergrond van DRM [14] Waarom is DRM belangrijk? Waarvoor kan DRM gebruikt worden? DRM en standaardisatie Voor- en nadelen DRM Voordelen Nadelen Economische gevolgen DRM en de wet Conclusie Rights Expression Languages Inleiding Studie naar bestaande RELs Inleiding ODRL XrML MPEG-21 REL LicenseScript Andere RELs iv

6 2.3 Vergelijking RELs Vergelijking XML-gebaseerde RELs onderling [49] Vergelijking XML-gebaseerde RELs en logisch gebaseerde REL LicenseScript [5] Voorstelling van een hypothetische REL Structuur Mogelijkheden REL en copyright Rights Data Dictionary Voorbeelden XML gebaseerde RELs Logische REL Conclusie DRM architecturen Inleiding Onderzoek naar architecturen in de praktijk Windows Media Player Windows RMS Real Helix DRM Quicktime itunes Algemene architectuur Verdere beschrijving van een DRM architectuur Conclusie DRM en beveiliging Inleiding Kopiepreventie Software Hardware Combinatie hard- en software Kopiedetectie Watermerken [16] v

7 4.4 Beveiliging in de praktijk Adobe Merchant en Adobe Web Pay [2] Microsoft NGSCB Beveiligingsinbraken [12] Dimitry Sklyarov en Adobe ebook kopieprotectie Ed Felten: een academische inbraak in DRM Systemen Stephen King en Riding the Bullet Conclusie II Praktisch gedeelte 62 5 Onderzoek naar MPEG-21 referentiesoftware Inleiding MPEG-21 REL referentiesoftware License Schema Checker License Validation Rules Checker License Creator License Interpreter MPEG RDD referentiesoftware RDD Browser Interface RDD Database Query Referentiesoftware als combinatie van MPEG-21 delen Conclusie Ontwikkeling van een MPEG-21 REL parser en toepassing Inleiding MPEG-21 REL Parser Algemene beschrijving Doel Technische beschrijving Hiërarchie Core schema Ontwerpsbeslissingen vi

8 6.3 Toepassing REL license interpretation with DID Beschrijving Input Output III Algemeen besluit 88 A 93 B 98 C 108 vii

9 Lijst van figuren 1.1 Aantal DRM gerelateerde firma s tussen 1999 en ODRL Foundation Model (Basis van ODRL) [24] XrML Data Model XrML basic data construct XrML structuur LicenseScript: transformatie van licenties Windows Media Player: DRM architectuur Windows Rights Managing Services: architectuur Algemene DRM architectuur (Bron: B. Rosenblatt. DRM: Business and Technology[14] Algemene DRM architectuur met copyright component (Bron: B. Rosenblatt. DRM: Business and Technology[14] MPEG-21 REL: License schema checker MPEG-21 REL: License validation rules checker MPEG-21 REL: License creator MPEG-21 REL: License interpreter Omzetting REL-document naar objectstructuur van REL elementen Gebruik van de MPEG-21 Terminal om een REL-document te parsen Core schema: voorstelling elementen License en Issuer MPEG-21 REL: REL license interpretation with DID Snapshot REL license interpretation with DID LicenseScript: voorbeeld ODRL: voorbeeld van een offer viii

10 3 MPEG-21 REL / XrML: voorbeeld van een Use License ix

11 Lijst van tabellen 2.1 Vergelijking RELs x

12 Deel I Theoretisch gedeelte 1

13 Hoofdstuk 1 DRM algemeen 1.1 Inleiding Tegenwoordig is het Internet een medium dat niet meer weg te denken is uit ons leven. Ze omvat naast bibliotheken vol informatie ook tal van functionaliteiten, die de mens uit de 21ste eeuw helpen in al zijn behoeften. Online het nieuws bekijken, chatten, e-commerce,... Noem maar op. Deze functionaliteiten ondervinden vaak hinder van minder rechtmatig gebruik en piraterij. Het grootste probleem is dat het Internet meer en meer gebruikt wordt voor gedigitaliseerde versies van bepaalde zaken. Denken we maar aan e-books, MP3 en digitale video. Door deze dematerialisatie is er een groter gevaar dat laatst opgenoemde zaken gemakkelijk gekopieerd worden. Ze bestaan uiteindelijk enkel maar uit bits en het is dus mogelijk om een perfecte kopie te maken, daar waar dat niet mogelijk is bij de materiële versies (de perfecte kopie van een materieel object bestaat niet). Daarnaast is digitale data ook eenvoudiger te veranderen en te manipuleren daar waar dit bij materiële versies moeilijk (onmogelijk) is. Als men dus dergelijke digitale data op een veilige manier over het Internet wil verspreiden, heeft men nood aan een controlerend en beschermend systeem. DRM werd vooral ontwikkeld voor de industrie die meer en meer gebruik maakt van Internet voor z n economische doeleinden. DRM biedt tal van voordelen: niet enkel kan men de eigen data beter beschermen tegen illegale praktijken, ook kan men meer mogelijkheden (nieuwe businessmodellen) voorzien naar de consument toe. Door de geavanceerde mogelijkheden 2

14 van DRM kan men het intellectueel eigendomsrecht beter afdwingen op digitale objecten. DRM vangt ook de torenhoge verliezen op die bedrijven lijden door computerpiratij en lekken van belangrijke informatie. Wat als een auteur zijn boeken online wil zetten? Kan hij er zeker van zijn dat ze op de snelweg van het Internet niet illegaal worden geraadpleegd? Hoe kan een muzikant bepalen welke van zijn liedjes al of niet mogen beluisterd worden door een muziekliefhebber? Hoe kan hij z n auteursrechten afdwingen op z n digitale realisaties? Om op deze vragen een gunstig antwoord te kunnen geven werd het algemeen concept DRM ingeleid Wat is DRM? DRM of Digital Rights Management is moeilijk eenduidig te definiëren. De term ontstond in de late jaren 90 door samenspraak van verkopers en industriële analisten. Het is een abstract en ruim concept dat op verschillende manieren kan omschreven worden. In mijn literatuurstudie ben ik verschillende beschrijvingen tegengekomen [4]: 1. Digital Rights Management (DRM): the management of rights to digital goods and content, including its confinement to authorised use and users and the management of any consequences of that use throughout the entire life cycle of the content. 2. The term DRM means the chain of hardware and software services and technologies governing the authorised use of digital content and management of any consequences of that use throughout the entire life cycle of the content. 3. DRM refers to the technologies and/or processes that are applied to digital content to describe and identify it and/or to define, apply and enforce usage rules in a secure manner. 4. DRM includes a range of functions to support the management of intellectual property for digital resources. These functions include description, identification, trading, protection, monitoring and tracking of digital content. DRM systems also support the expression of rights offers and agreements (e.g. licenses) for content and all the parties involved (including rights holders). Uit deze definities heb ik volgende omschrijving gedestilleerd: 3

15 Digital Rights Management bestaat enerzijds uit beveiligingstechnieken (zowel op softals hardwareniveau) voor data en anderzijds uit mechanismen om data te identificeren, te beschrijven en te beschermen door het afdwingen van intellectuele eigendomsrechten. DRM streeft naar het ontwikkelen van een veilig systeem, waarin digitale objecten veilig en snel kunnen uitgewisseld worden tussen producent en consument. DRM onderhoudt dus het intellectueel eigendomsrecht en controleert de verspreiding van digitale data. Het moet opgemerkt worden dat DRM digital management of rights is en niet management of digital rights. DRM onderhoudt dus alle rechten, niet enkel rechten die toepasbaar zijn op digitale data (DRM kan bijvoorbeeld gebruikt worden als controlerend orgaan bij een databank van ziekenhuisfiches). DRM is geëvolueerd van een eerste generatie naar een tweede generatie van systemen. De eerste generatie DRM systemen was vrij beperkt. Ze beveiligden de data en enkel mensen die betaalden kregen toegang tot de data. De eerste generatie DRM had dus veel weg van een gewoon beveiligingssysteem. Door de immateriële verandering bleek dat dit systeem niet meer krachtig genoeg was. Een tweede generatie DRM systemen werd dan ook veel geavanceerder en uitgebreider - naast het simpelweg beveiligen van data, had men ook oog voor volgende zaken: 1. Beschrijving van data. 2. Identificatie van data. 3. Definiëren van intellectuele eigendomsrechten over data (beheer van rechten). 4. Opvolgen van data (in het Engels wordt dit tracking genoemd). De DRM architecturen die ik onderzocht heb, bieden ondersteuning voor al deze opgenoemde kenmerken. Ik zal ze in hoofdstuk 3 verder bespreken Oorsprong en historische achtergrond van DRM [14] Zoals aangehaald in de inleiding begon de ontwikkeling van DRM met de opkomst van het Internet. Maar ook daarvoor waren al kenmerken van de hedendaagse DRMtechnologie aanwezig, zei het dan in meer beperkte mate. 1 Het Internet is verantwoordelijk 1 Deze kenmerken vindt men terug in de eerste grote mainframe-systemen van de jaren 80, waar men het gebruik van bestanden door vele gebruikers wilde controleren en reguleren. 4

16 voor de grote toename in distributiemogelijkheden, daar waar dat voorheen veel beperkter was door het gebruik van diskettes en cd-rom. Het werd dan ook snel duidelijk dat er een systeem moest ontwikkeld worden die rekening hield met mogelijks toenemende piraterij. Toen het Internet in 1994 begon aan z n commerciële opgang besefte men ook dat het onderhouden van het intellectueel eigendomsrecht op digitale data zeer noodzakelijk was. Deze 2 hoofdaspecten (tegengaan van computerpiraterij en onderhouden van het intellectueel eigendomsrecht) droegen bij tot de geboorte van DRM. De eerste DRM systemen die werden ontwikkeld waren infomarket [25] van IBM en een systeem ontwikkeld door EPR[31] 2. Hoewel deze systemen op zich niet erg succesvol waren droegen ze toch hun steentje bij tot de verdere ontwikkeling van DRM. Een belangrijk figuur in de wereld van DRM is Dr. Mark Stefik die met z n publicatie Letting Loose the Light: Igniting Commerce in Electronic Publication, de algemeen technische basis legde voor DRM. Stefik was ook grondlegger van DPRL [11], een eerste rights expression language waarvan XrML een derivaat is. Momenteel blijft de ontwikkeling van DRM in een sterk stijgende fase; verschillende groeperingen pogen met hun vooropgestelde systemen de standaarden te leggen voor de toekomstige DRM-technologie Waarom is DRM belangrijk? Zoals reeds in de inleiding aangehaald is DRM belangrijk in de evolutie van materiële naar immateriële data. Ze moet zorgen voor een veilige verspreiding van gedigitaliseerde data en moet dienen als bijkomend controle-orgaan. Daarnaast is DRM ook belangrijk voor de industrie. Digital Rights Management moet de grote verliezen van bedrijven opvangen en zorgt er ook voor dat bedrijven nieuwe businessmodellen 4 kunnen gebruiken, waardoor ze de consument beter kunnen benaderen en dus ook meer winsten kunnen boeken. DRM is ook zeer belangrijk in het kader van computerpiraterij. DRM tracht kopieën te detecteren en probeert het kopiëren ook te verhinderen door een aantal specifieke 2 EPR is nu beter bekend onder de naam Intertrust[31], één van de grootste namen in het huidig DRM landschap. Intertrust[31] heeft onlangs een samenwerkingscontract met Microsoft afgesloten, Microsoft krijgt de volledige toegang tot de DRM-technologie van Intertrust. 3 Recent nog werd MPEG REL door de ISO groepering erkend als standaard. 4 zie voor- en nadelen DRM voor enkele voorbeelden. 5

17 technieken aan te wenden. Het zou natuurlijk idealistisch zijn te denken dat DRM het piraterijprobleem voorgoed uit de wereld zou helpen. DRM probeert enkel het kopiëren moeilijker te maken door enerzijds technische middelen te hanteren en anderzijds ook door een vorm van standaardisatie door te voeren waardoor het kopiëren oninteressant wordt Waarvoor kan DRM gebruikt worden? DRM kan gebruikt worden voor commerciële doeleinden, zoals bijvoorbeeld een online boekenwinkel. Daarnaast kan het ook nog gebruikt worden voor niet-commerciële doeleinden, hierbij denk ik bijvoorbeeld aan het beschermen van betrouwbare informatie (bijvoorbeeld bescherming van geheime documenten in het FBI, de vliegtuigindustrie, de financiële wereld...), in dat geval spreekt men soms van ERM d.i. Enterprise Rights Management. Digital Rights Management kan ook gebruikt worden voor bescherming van persoonlijke data (bijvoorbeeld het Windows RMS systeem in Office 2003 [67]). Bij al deze gebruiken dient opgemerkt te worden dat DRM zich nog in een experimentele fase bevindt, en dat efficiënte systemen voor bijvoorbeeld persoonlijk gebruik nog niet voorhanden zijn DRM en standaardisatie Door de tijden heen is gebleken dat standaardisatie heel wat voordelen heeft. De eerste vorm van standaardisatie was het invoeren van gewichten. Dit werd gedaan om de eerlijkheid tussen de mensen te bevorderen. De Egyptenaren voerden de cubit in, een uniforme lengtemaat die gebruikt werd zodat gemakkelijk kon gecommuniceerd worden bij het bouwen van monumenten zoals de pyramides. Napoleon voerde dan weer het metrisch stelsel in, zodat er meer orde was bij z n troepen en men tactischer ten strijde kon trekken. Ook heden ten dage wordt er op commercieel gebied standaardisatie doorgevoerd: het biedt een algemene infrastructuur die door iedereen interpreteerbaar is. Een voorbeeld van een moderne standaard is de Bolero standaard voor de scheepvaartindustrie. Voor de invoering van deze standaard waren er vele kosten i.v.m. beheren van ladingen en communicatie tussen schepen onderling. Doordat men in de scheepvaartindustrie nu de Bolero papierloze vorm van communicatie volgt, worden de kosten sterk naar beneden gehaald. In het kort gezegd: 6

18 standaardistatie biedt een systeem die door iedereen interpreteerbaar is en die de communicatie en interoperabiliteit tussen verschillende systemen verhoogt. Door deze verhoging dalen de globale kosten. Standaardisatie is dus onmisbaar voor DRM, omdat het streeft naar een globaal erkend systeem. In het kader van DRM zijn er verschillende groeperingen die standaarden naar voor schuiven in de hoop dat ze aanvaard worden om in de toekomst te worden gebruikt. Die standaarden vinden we terug bij verschillende aspecten van het DRM systeem: identificatie van objecten (DOI [10], URI [60], ISTC [29]), modellering van objecten (INDECS [30], IFLA [27]), beschrijving van objecten (ONIX [20], IMS [26], VCARD [51]. Ook op het gebied van Rights Expression Languages vinden we verschillende talen terug die meedoen aan de race om de standaard REL te worden (XrML [6], MPEG-21 REL [38], ODRL [39], LicenseScript [33],...). 1.2 Voor- en nadelen DRM In dit puntje zal ik de voor- en nadelen bespreken van DRM, zowel uit het gezichtspunt van de industrie als uit het gezichtspunt van de consument (gebruiker). Ook wordt ingegaan op een aantal algemene economische gevolgen Voordelen Industrie 1. Veilige verspreiding van betrouwbare informatie: wanneer informatie die geheim of geclassificeerd is (bijvoorbeeld financiële resultaten) moet doorgespeeld worden aan andere afdelingen binnen een bedrijf, zou men m.b.v DRM deze informatie veiliger kunnen verzenden. Men kan dan bijvoorbeeld ook gaan bepalen wie de informatie mag lezen door dit op te nemen in een licentie. Dit voordeel kan ook ruimer gezien worden: universiteiten kunnen wetenschappelijke resultaten op een veilige manier met elkaar delen,... Op deze manier krijgt men dus een grotere bescherming van de data. 2. Definiëren van nieuwe businessmodellen: door het gebruik van rights expression languages kan men, naargelang het beoogde 7

19 doel, verschillende soorten gebruikersrechten gaan definiëren. Deze rechten openen perspectieven voor nieuwe business modellen. Een aantal voorbeelden zijn: (a) verhuring: de consument kan voor een bepaalde tijd gebruik maken van data; (b) inschrijving: de consument betaalt lidgeld waarna hij bepaalde data kan downloaden; (c) eigendomsrechten: de consument kan eigendomsrechten over bepaalde data gaan kopen; (d) betaling per raadpleging: de consument betaalt telkens hij de data raadpleegt; (e) voorbeeldweergave: dit business model heeft vooral met marketing te maken, de consument kan bijvoorbeeld gratis de eerste 20 pagina s van een boek bekijken. Op die manier kan men de interesse van de consument aanwakkeren en de aankoop gaan stimuleren; (f) mogelijkheid tot opdelen van een digitaal object in verschillende delen die apart kunnen beschikbaar gesteld worden aan de consument. 3. Opsporen van data: bedrijven kunnen door middel van een ingebouwd tracking mechanisme in het DRM systeem nagaan hoeveel keer een bepaald data object geraadpleegd werd of verkocht werd. Op deze manier kunnen ze statistieken bijhouden over de evolutie van hun verkoopscijfers en kunnen ze betere toekomstige beslissingen nemen. Men kan bijvoorbeeld ook informatie inwinnen omtrent de aard van de consumenten, hun koopgedrag, Minder transportkosten (alles gebeurt op de digitale snelweg). 5. Grotere inkomsten. 6. Minder tijdsverlies doordat het effectieve onderhandelen met tussenpersonen beperkt wordt. 7. Groter bereik en grotere service voor de consumenten. Men kan producten sneller verspreiden en het contact met de klant wordt ook persoonlijker. 8

20 Consument 1. Producten van hogere kwaliteit: door het feit dat bedrijven kunnen besparen op bvb. transportkosten, kunnen ze meer geld uitgeven aan de ontwikkeling en research van hun producten. Het kan evenwel zijn dat bedrijven dit niet doen, om zo nog meer winst te maken. Een andere reden waarom de kwaliteit kan verhogen is de vergroting van het bereik van bedrijven. Hierdoor ontstaat een grotere concurrentie. Om deze concurrentie te overleven is het vergroten van de kwaliteit een belangrijke factor. 2. Betere service: door het tracking mechanisme kan de producent zich beter aanpassen aan de noden en wensen van zijn cliënten en hen zo een betere service aanbieden. 3. De consument kan beschikken over een veiliger systeem (zie Microsoft NGSCB [35]) Nadelen Industrie 1. Initieel hoge kosten voor implementatie DRM systeem (overgang naar DRM). Consument 1. Beperking vrijheid consument: de producent kan zelf gaan bepalen welke rechten een gebruiker bvb. kan krijgen. Hij beschikt over zeer veel macht, waardoor de kans bestaat dat de consument in een sterke greep gehouden wordt. Het kan ook gebeuren dat de producent verplichtingen oplegt aan de consument die buiten de wet 5 (of de copyright) gerekend zijn. Om dit aan banden te leggen moeten er voorzieningen binnen het DRM systeem gebeuren. Zowel op architecturaal gebied als op het gebied van Rights Expression Languages doet men op dit gebied onderzoek. 6 5 Fair Use, First Sale, WIPO, DMCA. 6 zie hoofdstukken 2 en 3. 9

21 1.2.3 Economische gevolgen 1. Kans op monopolievorming: door de standaardisatie binnen DRM zullen slechts enkele grote standaarden overblijven: we zullen bijvoorbeeld slechts één (of weinig) rights expression language(s) hebben, een aantal bestandsformaten zouden kunnen vastliggen,... Hierdoor zouden we evolueren naar een gering aantal grote bedrijven. Andere (kleine) bedrijven zouden de kans niet meer krijgen om hun ontwikkelingen door te voeren. Deze zouden immers toch niet kunnen overleven omdat alles naar het model van een bepaalde standaard zou moeten gemaakt worden. Ook is het zo dat kleinere bedrijven gericht zijn op deelaspecten van DRM (zoals antivirus, spam,...) Door het feit dat er een globaal systeem zou zijn dat al deze services omvat, zouden de overlevingskansen van deze kleine bedrijven achteruit gaan. Een illustratie hiervan vindt u in onderstaande figuur, die duidelijk toont dat verschillende bedrijven in de DRM strijd het loodje moeten leggen. 2. Minder innovatie: dit nadeel hangt nauw samen met het vorig puntje: door het feit dat men moet rekening houden met de standaarden wordt men beperkt in z n ontwikkelingen. Men moet alles ontwikkelen met het oog op die standaard. Figuur 1.1: Aantal DRM gerelateerde firma s tussen 1999 en DRM en de wet Uit de letterlijke betekenis van DRM kan men afleiden dat de wet sterk gerelateerd is aan DRM. DRM gaat immers over het beschermen van het intellectueel eigendomsrecht 10

22 en over het tegengaan van computerpiraterij. De wet speelt een grote rol op het gebied van DRM: 1. Als men een globaal DRM systeem wil gaan ontwikkelen, zal dit systeem erkend moeten worden door de verschillende hardware- en software-ontwikkelaars. zou de bedoeling zijn dat over de hele wereld bepaalde standaarden worden gehanteerd waarmee alle ontwikkelaars rekening moeten houden; eventueel moeten ze deze standaarden inbakken in hun eigen systeem. Natuurlijk is het zo dat door de grote concurrentie en het winstbejag sommige bedrijven eerder niet geneigd zullen zijn om die standaard te hanteren en liever verdergaan met hun eigen DRM gerelateerd product. Wil men dus een algemene standaard, dan zullen deze ontwikkelaars moeten verplicht worden het te implementeren. Wanneer men het in een wet vastlegt, zouden de bedrijven genoodzaakt zijn het systeem te implementeren. Omdat het aanpassen van de algemene wetten inzake het intellectueel eigendom naar digitale context niet eenvoudig is, opteert men ervoor om het digitale te scheiden van het materiële en nieuwe wetten te voorzien die specifiek gericht zijn op het intellectueel eigendomsrecht in digitale context. In Amerika is er bijvoorbeeld een voorstel ingediend om zo n wet te gaan invoeren, namelijk de SSSCA [56] (Secure Systems Standard and Certification Act). Deze wet zou de ontwikkelaars verplichten DRM features te gaan opnemen in hun producten. De DRM standaard die gebruikt moet worden zou door overleg in de industrie moeten vastgelegd worden, of indien er niet tot een besluit gekomen wordt, zou de regering kunnen tussenkomen. Het goedkeuren van deze wet zou nog altijd niet tot een goede oplossing leiden omdat ze enkel beperkt is tot Amerika: de standaard moet ook in andere gebieden buiten Amerika gehanteerd worden. Men kan dit probleem vergelijken met de DVD regio codes, waar men ook standaarden zoals NTSC en PAL heeft ingevoerd om de standaardisatie te bevorderen. 2. Zoals eerder aangehaald, speelt de wet een belangrijke rol op het gebied van Rights Expression Languages. De wet moet ervoor zorgen dat de macht van de producent niet te groot wordt, de producent zou bijvoorbeeld bepaalde rechten op gebruik van een object kunnen beperken, hoewel die rechten zijn opgenomen in de wet (hierbij denk ik aan Fair Use 7 en First Sale 8 ). 7 Gebruik van data voor educatieve doeleinden. 8 Men mag altijd één kopie hebben voor eigen gebruik van een aangekocht object. Het 11

23 3. Op het gebied van beveiliging neemt de wet eveneens een voorname plaats in. Ze kan bijvoorbeeld verbieden dat hackers programma s (tools) of informatie verspreiden die kunnen gebruikt worden om de toegang tot data te kraken. Dit zou interessant zijn omdat op deze manier de gewone gebruiker geen gebruik zou kunnen maken van de door de hacker verspreide gesofisticeerde tools. Op die manier zou enkel de hacker de gegevens kunnen kraken, waardoor het aantal ongerechtigde inbraken zou verminderen. Momenteel zijn er zowel in Amerika als in Europa wetten die de tools als illegaal bestempelen: In Amerika is er de Digital Millennium Copyright Act (DMCA) [9] die het verspreiden van tools verbiedt, in Europa hebben we de EU Copyright Directive [21]. Deze laatste wet verbiedt het aanmaken, verkopen, adverteren en commercieel gebruik van dergelijk tools. De DMCA is iets strenger dan de EU Copyright Directive: het verbiedt ook het verspreiden van informatie i.v.m. deze tools. Ook hier hebben we het probleem dat dergelijke wetten wereldwijd moeten nageleefd worden. 1.4 Conclusie Er zijn verschillende beschrijvingen mogelijk om het ruim concept DRM te beschrijven. Digital Rights Management bestaat enerzijds uit beveiligingstechnieken (zowel op softals hardwareniveau) voor data en anderzijds uit mechanismen om data te identificeren, te beschrijven en te beschermen door het afdwingen van intellectuele eigendomsrechten. DRM streeft naar het ontwikkelen van een veilig systeem, waarin digitale objecten veilig en snel kunnen uitgewisseld worden tussen producent en consument. DRM werd ingevoerd om immateriële data te kunnen beschermen. Ze heeft vooral haar nut voor de industrie, die haar content op een veilige manier wil verspreiden en een remedie zoekt tegen computerpiraterij. Daarnaast kan DRM ook gebruikt worden voor niet-commerciële doeleinden zoals het beschermen van data van een eindgebruiker of data binnen een bedrijf. Om tot een goed systeem te komen is het concept standaardisatie alom aanwezig in de wereld van DRM. Standaardisatie bevordert de communicatie en interoperabiliteit tussen verschillende DRM architecturen en zorgt voor een globale kostenverlaging. 12

De mogelijkheden van XML voor de langdurige bewaring van digitale documenten. DAVID studiedag 30 nov 2000

De mogelijkheden van XML voor de langdurige bewaring van digitale documenten. DAVID studiedag 30 nov 2000 De mogelijkheden van XML voor de langdurige bewaring van digitale documenten DAVID studiedag 30 nov 2000 Prof. Jan Engelen, Steven Depuydt K.U.Leuven - ESAT Onderzoeksgroep Document Architecturen Waarom

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Base24 database suite

Base24 database suite Base24 database suite Introductie De Base24 database suite is een zeer geavanceerde database oplossing die ontworpen is voor de management, opslag, inzage en uitwisseling van medische informatie zoals

Nadere informatie

Corporate Payment Services

Corporate Payment Services Corporate Payment Services Aansluitgids voor servicebureaus Final Equens S.E. 28 January 2014 Classification: Open Version 2.0 Copyright Equens SE and/or its subsidiaries. All rights reserved. No part

Nadere informatie

TEKLYNX LABEL ARCHIVE. Beveiliging, Tracering en Controle van uw label printproces was nog nooit zo eenvoudig!

TEKLYNX LABEL ARCHIVE. Beveiliging, Tracering en Controle van uw label printproces was nog nooit zo eenvoudig! TEKLYNX LABEL ARCHIVE BEVEILIGING TRACERING INTEROPERABILITEIT Beveiliging, Tracering en Controle van uw label printproces was nog nooit zo eenvoudig! TEKLYNX' LABEL ARCHIVE is de laatste toevoeging aan

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Alfresco aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 8 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

Adobe s positionering op document beveiliging

Adobe s positionering op document beveiliging Adobe s positionering op document beveiliging Colin van Oosterhout Business Development Manager 1 Beveiliging: een funndamentele eis voor electronische documenten Electronische processen moeten gelijk

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

PRODUCT SHEET WHAT WE DO

PRODUCT SHEET WHAT WE DO ESDNOW, onderdeel van DISC BV, is dé Europese specialist als het gaat om het beheren, beveiligen, verkopen, toegang verschaffen tot, en distributie van digitale content. ESDNOW helpt uitgevers bij het

Nadere informatie

Zelftest Java EE Architectuur

Zelftest Java EE Architectuur Zelftest Java EE Architectuur Document: n1218test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA EE ARCHITECTUUR Nota:

Nadere informatie

Kennissessie INSPIRE. Algemene vereisten & architectuur Metadata View Services Download Services Ondersteuning vanuit Geonovum.

Kennissessie INSPIRE. Algemene vereisten & architectuur Metadata View Services Download Services Ondersteuning vanuit Geonovum. Kennissessie Algemene vereisten & architectuur Metadata View Services Download Services Ondersteuning vanuit Geonovum Thijs Brentjens Inhoud Download Services Pre-defined datasets via Atom feeds Pre-defined

Nadere informatie

DE NIEUWE MANIER VAN LICENTIES BESTELLEN VIA CLICK2LICENSE

DE NIEUWE MANIER VAN LICENTIES BESTELLEN VIA CLICK2LICENSE LICENTIES BESTELLEN VIA WWW.INGRAMMICRO.NL KAN OP TWEE MANIEREN ORDER WIZARD VIA CLICK2LICENSE Deze methode kan worden gebruikt indien de artikelnummers niet bekend zijn. EXPERT ENTRY Als de artikelnummers

Nadere informatie

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI

Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Beknopte dienstbeschrijving beveiligen van Webapplicaties Versie: maart 2002 mei 2002 Beknopte dienstbeschrijving

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/

Dit kunt u vinden op internet via deze link: http://www.adobe.com/nl/products/digitaleditions/help/ BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica HoGent Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Titel van het project: Optimalisatie & ontwikkeling van een gegevenstransfertool voor Business Intelligence-gebruikers Datum : 01/11/2012 Naam student

Nadere informatie

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing Cloud Computing Definitie In de recente literatuur rond Cloud Computing zijn enorm veel definities te vinden die het begrip allemaal op een verschillende manier omschrijven. Door deze diversiteit zijn

Nadere informatie

Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal

Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal Het SEESCOA project; jouw user interface, altijd en overal Kris Luyten Karin coninx 17 januari 2002 Samenvatting De informatica kende een ware revolutie voordat men tot de desktop PC gekomen is. 20 jaar

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van e-mail m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van e-mail Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Inventus Software. Encryption Services. Antum Secured Message System. Jan Muyldermans

Inventus Software. Encryption Services. Antum Secured Message System. Jan Muyldermans Inventus Software Encryption Services Secured Message System Jan Muyldermans 2011 2 Voor wat staat Inventus Software? Inventus Software werd opgericht in 2008 met als doel de privacy van de gebruiker beter

Nadere informatie

Een Local Exchange Server is een tweede mogelijkheid. Hier wordt Zarafa Exchange geïnstalleerd op een server van uw organisatie.

Een Local Exchange Server is een tweede mogelijkheid. Hier wordt Zarafa Exchange geïnstalleerd op een server van uw organisatie. Zarafa Exchange is een product waarbij u uw berichten, agenda, taken en contacten altijd ter beschikking stelt. Deel uw agenda met collega s, synchroniseer uw adresboek met uw smartphone of PDA en raadpleeg

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Introductie Veilig Samenwerken

Introductie Veilig Samenwerken Introductie Veilig Samenwerken Rotterdam 18 mei 2011 René Wiegers NLR Projectmanager Veilig Samenwerken Collaborative Engineering & Systems Department Aerospace Vehicles Division Rene.Wiegers@nlr.nl Nationaal

Nadere informatie

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Socio-technisch systemen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Systeem categoriën Technische op computer gesteunde systemen Systemen die HW en SW bevatten, maar waar

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica. Titel van het project: Rolnummerherkenning van op een kraan

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica. Titel van het project: Rolnummerherkenning van op een kraan HoGent Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Titel van het project: Rolnummerherkenning van op een kraan Datum: 17/11/12 Naam student: Cédric Verstraeten Interne promotor: Tim De Pauw In samenwerking

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN. http://www.ie-net.be - Workshop SharePoint 1

SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN. http://www.ie-net.be - Workshop SharePoint 1 SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN 1 WIE ZIJN WIJ? 2 WIE BENT U? Professional Op zoek naar productiviteit Samenwerken met Collega s Externe partijen Onderaannemers 3 WAT IS ONS PLAN? 1. Wat

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van VPN's m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Sparse columns in SQL server 2008

Sparse columns in SQL server 2008 Sparse columns in SQL server 2008 Object persistentie eenvoudig gemaakt Bert Dingemans, e-mail : info@dla-os.nl www : http:// 1 Content SPARSE COLUMNS IN SQL SERVER 2008... 1 OBJECT PERSISTENTIE EENVOUDIG

Nadere informatie

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint

Gebruikersvriendelijke beheer van bestanden in SharePoint #1 Oplossing wereldwijd. Bewezen in omgvangrijke omgevingen 100+ en 10.000+ gebruikers. GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. GeONE levert het volledige pakket aan SharePoint toepassingen

Nadere informatie

De Outlook en SharePoint integratie

De Outlook en SharePoint integratie Direct vanuit Outlook e-mailberichten en/of bijlagen opslaan in SharePoint ( drag and drop ). GeONE is uw partner voor SharePoint Informatie Management. Alle document management functionaliteiten beschikbaar

Nadere informatie

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica

Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica DEPARTEMENT TOEGEPASTE INGENIEURSWETENSCHAPPEN CAMPUS SCHOONMEERSEN - GENT Uitgebreid voorstel Masterproef Informatica Datum: 1/11/2008 Naam student: Pieter Vancoillie Algemene informatie: Naam van het

Nadere informatie

Research & development

Research & development Research & development Publishing on demand Workflow ondersteuning Typesetting Documentproductie Gespecialiseerd document ontwerp Web ontwerp en onderhoud Conversie Database publishing Advies Organisatie

Nadere informatie

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Wat is een database? Een verzameling van georganiseerde data Een database bestaat uit applicaties, SQL en het DBMS Watis eendbms? EenDBMS

Nadere informatie

Software Quality Assurance Plan

Software Quality Assurance Plan Software Quality Assurance Plan GameTrac Versie Datum Auteur(s) Opmerking 1.0 10-12-2010 Bram Bruyninckx Eerste iteratie 1 Door hieronder te tekenen verklaart u akkoord te zijn met dit document en zijn

Nadere informatie

Bijlage 9. UNI 120621.9 REB GD. Releasebeleid

Bijlage 9. UNI 120621.9 REB GD. Releasebeleid Releasebeleid Ondanks alle aan de samenstelling van de tekst bestede zorg, kan Newway Retail Solutions bv (Newway) géén enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele directe en/of indirecte schade,

Nadere informatie

Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa

Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa consulting - sourcing - solutions Azure in de praktijk o.a. case van Heineken en Talpa Marcel van Rijn Marco van Veen 9 januari 2014 Marcel van Rijn Mede oprichter Connect2Crowd Meer dan 15 jaar corporate

Nadere informatie

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1

CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Modellicenties voor open data Versie 1.1 CAG/13/12.12/DOC.104 bijlage 1 Licentiemodellen open data v1.1 2 Inleiding In deze nota worden een aantal modellicenties voorgesteld voor het ter beschikking stellen

Nadere informatie

SQL Plan Management in Oracle11g Harald van Breederode

SQL Plan Management in Oracle11g Harald van Breederode SQL Plan Management in Oracle11g Harald van Breederode Sinds de introductie van de Cost Based Optimizer (CBO) in Oracle7 hebben zowel database beheerders als database ontwikkelaars de wens om deze optimizer

Nadere informatie

1ste bach TEW. Informatiesystemen. samenvatting + minicases. uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 3.

1ste bach TEW. Informatiesystemen. samenvatting + minicases. uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 3. 1ste bach TEW Informatiesystemen samenvatting + minicases Q uickprinter Koningstraat 13 2000 Antwerpen www.quickprinter.be 119 3.50 EUR Nieuw!!! Online samenvattingen kopen via www.quickprintershop.be

Nadere informatie

FAQ Taxatool. Versie 1.1 Page 1 of 5 Uitgiftedatum: 10-1-2012. Frequently Asked Questions/Veelgestelde vragen

FAQ Taxatool. Versie 1.1 Page 1 of 5 Uitgiftedatum: 10-1-2012. Frequently Asked Questions/Veelgestelde vragen FAQ Taxatool Versie 1.1 Page 1 of 5 Uitgiftedatum: 10-1-2012 Inhoud: Wie heeft Taxatool ontwikkeld? 3 Wanneer kan ik gebruik maken van Taxatool? 3 Wat kost het gebruik van Taxatool? 3 Moet ik een programma

Nadere informatie

Archipol 6 voor gebruikers

Archipol 6 voor gebruikers Archipol 6 voor gebruikers Agenda Evolutie installed base Sterkten Archipol versie 6 Extra document types Module wapens Beheer Notulen 3 Archipol installed base Versie 4 : 31 % Versie 5 : 29 % Versie 6

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver Installatiehandleiding Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers (Accounting) Online 8.1 Copyright 2013 UNIT4 Software B.V., Sliedrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen?

Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen? Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen? Welke invloed heeft u op uw toeleveringsketen? En hoe kunt u invloed uitoefenen om uw (in)directe toeleveranciers maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

5 CLOUD MYTHES ONTKRACHT

5 CLOUD MYTHES ONTKRACHT 5 CLOUD MYTHES ONTKRACHT Na enkele jaren ervaring met de cloud, realiseren zowel gebruikers als leveranciers zich dat enkele van de vaakst gehoorde mythes over cloud computing eenvoudigweg... niet waar

Nadere informatie

DIT PROGRAMMA EN EEN ADOBE ID DIENT TE GEBEUREN VOORDAT U BOEKEN KOOPT!

DIT PROGRAMMA EN EEN ADOBE ID DIENT TE GEBEUREN VOORDAT U BOEKEN KOOPT! BELANGRIJKE NOOT OVER e-books: e-books in epub formaat, zijn beveiligd met DRM (Digital Rights Management) Om digitale E-Books te kopen, downloaden en lezen op uw ereader, epub formaat, heeft u het programma

Nadere informatie

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Software Test Plan PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie 1 Versie

Nadere informatie

Is APEX a worthy substitute for Oracle Forms?

Is APEX a worthy substitute for Oracle Forms? your oracle solu+ons partner Is APEX a worthy substitute for Oracle Forms? APEX for mission critical applications: the Groupm business-case By Ronny Boeykens & Stijn Van Raes iadvise o Opgericht in 2004

Nadere informatie

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren M A P I N F O E X P O N A R E Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren INTRODUCTIE VAN MAPINFO EXPONARE MapInfo Exponare is ontwikkeld om gebruikers toegang

Nadere informatie

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365

1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 1 Dienstbeschrijving Lancom Workspace 365 2 Inleiding Lancom biedt haar klanten reeds sinds 2007 de mogelijkheid om te gaan werken van uit een Cloud model waarbij de servers in een datacenter van Lancom

Nadere informatie

Readiness Assessment ISMS

Readiness Assessment ISMS Readiness Assessment van ISMS ISO/IEC27001:2005 1 Senior Internal/IT auditor Luyke Tjebbes EMIA RO CISA Lead Auditor ISO/IEC27001:2005 Projectleider ISO assessment 2 Wat is ISO 27001 eigenlijk? ISO/IEC

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Wordpress aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 7 november 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Wordpress aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 7 november 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Wordpress aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 7 november 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

Software Design Document

Software Design Document Software Design Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business rules scheiden kennis van processen 1 Agenda 18:30-18:40 Opening 18:40-19:15 Het scheiden van kennis en processen Peter Nobels,

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor

Master Software Engineering. Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Master Software Engineering Inhoud, begeleiding, tentamen dr. Anda Counotte Docent en mentor Thema Software Architectuur Design Patterns (DP) ir. Sylvia Stuurman, dr.ir. Harrie Passier en dr. Bastiaan

Nadere informatie

6-4-2015. Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info. Docent: Marcel Gelsing. Les 1

6-4-2015. Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info. Docent: Marcel Gelsing. Les 1 Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentaties downloaden op: www.gelsing.info 1 Maak een (verbeter)voorstel voor Enterprise Architectuur, waarbij u zowel de mogelijkheden als de beperkingen van

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

XML. Alle tekortkomingen op een rijtje! (en een paar pluspunten...) Marc de Graauw http://www.marcdegraauw.com/

XML. Alle tekortkomingen op een rijtje! (en een paar pluspunten...) Marc de Graauw http://www.marcdegraauw.com/ XML Alle tekortkomingen op een rijtje! (en een paar pluspunten...) De geschiedenis van XML SGML Standard Generalized Markup Language IBM: back to the sixties... Markup: structuur, niet processing HTML:

Nadere informatie

Beveiligen van PDF documenten (deel 3)

Beveiligen van PDF documenten (deel 3) Beveiligen van PDF documenten (deel 3) Colin van Oosterhout Business development manager Acrobat Adobe Systems Benelux Redactie en documenten onderzoeken Nieuw in Acrobat 8 professional Redaction Blijvend

Nadere informatie

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0 Media Hans Roeyen V 3.0 12 maart 2015 Inhoud 1. (Multi)Media op websites... 3 2. Flash en Websites... 4 3. Video op je website... 4 3.1. YouTube insluiten op de pagina... 4 3.2. Video zonder YouTube...

Nadere informatie

Software Test Document

Software Test Document Software Test Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Overzicht van oplossingen Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Wat u leert De opkomst van nieuwe technologieën zoals cloud, mobiliteit, sociale media en video die

Nadere informatie

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst?

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Louis Joosse Principal Consultant Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud van of voortvloeiende uit dit document

Nadere informatie

Masterclass. SharePoint 2010 in het Onderwijs

Masterclass. SharePoint 2010 in het Onderwijs Masterclass SharePoint 2010 in het Onderwijs Masterclass SharePoint 2010 in het Onderwijs De driedaagse Masterclass SharePoint 2010 in het Onderwijs heeft als doel deelnemers kennis en vaardigheden bij

Nadere informatie

Analyse Vlaamse portaal applicaties

Analyse Vlaamse portaal applicaties Audit opdracht Analyse Vlaamse portaal applicaties Hans C. Arents, kenniscentrummanager Cel Media-innovatie, Departement Wetenschap, Innovatie en Media Tel: (02) 553 45 63 Fax: (02) 553 45 79 E-mail: hans.arents@wim.vlaanderen.be

Nadere informatie

ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM

ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM MEMO: ONZE INTERPRETATIE VAN HET KNOOPPUNT PLATFORM Boek.be 1 INHOUDSTAFEL 1 INHOUDSTAFEL... 2 2 ALGEMENE INFORMATIE... 3 2.1 DOCUMENT INFO... 3 2.2 NASCOM INFO... 3 2.3 KLANT INFO... 3 3 INTERPRETATIE

Nadere informatie

Seclore FileSecure: beveiliging zonder grenzen!

Seclore FileSecure: beveiliging zonder grenzen! Seclore FileSecure: beveiliging zonder grenzen! Naam auteur : S. Liethoff Type document : Whitepaper Datum versie : 14-02-2013 1. Seclore FileSecure: Beveiliging zonder grenzen! Seclore FileSecure is een

Nadere informatie

Moderne vormen van samenwerken Maarten Groeneveld

Moderne vormen van samenwerken Maarten Groeneveld Moderne vormen van samenwerken Maarten Groeneveld Samenwerken Het moderne kantoor met Office 365 Maarten Groeneveld ICT Adviseur - ICT Architectuur - Sourcing - Business & IT Alignment 1. Introductie Visie

Nadere informatie

Ervaar het Beste van Online. In-Store.

Ervaar het Beste van Online. In-Store. Ervaar het Beste van Online. In-Store. AOPEN maakt gebruik van de laatste ontwikkelingen op het gebied van IT met als doel de digitale communicatie binnen een winkelomgeving te versterken. Door samen te

Nadere informatie

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl

Waarom Webfysio? www.webfysio.nl - team@webfysio.nl Uw cliënt verdient toch maatwerk zorg? Waarom Webfysio? Uw eigen online en blended maatwerk zorgpakketten aanbieden Uw cliënten ondersteunen met online agenda, notificaties en herinneringen Direct online

Nadere informatie

SVHT-IT. Mission statement

SVHT-IT. Mission statement SVHT-IT Mission statement Wij leveren oplossingen en diensten aan het MKB op het gebied van ICT, waarbij service, flexibiliteit en een persoonlijke relatie met de klant voorop staan SVHT-IT is een onderneming

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting

Curriculum 2015-2016 Afkortingen Bachelor Informatica Propedeuse Postpropedeuse Start Vervolg Afsluiting 60,0 Gebonden keuze (8,6 EC) Afsluiting Curriculum 2015-2016 Opleidingen Open Universiteit, faculteit Management, Science & Technology, wetenschapsgebied Informatica en informatiekunde, geldig vanaf 1-9-2015 Afkortingen European Credits (studiepunten)

Nadere informatie

Complicaties registreren Een hulpmiddel bij aanschaf en gebruik van software

Complicaties registreren Een hulpmiddel bij aanschaf en gebruik van software 2 Complicaties registreren Een hulpmiddel bij aanschaf en gebruik van software Complicaties registreren Een hulpmiddel bij aanschaf en gebruik van software Landelijke standaarden en software 1 Resultaten

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture Software architecture IM0203 TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN Vraag 1 Vraag 1a Veel van de in het werkboek besproken patterns kunnen ingezet worden voor het referentiesysteem. We lopen de patterns hier stuk

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat:

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat: Training Trainingscode Duur Gepubliceerd Taal Type Leermethode Kosten SF2015V8 4 dagen 02/02/2015 Nederlands & Engels Developer, basis Invidueel & klassikaal Op aanvraag Deze training richt zich op het

Nadere informatie

AllSolutions 10.0.24. Online samenwerken. Algemeen

AllSolutions 10.0.24. Online samenwerken. Algemeen AllSolutions 10.0.24 Online samenwerken Documenten bij een entiteit aan kringen koppelen Met kringen kunt u samenwerken met personen in een bepaalde groep. Bijvoorbeeld alle medewerkers binnen uw bedrijf,

Nadere informatie

Die inputs worden op een gecontroleerde manier aangeboden door (test) stubs. De test driver zorgt voor de uiteindelijke uitvoering ervan.

Die inputs worden op een gecontroleerde manier aangeboden door (test) stubs. De test driver zorgt voor de uiteindelijke uitvoering ervan. Nota: Schrijf je antwoorden kort en bondig in de daartoe voorziene velden. De puntenverdeling is 2 punten per theorie-vraag en 8 punten per oefening. Het totaal is 40. Vraag 1. Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Hoe schaf je Microsoft producten aan?

Hoe schaf je Microsoft producten aan? Hoe schaf je Microsoft producten aan? Emile van Thienen Senior Software License Specialist emile@centralpoint.nl Microsoft Licenties Wat zijn Microsoft licenties Gebruikers recht/overeenkomst Elke onderneming

Nadere informatie

Beschrijving OpenTunnel koppelvlak met MijnOverheid BerichtenBox

Beschrijving OpenTunnel koppelvlak met MijnOverheid BerichtenBox Beschrijving OpenTunnel koppelvlak met MijnOverheid BerichtenBox INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 OPVRAGEN GEABONNEERDEN... 4 MASSALE AANLEVERING OP BASIS VAN META- DATA VIA XML... 5 MASSALE AANLEVERING MET

Nadere informatie

1. De dienst in het kort 3. 2. Voordelen 3. 3. Context 3. 4. Huidige en beoogde klanten 4. 5. Beschrijving van de dienst 4 5.

1. De dienst in het kort 3. 2. Voordelen 3. 3. Context 3. 4. Huidige en beoogde klanten 4. 5. Beschrijving van de dienst 4 5. DIENST: EID DSS Dienstcode: Dienstengroep: Infrastructuur Doelpubliek: Partners Documentversie: V 1.0 Inhoudsopgave 1. De dienst in het kort 3 2. Voordelen 3 3. Context 3 4. Huidige en beoogde klanten

Nadere informatie

De alles-in-1 Zorgapp

De alles-in-1 Zorgapp De alles-in-1 Zorgapp Tevreden cliënten en medewerkers Impact van zorgapps op de zorgverlening Meerwaarde van zorgapps in het zorgproces De rol van de zorgverlener verandert in rap tempo door nieuwe technologie

Nadere informatie

Curriculum Vitae Ishak Atak. www.ishakatak.nl. Naam : Ishak Atak Roepnaam : Ishak. Woonplaats : Utrecht Geboorte datum : 13-05-1983

Curriculum Vitae Ishak Atak. www.ishakatak.nl. Naam : Ishak Atak Roepnaam : Ishak. Woonplaats : Utrecht Geboorte datum : 13-05-1983 Naam : Ishak Atak Roepnaam : Ishak Woonplaats : Utrecht Geboorte datum : 13-05-1983 Tel. : +316-46 17 76 00 Beschikbaar : Full time December 2015 Email: : contact@ishakatak.nl Datum CV : November 2015

Nadere informatie

BUSINESS RISK MANAGEMENT

BUSINESS RISK MANAGEMENT BUSINESS RISK MANAGEMENT Algemene benadering FEDICT Quick-Win-methode Datum Auteur Versie 24/8/26 A. Huet - A. Staquet V1. Inhoud 1 DOELSTELLING VAN HET DOCUMENT... 2 2 DEFINITIES... 2 3 PRINCIPE... 3

Nadere informatie

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder Stand van zaken 17 Maart 2007 Inhoud Probleemgebied afstudeerproject Oplossingsgebied afstudeerproject

Nadere informatie

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen

E-resultaat aanpak. Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen E-resultaat aanpak Meer aanvragen en verkopen door uw online klant centraal te stellen 2010 ContentForces Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,

Nadere informatie

Effectief opslaan en terugvinden van informatie OFFICE FILING

Effectief opslaan en terugvinden van informatie OFFICE FILING Effectief opslaan en terugvinden van informatie OFFICE FILING Snelle toegang tot uw dossiers optimaliseert uw productiviteit Informatie vormt de levenslijn binnen uw onderneming de basis van effectieve

Nadere informatie

Hoe schaf je Microsoft producten aan?

Hoe schaf je Microsoft producten aan? Hoe schaf je Microsoft producten aan? Emile van Thienen Software Licensing Specialist emile@centralpoint.nl Twitter mee op #CPCP Microsoft Licenties Wat zijn Microsoft licenties Gebruikers recht/overeenkomst

Nadere informatie

Catalogger 9.0 features

Catalogger 9.0 features features Catalogger software maakt het onderhouden van productassortimenten en het genereren van catalogi steeds eenvoudiger. Versie 9.0 zit vol met nieuwe features en verbeteringen. Vanaf nu is er Unicode

Nadere informatie

De koppeling tussen ING Internetbankieren en Unit4 Multivers Online. De versies Small, Medium, Large en XtraLarge

De koppeling tussen ING Internetbankieren en Unit4 Multivers Online. De versies Small, Medium, Large en XtraLarge De koppeling tussen ING Internetbankieren en Unit4 Multivers Online De versies Small, Medium, Large en XtraLarge Unit4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht

Nadere informatie