DE MEERTALIGE UNIVERSITEIT SINDS DE INVOERING VAN BAMA: ACTIEPUNTEN EN CONSEQUENTIES VOOR HET TALENONDERWIJS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE MEERTALIGE UNIVERSITEIT SINDS DE INVOERING VAN BAMA: ACTIEPUNTEN EN CONSEQUENTIES VOOR HET TALENONDERWIJS"

Transcriptie

1 DE MEERTALIGE UNIVERSITEIT SINDS DE INVOERING VAN BAMA: ACTIEPUNTEN EN CONSEQUENTIES VOOR HET TALENONDERWIJS Inleiding Het strategisch programma van de Universiteit Maastricht kent veel belang toe aan het internationale profiel van de universiteit. Het programma formuleert daartoe een aantal concrete doelen, zoals specifieke internationale oriëntatie van studieprogramma s, toenemende werving van internationale studenten, handhaving van een hoog percentage van internationale studentenmobiliteit en vergroting van het aandeel internationale staf. Ook wordt gestreefd naar het vergroten van het aantal onderwijsprogramma s in het Engels. Het strategisch programma noemt als streefcijfers dat minstens 50% van de masterprogramma s en PhD-programma s in 2005 in het Engels zal worden gegeven; er worden geen streefcijfers genoemd voor undergraduate programma s en evenmin voor het aandeel Nederlandstalige programma s. Sinds de vaststelling van het Strategisch Programma in februari 2002, is het onderwijsprogramma van de UM aanzienlijk veranderd als gevolg van de geleidelijke invoering, per september 2002, van de BAMA-structuur. In de meeste faculteiten leidt dit tot een andere invulling van de studieprogramma s, met name als gevolg van het feit dat er in plaats van vier nu slechts drie jaar staan voor undergraduate-programma s, met aansluitend daarop een of twee jaar voor masterprogramma s. Deze notitie is opgesteld op verzoek van het College van Bestuur van de UM, om aan te geven welke consequenties de invoering van de BAMA-structuur voor meertalig onderwijs en talenonderwijs heeft, tegen de achtergrond van de doelstellingen uit het strategisch programma. De notitie concentreert zich op onderwijs en onderwijsvoorzieningen voor studenten, maar zijdelings zullen ook onderwijs voor docenten en administratieve staf, alsmede dienstverlening en voorzieningen binnen een meertalige instelling ter sprake komen. De notitie kan worden beschouwd als een uitwerking van het beleidsplan van het Talencentrum van de universiteit, met dien verstande dat deze notitie kijkt naar de universiteitsbrede situatie en zich niet beperk tot de activiteiten van het talencentrum zelf. De meertalige universiteit: stand van zaken In 1996 heeft de Universiteit Maastricht er officieel voor gekozen om een tweetalige universiteit te worden. Op dat moment was er binnen de instelling al enkele jaren ervaring met meertaligheid. Binnen de Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde bijvoorbeeld werden al langer verschillende studies in het Engels aangeboden, met een propedeuse in zowel het Engels als het Nederlands. Ook sommige masterprogramma s werden er geheel of uitsluitend in het Engels aangeboden. In andere faculteiten was er sprake van een minder vergaande doorvoering van het tweetaligheidsprincipe, maar wel werden in undergraduate-programma s sommige blokken in het Engels aangeboden en was ook daar al een langere traditie van Engelstalige masters. Sinds 1996 heeft de UM verschillende nieuwe initiatieven genomen die het Engelse profiel van de universiteit verder versterken: zo is er een Engelstalig University College bijgekomen en een nieuw Engelstalig programma European Studies. Ook wordt een breed scala voorzien van nieuwe Engelstalige masters, vanaf Tevens is geïnvesteerd in de uitbouw van het Talencentrum. Onze universiteit wordt zo steeds meer een tweetalige instelling, met 1

2 inachtneming van het principe dat elke faculteit zelf beoordeelt op welke wijze en in welke mate onderwijsprogramma s in het Engels en in het Nederlands worden ingericht. Er is binnen de instelling derhalve een tamelijk uiteenlopende invulling van het beginsel van tweetaligheid: in sommige faculteiten gaat het om enkele Engelse onderwijsblokken in een grotendeels Nederlands curriculum, in andere faculteiten gaat het om een geheel Engels curriculum met nog nauwelijks Nederlandse elementen. De meeste studenten hebben een onderwijsprogramma dat níet meetalig is, maar waarin één van de voertalen van de universiteit verre bepalend is. Er zijn binnen de UM in feite twee onderwijscircuits die naast elkaar bestaan en elkaar gedeeltelijk overlappen, een Engelstalig en een Nederlandstalig. Er bestaan ook zeer uiteenlopende visies over wat het beleid inzake meertalig onderwijs zou kunnen zijn en wat het besluit van meertaligheid uit 1996 eigenlijk precies inhoudt. Gezien het feit dat internationalisering een van de bepalende aspecten van de UM is en Engelstalig contentonderwijs daarvan een heel zichtbare factor is, die in het kader van BAMA nog aan betekenis wint, is het van belang dat de universiteit komt tot een systematische reflectie op de aard en de resultaten van Engelstalig onderwijs, om het beleid op dit gebied nader te kunnen formuleren. Aanbevelingen: 1. De UM richt een werkgroep in die de uitwerking van meertalig onderwijs in de praktijk evalueert en een beleidsnotitie voorbereidt over het concept van meertaligheid binnen de instelling. Daarbij wordt ook systematisch aandacht besteed aan communicatie, voorzieningen, regelgeving, internationale werving en HRM-beleid. 2. De faculteiten maken de evaluatie van meertalig onderwijs nadrukkelijker tot onderwerp van studie en onderzoek binnen hun O & O-afdelingen. 3. De UM wisselt gegevens uit m.b.t. good en bad practice, voorzieningen en regelgeving binnen de universiteit zelf en met andere universiteiten die veel ervaring hebben op het gebied van meertalig onderwijs in het algemeen en Engelstalige content-learning in het bijzonder. 4. Gezien het feit dat de huidige wet voor het hoger onderwijs Engelstalig onderwijs slechts in een beperkt aantal situaties toestaat (in het geval van talenonderwijs, van buitenlandse docenten of gemengde studentengroepen bij uitwisselingsprogramma s), moet worden geconstateerd dat de UM-praktijk, die veel verder gaat, slechts een smalle wettelijke basis heeft. De UM dringt via de VSNU aan op verruiming van het wettelijk kader. Waarom talenonderwijs binnen de universiteit? Meertalig content-onderwijs kan alleen op niveau worden vormgegeven, als het wordt ondersteund door een breed aanbod van talenonderwijs, dat aanvullend is op de facultaire onderwijsprogramma s en gedeeltelijk erin is geïntegreerd. De Universiteit Maastricht heeft, zoals bekend, geen opleiding in talen en geen letterenfaculteit. Het gaat in deze notitie ook niet om studenten die een talenstudie doen, maar om studenten die, náást en ín andere hoofdvakken, ook werken aan hun talen. Om verschillende redenen is voor deze laatste studenten talenonderwijs van belang: 1) het is evident dat het voor geen enkele wetenschappelijke discipline nog toereikend is om deze met kennis van slechts de eigen moedertaal te beoefenen, zelfs als dit Engels of Frans is; 2) academische opleidingen krijgen zelf steeds meer een internationaal karakter en veronderstellen steeds vaker een fase van mobiliteit in de loop van de studie, een fase die zorgvuldig moet worden voorbereid; 3) academische opleidingen maken toenemend gebruik van het Engels voor delen van het curriculum; 4) een universitaire graad impliceert dus ook een zekere mate van internationale competentie : het gaat om het toerusten van studenten met onder meer de juiste interculturele en taalvaardigheden zodat zij na hun studie kunnen functioneren in 2

3 een internationale en multiculturele context en kunnen deelnemen aan een internationale arbeidsmarkt. Om deze redenen is het een noodzaak om het talenonderwijs aan universiteiten een plaats te (blijven) geven. Daarbij komt dat de taalvoorbereiding gedurende het middelbaar onderwijs de meeste jongeren, zelfs in traditioneel taalonderwijsrijke landen als Nederland en België, onvoldoende uitrust met taalvaardigheden om hieraan tijdens de universitaire studie niets meer te hoeven doen: integendeel, het talenonderwijs aan middelbare scholen lijkt terug te lopen. Het is ook pas in het hoger onderwijs dat studenten zich bewust worden van hun persoonlijke behoefte om te werken aan een meertalige competentie, tegen de achtergrond van een specifiekere vakkennis en een zich voor hen duidelijker aftekenende arbeidsmarkt. De noden en behoeften van studenten zullen heel verschillend zijn, onder meer als gevolg van studiekeuze, vooropleiding, moedertaal en persoonlijk profiel: de Universiteit zal derhalve een aanbod moeten ontwikkelen waarin het mogelijk is per student en per studierichting te differentiëren. We kunnen daarbij drie verschillende werkvelden onderscheiden, namelijk van het Engels, van het Nederlands en van de andere moderne vreemde talen. Onderwijs in het Engels Welke eisen moeten we stellen aan het Engels van studenten? Het is niet zo eenvoudig om deze vraag te beantwoorden. Van inkomende studenten verwachten we in elk geval dat hun algemene voldoende is om een academische studie te beginnen: als de studie gedeeltelijk of geheel in het Engels plaatsvindt zal het echter om een hoger ingangsniveau gaan (C1) dan als de studie grotendeels in het Nederlands plaatsvindt. Van afgestudeerde masters-studenten verwachten we dat zij het Engels als werktaal beheersen. Dit betekent dat zij in staat zijn om wetenschappelijke teksten uit het eigen domein te lezen en te interpreteren, aan een academische bijeenkomst of debat kunnen deelnemen, dat ze zich zélf academisch kunnen uitdrukken in woord en geschrifte, dat ze kennis hebben van de specifieke terminologie en conventies van hun eigen vakgebied en tenslotte dat ze vertrouwd zijn met een aantal Engelstalige culturele en omgangsconventies. De vraag is of we ook specifieke eisen moeten stellen aan het sniveau van een student met een bachelorsdiploma: eigenlijk moeten deze studenten in staat zijn om hun studie in het Engels te kunnen vervolgen, en dus reeds beschikken over bijna alle taalvaarigheden die ook van de mastersstudent worden verwacht. Het is duidelijk dat de (gedeeltelijke) invoering van English-medium onderwijs, zoals in Maastricht heeft plaatsgevonden en ook elders in Europa een trend is, een kansrijk middel is om studenten in staat te stellen zich het Engels als wetenschapstaal op tal van manieren eigen te maken. Het is een indirect middel om de hierboven reeds geformuleerde doelstelling te realiseren, namelijk dat studenten na hun studie kunnen functioneren in een internationale en multiculturele context. Dit zal des te effectiever zijn, naarmate er aan het English Medium-onderwijs ook studenten met verschillende achtergronden deelnemen (heterogene groepen) en er sprake is van kleinschalig, interactief, student-betrokken onderwijs, zoals aan de UM het geval is doordat zij de PGO-uitgangspunten hanteert. De (gedeeltelijke) invoering van English-medium courses brengt in de praktijk drie onderscheiden soorten Engels onderwijs met zich mee: het onderwijs waarin het Engels de voertaal is voor de overdracht van vakinhoudelijke kennis en vaardigheden (gewoonlijk aangeduid als CLE - Content-Learning through English), het onderwijs waarin de overdracht van vakinhoudelijke kennis en van talenkennis samengaan (CLIL - Content and Language Integrated Learning) en een algemeen, ondersteunend soort sonderwijs (LI Language Instruction). 3

4 Wat betekent dit concreet voor het talenonderwijs zelf? Een aantal taalvaardigheden komt in het studieprogramma zelf voldoende aan bod, zij het misschien indirect of impliciet, zoals het trainen van de lees- en luistervaardigheid en het leren van de specifieke vaktaal. Dit onderwijs kan derhalve worden overgelaten aan de vakdocenten zelf. In de praktijk blijkt echter het trainen van schrijfvaardigheid en spreekvaardigheid een zo specifieke expertise te vereisen en zo tijdsintensief te zijn, dat hier een aanvullende taak ligt voor speciale taaldocenten, verbonden aan het universitair talencentrum. In feite is het noodzakelijk dat elke student door middel van specifieke trainingen in writing skills en presentation skills zo wordt voorbereid dat hij zich gemakkelijk en genuanceerd, op een academische wijze leert uit te drukken (niveau C1, C2). Een taak die eveneens op het terrein van de talencentra ligt, en niet op dat van de vakdocenten, is de eventuele voorbereiding van studenten die niet beschikken over het vereiste ingangsniveau van algemene, bijvoorbeeld door hiervoor intensieve zomercursussen of een voorbereidend jaar te organiseren (niveau B2). Met name voor deze laatste doelgroep, is ook het aanbieden van zelfstudiefaciliteiten en gedurende de studie van enige vorm van remedial teaching van belang. In alle gevallen geldt, dat studenten weinig twijfels hebben bij het nut van Engelse trainingen, ofschoon wel geldt dat een aantal studenten het eigen niveau overschat. Een speciale voorziening in de vorm van een talencentrum wordt over het algemeen positief gewaardeerd en heeft een wervende kracht voor de instelling. In Maastricht is er op dit moment sprake van Engelse taaltrainingen voor enkele duizenden studenten per jaar, maar sinds de invoering van BAMA neemt de omvang en het aantal van in de studieprogramma s geïntregreerd talenonderwijs aanzienlijk af, met name als gevolg van gebrek aan ruimte en tijd in het programma. Er zijn relatief niet zoveel studenten die gebruik maken van de cursussen Engels in het open aanbod: aan de cursussen voor studievaardigheden en remedial teaching voor eerstejaars nemen relatief veel buitenlandse studenten deel. Bestaand aanbod Engels sonderwijs: programma s soort taaltraining contacturen Nivea aantal financiering per cursus u studenten/jaar Oude stijl programma s, 1e, 2e, 3 e jaar Speaking skills & writing skills & marking papers B2-C faculteiten Bachelors in het Engels (meestal in 1 e jaar) Bachelors in het Nederlands Bachelors in het Nederlands Masters met Engels programma (vaak nog niet ingevuld) PhD-students / AIO s FdG en FdGW cursussen presentation skills & writings skills / coaching schrijven verplichte cursussen speaking & writing skills optionele cursussen speaking & writing skills Presentations & writings skills Courses in presentations & scientific writing C faculteiten B2-C1 250 Faculteiten B2-C1 100 Faculteiten C1 32 Faculteiten 16 C1 50 Faculteiten summercourses alg B2 50 Studenten exchange students en reguliere studenten speaking skills, remedial teaching, writing skills B1-B2 100 studenten + subsidie 4

5 Aanbevelingen: 1) Na de invoering van BAMA is het aantal skillstrainingen in de Bachelor-programma s sterk gereduceerd. Beleid zou moeten zijn dat elke student die een Engelstalig programma volgt, in het 1e jaar een degelijke ondersteuning Engelse schrijfvaardigheid krijgt (twee blokken, contacturen) en dat Engelse schrijfvaardigheid in de loop van de studie een aandachtspunt blijft (feedback op papers, hetzij van inhoudsdocenten, hetzij van taaldocenten). Elke student in een Nederlandstalig Bachelorsprogramma zou tenminste in het 3e jaar een dergelijke training moeten krijgen, om zich zo voor te kunnen bereiden op een eventuele masters in het Engels (twee blokken, contacturen). 2) Alle Mastersstudenten en PhD-studenten zouden structureel een cursus scientific writing moeten krijgen en bij het schrijven van hun scripties moeten kunnen beschikken over individuele feedback. 3) Alle studenten die met een Engelstalige studie beginnen en niet een Nederlandse vooropleiding hebben, doen een verplicht universitair ingangsexamen voor het Engels. Het deelnemen aan een dergelijk toelatingsexamen moet gratis zijn. 4) Het Talencentrum start met optionele, intensieve zomercursussen Engels voor studenten die aan een Engelstalig programma willen meedoen. Voor undergraduate studenten gaat het om algemeen sonderwijs dat met een officieel extern examen (IELTS of vergelijkbaar) wordt afgesloten. Voor aankomende mastersstudenten die onvoldoende hebben, is deze cursus verplicht: het afsluitende taalexamen is deel van de toelatingscriteria van de Mastersopleiding De voorbereidende zomercursussen worden bekostigd uit eigen bijdragen van de studenten. 5) Voor exchange-studenten en reguliere studenten die moeite hebben met Engelstalig onderwijs, handhaaft het Talencentrum het aanbod van remedial teaching en cursussen algemene. Deze cursussen worden centraal gefinancieerd: studenten betalen een symbolisch bedrag. 6) Het Talencentrum investeert in leermiddelen voor zelfstudie en zelfdiagnose-testen in de leeromgeving, om anderstalige studenten in staat te stellen aan hun Engels te (blijven) werken. 7) Het Talencentrum handhaaft het aanbod voor administratieve en wetenschappelijke staf. Elke obp-medewerker van de UM heeft in 2008 een B2-niveau (professional English) en elke wp-medewerker heeft in 2008 een C1-niveau (academic English) en is in staat in het Engels college te geven en over Engelse papers een gefundeerd oordeel te geven. Onderwijs in het Nederlands Met de aandacht voor het Engels als taal van de wetenschap, moet binnen de universiteit het werken aan de omgevingstaal van de universiteit (voor een grote groep studenten de moedertaal) niet uit het oog worden verloren. Meestal zal het wenselijk zijn dat studenten niet alleen het Engels als wetenschapstaal beheersen, maar zich ook academisch kunnen uitdrukken in de omgevingstaal, alleen al omdat zij vaak in die taal hun beroep zullen gaan uitoefenen. Een arts moet bijvoorbeeld in staat zijn tot effectieve (en subtiele) communicatie met patiënten, een jurist moet beschikken over een grote als hij zich in de vakpraktijk zal willen bewegen, etc.. En vrijwel elke academicus zal niet alleen in het Engels, maar ook in de moedertaal/omgevingstaal over een wijd scala aan schrijfvaardigheden moeten beschikken. De training van domeinspecifieke academische, zoals discussiëren en betogen, zowel mondeling als schriftelijk, het aanleren van wetenschappelijke terminologie en conventies, wordt over het algemeen overgelaten aan de vakdocenten In universiteiten waar sprake is van (gedeeltelijke) English Medium Learning wordt er echter misschien te gemakkelijk uitgegaan dat er een transfer plaatsvindt van specifieke Engelse taalvaardigheden naar de moedertaal, terwijl 5

6 begrippen en wetenschappelijke conventies aanmerkelijk kunnen verschillen. Het is aan elke vakgroep zelf om te beoordelen in hoeverre er nog studietijd nodig is voor het specifiek oefenen van het Nederlands in het strakke kader van de BAMA-structuur zal dat in veel gevallen maar weinig zijn. Anderstalige studenten zullen extra moeten worden getraind door universitaire talencentra. Er zijn verschillende soorten trainingen nodig: 1) de taalvoorbereiding van anderstalige studenten die een deel of een groot deel van hun studie in de omgevingstaal zullen doen (bv. Duitse psychologiestudenten in Maastricht die een Nederlands programma volgen en zich eerst voorbereiden op het toelatingsexamen Nederlands, niveau C1); 2) in de volgende fase, tijdens de studie zelf, training van taalvaardigheden op hogere niveaus, zoals schrijven voor vergevorderden (niveaus C1, C2), alsmede uitbreiding van domeinspecifieke taalvaardigheden (bijvoorbeeld Nederlandse communicatie voor anderstalige artsen); 3) introductie-cursussen voor anderstalige studenten die kiezen voor een geheel Engels studie-profiel, maar kennis van de omgevingstaal nodig hebben om te kunnen integreren in universiteit en stad (cursussen op beginnersniveau, A1 en A2, en soms op middenniveau B1). In Maastricht, waar English Medium Learning in sommige faculteiten ver is doorgevoerd maar ernaast ook grote delen van studieprogramma s in het Nederlands bestaan, gaat het om jaarlijks wel 600 studenten die bij het Talencentrum een van de cursussen Nederlands volgen. Ofschoon de universiteit zich internationaal meer en meer profileert als een Europese en Engelstalige onderwijsinstelling, blijkt het voor een aantal doelgroepen helemaal geen bezwaar, integendeel zelfs aantrekkelijk, om ook te investeren in kennis van het Nederlands, zoals bijvoorbeeld voor studenten uit de buurlanden Duitsland en België, uit Scandinavië, Oost-Europa, Zuid-Afrika en Indonesië. Ook zij werken op deze wijze aan hun internationale competentie. Feit is wel dat de aantrekkelijkheid en het belang van Nederlands door Nederlandstaligen zelf wordt onderschat. Bestaand aanbod Nederlands sonderwijs: programma s basiscursus voor aankomende studenten zomercursussen aankomende Duits-talige studenten NL-inleiding voor reguliere studenten inleiding NL taal & cultuur voor exchange studenten inleidende cursussen exchangestudenten spreken & schrijven voor vergevorderden (studenten + AIO s) FdG- communicatie voor anderstalige artsen intensieve zomercursussen Zomercursus NL (ism LUC-Diepenbeek) soort taaltraining algemene algemene algemene algemene contacturen per cursus niveau aantal studenten/jaar Financiering 280 A1-C1 100 studenten 120 A1-C1 60* Studenten 2 modules van 36 uur 2 modules van 36 uur A1 A2 B1 A1 A2 B1 48* centraal internationaliserings budget 150* centraal internationaliserings budget uur A1 50 CES 2 modules van 16 uur B2-C1 50 studenten met subsidie algemene beroepscommunicatie 80 C1 10 Faculteit algemene 50 A2 of 25 studenten met B1 subsidie taal en cultuur 60 A2-C1 100 externe financiering * Voor deze cursussen waren er in 2003 wachtlijsten. 6

7 Aanbevelingen: 1) Gezien de steeds grotere instroom van buitenlandse studenten in Nederlandstalige studieprogramma s, dient er ook ook een grotere capaciteit te komen voor de zomercursussen die voorbereiden op het Interuniversitair Toelatingsexamen Nederlands. 2) Op dit moment is er een tamelijk groot capaciteitsprobleem bij inleidende cursussen Nederlands voor anderstalige studenten die een Engelstalig programma volgen. Streven van de universiteit zou moeten zijn om alle undergraduate en mastersstudenten die een inleidende cursus Nederlands zouden willen volgen, in principe toe te laten. Wellicht kan dit worden gefinancierd door ook faculteiten mee te laten betalen. 3) Op dit moment is er eveneens een capaciteitsprobleem bij inleidende cursussen Nederlands voor anderstalige studenten die een Engelstaligprogramma volgen. Streven van de universiteit zou moeten zijn om exchange studenten die een inleidende cursus Nederlands zouden willen volgen, in principe toe te laten. Deze studenten krijgen hiervoor studiepunten toegekend. Wellicht kan dit worden gefinancierd via studiepuntenfinanciering en aanvullende financiering vanuit centraal niveau. 4) Op dit moment betalen aankomende studenten zelf voor de voorbereidende cursussen Nederlands. In het kader van de internationale werving dient te worden overwogen om succesvolle studenten een gedeelte van de cursusprijs terug te betalen. 5) Het Talencentrum investeert in leermiddelen voor zelfstudie en zelfdiagnose-testen in de leeromgeving, om anderstalige studenten en medewerkers in staat te stellen aan hun Nederlands te (blijven) werken. 6) Het Talencentrum handhaaft het aanbod voor administratieve en wetenschappelijke staf. 75% van de anderstalige wp-medewerkers van de UM hebben in 2008 minimaal een A2- niveau (overlevingsniveau), 50 % van de anderstalige obp-medewerkers een B2 niveau (professionele ). Onderwijs in de moderne vreemde talen Er zijn heel verschillende redenen waarom studenten nog aan een ándere vreemde taal willen werken. Allereerst zijn er de faculteiten waarvoor vergaande beheersing van een derde taal een verplicht of noodzakelijk onderdeel van de studie is: zo volgen in Maastricht álle studenten van European Studies, European Public Administration en veel studenten International Business en International Management, gedurende een of twee blokken, onderwijs in een derde taal, in veel gevallen Frans als Europese bestuurstaal, maar ook wel een van de andere grote Europese talen. Zo kunnen zij zich verder in hun vak bekwamen en op de internationale arbeidsmarkt voorbereiden. In veel gevallen gaat het om cursussen op middenniveau (B1). Ook de studenten Cultuurwetenschappen en van University College krijgen binnen hun studie structureel ruimte om een of twee modules van een vreemde taal te volgen.vervolgens zijn er de studenten die zelfstandig besluiten om een vreemde taal erbij te willen leren: zij doen dit vaak in hun eigen tijd en op eigen kosten, maar krijgen van het talencentrum wel een certificering en ook (extracurriculaire) studiepunten toegekend, die zij, als de Faculteit hiermee akkoord gaat, op hun bul kunnen laten bijschrijven. Redenen kunnen uiteenlopen van persoonlijke interesse tot een heel specifieke academische behoefte aan verdieping en uitbreiding van het vakgebied (bv. een student psychologie geïnteresseerd in een Franse wetenschapstraditie, een student gezondheidswetenschappen die zich oriënteert op Brazilië, een student comparatief recht met specifieke interesse voor China, etc.). Deze studenten zijn over het algemeen geïnteresseerd om de taal tot op een hoog niveau te beheersen (bv. B2, C1). Een derde situatie is de student die zich voorbereidt op een uitwisselingsperiode aan een buitenlandse universiteit en om die reden de taal moet leren: de student begint vaak met een of twee beginnerscursussen (A1, A2), in enkele 7

8 gevallen heeft hij al voldoende schoolachtergrond om een cursus op middenniveau B1 of B2 te volgen. In al deze gevallen geldt dat de studie van een derde (of vierde) taal een wezenlijke bijdrage vormt voor het persoonlijke en professionele profiel van de student: het is dan ook een feit dat bijna alle studenten zeer gemotiveerd zijn om hieraan te werken en vaak meer zouden willen doen dan door de universiteit wordt aangeboden. Omdat specifieke expertise binnen faculteiten meestal ontbreekt, of schaars is, vindt deze taaltraining vrijwel altijd plaats binnen het Talencentrum. Training van de derde/ vierde taal stuit evenwel op een aantal extra problemen: 1) er is sprake van heel verschillende uitgangsniveaus van studenten, wat leidt tot een versnipperd, logistiek complex en kostbaar programma; 2) er is sprake van verschillende roosters, tijdsplanningen en snelheden bij het leren van de taal, omdat de ene student maar één blok tot zijn beschikking heeft en de andere kiest voor een geleidelijke taalverwerving in de loop van één of twee jaar; studenten beginnen vaak te laat met een taal waarin ze toch een bepaald niveau willen bereiken; 3) er is sprake van toepassingen van deze talen in heel verschillende vakdomeinen, wat hoge eisen stelt aan de taaldocent. In veel gevallen zal een standaardaanbod van contactonderwijs moeten worden aangevuld met uitgebreide zelfstudiefaciliteiten. In Maastricht biedt het Talencentrum ongeveer 1500 studenten per jaar een korte cursus aan van ca contacturen in een van de in totaal dertien aangeboden moderne vreemde talen. Maar zoals al eerder opgemerkt, geldt hier dat het aanbod sterk achter blijft bij een veel grotere vraag. Bestaand aanbod sonderwijs Moderne Vreemde Talen: programma s optionele cursussen in oude stijl programma s in Bachelor geïnte-greerde taalblokken in Masters geïntegreerd taalblok inleidende cursussen in open aanbod (inclusief enkele zomercursussen) soort taaltraining algemene en vakgerelateerde algemene algemene en vakgerelateerde algemene contacturen per cursus niveau aantal studenten/jaar financiering B1-B2 200 faculteiten, soms eigen bijdrage van studenten 28 A1 250 faculteiten A2 B B1-B2 30 faculteiten modules van 35 uur A-B2 1000* helft studenten, helft subsidie * In 2003 waren er wachtlijsten voor cursussen Spaans, Frans en Italiaans. Aanbevelingen: 1) Na de invoering van BAMA dreigt het aantal domeingerelateerde taaltrainingen in de Bachelor-programma s sterk terug te lopen, als gevolg van ruimte en tijdgebrek (bv. juridisch Frans, business Duits en Spaans). Als het aanbod in facultaire programa s niet kan worden gehandhaafd, moet onderzocht worden of domeinspecifiek talenonderwijs misschien door hettalencentrum moet worden overgenomen. 2) Alle studenten die een internationaal georiënteerd studieprogramma volgen, zoals European Studies, EPA, International Business, International Management, European Law School, Health Sciences, etc., moeten zich als structureel onderdeel van hun studie 8

9 bekwamen in een derde Europese taal. Dit geldt zowel voor undergraduate als voor masterstudenten. Studenten zouden voor de derde taal het niveau B1 of B2 moeten bereiken. De tijdsinvestering is afhankelijk van hun voorkennis, in het onderwijsprorama s zouden 2 modules van contacturen moeten worden ingepast. 3) Andere undergraduate studenten moeten de kans krijgen om in de loop van hun studie twee modules in een moderne vreemde taal te volgen, om zich voor te bereiden op uitwisselingsprogramma. Studenten krijgen door het Talencentrum voor deze cursussen studiepunten toegekend: faculteiten zouden deze studiepunten in principe als extracurriculaire studiepunten op de bul moeten vermelden. 4) Er is op dit moment een pilot binnen UCM en FdCW met het project Taalkrediet, dat voorziet in facultaire financiering van talencursussen die studenten volgen in het open aanbod. Op dit moment betalen alle andere studenten een eigen bijdrage (ongeveer de helft van de kostprijs); er is gezien het studentenvolume echter een probleem met de financiering van het open aanbod. Onderzocht moet worden of kosten van het open aanbod niet, via een verrekeningsmodel per deelnemende student, mede door de faculteiten kunnen worden gedragen. 5) Op dit moment heeft het Talencentrum een aanbod in 13 moderne vreemde talen: Frans, Duits, Spaans, Italiaans, Portugees, Nieuwgrieks, Turks, Zweeds, Arabisch, Chinees, Japans, Russisch, Indonesisch. Een aantal van de minder frequent gebruikte talen is in het kader van het beleidsplan van het Talencentrum toegevoegd om te kijken hoeveel vraag er naar is. Het Talencentrum evalueert aan de hand van deelname cijfers over de periode welke talen in het aanbod kunnen worden gehandhaafd en onderzoekt in overleg met faculteiten of er behoefte is aan nog andere talen. 6) Het verdient aanbeveling een pilot te starten voor gebruik van het European Language Portfolio voor reguliere studenten. Het talenportfolio is een instrument om activiteiten van studenten op het gebied van te plannen, te documenteren en te evaluëren: het sluit nauw aan bij het UM-uitgangspunt van studentgecentreerd onderwijs. Te denken valt aan een pilot binnen één of twee faculteiten of opleidingen. 7) De universiteit start binnen een relevante Europees gerichte opleiding een kleinschalige pilot met Franstalige contentlearning, in samenwerking met de universiteit van Luik en/of eventuele Franse partners. 8) Het Talencentrum investeert in leermiddelen voor zelfstudie en zelfdiagnose-testen in de leeromgeving, om anderstalige studenten in staat te stellen aan hun moderne vreemde talen te (blijven) werken. 9) Het Talencentrum handhaaft het aanbod voor administratieve en wetenschappelijke staf. 9

10 BIJLAGE: NIVEAUS COMMON EUROPEAN FRAMEWORK OF REFERENCE Levels of the Common European Framework of Reference C2 Mastery Level Mastery Level Can understand with ease virtually everything heard or read. Can summarise information from different spoken and written sources, reconstructing arguments and accounts in a coherent presentation. Can express him/herself spontaneously, very fluently and precisely, differentiating finer shades of meaning even in more complex situations. C1 Effective Operational Proficiency Level Can understand a wide range of demanding, longer texts, and recognise implicit meaning. Can express him/herself fluently and spontaneously without much obvious searching for expressions. Can use language flexibly and effectively for social, academic and professional purposes. Can produce clear, well-structured, detailed text on complex subjects, showing controlled use of organisational patterns, connectors and cohesive devices. B2 Vantage Level Can understand the main ideas of complex texts on both concrete and abstract topics, including technical discussions in his/her field of specialisation. Can interact with a degree of fluency and spontaneity that makes regular interaction with native speakers quite possible without strain for either party. Can produce clear, detailed text on a wide range of subjects and explain a viewpoint on a topical issue giving the advantages and disadvantages of various options. B1 Threshold Level Can understand the main points of clear standard input on familiar matters regularly encountered in work, school, leisure, etc. Can deal with most situations likely to arise while travelling in an area where the language is spoken. Can produce simple connected text on topics which are familiar or of personal interest. Can describe experiences and events, dreams, hopes and ambitions and briefly give reasons and explanations for opinions and plans. A2 Waystage Level Can understand sentences and frequently used expressions related to areas of most immediate relevance (e.g. very basic personal and family information, shopping, local geography, employment). Can communicate in simple and routine tasks requiring a simple and direct exchange of information on familiar and routine matters. Can describe in simple terms aspects of his/her background, immediate environment and matters in areas of immediate need. A1 Breakthrough Level Can understand and use familiar everyday expressions and very basic phrases aimed at the satisfaction of needs of a concrete type. Can introduce him/herself and others and can ask and answer questions about personal details such as where he/she lives, people he/she knows and things he/she has. Can interact in a simple way provided the other person talks slowly and clearly and is prepared to help. 10

Visie en rol van de Vlaamse Interuniversitaire Raad en Vlaamse Hogescholen Raad

Visie en rol van de Vlaamse Interuniversitaire Raad en Vlaamse Hogescholen Raad Visie en rol van de Vlaamse Interuniversitaire Raad en Vlaamse Hogescholen Raad European Higher Education Area Dublindescriptoren - European Qualification Framework diplomasupplement Voor vergelijkbaarheid

Nadere informatie

HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing

HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing HIB-seminar 4 juni 2015 Internationalisering doe je samen: de docent maakt het verschil TAAL & INTERNATIONALISERING Maike Verhagen & Marion Hemsing International Office Saxion University of Applied Sciences

Nadere informatie

Nota Universiteitsraad

Nota Universiteitsraad Nota Universiteitsraad UR nummer 15/073 Aan : College van Bestuur Van : Universiteitsraad Onderwerp : Engelse spreekvaardigheid van docenten Status : Ter bespreking Behandeling in : Commissie OOS, 9 juni

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules

Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase 1 Minor IO/IB French 1 Minor IO/IB Ba aantal

Nadere informatie

Bepalen van (docent)competenties in een meertalige opleiding A case study. Sylvia van der Weerden Radboud in to Languages 24 mei 2012

Bepalen van (docent)competenties in een meertalige opleiding A case study. Sylvia van der Weerden Radboud in to Languages 24 mei 2012 Bepalen van (docent)competenties in een meertalige opleiding A case study Sylvia van der Weerden Radboud in to Languages 24 mei 2012 Programma: Wie zijn wij? Taalbeleid Radboud Universiteit Nijmegen Nascholing

Nadere informatie

Ton Koet & Willy Weijdema. Inleiding. In dit artikel doen de auteurs verslag van een onderzoek naar het gebruik van Europese taalvaardigheidsniveaus

Ton Koet & Willy Weijdema. Inleiding. In dit artikel doen de auteurs verslag van een onderzoek naar het gebruik van Europese taalvaardigheidsniveaus Het gebruik van Europese taalvaardigheidsniveaus voor het beoordelen van taalvaardigheid in Nederlandse en Vlaamse lerarenopleidingen en universitaire taalopleidingen Ton Koet & Willy Weijdema In dit artikel

Nadere informatie

Via internationalisering naar interculturele competenties en omgaan met diversiteit.

Via internationalisering naar interculturele competenties en omgaan met diversiteit. Via internationalisering naar interculturele competenties en omgaan met diversiteit. Kaat Delrue Joke Mornie 15 januari 2013 Op onze website: Studenten krijgen de mogelijkheid om een internationale ervaring

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

multi-lingual en multi-media community blogging in de praktijk van het hoger onderwijs Charles van Leeuwen

multi-lingual en multi-media community blogging in de praktijk van het hoger onderwijs Charles van Leeuwen multi-lingual en multi-media community blogging in de praktijk van het hoger onderwijs Charles van Leeuwen De studenten van het keuzevak After Babel Language Policies in Europe (European Studies, 3 e jaar)

Nadere informatie

Bachelor Europese Studies overgang naar 8 8 4. Propedeuse. Oude programma tot en met 2011/12 Nieuwe programma 8 8 4 vanaf 2012/13.

Bachelor Europese Studies overgang naar 8 8 4. Propedeuse. Oude programma tot en met 2011/12 Nieuwe programma 8 8 4 vanaf 2012/13. 1 Bachelor Europese Studies overgang naar 8 8 4 Propedeuse Naam Studentnummer Oude programma tot en met 2011/12 Nieuwe programma 8 8 4 vanaf 2012/13 Propedeuse Europese studies (35 EC) Culturele vormgeving

Nadere informatie

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: PIETER TROOST

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: PIETER TROOST Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum 2015 CHRISTELIJK LYCEUM ZEIST Bilingual Education FOTO: PIETER TROOST Introductie leerjaar 1 FOTO: FOTO: JEROEN JEROEN SOETENS SOETENS Waarom tweetalig onderwijs?

Nadere informatie

Groepstrainingen met open inschrijving. juli - december 2014

Groepstrainingen met open inschrijving. juli - december 2014 Universiteit van Amsterdam Groepstrainingen met open inschrijving juli - december 2014 Hoe schrijf ik mij in? via www.uvatalen.nl Noël Picard: Nooit gedacht dat ik met zo veel plezier zó snel resultaat

Nadere informatie

T (toetsvorm): S = schriftelijk en O = opdracht/overig CW (cijferweging) B (beoordeling): V/O = voldoende/onvoldoende en C = cijfer

T (toetsvorm): S = schriftelijk en O = opdracht/overig CW (cijferweging) B (beoordeling): V/O = voldoende/onvoldoende en C = cijfer Studiejaar 1 Periode 1 Blok 1: Oriëntatie op markt * Kerncompetentie(s): 2, 3,, 7, 8, 9, 10 Integrale opdracht 1 (project marktverkenning/leren werken in projecten) MMVP14IOP1 4 Integrale opdracht 1 -

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Tweetalig Onderwijs: Er gaat een wereld voor je open!

Tweetalig Onderwijs: Er gaat een wereld voor je open! Tweetalig Onderwijs: Er gaat een wereld voor je open! Inhoud presentatie Algemene inleiding Leerlingen naar lokalen Specifieke info voor ouders Wat is TTO? CLIL (Content and Language Integrated Learning)

Nadere informatie

Blended Learning. Dr. Coyan Tromp UvA - Institute for Interdisciplinary Studies Presentatie voor studentencolloqium 1-3-2016

Blended Learning. Dr. Coyan Tromp UvA - Institute for Interdisciplinary Studies Presentatie voor studentencolloqium 1-3-2016 Blended Learning Dr. Coyan Tromp UvA - Institute for Interdisciplinary Studies Presentatie voor studentencolloqium 1-3-2016 Who am I Curriculum Developer & Assistent Professor Interdisciplinary Programmes

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Engelse taal en cultuur Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

Master in de meertalige communicatie

Master in de meertalige communicatie BRUSSEL t Master in de meertalige communicatie Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als

Nadere informatie

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland

Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Conferentie Examinering in de bpv 31 mei 2013 Workshop : handboeken BPV en het buitenland Andre van Voorst : sr adviseur Kenwerk / Examenwerk Mirjam Hensels : projectleider BPV Handboeken Programma Inleiding

Nadere informatie

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING STUDIEGIDS (v. 3.0) DEZE STUDIEGIDS GEEFT EEN OVERZICHT VAN DE OPLEIDINGEN EN DE VOORWAARDEN. VANAF 2014 KUNNEN SOMMIGE COLLEGES VIA INTERNET GEVOLGD WORDEN. ANDERE COLLEGES VEREISEN DAT DE STUDENT DE

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

2 of 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15

2 of 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15 Studiejaar 1 Periode 1 Blok 1: Oriëntatie op markt Kerncompetentie(s): 2, 3,, 7, 8, 9, 10 Integrale opdracht 1 - Project (MKT/Onderzoek) Integrale opdracht 1 - Project (CMV-proces) Integrale opdracht 1

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

HBFF Training & Consultancy

HBFF Training & Consultancy HBFF Training & Consultancy Business English, level A Business English, Level B Business English, Level C Business Writing Skills One-to-one trainings GENERAL COURSES HBFF Training & Consultancy Verwersstraat

Nadere informatie

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda

De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda COSPA Dag De drietrapsraket internationale stages in de lucht: Academy for Leisure, NHTV Breda Olaf Ernst, Organisatie stages/beleidsverantwoordelijke Praktijkleren Angelique Grippeling, Internationale

Nadere informatie

Taalvaardigheid Frans 1 Minor

Taalvaardigheid Frans 1 Minor Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase RTC Frans Taalvaardigheid Frans 1 Minor French

Nadere informatie

Taalvaardigheid Spaans 1 Minor

Taalvaardigheid Spaans 1 Minor Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase RTC Spaans Taalvaardigheid Spaans 1 Minor

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Taalvaardigheid Duits 1 Minor

Taalvaardigheid Duits 1 Minor Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase Taalvaardigheid 1 Minor German Proficiency

Nadere informatie

Taalvoorbereiding en begeleiding Erasmusstudenten. Erasmusdag 23 mei 2013

Taalvoorbereiding en begeleiding Erasmusstudenten. Erasmusdag 23 mei 2013 Taalvoorbereiding en begeleiding Erasmusstudenten Erasmusdag 23 mei 2013 KU Leuven Thomas More 1) Professionele bachelors Thomas More = cluster Associatie KU Leuven provincie Antwerpen 2) Academische bach/masters

Nadere informatie

HBO5 in Vlaanderen. Toelichting Noël Vercruysse 23 november 2011 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be

HBO5 in Vlaanderen. Toelichting Noël Vercruysse 23 november 2011 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be HBO5 in Vlaanderen Toelichting Noël Vercruysse 23 Noel.vercruysse@ond.vlaanderen.be De Feiten Decreet betreffende het secundair na secundair onderwijs en het hoger beroepsonderwijs van 30 april 2009 In

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2011

Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2011 Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2011 Opleidingsspecifiek deel Masteropleiding: Engelse taal en cultuur Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13 van

Nadere informatie

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: JEROEN SOETENS

Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum. Bilingual Education FOTO: JEROEN SOETENS Tweetalig Gymnasium Tweetalig Atheneum Bilingual Education FOTO: JEROEN SOETENS CHRISTELIJK LYCEUM ZEIST 2013 Introductie leerjaar 1 FOTO: FOTO: JEROEN JEROEN SOETENS SOETENS Waarom tweetalig onderwijs?

Nadere informatie

EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs. Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking

EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs. Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking EP-Nuffic Jaarcongres 2015 Doorlopende leerlijn: Internationale Competenties in het hoger onderwijs Jos Walenkamp Lector Internationale Samenwerking Samenvatting Wereldburgers, in de 21 ste eeuw, benodigde

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2013-2014 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2013-2014 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde U2013/01220 De uitvoeringsregeling treedt in werking per 1 september 2013 en heeft een zelfde werkingsduur als de Onderwijs- en examenregeling (OER) 2013-2014 voor de bacheloropleiding Bedrijfskunde. A.

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen

Engels op topniveau. Cambridge Certificates voor alle leerlingen Engels op topniveau Cambridge Certificates voor alle leerlingen Waarom? De toename van het gebruik van het Engels in de wereld is een feit. Het is de taal van veel games en websites, van veel films, televisieseries

Nadere informatie

Krachtenveld. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering. Ministerie OCW. ß-faculteit. onderwijsvisitatie. bacheloropleidingen.

Krachtenveld. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering. Ministerie OCW. ß-faculteit. onderwijsvisitatie. bacheloropleidingen. Masterprogramma Content & Knowledge Engineering Curriculum 2010-2011 Hans Voorbij Krachtenveld onderwijsvisitatie zelfevaluatie ß-faculteit bacheloropleidingen master CKE vakgebied docenten Ministerie

Nadere informatie

nog geen BKO behaald met > 5 jaar ervaring EWI KO niet afgerond EWI KO afgerond ervaring

nog geen BKO behaald met > 5 jaar ervaring EWI KO niet afgerond EWI KO afgerond ervaring Docenten van EWI, professioneel en altijd beter! Inhoud: 1. Doorstroomschema: waar sta ik? 2. Overzicht met verplicht en keuzeprogramma 3. Toelichting op elk onderdeel van het overzicht Docent met < 5

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

(Studie)loopbaanadviseur

(Studie)loopbaanadviseur (Studie)loopbaanadviseur Doel Voorlichten, adviseren, begeleiden, testen en trainen van studenten omtrent (studie)loopbaankeuzes, alsmede waarborgen van de volledigheid, toegankelijkheid en actualiteit

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde 1 Faculteit Management, Science and Technology Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde U2014/02468 De uitvoeringsregeling treedt in werking

Nadere informatie

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland

Studiekeuzetraject. Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Studiekeuzetraject Het belang van het vak Nederlands binnen het IB-diploma voor studie in Nederland Opbouw IB-diplomaprogramma Vak Nederlands binnen IB-diploma Higher level Standard level A versus B (B

Nadere informatie

Taalbarrières Opleidingscommisie IO/IB 05 06

Taalbarrières Opleidingscommisie IO/IB 05 06 Taalbarrières Opleidingscommisie IO/IB 05 06 Inleiding Naar aanleiding van vaakgehoorde opmerkingen over de kwaliteit en het aanbod van de moderne vreemde taal binnen IO/IB, voelde de studentengeleding

Nadere informatie

talencentrum Het Talencentrum helpt u verder

talencentrum Het Talencentrum helpt u verder Het Talencentrum helpt u verder 1 Het Talencentrum Succesvol communiceren begint met taal. Of u nu naar een congres in Atlanta gaat, een vergadering hebt in Beijing, op stage gaat in Rio de Janeiro of

Nadere informatie

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans

Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Studeren aan de Universiteit Utrecht Welkom bij de opleiding Frans Luuk Dijkstra (l.dijkstra@uu.nl) Bachelorvoorlichtingsdagen november 2015 Opbouw presentatie Inleiding Kenmerken van de opleiding De studie

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Hebreeuwse en Joodse studies Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules. vakcode. French 1 Major. vaknaam. studiefase

Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules. vakcode. French 1 Major. vaknaam. studiefase Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding vaknaam Engelse vaknaam voertaal studiefase RTC Frans Frans 1 Major French 1 Major Frans

Nadere informatie

C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk?

C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk? C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk? Ineke de Bakker Universiteit van Amsterdam Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies (INTT) E.: r.t.debakker@uva.nl Programma II van

Nadere informatie

Studiebegeleiding & tutoraat

Studiebegeleiding & tutoraat Studiebegeleiding & tutoraat Patricia Post-Nievelstein, Head Tutor, University College Utrecht Richard van den Doel, Senior Tutor, University College Roosevelt Oscar van den Wijngaard, Coordinator Academic

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Studeren in België Ilse Van Rompaey België, een federale staat 1 federale staat: buitenlandse zaken, nationale veiligheid en defensie, justitie, financiën, sociale zekerheid 3 regio s: grondgebied-gerelateerde

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten

Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Enquête over beleid en praktijk van instructies in Informatievaardigheden in Nederlandse universiteiten Subgroep Informatievaardigheden van de UKB werkgroep Learning Spaces Anneke Dirkx (UL) Marjolein

Nadere informatie

B. OPLEIDINGSSPECIFIEK DEEL VAN DE ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING VAN DE DUALE PROGRAMMA NEDERLANDS ALS TWEEDE TAAL FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN

B. OPLEIDINGSSPECIFIEK DEEL VAN DE ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING VAN DE DUALE PROGRAMMA NEDERLANDS ALS TWEEDE TAAL FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN B. OPLEIDINGSSPECIFIEK DEEL VAN DE ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING VAN DE DUALE MASTEROPLEIDING TAALWETENSCHAPPEN 90 EC PROGRAMMA NEDERLANDS ALS TWEEDE TAAL FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN 2015-201 Deel

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Engels is 'a piece of cake' met een Cambridge Certificate

Engels is 'a piece of cake' met een Cambridge Certificate Engels is 'a piece of cake' met een Cambridge Certificate DevelsteinCollege - Develsingel (gymnasium, atheneum, havo en vmbo-t) Develsingel 5, 3333 LD Zwijndrecht Postbus 377, 3330 AJ Zwijndrecht T: 078-619

Nadere informatie

Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo

Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo Standaard tweetalig onderwijs Engels havo/vwo De standaard tweetalig onderwijs bewaakt de kwaliteit van het tweetalig onderwijs in Nederland en wordt onderschreven door alle scholen die lid zijn van het

Nadere informatie

Pre-masterprogramma. Negen masterspecialisaties

Pre-masterprogramma. Negen masterspecialisaties Pre-masterprogramma Maakt u plannen voor een masteropleiding Psychologie? Heeft u een afgeronde vierjarige hbo-opleiding of een driejarige bachelor wo-opleiding? Dan kan, voor sommigen van u, het eenjarige

Nadere informatie

Meertaligheid als kerncomponent van internationale competentie. Lies Sercu KU Leuven

Meertaligheid als kerncomponent van internationale competentie. Lies Sercu KU Leuven Meertaligheid als kerncomponent van internationale competentie Lies Sercu KU Leuven Overzicht Meertaligheid als kerncompetentie van internationale competentie Meertaligheid in het Hoger Onderwijs Welke

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Eabele Tjepkema eabele.tjepkema@stenden.com. Input curriculum opbouw meertalig onderwijs

Eabele Tjepkema eabele.tjepkema@stenden.com. Input curriculum opbouw meertalig onderwijs Eabele Tjepkema eabele.tjepkema@stenden.com Input curriculum opbouw meertalig onderwijs Even voorstellen Leraar Basisonderwijs Onderwijskundige S-VIBer Supervisor Lid Kenniskring Fries en meertaligheid

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Doelmatigheidstoets Master Vitality and Ageing Samenvatting

Doelmatigheidstoets Master Vitality and Ageing Samenvatting Doelmatigheidstoets Master Vitality and Ageing Samenvatting Leiden, augustus 2014 Algemeen Soort aanvraag Naam instelling Nieuwe opleiding Universiteit Leiden Contactpersoon Contactgegevens - adres drs.

Nadere informatie

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht

Reflectie. Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO. EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Reflectie Dr. Mark Frederiks Coördinator internationalisering NVAO EP-Nuffic Studenten internationaliseren in eigen land 5 februari 2015, Utrecht Inleiding IaH studies zijn belangrijke bijdrage aan discussie

Nadere informatie

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 031 Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Slavische talen en culturen Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel

Nadere informatie

Schriftelijke (en mondelinge) (deel)tentamens. Werkdossier

Schriftelijke (en mondelinge) (deel)tentamens. Werkdossier Faculteit der Letteren - Formulier voor de beschrijving van modules vakcode (in te vullen door BSZ) naam opleiding RTC Spaans vaknaam Taalvaardigheid Spaans 1 Major Engelse vaknaam Spanish Proficiency

Nadere informatie

Rapportage Jongerenpanel - Internationaal onderwijs

Rapportage Jongerenpanel - Internationaal onderwijs Rapportage Jongerenpanel - Internationaal onderwijs februari 2013 JongerenPanel - Internationaal onderwijs 1 Inleiding Tussen 3 en 20 januari 2013 hebben de leden van het JongerenPanel van de gemeente

Nadere informatie

Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit

Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit Science De bètabrede opleiding van de Radboud Universiteit 7 november 2015 Bètabreed - waarom zou ik bètabreed gaan? Multidisciplinair combineer vakgebieden: Behoefte bij bedrijfsleven en in onderzoek:

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 September 2010

Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 September 2010 Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 September 2010 Opleidingsspecifiek deel Masteropleiding: Italiaanse taal en cultuur Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig artikel 7.13

Nadere informatie

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2012 question paper for the guidance of teachers 0503 FIRST LANGUAGE

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling

Onderwijs- en examenregeling Onderwijs- en examenregeling geldig vanaf 1 september 2010 Opleidingsspecifiek deel: Bacheloropleiding: Talen en culturen van India en Tibet Deze Onderwijs- en examenregeling is opgesteld overeenkomstig

Nadere informatie

MMVP. 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15

MMVP. 3 MMVP2SLB1 1 O V/O 15 Studiejaar 1 Periode 1 Blok 1: Oriëntatie op markt Kerncompetentie(s): 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10 Integrale opdracht 1 - Project (MKT/Onderzoek) Integrale opdracht 1 - Project (CMV-proces) Integrale opdracht

Nadere informatie

Master in het vertalen

Master in het vertalen BRUSSEL t Master in het vertalen Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Studieaanbod Schooljaar 2015-2016

Studieaanbod Schooljaar 2015-2016 Studieaanbod Schooljaar 2015-2016 SINT-LODEWIJKSCOLLEGE Beste leerling Met deze brochure in de hand kun je zien welke studierichtingen in het Sint- Lodewijkscollege aangeboden worden. Het is een waaier

Nadere informatie

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands Academisch Nederlands Toegepaste Taalkunde (TTK) Dr. Uus (Eugenia) Knops Probleem Toenemende kloof mbt taalvaardigheid (vooral schrijfvaardigheid) Nederlands tussen instroom - uitstroom / markteisen Gebrek

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Pro Dual Improving through Benchmarking Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Partners Germany: Stadt München/City of Munich Education Department - Vocational Schools and Further Education Industrie-

Nadere informatie

Tijdens de studie naar het buitenland?

Tijdens de studie naar het buitenland? 28-5-2016 Tijdens de studie naar het buitenland? Faculteit der Letteren, Mobility Office Joyce Snijder-Gelling Janet Caspers Sigrid Hasper Uitwisselingscoördinatoren Laura Dekker Uitwisselingsstudent exchange.out.arts@rug.nl

Nadere informatie

Free Technology Academy

Free Technology Academy Free Technology Academy Symposium 21 november 2009 Wat is vrije software? Begrip geïntroduceerd door Richard Stallman in 1985 Niet verwarren met gratis software (freeware) 'Free as in free speech, not

Nadere informatie

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg?

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Competenties en skills Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Taxonomie van Benjamin Bloom (1956) Paradigmawisseling Onderwijs in een industriële samenleving Gericht op kennisoverdracht Leerkracht

Nadere informatie

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid

In artikel 18 van de Wet op de expertisecentra wordt na het tweede lid een lid Voorstel van Wet tot wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het regelen van de mogelijkheid een deel van het onderwijs te geven in de Engelse, Duitse

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichtingsdag Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde PROGRAMMA Bedrijfskunde@VU: hoe, wat en waarom? Prof. dr. W.E.H. Dullaert, Opleidingsdirecteur bachelor bedrijfskunde

Nadere informatie

Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021. Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers

Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021. Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers Aanbod Erasmus-uitwisseling 2014-2021 Vakgroep PP07 (ontw-pers-soc) Coördinator Wim Beyers http://www.maastrichtuniversity.nl/ Christine Majelle (international relations officer) maakt je wegwijs in het

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

CEFR with the Help of HSK Teacher Training Groningen Confucius Institute

CEFR with the Help of HSK Teacher Training Groningen Confucius Institute CEFR with the Help of HSK Teacher Training Groningen Confucius Institute Applied in two programmes Secundary education Hanze UAS 07-06-16 CEFR with the help of HSK Vincent van Gogh Vakwerkplan Chinese

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Wat is het Heerbeeck International College?

Wat is het Heerbeeck International College? Wat is het Heerbeeck International College? Het HIC is een onderwijsstroom in ons havo en vwo waarin we leerlingen voorbereiden op studeren, leven en werken in een internationaal georiënteerde wereld.

Nadere informatie