Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Keuzes rond leven en dood

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Keuzes rond leven en dood"

Transcriptie

1 Keuzes rond leven en dood

2 KEUZES ROND LEVEN EN DOOD Inhoudsopgave 1 Ter inleiding 2 Niet-reanimeren 3 Palliatieve sedatie 4 Afzien van (verder) behandelen (abstinerend beleid) 5 Euthanasie 6 Orgaan en weefseldonatie 7 Adressenlijst

3 1 TER INLEIDING Als u ernstig ziek bent, kunt u voor belangrijke en soms moeilijke keuzes komen te staan. Keuzes waarbij het gaat om leven en dood. Stel dat u een ernstige ziekte heeft zonder kans op herstel, wilt u dan alle mogelijke behandelingen ondergaan of is er voor u een grens? En als u in zeer slechte conditie bent en u krijgt een hartstilstand, wilt u dan gereanimeerd worden? Deze brochure is bedoeld als handreiking voor patiënten op het moment dat zij te maken krijgen met dergelijke ingrijpende beslissingen. Verder kan de brochure van nut zijn voor patiënten bij wie deze kwesties (nog) niet aan de orde zijn maar die zich wel alvast willen oriënteren. IN GESPREK MET UW ARTS Wordt u vanwege uw ziekte behandeld in het ziekenhuis, dan zult u beslissingen over zorg en behandeling altijd nemen in nauw overleg met uw arts. Samen met uw arts weegt u de voors en tegens van een bepaalde keuze tegen elkaar af om uiteindelijk tot een weloverwogen besluit te komen. Daarnaast kan het helpen om ook eens met andere hulpverleners van gedachten te wisselen, zoals een medisch maatschappelijk werker, een geestelijk verzorger, een psycholoog of een gespecialiseerde verpleegkundige. Ook uw huisarts kan hierbij een rol spelen. Immers, de beslissing die u neemt moet niet alleen vanuit medisch oogpunt de juiste zijn maar moet ook passen bij u als persoon, uw privé-situatie en uw levensbeschouwelijke achtergrond. EEN LEIDRAAD Deze brochure is bedoeld als aanvulling op de gesprekken die u heeft met uw arts en eventuele anderen. Keuzes rond leven en dood zijn ingewikkeld en ingrijpend. Het is moeilijk om de verschillende mogelijkheden en hun consequenties in één keer te overzien. Dat geldt zeker als u plotseling ernstig ziek bent geworden en u totaal onvoorbereid bent op de beslissingen die u moet nemen. In dat geval kan het zinvol zijn om de belangrijkste informatie op schrift te hebben. Maar ook als uw ziekte een geleidelijk proces is, waarin u voldoende tijd heeft om na te denken over wat u mogelijk te wachten staat, kan deze brochure u helpen om uw gedachten te ordenen.

4 WELKE ONDERWERPEN? De onderwerpen die in deze brochure aan de orde komen, roepen bij de betrokkenen doorgaans veel emoties op. Bovendien is men vaak niet goed op de hoogte van wat er eigenlijk mogelijk is aan zorg en behandeling, waardoor onzekerheid en verwarring ontstaat. Dat ziekte en overlijden verdriet, boosheid en andere heftige gevoelens teweeg brengen, is logisch. Misverstanden over de behandeling en zorg die iemand krijgt of kan krijgen, moeten echter zoveel mogelijk worden voorkomen. Deze brochure is bedoeld om op dat punt meer duidelijkheid te scheppen. Achtereenvolgens kunt u lezen over de gang van zaken rond: niet-reanimeren palliatieve sedatie afzien van (verdere) behandeling (zogenaamd abstinerend beleid) euthanasie orgaan- en weefseldonatie. PARTNER OF FAMILIE? Als u een partner heeft of naaste familie, is deze informatie nadrukkelijk ook voor hen bedoeld. In situaties waarin sprake is van een ernstige ziekte of overlijden, kan de partner of naaste familie een centrale rol vervullen. In dat geval is het belangrijk dat ook zij op de hoogte zijn van de keuzemogelijkheden die er zijn. Ook als u een gesprek heeft met uw arts of een andere hulpverlener, kan het nuttig zijn als uw partner of een ander vertrouwd iemand daarbij aanwezig is. Hoe beter u bent voorbereid, hoe beter u bepaalde keuzes kunt maken.

5 2 NIET-REANIMEREN Reanimeren: ja, tenzij Bij een hartstilstand houdt uw hart op met kloppen en haalt u geen adem meer. Stel dat u tijdens uw opname in het ziekenhuis plotseling een hartstilstand zou krijgen, dan wordt u altijd gereanimeerd, tenzij anders met u is afgesproken. Door middel van hartmassage en beademing probeert men het hart in dat geval weer op gang te brengen. Als er snel gereanimeerd wordt en u bent redelijk gezond, dan is er een kans dat u de hartstilstand overleeft. Het komt echter regelmatig voor dat iemand na een reanimatie toch nog overlijdt. Mw. Jansen (66 jaar) heeft een ernstige vorm van suikerziekte die haar nieren en bloedvaten heeft aangetast. Haar hart is ook slecht. Zij wordt opgenomen in het ziekenhuis, omdat ze geopereerd moet worden aan haar voet vanwege doorbloedingsproblemen. De arts bespreekt het volgende met mw. Jansen: 'Stel dat u een hartstilstand zou krijgen, wat doen we dan? We zouden u in dat geval kunnen reanimeren, maar gezien uw slechte bloedvaten en nierfunctie is de kans groot dat u er na de reanimatie erg slecht aan toe bent. Medisch gezien ben ik er daarom niet voor om u te reanimeren. Dat betekent dus dat u bij een eventuele hartstilstand zou komen te overlijden. U schrikt hier misschien van, maar het wil beslist niet zeggen dat wij uw situatie van dit moment hopeloos vinden. Integendeel, ik verwacht dat wij aan de toestand van uw voet veel kunnen verbeteren. Wij zullen dan ook ons best doen u zo goed mogelijk te behandelen.' Omdat mw. Jansen toch nog wel wat vragen heeft, legt de arts nog eens goed uit wat niet-reanimeren precies inhoudt en waarom een reanimatie in haar geval zinloos zou zijn. Mw. de Keizer (61 jaar) weet heel zeker dat zij bij een eventuele hartstilstand niet gereanimeerd wil worden. Om de garantie te hebben dat dit ook inderdaad niet gebeurt, heeft zij een wilsverklaring opgesteld en bovendien draagt zij een penning waarop te lezen is dat zij niet gereanimeerd wil worden. In overleg met haar huisarts is zij enige tijd geleden tot

6 deze persoonlijke keuze gekomen. Haar naaste familie is ook van haar beslissing op de hoogte. In het ziekenhuis laat ze haar wilsverklaring zien aan de anesthesist die met haar een intake-gesprek heeft. Tijdens het opnamegesprek op de verpleegafdeling brengt ze haar besluit ook nog eens naar voren. De wens van mw. de Keizer wordt genoteerd in haar medisch dossier. Stel dat mw. de Keizer tijdens haar opname inderdaad plotseling een hartstilstand krijgt, dan wordt haar wens om niet gereanimeerd te worden, gerespecteerd. NIET-REANIMEREN: WENS VAN DE PATIËNT U kunt er ook zelf voor kiezen om na een hartstilstand niet gereanimeerd te worden. Als u redenen heeft om niet gereanimeerd te willen worden, dan wordt die wens gerespecteerd, ook als uw arts van mening is dat een reanimatie medisch gezien wel zinvol is. Als u niet gereanimeerd wilt worden, dan wordt van u verwacht dat u dat zelf bij uw arts ter sprake brengt. Doet u dat niet en is er voor uw arts geen medische reden om u niet te reanimeren, dan vindt er na een hartstilstand altijd reanimatie plaats. Is het uw eigen wens om niet gereanimeerd te worden, dan moet u daarvan een schriftelijke verklaring afgeven. NIET-REANIMEREN: EEN MEDISCHE BESLISSING Er kan voor gekozen worden om u na een hartstilstand niet te reanimeren. In dat geval overlijdt u binnen een paar minuten. Een arts kan ertoe besluiten om u niet te reanimeren, als een reanimatie zinloos is. Dat wil zeggen, als het zeker is dat u de reanimatie niet overleeft of als u een zo ernstige en ongeneeslijke ziekte heeft, dat een reanimatie geen reëel doel dient. Het is niet altijd mogelijk om dat van tevoren met u te bespreken. Uw situatie kan onverwacht zodanig verslechteren, dat een arts niet meer de gelegenheid heeft om met u te praten over wel of niet reanimeren. Treedt er in dat geval een hartstilstand op en is duidelijk dat een reanimatie geen zin heeft, dan heeft een arts het recht te besluiten om niet te reanimeren. VAN GEDACHTEN VERANDEREN Het kan gebeuren dat u van gedachten verandert en bij een hartstilstand toch gereanimeerd wilt worden. Ook dan wordt uw wens gerespecteerd. Geef dit wel heel

7 duidelijk door aan uw arts en aan alle anderen die bij uw behandeling en verzorging betrokken zijn, het liefst ook schriftelijk. SCHRIFTELIJK VASTGELEGD Als met u is afgesproken dat u na een hartstilstand niet gereanimeerd wordt, dan wordt daarvan in uw medisch dossier een aantekening gemaakt. Op deze manier is voor iedereen die betrokken is bij uw behandeling of verpleging, duidelijk wat er bij een eventuele hartstilstand wel of niet moet gebeuren. PARTNER OF FAMILIE Als u een hartstilstand zou krijgen en uw partner of iemand van uw familie zou net op dat moment bij u op bezoek zijn, dan mag deze ook bij de reanimatie blijven. Het bijwonen van een reanimatie wordt meestal als een schokkende gebeurtenis ervaren, zeker als de patiënt tijdens de reanimatie overlijdt. Voor wie daaraan behoefte heeft, is er daarom gelegenheid om in de periode na de reanimatie een gesprek te hebben met de verpleegkundige, de behandelend arts of een andere hulpverlener.

8 3 PALLIATIEVE SEDATIE Als u op een gegeven moment zo ernstig ziek bent dat u naar alle waarschijnlijkheid nog maar heel kort zult leven en u heeft ondraaglijke klachten, die niet op behandeling reageren (bijvoorbeeld erge pijn, hevige benauwdheidsklachten of angstgevoelens), dan kan gekozen worden voor zogenaamde palliatieve sedatie. Bij palliatieve sedatie krijgt u medicijnen toegediend die uw bewustzijn verlagen om zo uw lijden te verlichten (palliatief betekent: gericht op verlichting van de klachten; sedatie betekent: het toedienen van kalmerende medicijnen). AFSCHEID Het besluit om over te gaan tot palliatieve sedatie is in de meeste gevallen ingrijpend. Als de behandeling eenmaal is ingezet, wordt daarmee in het algemeen doorgegaan totdat u overlijdt. Door de medicijnen die u krijgt, raakt u in een diepe slaap waardoor u niet meer kunt communiceren met uw naasten. Als u afscheid wilt nemen van uw omgeving, kunt u dat dan ook het beste doen voordat de behandeling gestart wordt. Dhr. de Wit (73 jaar) ligt al ruim een week in het ziekenhuis. Hij is ongeneeslijk ziek en het lijkt alsof het einde van zijn leven heel dichtbij is. Omdat hij alleen woont, kon hij thuis niet meer verpleegd worden. Zijn kinderen wonen ver weg. Dhr. de Wit heeft veel pijn en is erg onrustig. De behandelend arts stelt in een gesprek met de patiënt en zijn familie voor om te beginnen met palliatieve sedatie. Hij legt uit dat dhr. de Wit door de medicijnen waarschijnlijk in een diepe slaap terecht zal komen. Het toedienen van vocht en voeding zal niet meer nodig zijn. De gewone lichamelijke zorg zal voor zover dat gewenst is, wel gewoon doorgaan. De arts vertelt ook dat dhr. de Wit in zijn slaap kan gaan rochelen, maar dat hij daar zelf niks van zal merken. Zonodig kunnen hiervoor extra medicijnen worden gegeven. Als de familie vraagt hoe lang dhr. de Wit nog te leven heeft, zegt de arts dat het moeilijk is om daar iets concreets over te zeggen. Als de kinderen van dhr. de Wit daar prijs op stellen, mogen zij bij hun vader blijven zolang zij willen, ook 's nachts. Als dhr. de Wit afscheid heeft genomen van zijn kinderen en kleinkinderen, wordt gestart met palliatieve sedatie. Drie dagen later overlijdt dhr. de Wit in alle rust.

9 IN OVERLEG Uw arts is degene die beslist of u in aanmerking komt voor palliatieve seditatie. Dit gebeurt echter niet zonder dat dit eerst met u en/of uw familie is overlegd. Het is ook mogelijk dat gekozen wordt voor palliatieve sedatie op het moment dat u zelf al niet meer aanspreekbaar bent. In dat geval bespreekt de arts met uw partner of familie wat voor u het beste is. Tijdens het toedienen van palliatieve sedatie controleert uw arts regelmatig of de dosering van de medicijnen moet worden aangepast. Dit gebeurt bij voorkeur in samenspraak met de verpleegkundigen die voor u zorgen en uw naasten. STOPPEN MET ETEN EN DRINKEN De beslissing om over te gaan tot palliatieve sedatie, vindt plaats op een moment dat u binnen afzienbare tijd zult overlijden. In die laatste fase van uw leven eet en drinkt u vaak nog maar heel weinig of helemaal niet. Vanaf het moment dat gestart wordt met palliatieve sedatie, krijgt u helemaal geen vocht of voeding meer, ook niet via een infuus of sonde. ONJUIST Er wordt wel eens gedacht dat palliatieve sedatie ook bedoeld is om iemand sneller te laten overlijden. Dat is niet waar. Palliatieve sedatie heeft uitsluitend tot doel om in de laatste levensfase iemands lijden te verlichten. Palliatieve sedatie is om die reden iets anders dan euthanasie. Het is wel mogelijk dat aanvullende maatregelen in het kader van palliatieve sedatie, zoals het stopzetten van bepaalde medicijnen of het staken van zuurstoftoediening tot gevolg hebben dat het leven van de patiënt wordt verkort. Dergelijke maatregelen worden echter alleen getroffen in overleg met u of uw naasten.

10 4 AFZIEN VAN (VERDER) BEHANDELEN (ABSTINEREND BELEID) Stel dat u ongeneeslijk ziek bent en er zo slecht aan toe bent dat u waarschijnlijk niet lang meer zult leven. In dat geval kan uw arts van mening zijn dat het medisch gezien zinloos is om te proberen uw leven met kunst en vliegwerk nog zo lang mogelijk te rekken. Er kan dan voor gekozen worden om af te zien van iedere verdere behandeling die uw leven zou verlengen. Dit heet 'abstinerend beleid'. In een situatie waarin u niet meer bij kennis bent, kan uw arts zonder uw toestemming besluiten om te stoppen met behandelen. Bent u wel aanspreekbaar, dan overlegt uw arts eerst met u. Afhankelijk van uw gezondheidstoestand kan het besluit om niet meer te behandelen tot gevolg hebben dat u vrij snel daarna overlijdt. EIGEN KEUZE U kunt er ook zélf voor kiezen om niet meer behandeld te worden. Als u ernstig ziek bent en er is geen enkele kans op verbetering, ervaart u alle medische zorg misschien alleen maar als belastend. Het kan dan een opluchting zijn om het proces van sterven z'n natuurlijke gang te laten gaan. Voordat uw arts aan uw verzoek om te stoppen met behandelen tegemoet komt, zal deze eerst van u willen weten of u over uw beslissing heeft nagedacht. Als blijkt dat u een goed doordachte keuze heeft gemaakt, zal uw arts zeker gehoor geven aan uw wens. Uw arts is hier zelfs toe verplicht. Mw. Jonker (70 jaar) is op straat gereanimeerd en naar het ziekenhuis gebracht. Ze is al jaren hartpatiënt. Wanneer ze in het ziekenhuis ligt, gaat het niet goed met haar. Ze is buiten bewustzijn, wordt kunstmatig beademd en reageert niet op prikkels tijdens het onderzoek van de neuroloog. Alles wijst erop dat ze een ernstige hersenbeschadiging heeft. Ook haar hart functioneert heel slecht. De artsen die haar behandelen, zijn van mening dat verder behandelen medisch gezien zinloos is. Zij besluiten dan ook dat het beter is om de behandeling van mw. Jonker stop te zetten. In een gesprek met de familie wordt uitgelegd waarom ervoor gekozen is om mw. Jonker niet meer te behandelen. De familie kan zich in deze keuze vinden. In overleg wordt de kunstmatige beademing stopgezet en worden er geen medicijnen meer toegediend. Vrij kort daarna overlijdt mw. Jonker heel rustig.

11 IN DE PRAKTIJK De beslissing om af te zien van verdere behandeling houdt onder anderen in dat u geen medicijnen meer krijgt om langer in leven te blijven. Stel dat u tijdens uw opname in het ziekenhuis een longontsteking zou oplopen, dan krijgt u dus geen antibiotica. Het kunstmatig toedienen van vocht of voeding om u in zo goed mogelijke conditie te houden, wordt ook stopgezet. Datzelfde geldt voor kunstmatig beademen. Als u niet meer medisch behandeld wordt, wil dat niet zeggen dat u verder aan uw lot wordt overgelaten. De verpleegkundige zorg gaat gewoon door en alles wordt in het werk gesteld om uw laatste levensfase met zo weinig mogelijk klachten te laten verlopen (dit wordt ook wel palliatieve zorg genoemd). Zo zal men bij pijn of benauwdheid proberen uw klachten te verlichten met medicijnen. En ook in andere gevallen, bijvoorbeeld als u erg dorstig bent of angstig, zal steeds gekeken worden op welke manier uw klachten of ongemakken het beste verholpen kunnen worden.

12 5 EUTHANASIE Euthanasie houdt in dat uw arts op uw uitdrukkelijke verzoek een einde maakt aan uw leven. Dit gebeurt door het toedienen van middelen die direct de dood tot gevolg hebben. Dhr. Pieterse (86 jaar) is onlangs met zijn fiets gevallen. Op de afdeling Spoed Eisende Hulp van het ziekenhuis wordt een gebroken heup geconstateerd. Dhr. P. is altijd goed gezond geweest. Hij woont alleen en heeft geen kinderen of naaste familie. Een paar jaar geleden heeft hij een euthanasieverklaring laten opstellen. Dit is zijn eerste ziekenhuisopname. De gebroken heup doet erg pijn en dhr. P. ziet de bui hangen. Hij wil niet geopereerd worden en daarna naar een verpleeghuis. Dan liever een spuitje. De arts van dhr. P. legt hem uit dat euthanasie in zijn geval echt niet aan de orde is. Alle kans dat hij over een tijdje weer gewoon rondloopt. En inderdaad, na de operatie en drie maanden revalidatie kan dhr. P. weer gewoon naar huis. Mw. Westra (82 jaar) is ongeneeslijk ziek en sinds enige tijd opgenomen in het ziekenhuis. Bij een eerdere opname heeft ze al met haar behandelend arts gesproken over euthanasie. Nu brengt ze het onderwerp nogmaals ter sprake. Ze heeft erge pijn, is verschrikkelijk moe en ziet vreselijk op tegen het moment dat ze, zoals ze het noemt, 'haar tijd moet uitzitten'. Mw. Westra weet goed wat ze wil. Ze heeft een euthanasieformulier ingevuld en heeft haar keuze voor euthanasie inmiddels ook uitgebreid besproken met haar kinderen. Haar man is al overleden. De kinderen van mw. Westra hebben het er eerst erg moeilijk mee, maar uiteindelijk respecteren ze de beslissing van hun moeder. De arts van mw. Westra is bereid haar verzoek om euthanasie in te willigen nadat hij heeft geconstateerd dat aan alle zorgvuldigheidseisen is voldaan. Vervolgens krijgt Mw. Westra een zgn. SCEN -arts bij haar bed die haar enkele vragen stelt. Ze weet dat dit bij de procedure hoort. Daarna wordt een tijdstip afgesproken voor de euthanasie: donderdagmiddag om uur gaat het gebeuren. Voor haar kinderen, voor de verpleegkundigen van de afdeling en ook voor haar arts is dit een heel moeilijk moment. Zelf is mw. Westra rustig. Ze is ervan overtuigd dat dit is wat ze wil. Ze vindt het fijn dat de

13 verpleegkundige die haar de afgelopen dagen heeft begeleid, tot het laatst bij haar blijft. Vlak voordat ze de injecties krijgt (eerst een middel om in slaap te vallen en daarna een middel waardoor het hart stopt met kloppen), kijkt ze de mensen die rond haar bed staan, nog eens goed aan en bedankt ze de arts voor het feit dat hij dit voor haar wil doen. OP UW VERZOEK Als u met uw arts de mogelijkheid van euthanasie wilt bespreken, dient u daar zelf over te beginnen. Uw arts zal het onderwerp niet uit zichzelf aankaarten. Het initiatief ligt bij u. Als uw arts op de hoogte is van uw verzoek om euthanasie, betekent dit niet dat hij/zij daaraan zonder meer zijn medewerking zal verlenen. Uw arts moet er in ieder geval van overtuigd zijn dat het van uw kant een weloverwogen keuze is, waarover u goed heeft nagedacht en waar u ook helemaal achter staat. Om te beginnen moet u een reëel beeld hebben van uw ziekte, de vooruitzichten en de eventuele alternatieven die er zijn om uw lijden te verlichten. Ook moet het voor uw arts duidelijk zijn dat uw verzoek niet wordt ingegeven door druk van anderen. Verder is het voor uw arts belangrijk om te weten of uw verzoek niet in een opwelling is gedaan, bijvoorbeeld onder invloed van een (tijdelijke) depressie. Om u in uw beslissingsproces zo goed mogelijk te kunnen begeleiden en ook om zijn/haar eigen standpunt te bepalen, zal uw arts regelmatig gesprekken met u hebben. UITZICHTLOOS EN ONDRAAGLIJK LIJDEN Ook als het uw uitdrukkelijke wens is om euthanasie te laten plaatsvinden, wil dat nog niet zeggen dat deze wens kan worden ingewilligd. Euthanasie is namelijk alleen toegestaan, als bij u sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden dat op geen enkele andere aanvaardbare manier kan worden verholpen. Het is aan uw arts om na te gaan of dat in uw geval ook inderdaad zo is. UITZICHTLOOS U heeft te maken met uitzichtloos lijden als u ongeneeslijk ziek bent en als het vooruitzicht is dat uw toestand alleen nog maar zal verslechteren. Uw arts zal vrij goed kunnen inschatten in hoeverre dit in uw situatie aan de orde is.

14 ONDRAAGLIJK Vaststellen of er sprake is van ondraaglijk lijden, is meestal lastiger voor een arts omdat uw persoonlijke beleving daarbij een grotere rol speelt. Als een arts op dit punt twijfels heeft, zal hij/zij uw euthanasieverzoek waarschijnlijk afwijzen. GEEN ALTERNATIEVEN Uw arts zal altijd eerst samen met u nagaan welke mogelijkheden er zijn om uw lijden te verlichten en de kwaliteit van uw leven zo draaglijk mogelijk te houden. Euthanasie geldt als uiterste 'redmiddel', en is dus pas aan de orde op het moment dat er geen andere oplossingen meer voorhanden zijn. WILSVERKLARING Het is altijd verstandig om uw verzoek om euthanasie vast te (laten) leggen. Stel dat u in de loop van uw ziekte wilsonbekwaam wordt, dan kan uw arts overwegen om op grond van uw schriftelijke wilsverklaring uw wens toch in te willigen. Houdt u er echter rekening mee dat er allerlei redenen kunnen zijn waarom uw arts het recht heeft uw verzoek niet te honoreren. Als u een wilsverklaring heeft opgesteld, bespreek die dan met uw arts. Hoe duidelijker het voor uw arts is wat u bedoelt, hoe groter de kans dat uw arts later aan uw verzoek tegemoet kan komen. Het is het beste om uw wilsverklaring in uw eigen woorden op te (laten) stellen. Als u dit moeilijk vindt dan kunt u zich wenden tot de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE, adres: zie verderop in deze brochure), die formulieren uitgeeft voor alle vormen van wilsverklaringen. RAADPLEGING VAN EEN ANDERE ARTS Voordat uw arts instemt met een verzoek om euthanasie, moet hij/zij altijd eerst een andere arts raadplegen. Meestal is dat een speciaal opgeleide SCEN-arts (Steun en Consultatie bij Euthanasie Nederland). Deze arts toetst of uw arts bij het behandelen van uw verzoek om euthanasie aan alle zorgvuldigheidseisen heeft voldaan. Ook kan deze SCEN-arts adviezen geven. GEWETENSBEZWAREN Een arts is niet verplicht om euthanasie uit te voeren als hij/zij daarbij gewetensbezwaren heeft. U mag echter wel verwachten van uw arts dat hij/zij in dat geval

15 tijdig met zijn/haar bezwaren voor de dag komt, zodat u uw verzoek aan een andere arts kunt voorleggen. In de praktijk is het meestal zo dat een arts die uit overtuiging geen euthanasie wil verrichten, in overleg met u een collega benadert om het verzoek aan hem/haar over te dragen. PRAKTISCHE AFSPRAKEN Wanneer besloten is dat bij u euthanasie gaat plaatsvinden, moeten er allerlei zaken geregeld worden. Onder andere wordt met u afgesproken op welk tijdstip de euthanasie wordt verricht, welke naasten van u daarbij aanwezig zijn en op welke wijze de dodelijke middelen worden toegediend. Euthanasie kan zowel in het ziekenhuis als thuis plaatsvinden.

16 6 ORGAAN- OF WEEFSELDONATIE WEL OF GEEN DONOR? Overlijdt u in het ziekenhuis, dan stelt uw arts na uw overlijden vast of u eventueel geschikt bent als donor. Dit gebeurt aan de hand van een lijst met criteria die landelijk zijn vastgesteld. Als donor kunt u zowel organen* als weefsel** ter beschikking stellen. Weefseldonatie is in veel gevallen mogelijk. Met orgaandonatie ligt dat anders. Organen kunnen alleen worden uitgenomen bij patiënten die hersendood zijn en soms bij patiënten die aan een hartstilstand zijn overleden. Als blijkt dat u in principe donor kunt zijn, raadpleegt uw arts het zogenaamde Donorregister om erachter te komen of daar geregistreerd staat wat uw wensen zijn ten aanzien van donatie. DONORREGISTER AIs is vastgelegd in het register dat u géén toestemming geeft voor donatie, dan is het onderwerp donatie niet aan de orde en bespreekt uw arts dit verder niet met uw nabestaanden. Als is vastgelegd in het register dat u wél toestemming geeft voor donatie, dan informeert uw arts uw nabestaanden over uw beslissing en wordt vervolgens de donatieprocedure gestart. Uw nabestaanden hebben in dit geval in principe dus géén inspraak. Daarom is het erg belangrijk om uw naasten bijtijds op de hoogte te brengen van uw toestemming voor donatie. AIs is vastgelegd in het register dat uw nabestaanden (of iemand anders) mogen beslissen of u wel of geen donor bent, dan overlegt uw arts met uw nabestaanden over donatie. Heeft u uw beslissing over een eventueel donorschap niet laten vastleggen in het Donorregister? Ook dan overlegt uw arts met uw nabestaanden over donatie. * Organen die u kunt doneren, zijn: het hart, de lever, de longen, de nieren, de dunne darm en de alvleesklier. ** Weefsels die u kunt doneren, zijn: hoornvliezen, hartkleppen, huid, bot- en peesweefsel, kraakbeen en bloedvaten. Sjors (17 jaar) heeft met zijn scooter een ongeluk gehad en is met hersenletsel opgenomen op de afdeling Intensive Care. Het gaat heel slecht met hem en na allerlei onderzoeken wordt vastgesteld dat Sjors hersendood is. Op de tweede dag van zijn

17 opname brengt een arts bij de ouders van Sjors het onderwerp orgaandonatie ter sprake. De ouders reageren zeer geschokt. Zij zijn er echter van op de hoogte dat Sjors geregistreerd staat als mogelijke donor en ondanks hun heftige emoties kunnen zij niet anders dan zich neerleggen bij zijn keuze. Ze nemen uitgebreid afscheid van Sjors. Dat voelt heel vreemd, want ze zien zijn hart op de monitor nog kloppen. Na het afscheid gaat Sjors naar de operatie-afdeling, waar de zogenaamde uitnameoperatie plaatsvindt. Als de operatie is afgelopen, wordt Sjors teruggebracht naar de Intensive Care. Alle apparatuur is inmiddels weggehaald. Wat opvalt is dat Sjors intens wit is. Een verpleegkundige en zijn ouders geven hem de laatste verzorging. Afgezien van een paar pleisters en hechtingen is er aan de buitenkant weinig van de operatie te zien. Vanaf de Intensive Care wordt Sjors vervolgens naar het mortuarium gebracht. TOESTEMMING VAN NABESTAANDEN Wanneer u overlijdt, is dat voor uw nabestaanden een emotionele gebeurtenis. Als op dat moment hun toestemming wordt gevraagd voor donatie, kan het moeilijk zijn om daar goed antwoord op te geven. De arts die de vraag stelt, is zich daarvan bewust en heeft er vaak ook moeite mee om het onderwerp ter sprake te brengen. Vanwege afspraken die daarover gemaakt zijn, is hij/zij daartoe echter verplicht. Om te voorkomen dat uw nabestaanden in een lastig parket worden gebracht, is het verstandig om van tevoren met hen te bespreken wat uw ideeën zijn over een eventueel donorschap. DONATIE EN AFSCHEID NEMEN Afscheid kunnen nemen van een dierbare overledene is heel belangrijk. Veel mensen vragen zich echter af of dit nog wel kan na orgaan- of weefseldonatie, en hoe iemand er daarna uit ziet. Deze onzekerheid kan een reden zijn voor mensen om te besluiten geen donor te worden. We leggen daarom hier uit hoe en wanneer u afscheid kunt nemen en wat er allemaal mogelijk is. AFSCHEID NA ORGAANDONATIE Of iemand nu orgaan- of weefseldonor is, er is altijd ruim tijd om afscheid te nemen van de overledene. Zowel vóór als na de donatie is dat mogelijk.

18 Organen doneren kan vaak alleen als iemand overlijdt in een zieken huis op een intensive care-afdeling, en hersendood is. Dit komt niet zo vaak voor. De tijd tussen het constateren van de hersendood en de orgaan-uitname is afhankelijk van verschillende factoren en varieert van 4 tot 12 uur. Tot aan de operatie kunnen de nabestaanden bij de overledene zijn en afscheid nemen. Sommige mensen vinden het moeilijk om afscheid te nemen van de hersendode donor vóór de uitnameoperatie omdat de donor er niet dood uitziet. Het is niet mogelijk om als nabestaande aanwezig te zijn als de beademingsapparatuur uitgeschakeld wordt wanneer de uitnameoperatie begint. Veel nabestaanden hechten er daarom waarde aan om (ook) na de donatieprocedure afscheid te nemen van de overledene. Men moet daarbij wel voorbereid zijn op de bleke huidskleur van de donor, veroorzaakt door bloedverlies tijdens de uitnameoperatie. De operatie gebeurt zorgvuldig en met respect voor de overledene. Op plaatsen waar is geopereerd komen hechtingen met pleisters. De operatie duurt 3 tot 6 uur. Als er ook toestemming is voor weefseldonatie, dan vindt deze procedure daarna plaats. Dit kan 3 tot 4 uur duren. Na de donoroperatie wordt de overledene teruggebracht naar de intensive care afdeling. Nabestaanden hebben daar nog de gelegenheid om in alle rust afscheid te nemen. AFSCHEID NA WEEFSELDONATIE Voor donatie van weefsels maakt het niet uit waar iemand overlijdt: thuis, in een ziekenhuis, een bejaardenhuis of in een verpleeghuis. De (huis)arts die de dood heeft vastgesteld, raadpleegt na overlijden het Donorregister. Bij toestemming meldt hij/zij de donor aan bij het orgaancentrum. Weefsels worden uitgenomen door een speciaal uitnameteam. Dit gebeurt altijd in een obductiekamer, mortuarium van een ziekenhuis of uitvaartcentrum. Iemand die thuis is overleden wordt daarom van huis naar een van deze ruimtes vervoerd. De organisatie die betrokken is bij de weefseldonatie, de Stichting BIS, zal in overleg met de betrokkenen hiervoor een tijdstip afspreken. Tot die tijd kunnen de nabestaanden afscheid nemen van de overledene. Het lichaam van de donor keert na donatie terug

19 naar huis of uitvaartcentrum om te worden opgebaard. Daar kunnen de nabestaanden ook na de weefseldonatie afscheid nemen. HOE ZIET DE DONOR ER UIT NA DONATIE? Het uitnemen van organen en weefsels gebeurt met grote zorgvuldigheid en aandacht voor het uiterlijk van de overledene. Het lichaam van de donor kan na donatie dan ook gewoon worden opgebaard, thuis of in een rouwcentrum. Na de operatie worden de wonden zorgvuldig gehecht en met pleisters afgedekt. Thuis opbaren is bijna altijd mogelijk. Bij huiddonatie wordt echter geadviseerd de overledene in een uitvaartcentrum op te baren. Dit in verband met de noodzakelijke koeling. Eventueel uitgenomen botdelen worden vervangen door protheses. Huid wordt alleen verwijderd van rug en bovenbenen in een heel dunne laag van 0,4 mm en nooit van bij opbaren zichtbare gedeelten als gezicht, hals of handen. Bij donatie van hoornvliezen worden de oogbollen verwijderd en vervangen door protheses. Daarna worden de ogen gesloten. Het komt steeds vaker voor dat nabestaanden willen helpen bij de verzorging en het aankleden van de overledene. Dit kan in overleg met ziekenhuispersoneel of medewerker van het rouwcentrum worden geregeld. DE BEGRAFENIS OF CREMATIE Na donatie keert het lichaam terug naar de nabestaanden en kan dan worden begraven of gecremeerd. De begrafenis of crematie hoeft niet uitgesteld te worden vanwege de donatieprocedure en kan op het gewone tijdstip plaatsvinden. De overledene blijft soms een halve tot een hele dag langer in het ziekenhuis. Dit hangt af van wat wordt gedoneerd. GEEN KOSTEN Uiteraard zijn voor nabestaanden geen kosten verbonden aan de orgaan- en weefseldonatie. Deze worden vergoed door de ziektekostenverzekering van de ontvangende patiënt. Het komt voor dat de overledene voor donatie van weefsels moet worden overgebracht naar een ziekenhuis of mortuarium. Ook kosten die hiervoor worden gemaakt, komen nooit voor rekening van de nabestaanden.

20 INFORMATIE Nabestaanden van orgaandonoren ontvangen als zij daar prijs op stellen informatie over het resultaat van de donatie en transplantatie. De transplantatiecoördinator informeert hen hierover na enkele weken. Bij weefseldonatie wordt de arts die de donor heeft aangemeld nader geïnformeerd over de donatie. Als de nabestaanden van een weefseldonor deze informatie willen ontvangen, moeten zij dit kenbaar maken aan deze arts. Zij ontvangen dan van de Stichting Bis of het ziekenhuis een bedank- en informatiebrief. De naam van de ontvanger(s) van organen of weefsels wordt nooit bekend gemaakt. Wel krijgen nabestaanden informatie over het geslacht, de leeftijd en het land waar de ontvanger woont. Ook de ontvanger van een orgaan of weefsel krijgt niet te horen wie de donor was. DANKWOORD Deze brochure is gebaseerd op een vrijwel gelijknamige brochure afkomstig uit het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen, waarvan we met toestemming van dit ziekenhuis dankbaar gebruik hebben gemaakt. De informatie over "Donatie en afscheid nemen" is (met toestemming) afkomstig van de Nederlandse Transplantatie Stichting.

21 7 ADRESSENLIJST Nederlandse Transplantatie Stichting Postbus CH Leiden Tel (alleen bij dringende vragen): Website: Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) Postbus AH Amsterdam Tel: Website: Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie Postbus BM Utrecht Tel: Website: Nederlandse Patiënten Vereniging Postbus AD Veenendaal Tel: Website:

22 Stichting Zorgverklaring Postbus BM Utrecht Tel: Website: Café Doodgewoon Thema-avonden rond de eindigheid van het leven Organisatie: Netwerk Palliatieve Zorg Zuid Groningen Website: In filmpjes vertellen acht mensen - die te horen kregen dat ze niet meer beter zullen worden - welke praktische zaken allemaal geregeld moesten worden en welke keuzen zij maakten om ervoor te zorgen dat ze zo waardig mogelijk hun laatste dagen kunnen beleven. Website over het hoe en waarom van praten over doodgaan. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van het Refaja ziekenhuis.

Moeilijke keuzes rond het levenseinde

Moeilijke keuzes rond het levenseinde Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Moeilijke keuzes rond het levenseinde z Inhoud Vooraf 1 Niet-reanimeren beleid 3 Beslissingen in de laatste levensfase: afzien van behandelen (abstinerend

Nadere informatie

Rond het einde van het leven

Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Gisteren is slechts de herinnering van vandaag en morgen is de droom van vandaag. - Kahil Gibran - Inleiding Deze brochure is een uitgave van

Nadere informatie

5 Levenseindebeleid Inleiding In gesprek met uw arts Niet-reanimeren

5 Levenseindebeleid Inleiding In gesprek met uw arts Niet-reanimeren 5 Levenseindebeleid Inleiding In de kwaliteitswet Zorginstellingen staat dat de instelling als zorgaanbieder verplicht is verantwoorde zorg te bieden. Dat geldt ook voor zorg rond het levenseinde. Ook

Nadere informatie

beslissingen bij het levenseinde

beslissingen bij het levenseinde beslissingen bij het levenseinde Het doet goed af en toe eens aan de dood te denken Uw dagen worden er duidelijker van U dient te weten dat geen mens voor je kan leven Maar ook dat niemand voor je sterven

Nadere informatie

Rond het einde van het leven

Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Gisteren is slechts de herinnering van vandaag en morgen is de droom van vandaag - Kahil Gibran - Vooraf Deze brochure is bedoeld als handreiking

Nadere informatie

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Inleiding Wie opgenomen wordt in het ziekenhuis, hoopt na de behandeling weer genezen te zijn en door te gaan met zijn of haar leven. Helaas verloopt een ziekte

Nadere informatie

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor INFORMATIE VOOR UITVAARTVERZORGERS EN MORTUARIUMBEHEERDERS Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl De verzorging van een orgaan- of weefseldonor Informatie

Nadere informatie

Toestemming geven voor orgaandonatie

Toestemming geven voor orgaandonatie Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor orgaandonatie Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor orgaandonatie 2 Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Als iemand

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap mca.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Weefseldonatie. gemini-ziekenhuis.nl

Weefseldonatie. gemini-ziekenhuis.nl Weefseldonatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Weefseldonatie: de gang van zaken 3 Wet op de orgaandonatie 3 De donor-operatie 4 Is uw naaste thuis overleden? 5 Na de donor-operatie 5 Wat gebeurt er

Nadere informatie

Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand

Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand 2 Universitair Medisch

Nadere informatie

Wilsbeschikking en -verklaring

Wilsbeschikking en -verklaring Wilsbeschikking en -verklaring Inleiding Iedereen kan in een situatie terechtkomen waarin ingrijpende beslissingen genomen moeten worden. Dan is het goed alvast een mening te hebben gevormd over onderwerpen

Nadere informatie

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Weefseldonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan weefsels doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap www.nwz.nl Inhoud Wilsverklaringen 3 Levenstestament 4

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving kan orgaandonor worden na het

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie Onderdeel van de patiëntenbrochure Spreek tijdig over het levenseinde. - www.knmg.nl/spreken-over-levenseinde Achtergrondinformatie Hieronder leest u achtergrondinformatie die u kan helpen om het gesprek

Nadere informatie

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers 2 - Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Waarom deze brochure? U kunt in uw werk als uitvaartondernemer/uitvaartverzorger

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod Levenskwesties Iedereen kan in een situatie komen waarin ingrijpende beslissingen rond het levenseinde moeten worden genomen. Dan is het goed dat u een mening heeft gevormd over zaken als stervensbegeleiding,

Nadere informatie

Bent u al donor? Ja Nee

Bent u al donor? Ja Nee Nederland zegt Bent u al donor? Ja Nee Wist u dat u als donor in één keer acht levens kunt redden? En dat het heel makkelijk is om u als donor te registreren? Of u nu oud, jong, groot, klein, dik, dun,

Nadere informatie

Informatie over euthanasie

Informatie over euthanasie Informatie over euthanasie Inleiding Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken. Wat u van euthanasie vindt, hangt onder meer af van uw (religieuze) achtergrond, opvoeding,

Nadere informatie

Toestemming geven voor weefseldonatie

Toestemming geven voor weefseldonatie Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor weefseldonatie 2 Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Als iemand

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek: samen uw zorg tijdig plannen Uw specialist heeft u verteld dat u ongeneeslijk ziek bent. Niet meer kunnen genezen is een bericht met ingrijpende gevolgen en het valt niet mee om hier

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen In deze folder leest u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelbeperking zijn niet reanimeren en

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl.

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl. INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving is overleden

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Inleiding De behandelend arts, of de arts die de dood heeft geconstateerd, is door de wet verplicht na te gaan of de overledene als donor geregistreerd

Nadere informatie

Orgaandonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaandonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Orgaandonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan organen doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst te

Nadere informatie

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis. Naast een gesprek met de arts blijken nabestaanden

Nadere informatie

Praten over behandelwensen en -grenzen

Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Praten over behandelwensen en -grenzen Informatie voor patiënten en familie Inleiding Als patiënt komt u in het UMC Utrecht met een bepaalde behandelwens. Meestal

Nadere informatie

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Uit reacties van nabestaanden van orgaandonoren is gebleken dat tijdens en na de orgaandonatieprocedure behoefte bestaat aan informatie. Met

Nadere informatie

1 Inleiding... 1. 2 Wat is palliatieve sedatie?... 1. 3 Hoe werkt palliatieve sedatie?... 1. 4 Is het een soort euthanasie?... 1

1 Inleiding... 1. 2 Wat is palliatieve sedatie?... 1. 3 Hoe werkt palliatieve sedatie?... 1. 4 Is het een soort euthanasie?... 1 Palliatieve sedatie Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat is palliatieve sedatie?... 1 3 Hoe werkt palliatieve sedatie?... 1 4 Is het een soort euthanasie?... 1 5 Wanneer past de arts palliatieve sedatie

Nadere informatie

Wel of niet reanimeren?

Wel of niet reanimeren? Wel of niet reanimeren? wel of niet reanimeren? Wel of niet reanimeren is een ingrijpende beslissing. U en uw behandelend arts kunnen voor deze keuze komen te staan. Het Kennemer Gasthuis houdt zoveel

Nadere informatie

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) Algemeen Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Nadere informatie

Wat deze uitgangspunten betekenen voor behandeling en verzorging in de laatste levensfase, wordt in het navolgende omschreven.

Wat deze uitgangspunten betekenen voor behandeling en verzorging in de laatste levensfase, wordt in het navolgende omschreven. Medisch Beleid Medisch ethisch beleid De waardigheid van de mens en de kwaliteit van leven staan centraal in de zorg van De Blije Borgh. Zo ook in de zorg tijdens de laatste levensfase van onze bewoners

Nadere informatie

Orgaandonatie. gemini-ziekenhuis.nl

Orgaandonatie. gemini-ziekenhuis.nl Orgaandonatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Orgaandonatie: de gang van zaken 3 Voorbereiding op orgaandonatie 4 De donor-operatie 6 Na de donor-operatie 7 Algemene informatie over orgaandonatie 8 De donatiecoördinator

Nadere informatie

Wel of niet reanimeren in het Lievensberg ziekenhuis. Wat is úw keuze?

Wel of niet reanimeren in het Lievensberg ziekenhuis. Wat is úw keuze? Wel of niet reanimeren in het Lievensberg ziekenhuis Wat is úw keuze? Geachte heer, mevrouw, Wel of niet reanimeren is een ingrijpende beslissing. Ook u kunt voor deze keuze komen te staan. Het Lievensberg

Nadere informatie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Zorg en behandeling rondom het levenseinde Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Inleiding In deze folder kunt u het beleid van de Frankelandgroep

Nadere informatie

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen beiden onder de euthanasiewet.

Euthanasie en hulp bij zelfdoding vallen beiden onder de euthanasiewet. 00 Euthanasie 1 Inleiding Euthanasie of actieve levensbeëindiging is in dit ziekenhuis bespreekbaar en wordt serieus benaderd. Euthanasie is een onderwerp waar mensen heel verschillend over kunnen denken.

Nadere informatie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie

Zorg en behandeling rondom het levenseinde. Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Zorg en behandeling rondom het levenseinde Het beleid van de Frankelandgroep inzake reanimatie, palliatieve sedatie, versterving en euthanasie Inleiding In deze folder kunt u de visie en het beleid van

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Algemeen Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of naaste is heel verdrietig. Het moeilijke is, dat u juist in die heel emotionele tijd, kort na het overlijden, al een aantal praktische

Nadere informatie

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 00 Wilsverklaring Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 1 Hoe maak ik mijn wensen duidelijk in mijn laatste levensfase? In de laatste levensfase van zieke mensen moeten er moeilijke beslissingen

Nadere informatie

Beslissingen rond de laatste levensfase. Algemeen

Beslissingen rond de laatste levensfase. Algemeen Beslissingen rond de laatste levensfase Algemeen Inhoudsopgave Beslissingen rond de laatste levensfase...5 1. Stervensbegeleiding...6 2. (Niet) reanimeren...7 Wat is reanimeren?...7 Waarom niet-reanimeren?...7

Nadere informatie

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) Algemeen Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Afdeling kwaliteit en veiligheid 1 In deze folder leest u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelbeperking

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen In deze folder leest u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelbeperking zijn niet reanimeren en

Nadere informatie

U hebt met uw behandelend arts gesproken over palliatieve sedatie voor uzelf of uw familielid. In deze folder kunt u nalezen wat palliatieve sedatie

U hebt met uw behandelend arts gesproken over palliatieve sedatie voor uzelf of uw familielid. In deze folder kunt u nalezen wat palliatieve sedatie Palliatieve sedatie U hebt met uw behandelend arts gesproken over palliatieve sedatie voor uzelf of uw familielid. In deze folder kunt u nalezen wat palliatieve sedatie inhoudt. Heeft u na het lezen nog

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand. Brochure voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand. Brochure voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand Brochure voor nabestaanden 2 Orgaan- en weefseldonatie Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende

Nadere informatie

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Donoren zijn van levensbelang Donororganen en donorweefsels zijn nodig om ernstig

Nadere informatie

Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek. Publieksversie

Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek. Publieksversie Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek Publieksversie Waarom nadenken en praten over uw levenseinde? Misschien denkt u wel eens na over uw levenseinde. In dat laatste deel van uw leven kan uw dokter

Nadere informatie

Tijdig spreken over het levenseinde

Tijdig spreken over het levenseinde Tijdig spreken over het levenseinde foto (c) Ben Biondina voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl Cliëntenbrochure van Goedleven foto (c) Jan Kooren voor DNA-beeldbank op www.laatzeelandzien.nl 1.

Nadere informatie

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden MORTUARIUM Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of een naaste is een aangrijpende gebeurtenis, waarmee wij u onze deelneming betuigen. Het overlijden

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is.

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Orgaan- en weefseldonatie Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Inhoudsopgave Orgaan- en weefseldonatie... 1 Inleiding... 3 Wat is hersendood?... 4 Door wie en

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Deze folder informeert u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. U kunt hierbij bijvoorbeeld

Nadere informatie

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl.

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl. Vraag 1 Wat is doneren? Doneren betekent geven of schenken. Iemand die orgaan- of weefseldonor is, geeft na zijn dood zijn organen of weefsels weg voor transplantatie. Dit heet donatie. Bekijk het filmfragment

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Ethische kwesties. bij de Zorgboog. Behandeling en zelfbeschikking. Wat betekent dit voor u?

Ethische kwesties. bij de Zorgboog. Behandeling en zelfbeschikking. Wat betekent dit voor u? Ethische kwesties bij de Zorgboog In deze folder leest u over een aantal levensaspecten die een rol kunnen spelen bij uw behandeling, verzorging en verpleging binnen de Zorgboog. Het gaat hierbij om vragen

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden 0 Inleiding Het (aanstaand) overlijden van een dierbare is een aangrijpende gebeurtenis. In zo'n situatie is het moeilijk de aandacht te richten op de noodzakelijke formaliteiten

Nadere informatie

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is.

Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Euthanasie Wij willen u informatie geven over euthanasie en vertellen wat het standpunt van VU medisch centrum (VUmc) op dit gebied is. Wij gaan in op de volgende onderwerpen: Wat is euthanasie? Aan welke

Nadere informatie

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood www.azstlucas.be > Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat zeggen dat u een familielid,

Nadere informatie

Afspraken maken over uw behandelgrenzen

Afspraken maken over uw behandelgrenzen Algemeen Afspraken maken over uw behandelgrenzen www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG044 / Afspraken maken over uw behandelgrenzen / 06-10-2015

Nadere informatie

Dr. Piet Lormans en coördinator Johan Froyman

Dr. Piet Lormans en coördinator Johan Froyman Beste familie In deze folder proberen wij een antwoord te bieden op de vele vragen rond orgaandonatie. Hebt u nood aan bijkomende informatie, aarzel dan niet om contact op te nemen met een medisch of verpleegkundig

Nadere informatie

Zorg in de laatste levensfase

Zorg in de laatste levensfase Voor elkaar WoonZorgcentra Haaglanden Binnen WZH staat een goede verzorging met aandacht en respect voor de persoonlijke wensen van onze cliënten centraal. Dit geldt juist voor de zorg die wij bieden aan

Nadere informatie

Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting Donoren zijn van levensbelang

Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting  Donoren zijn van levensbelang Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.transplantatiestichting.nl Donoren zijn van levensbelang Donoren zijn van levensbelang Donororganen en donorweefsels zijn nodig om ernstig zieke mensen

Nadere informatie

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM???

COMMUNICEREN OVER HET LEVENSEINDE : WAAROM??? Ik wil niet leven zoals een plant Als ik mijn familie niet meer ken, wil ik liever dood Ik wil niet afzien! Mijn broer denkt zus, en ik zo, wat moeten we nu doen? Hebben wij nu wel de juiste keuzes gemaakt?

Nadere informatie

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis Algemeen Zorg na overlijden i Patiënteninformatie Informatie voor nabestaanden Slingeland Ziekenhuis Inleiding Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in ons ziekenhuis overleden. Wij willen u en

Nadere informatie

Niet-reanimeren en andere behandelafspraken

Niet-reanimeren en andere behandelafspraken Niet-reanimeren en andere behandelafspraken In deze folder leest u over de behandelafspraken die u kunt maken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelafspraak zijn niet-reanimeren en geen bloedtransfusie.

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood. Brochure voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood. Brochure voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood Brochure voor nabestaanden 2 - Orgaan- en weefseldonatie Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1 Toestemming voor obductie Informatie voor nabestaanden 1 1 Voor de nabestaanden van overleden kinderen bestaat een aparte informatiefolder Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft

Nadere informatie

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen Informatie voor huisartsen Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl Weefseldonatie in de huisartsenpraktijk Waarom krijgt u deze brochure? Maakt donatie

Nadere informatie

Keuzes rond het levenseinde. Miep de Putter Annemieke Delhaas Petra Blommendaal PTMN

Keuzes rond het levenseinde. Miep de Putter Annemieke Delhaas Petra Blommendaal PTMN Keuzes rond het levenseinde Miep de Putter Annemieke Delhaas Petra Blommendaal PTMN Palliatieteam midden nederland 24 uur/7 dagen per week telefonisch bereikbaar voor hulpverleners Allerlei disciplines

Nadere informatie

Behandelbeperkingen, wel of niet reanimeren?

Behandelbeperkingen, wel of niet reanimeren? Behandelbeperkingen, wel of niet reanimeren? Wanneer u in Bernhoven wordt opgenomen, wordt met u ook over behandelbeperkingen gesproken. U kunt met uw arts bespreken of u onder bepaalde omstandigheden

Nadere informatie

Ik wil nadenken over reanimatie

Ik wil nadenken over reanimatie Ik wil nadenken over reanimatie Samenvatting Hoe ouder u wordt, hoe groter de kans op een hartstilstand. Het is belangrijk dat familie en hulpverleners weten of ze u dan wel of niet moeten reanimeren.

Nadere informatie

Uw rechten als patiënt

Uw rechten als patiënt Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Uw rechten als patiënt z Rechten en plichten 1 Uw rechten Als patiënt hebt u bepaalde rechten. Deze zijn wettelijk vastgelegd

Nadere informatie

Wilt u donor worden? Of juist niet?

Wilt u donor worden? Of juist niet? Wilt u donor worden? Of juist niet? Het Donorregister is een onderdeel van het CIBG, een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het Donorregister registreert persoonlijke

Nadere informatie

Geven om leven. Orgaan- en weefseldonatie. De tijd gaat vooruit, alleen in gedachten kun je achteruit. Jessa Ziekenhuis vzw.

Geven om leven. Orgaan- en weefseldonatie. De tijd gaat vooruit, alleen in gedachten kun je achteruit. Jessa Ziekenhuis vzw. Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 30 81 11 Geven om leven Orgaan- en weefseldonatie De tijd gaat vooruit,

Nadere informatie

Beleid rondom het levenseinde

Beleid rondom het levenseinde Beleid rondom het levenseinde V1_2012 Inleiding Veel van onze cliënten zijn op vergevorderde leeftijd en dan komt het levenseinde dichterbij. Omdat veel cliënten binnen de muren van onze organisatie overlijden

Nadere informatie

Informatie over (niet)-reanimeren

Informatie over (niet)-reanimeren Informatie over (niet)-reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Het 100-plus onderzoek van het VUmc Alzheimercentrum stelt zich tot doel te achterhalen hoe het komt dat sommige mensen een hoge leeftijd bereiken en geen last krijgen

Nadere informatie

Zorgen rondom sterven

Zorgen rondom sterven Geriatrie Zorgen rondom sterven www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Welke zorg... 3 Wat kan familie betekenen... 3 Het stervensproces... 4 Eten en drinken... 5 Medicijnen... 5 Waar sterven... 5 Na de dood...

Nadere informatie

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Informatie na overlijden Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Inhoud Inleiding 4 Eigen keuze 4 Verblijf in het mortuarium 4 Verzorging en

Nadere informatie

Niet-reanimeren verklaring

Niet-reanimeren verklaring Niet-reanimeren verklaring 1 van 4 Niet-reanimeren verklaring Algemene informatie over een wilsverklaring Een wilsverklaring is een document waarin u uw wensen rondom het levenseinde vastlegt. Schriftelijke

Nadere informatie

WEEFSELDONATIE IN HET ZIEKENHUIS FRANCISCUS VLIETLAND

WEEFSELDONATIE IN HET ZIEKENHUIS FRANCISCUS VLIETLAND WEEFSELDONATIE IN HET ZIEKENHUIS FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Het is mogelijk dat u in het Franciscus Vlietland na het overlijden van uw naaste de vraag krijgt of uw naaste zijn organen en weefsels wilt

Nadere informatie

Palliatieve sedatie Informatie voor patiënt en familie

Palliatieve sedatie Informatie voor patiënt en familie Palliatieve sedatie Informatie voor patiënt en familie U hebt met uw behandelend arts gesproken over palliatieve sedatie. In deze folder kunt u de belangrijkste dingen nog eens nalezen. Deze folder is

Nadere informatie

De laatste zorg Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden. IJsselland Ziekenhuis

De laatste zorg Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden. IJsselland Ziekenhuis De laatste zorg Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden IJsselland Ziekenhuis Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat een naaste uit uw familie of vriendenkring is overleden in het

Nadere informatie

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor?

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor? Donor Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over donor zijn. Omdat ik het heel belangrijk vind dat mensen donor zijn. En ik wil jullie graag vertellen wat donor zijn eigenlijk precies is en waarom iedereen

Nadere informatie

Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek. Artsenversie

Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek. Artsenversie Handreiking schriftelijk euthanasieverzoek Artsenversie Waarom nadenken en praten over het levenseinde? Misschien denkt uw patiënt wel eens na over zijn levenseinde. In dat laatste deel van zijn leven

Nadere informatie

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen Algemeen Weefseldonatie informatie voor nabestaanden Inleiding Wanneer er bij een overledene organen of weefsels worden uitgenomen voor donatie, is dit voor de nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

Informatie over. nietreanimeren

Informatie over. nietreanimeren Informatie over nietreanimeren Informatie over reanimeren De niet-reanimerenpenning: wat moet u weten? U heeft bij de NVVE, Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde, informatie aangevraagd

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

Beslissingen en zorg rond het levenseinde. Manda Westeneng Merie Bruins & Alette Zeeman

Beslissingen en zorg rond het levenseinde. Manda Westeneng Merie Bruins & Alette Zeeman Beslissingen en zorg rond het levenseinde Manda Westeneng Merie Bruins & Alette Zeeman Opening Psalm 4:9 In vrede leg ik mij neer En meteen slaap ik in, Want U, HEER, laat mij veilig wonen In een vertrouwd

Nadere informatie

Levenseinde. Presentatie KBO Riethoven 18 april Corien van der Sluijs Suzanne Schellekens Huisartsen Riethoven

Levenseinde. Presentatie KBO Riethoven 18 april Corien van der Sluijs Suzanne Schellekens Huisartsen Riethoven Levenseinde Presentatie KBO Riethoven 18 april 2017 Corien van der Sluijs Suzanne Schellekens Huisartsen Riethoven Video ter introductie https://youtube/rtjce7zlkos Keuzes rond het levenseinde Waar wil

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden Formaliteiten na overlijden Informatie voor nabestaanden Graag willen wij onze deelneming betuigen met het overlijden van uw naaste. Het zal moeilijk zijn om uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden

Formaliteiten na overlijden Formaliteiten na overlijden Formaliteiten na overlijden Een naaste uit uw familie- of kennissenkring is overleden. Graag willen wij onze deelneming betuigen met dit overlijden. Het zal u moeilijk vallen

Nadere informatie

Wilsverklaring. Belangrijke documenten

Wilsverklaring. Belangrijke documenten Wilsverklaring Belangrijke documenten Bijlage 1: Voorbeeld wilsverklaring Behandelverbod Lees voordat u deze verklaring invult de toelichting bij het behandelverbod. Naam : Geboortedatum : Geboorteplaats:

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Algemeen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Inleiding Voor iedere behandeling die u in het ziekenhuis krijgt is uw toestemming nodig (mondeling of

Nadere informatie

Zorg rond het levenseinde

Zorg rond het levenseinde Groeningelaan 7 8500 Kortrijk Tel.nr. 056/24 52 71 Faxnr. 056/24.52.64 Zorg rond het levenseinde Zorg rond het levenseinde 12 Voor meer informatie over voorgaande onderwerpen, kan u contact opnemen met

Nadere informatie

HET LEVENSTESTAMENT. Wat is een levenstestament?

HET LEVENSTESTAMENT. Wat is een levenstestament? HET LEVENSTESTAMENT U heeft er waarschijnlijk al over gehoord of iets over gelezen: het maken van een levenstestament. Maar wat is een levenstestament nu precies? En wanneer is het maken van een levenstestament

Nadere informatie

Grenzen in de behandeling

Grenzen in de behandeling Grenzen in de behandeling Niet-reanimeren en andere behandelbeperkingen Informatie voor patiënten F1077-0030 oktober 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan

Nadere informatie

Zorg rondom overlijden

Zorg rondom overlijden Algemene informatie Zorg rondom overlijden Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Overlijden in een ziekenhuis Het verzorgen

Nadere informatie