De Geo. 2 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden werkboek A hoofdstuk 3. eerste druk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Geo. 2 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden werkboek A hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. eerste druk"

Transcriptie

1 De Geo 2 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden werkboek A hoofdstuk 3 eerste druk

2 Hoofdstuk 3 Europa: van de bergen naar de zee Start 1 a Europa kent in vergelijking met andere continenten op een klein oppervlak grote verschillen in natuurlandschap b 1 langs de Rijn 2 door de Alpen 3 de kust van Cornwall 4 de gletsjers en fjorden van Noorwegen c 2 a Op de foto s zijn geen inrichtingselementen te zien. (behalve op c, waar je huizen ziet staan) b fjordenlandschap in Noorwegen, berglandschap van de Alpen, de klifkust van Cornwall c zie figuur bij 1c d voorbeelden van antwoorden: A op het randje in de fjorden B zonsondergang in de Alpen C golven beuken op de kust van Cornwall 3 a Eigen antwoord leerling b Eigen antwoord leerling De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 2 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

3 1 De Alpen het natuurlandschap 1 A Duitsland 1 Genève a = Tirol B Zwitserland 2 Bern b = Karinthië C Frankrijk 3 Basel c = Dolomieten D Oostenrijk 4 Zürich I = Bodensee E Italië 5 München F Slovenië 6 Innsbrück G Hongarije 7 Salzburg H Slowakije 8 Wenen J Tsjechië 9 Trento 2 a Exogene krachten veranderen van buiten het aardoppervlak, endogene krachten doen dat van binnenuit. b exogene krachten: sedimentatie, verwering en erosie (of voorbeelden ervan) endogene krachten: aardbeving, vulkanisme. 3 a Bij reliëf gaat het om de verschillen in hoogteligging, hooggelegen kan ook vlak zijn. b 1 Corsica-hooggebergte 2 Apennijnen-hooggebergte 3 Povlakte-laagland 4 Alpen-hooggebergte 5 Harz-middelgebergte 6 Noordduitse laagvlakte-laagland 4 a door het tegen elkaar botsen van twee aardplaten b de Afrikaanse plaat en de Euraziatische plaat c een plooiingsgebergte 5 a drie periodes b ongeveer 50 miljoen jaar geleden 6 a aan de sneeuw die er ligt b westen: Meer van Genève noorden: Bodensee oosten: Gardameer c De rivierdalen zijn sneeuwvrij. 7 a Pangea b tussen de 180 en 135 miljoen jaar geleden c Langzaam: ze doen er miljoenen jaren om een aantal kilometers op te schuiven. De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 3 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

4 8 a b jongste periode: Alpen, Karpaten, Sierra Nevada, Pyreneeën, Apennijnen middelste periode: Castiliaans Scheidingsgebergte, Massif Central, Vogezen, Ardennen oudste periode: Schotse Hooglanden, Peninisch Gebergte, Noordkaap 9 a verwering en erosie b Jonge gebergten zijn hoog en hebben steile hellingen, spitse bergtoppen en diepe dalen. c Oudere gebergten worden gekenmerkt door flauwe hellingen en afgeronde toppen en zijn veel lager. d Oude gebergten hebben langer aan verwering en erosie blootgestaan en zijn meer afgesleten. 10 a het uiteenvallen van gesteente onder invloed van weer en planten b mechanische verwering c chemische verwering De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 4 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

5 11 a W6 Mechanische verwering en klimaat W7 Chemische verwering en klimaat b c d e van de gemiddelde jaarlijkse temperatuur en de gemiddelde jaarlijkse neerslag Bij punt X is het te warm en valt er bijna geen neerslag. neen Chemische verwering vindt plaats bij een hoge gemiddelde jaarlijkse temperatuur en een grote gemiddelde jaarlijkse neerslag. 12 a een heel oud gedeelte van de aardkorst b Ze zijn precambrisch, dus dat betekent meer dan 600 miljoen jaar oud. c Noord-Amerika: Rotsgebergte; Zuid-Amerika: Andesgebergte; Azië: Himalaya; Afrika: Atlasgebergte De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 5 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

6 13 De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 6 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

7 2 De Alpen: toerisme en verkeer 1 a primaire sector (landbouw) b Daar was het te koud voor. c tertiaire sector (diensten) d de mannen e De mannen waren kostwinner, de vrouwen bleven thuis om de kinderen te verzorgen. 2 a 1 = loofbomen, 2 = naaldbomen, 3 = alpenweiden, 4 = rotsen, 5 = eeuwige sneeuw b bovenste rechthoek: sneeuwgrens, onderste rechthoek: boomgrens 3 a in de naaldbomengordel b Rondom de boerderij staan allemaal naaldbomen. De weilanden zijn ontstaan doordat de mens de bomen heeft gekapt. c boven de boomgrens, in de gordel van de eeuwige sneeuw of rotsen d Er zijn geen bomen te zijn en wel sneeuw. Waarschijnlijk is het winter, dus het is niet met zekerheid te zeggen of het eeuwige sneeuw is. 4 a b c d e ja In de winter en in de zomer is er een piek in het aantal toeristen. 13% in de maand augustus s winters (januari, februari en maart) De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 7 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

8 5 a 21 miljoen b De meeste toeristen blijven langere tijd en overnachten dus meerdere keren. c 6 Ja, er is sprake van een hoogseizoen (zelfs 2), internationale reisondernemingen spelen een rol en veel mensen gaan georganiseerd op vakantie. 7 a foto 6 b Op de foto zijn verblijfsaccommodaties te zien, en allerlei andere voorzieningen voor grote aantallen toeristen. 8 a Fiss ligt in het midden van Oostenrijk. b uit Duitsland (af te lezen van kaart 115B) c ongeveer 15% (af te lezen van kaart 115B) d overnachtingen (af te lezen van kaart 115B) e Het toerisme naar Fiss groeide met meer dan 500% (af te lezen van kaart 115C) 9 b In de binnencirkel staat het toerisme van het jaar Dat zijn de felle kleuren. c toerisme in Fiss aantal toeristen percentage zomertoerisme percentage wintertoerisme (opmerking: de tabel is ingevuld met behulp van de 53 e druk van de Grote Bosatlas. De gegevens uit de 52 e druk zijn heel anders. Waarschijnlijk zijn de gegevens in één van de twee atlassen verkeerd) 10 a Door gebruik te maken van de passen. b via tunnels 11 a Fréjus: Frankrijk en Italië Gotthard: Zwitserland en Italië Mont Blanc: Frankrijk en Italië Brenner: Duitsland en Italië Tauern: Duitsland en Italië b met de vrachtwagen en de trein c Door Zwitserland wordt meer per trein vervoerd. De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 8 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

9 12 a Eigen antwoord leerling b Eigen toelichting leerling 13 a de Brennerroute b Er gaan meer goederen naar Zuid-Europa. c 41,7 miljoen ton d De meeste goederen via deze route worden met de vrachtwagen vervoerd. 14 a/b c d aantal toeristen per provincie in % (per abuis staat de titel in de eerste editie al onder het kaartje) De Bundesländer met de grootste aantallen toeristen liggen in het westen van Oostenrijk. De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 9 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

10 3 Rivieren van ijs 1 a 1 Oslo 2 Bergen 3 Trondheim b Noordelijke IJszee D Skagerak A Atlantische Oceaan C Sognefjord B c Jostedalsbre 2 a korrelsneeuw b Een ijsmassa die langzaam langs hellingen omlaag glijdt. c IJs smelt bij 0 graden Celsius. d Het klimaat kan veranderen waardoor de 00 lijn van plek op de berghelling verandert 3 a ongeveer 80 kilometer b morene c Antarctica d Het ijs is vermengd met veel stof en puin van gesteenten. e steile wanden en een vlakke bodem: U-vormig dus 4 a Eigen tekening van de leerling b afhankelijk van tekening leerling 5 a De fjorden zijn oude gletsjerdalen die met zeewater zijn volgelopen. b Een fjord heeft grote diepe U-vormige dalen met een vlakke bodem en een eindmorendrempel. c Op de foto zijn de door het ijs uitgeschuurde rotswanden te zien. 6 a Het U-dal staat aangegeven met nummer 4. b links en rechts van nummer 4 c De gletsjer is gekomen tot waar de eindmorene ligt (3) ligt. 7 a op figuur 4.17 (pag. 61) b Zwitserland c de Alpen 8 a zwaartekracht, water, ijs en wind b gletsjers en landijs c Nee, de wind krijgt alleen de kans in gebieden waar de grond droog en onbegroeid is. In Noorwegen is dit niet het geval. 9 a ongeveer 5 graden Celsius b een interglaciaal 10 a tijdens het Saalien (Riss-ijstijd) b ongeveer jaar geleden c neen d een poolwoestijn 11 a B71 Glaciale landschapsvormen b een fjord c De trogdalen in Noorwegen zijn volgelopen met zeewater. d tot aan de hangdalen e De gletsjer in het U-dal was groter en vernielde het landschap sneller en meer dan de kleinere gletsjers in de hangdalen. Na het afsmelten van het ijs is dat te zien aan het hoogteverschil. f hangende dalen, eindmorenen, meertjes, uitgeslepen dalen 12 Horizontaal: 1 = gletsjerpoort, 3 = grondmorene, 5 = firn, 6 = evaporatie, 8 = condensatie, 9 = gletsjer, 11 = zijmorene, 12 = glaciaal, 13 = udal Verticaal: 2 = eindmorene, 3 = gletsjerrivier, 4 = interglaciaal, 5 = fjord, 7 = transpiratie, 10 = landijs De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 10 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

11 4 Een reisje langs de Rijn 1 a Zwitserland b 1 Zwitserland 2 Oostenrijk 3 Liechtenstein 4 Frankrijk 5 Duitsland 6 Luxemburg 7 België 8 Nederland c ± 850 km 2 a/b c Duitsland De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 11 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

12 3 a 1 Basel 2 Frankfurt 3 Mainz 4 Koblenz 5 Bonn 6 Keulen 7 Rotterdam b A Boven-Rijnse Laagvlakte B Vogezen C Zwarte Woud D Hunsrück E Eifel c a Neckar b Main c Moezel d zie bij figuur 2a 4 a B90 Kringloop van het water b het voortdurend overgaan van water van de ene in de andere toestand c evapotranspiratie 5 a 1 = verdamping 2 = wind 3 = neerslag 4 = evapotranspiratie 5 = rivieren 6 = grondwaterafvoer b Rivieren zijn onderdeel van de lange kringloop. 6 a gletsjerrivieren, regenrivieren en gemengde rivieren. b W21 W22 c d e figuur W21 Als in het voorjaar en vooral in de zomer de gletsjers smelten, wordt er meer water afgevoerd. Er valt in de zomer minder neerslag en de afvoer van het water is in de zomer minder door de hogere evapotranspiratie. De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 12 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

13 7 a transport, erosie en sedimentatie b Rivieren hebben veel kracht als ze snel stromen of wanneer ze veel water afvoeren. c 8 AB BC CD Verval = 1000 m = 1000 m = 500 m Verhang 1000 m/250 km = 4 m/km 1000 m/700 km = 1,4 m/km 500 m/550 km = 0,9 m/km 9 a b c Het zachte gesteente wordt meer geërodeerd door het water dan het harde gesteente. Hierdoor ontstaat de waterval. Het water erodeert het zachte gesteente, dit slijt weg onder het harde gesteente. Door de zwaartekracht stort dit harde gesteente na verloop van tijd naar beneden. 10 a De foto is genomen in de bovenloop. b Het verhang is groot, dus de rivier stroomt snel. Daardoor zijn er watervallen en stroomversnellingen. c zie figuur bij 9a 11 a Duitsland en Oostenrijk b Roemenië De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 13 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

14 12 a In de bovenloop zijn het verhang en verval groter. In de bovenloop is de rivier breder. In de bovenloop vindt erosie plaats, in de benedenloop sedimentatie. In de bovenloop zijn minder inrichtingselementen. b In de bovenloop is er minder scheepvaartverkeer. c In de benedenloop heeft sedimentatie plaatsgevonden en is de grond beter geschikt; in vlakkere gebieden is het gemakkelijker om landbouw uit te oefenen. d e In de bovenloop zijn de hoogteverschillen groter. In de bovenloop is de stroomsnelheid groot. Hierdoor vindt er transport plaats en geen sedimentatie. 13 Eigen antwoord leerling 14 Eigen antwoord leerling De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 14 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

15 5 Op weg naar de zee 1 a endogene krachten b Endogene krachten veroorzaken breuken in de aardkorst, en langs deze breuken kunnen stukken aardkorst gaan schuiven. 2 3 a De horsten liggen hoger en zijn beplant met druivenstruiken. b De slenk ligt lager en is in gebruik als akkerland. 4 a b de plaats waar de rivier het snelste stroomt c d bij A e A is een buitenbocht en daar is de stroomsnelheid groter. f A = erosie, B = sedimentatie 5 met tekening 2 of 3 De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 15 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

16 6 a De rivier moet zich een weg banen door een leisteenplateau. b Het dal van de rivier is smal en diep. c Vanaf de steile bergruggen kon het transport over de Rijn eenvoudig in de gaten worden gehouden. 7 a Hier is het verhang klein en daalt de stroomsnelheid, waardoor deeltjes kunnen bezinken. b Het zijn laaggelegen, vruchtbare gebieden aan de zee. 8 a heuvellland b Rhone, Donau, Wolga, Po 9 deel vd rivier stroomsnelheid breedte rivier diepte rivier proces grootte materiaal bovenloop hoog smal ondiep transport keien, stenen, grind, zand en klei middenloop middel breder dieper erosie grind, zand en klei benedenloop laag breedst ondieper sedimentatie zand en klei 10 a hoe groter de afstand tot de bovenloop, hoe lager de stroomsnelheid b hoe groter de afstand tot de bovenloop, hoe kleiner het materiaal De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 16 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

17 11 a/b c d de Nederrijn/Lek 1/3 in totaal (Waal: 2/9 deel IJssel: 1/9 deel) 12 a nee b Spijk 13 a Nederland krijgt de vervuiling uit het stroomgebied van de Rijn binnen zijn grenzen. Het water van de Rijn wordt gebruikt voor drinkwater. b De Rijn was middelmatig vervuild. c verbeterd d Er zijn veel waterzuiveringsinstallaties aangelegd. 14 a fosfaten. b fosfaten en olie + zware metalen 15 a Zuid- en Oost Nederland. b Dat de kans op een overstroming per jaar 1 op 1250 is. c Dat is het laagste punt van Nederland. d Daar wonen de meeste mensen. 16 Eigen antwoord leerling. 17 Eigen antwoord leerling De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 17 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

18 6 De kusten van Nederland en Groot-Brittannië 1 a Golven zorgen voor afbraak en opbouw van kusten. b de kracht van de wind; de duur van de wind; de afstand die de golven afleggen c Als golven in ondiep water bij de kust komen, slaan ze over de kop. Ze ondervinden veel weerstand van de zeebodem. Het water stapelt zich op, de bovenkant wordt topzwaar en de golven slaan om. 2 a b Bij een sterke terugstroom (B) wordt op de terugweg zand meegenomen en breekt de kust dus af. 3 a Strandwallen zijn zandbanken die bij eb gedeeltelijk droogvallen. Duinen ontstaan uit strandwallen. b de zee en de wind 4 a op de Waddeneilanden b 56 meter c Men heeft de Hondsbosse Zeewering aangelegd. 5 Nederlandse kust: aanslibbing, sedimentatie, strand, strandwal, duin Engelse kust: afbraak, erosie, klif, rots, grot. 6 a D-B-A-C b De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 18 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

19 7 kustvorm kenmerken land waddenkust scherenkust riakust hafkust Wad is in feite een modder- of zandplaat, met een hoogte die zich tussen het normale eb- en vloedniveau bevindt. Een wad wordt dus twee maal per etmaal door het getij overstroomd. kustgebieden met ondiep en vaak brak water en talrijke, meestal kleine rotsachtige eilanden, scheren genoemd kust met langgerekte inhammen waarvan de diepte landinwaarts afneemt Hierbij is sprake van een open of gesloten barrière, waarachter zich strandmeren bevinden. Nederland, Duitsland Noorwegen, Finland Ierland 8 toestemming tot afgraven grind onder de laagwaterlijn erosie van de klif doordat grind bank de golven niet meer brak - veranderen eb- en vloedstromen geen afzetting van materiaal meer 9 a aanslibbingskust en afbraakkust b aanslibbingskust c brandingsnissen en kliffen Italië De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 19 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

20 Keuzemenu s A Europa in stroken 1 tekst lezen 2 webopdracht maken B Fiss: vakantiedroom of milieuramp? 1 tekst lezen 2 a meningen bespreken b is leerlingafhankelijk C Ken je rivier 1 tekst lezen 2 1 = Rijn (kaart 72), 2 = Seine (kaart 98), 3 = Ebro (kaart 116), 4 = Po (kaart 118), 5 = IJssel (kaart 53), 6 = Elbe (kaart 74), 7 = Loire (kaart 98), 8 = Neckar (kaart 103), 9 = Oder (kaart 108), 10 = Rhone (kaart 74) D Een reisje langs de Donau 1 tekst lezen 2 Antwoord verschilt per leerling. E Ter Heijde: ja of nee? 1 tekst lezen 2 Antwoord verschilt per leerling. F Op zijn Engels 1 Picture 1: You can see a geyser in Yellowstone National Park in the northwest of the United States. Geysers are a result of endogenic processes. They are located near active volcanic areas. Surface water works its way down into the earth, where it meets up with hot rocks. The resultant boiling of the pressurized water results in the geyser effect of hot water and steam spraying out of the geyser's surface vent. Picture 2: The story is about a landslide in North Wales, an exogenic process. Because of erosion the cliffs collapsed. Picture 3: This picture could have been taken in Holland. Due to lots of rain the river is flooded. (exogenic) Picture 4: This picture is taken in Austria or Switzerland. Because of climate change the glacier is retreating. Picture 5: The Rift Valley lies in Eastern Africa. In this area plates divide, and split this part of Africa in two. So it is an endogenic process. De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 20 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

21 2 afzetting sedimentation boomgrens tree line dal valley duinen dunes erosie erosion firn firn fjord fjord getijde tide gletsjer glacier golf wave hoefijzermeer oxbow lake ijstijd ice age infiltratie infiltration kaap cape klif cliff kust coast loop course morene morain naaldboomgordel taiga pas pass regiem regime reliëf relief rivier river slenk graben strand beach stroomversnellingen rapids suspensie suspension terugloop backwash transport transportation verhang drop verval fall verwering weathering waterscheiding watershed waterval waterfall De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 21 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

22 De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 22 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

23 Finish Vreemde eend in de bijt leerlingafhankelijk Kijkvragen 1 a een gletsjer b Gletsjers zijn exogene krachten. c ijs 2 a landijs b Landijs is ook een exogene kracht. c Door daling van de gemiddelde temperatuur op aarde breidt het ijs zich uit. De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 2 HV 23 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen, 2009

1 De Alpen - natuurlandschap

1 De Alpen - natuurlandschap 1 De Alpen - natuurlandschap Het ontstaan Door endogene krachten ontstaan breuken in schollen of platen. De schollen kunnen uit elkaar bewegen, langs elkaar glijden en op elkaar botsen. 225 miljoen jaar

Nadere informatie

DE GEO HOOFDSTUK 3 Europa: van de bergen naar de zee. 1 De Alpen natuurlandschap

DE GEO HOOFDSTUK 3 Europa: van de bergen naar de zee. 1 De Alpen natuurlandschap DE GEO HOOFDSTUK 3 Europa: van de bergen naar de zee 1 De Alpen natuurlandschap Het ontstaan De aardkorst is langs breuklijnen verdeeld in schollen of platen waarop oceanen en continenten liggen. De schollen

Nadere informatie

Het water maakt de berg kleiner

Het water maakt de berg kleiner .64 Hoofdstuk 5 Kfjkles lest Wat ga je leren? Het water maakt de berg kleiner In deze les leer je hoe water een berg kleiner maakt. Je leert dat wind en water stenen kunnen laten scheuren. Verder leer

Nadere informatie

AK - Landschap. Bastiaan Burger ; CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

AK - Landschap. Bastiaan Burger ; CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteurs Bastiaan Burger ; Laatst gewijzigd 27 October 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/66039 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 5. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 5. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

4 Leven in een koud gebied

4 Leven in een koud gebied 4 Leven in een koud gebied 1 a Canada b/c W16 d 73 2 a Te koud: s zomers < 10º C b gebruik van sneeuwscooter en sleden kleding c te koud om voedsel te verbouwen 3a/4 W17 Toendra: wat, waar en waarom daar?

Nadere informatie

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 hv Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van hv - Docentenhandleiding 1 HV 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

aardrijkskunde vwo 2015-I

aardrijkskunde vwo 2015-I Aarde Opgave 3 Fjorden in Noorwegen Bestudeer de bronnen 1 en 2 die bij deze opgave horen. Gebruik de atlas. Noorwegen ligt vrijwel helemaal in het Scandinavisch Hoogland. Dit is een oud gebergte. In dit

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 1. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 1 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Kustlijn van de Noordzee

Kustlijn van de Noordzee International Wadden Sea School www.iwss.org 150.000 jaar geleden - 150.000 jaar geleden was het hele Noordzeebekken bedekt met een dikke ijslaag: dit was de Saale ijstijd. - Alle zeewater was in gletsjers

Nadere informatie

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten.

Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. Opdracht 2: Gebruik kaart 2: Europa; Wateren en gebergten. 0 1 Werkblad: Geografie van Europa. Opdracht 1: Gebruik kaart 1: Europa; Landen en hoofdsteden. -a-geef de landen van Europa allemaal een eigen kleurtje. (je mag dezelfde kleur vaker gebruiken) -b-zet

Nadere informatie

Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen. Omgaan met Natuurlijke Hulpbronnen Hoofdstuk 1.1 Aardrijkskunde CA-3

Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen. Omgaan met Natuurlijke Hulpbronnen Hoofdstuk 1.1 Aardrijkskunde CA-3 Vervolg aantekeningen H1 Nat. Hulpbronnen Water kent geen grenzen. Het stroomt van land naar land. Het teveel aan water moet ergens naartoe. Het zoekt een weg naar zee. Zee is het laagste punt in een landschap.

Nadere informatie

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links.

Week 1. Het noorden van een windroos wijst naar boven. Het zuiden wijst naar beneden. Het oosten naar rechts. Het westen naar links. Week 1 Info: Europa Er zijn zeven werelddelen: Noord-Amerika, Zuid Amerika, Afrika, Europa, Azië, Australië en Antarctica. Europa bestaat uit 45 landen. Nederland hoort bij Europa. Het noorden van een

Nadere informatie

AK HF SE 2 'Wonen in NL' hoofdstuk 1

AK HF SE 2 'Wonen in NL' hoofdstuk 1 Balgstuw Opblaasbare dam in de rivier. Bij Kampen bedoeld om te voorkomen dat water van het IJsselmeer de IJssel in wordt gestuwd door de wind. Als dit wel gebeurd kan dat leiden tot hoge waterstanden

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel

Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel Aardrijkskunde Bewegende aarde Leerjaar 2ha HBAK Antwoordmodel ------------------------------------------------------------------------------------------ Let op: - Je bent zelf verantwoordelijk voor het

Nadere informatie

Hoog in de bergen 1. Bergweiden en bossen 2. Blad 1. Vorst Het vriest. Hooggebergte Hoge bergen waar ook sneeuw ligt. Grind Kleine ronde steentjes.

Hoog in de bergen 1. Bergweiden en bossen 2. Blad 1. Vorst Het vriest. Hooggebergte Hoge bergen waar ook sneeuw ligt. Grind Kleine ronde steentjes. 5 Lastige woorden Blad Hoog in de bergen Hooggebergte Hoge bergen waar ook sneeuw ligt. Vorst Het vriest. Grind Kleine ronde steentjes. Naaldbos Een bos van naaldbomen; dit zijn bomen met naalden in plaats

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een uitbreiding

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49

2 Bemesting 44 2.1 Meststoffen 44 2.2 Soorten meststoffen 46 2.3 Grondonderzoek 49 2.4 Mestwetgeving 49 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Bodem en grond 9 1.1 Grond, bodem en grondsoorten 9 1.2 Eigenschappen van grond 20 1.3 Problemen met de grond 23 1.4 Verbeteren van landbouwgronden 30 1.5 Transport van

Nadere informatie

Aardrijkskunde Samenvatting Hoofdstuk 2 Endogene en Exogene processen 2 t/m 12

Aardrijkskunde Samenvatting Hoofdstuk 2 Endogene en Exogene processen 2 t/m 12 Aardrijkskunde Samenvatting Hoofdstuk 2 Endogene en Exogene processen 2 t/m 12 2: De opbouw van de aarde Kern: 3700 km dik, binnenste deel vast, buitenste deel vloeibaar -> aardmagnetisme Aardmantel: 2900

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 4. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 4.  1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 4 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO

Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Studiewijzer Aardrijkskunde 12 e klas VWO Klas: 12vwo Datum: november 2014 Als een les wegens ziekte uitvalt dan kan je zelfstandig door werken. Zorg voor een groot schrift (A4-formaat) waarin je duidelijke

Nadere informatie

Contentcatalogus *** Leeractiviteitenbank voor het basisonderwijs (LAB) Contentcatalogus Leeractiviteitenbank voor het basisonderwijs Pagina 1

Contentcatalogus *** Leeractiviteitenbank voor het basisonderwijs (LAB) Contentcatalogus Leeractiviteitenbank voor het basisonderwijs Pagina 1 Contentcatalogus *** bank voor het basisonderwijs (LAB) Contentcatalogus bank voor het basisonderwijs Pagina 1 Overzicht beschikbare lessen Titel Paginanummer Windenergie 3 De Alpen 4 Vulkanen en aardbevingen

Nadere informatie

Geschiedenis van de duinen

Geschiedenis van de duinen Geschiedenis van de duinen Bijna de hele Nederlandse kust bestaat uit duinen. We weten hier niet beter, dan dat dat heel normaal is. Toch is dat niet zo. De kust van Frankrijk, Spanje en Portugal bijvoorbeeld

Nadere informatie

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting.

Natuurrampen. Natuurrampen. Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Natuurrampen Natuurrampen Natuurrampen Enkele voorbeelden... Oorzaken: bijvoorbeeld lawine, aardbeving, orkaan, overstroming, tsunami en vulkaanuitbarsting. Gevolgen: bijvoorbeeld bedolven mensen, doden,

Nadere informatie

e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 De continenten Dit boek gaat over het continent Australië. Het is speciaal gemaakt voor

e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 De continenten Dit boek gaat over het continent Australië. Het is speciaal gemaakt voor rsiteit van Cambridge (Engeland). formatieve kinderenboeken. erwerpen: atieve kinderboeken geschreven. vrouw, kinderen en honden. e-book: 978-94-6175-815-6 Ook beschikbaar als gebonden versie: 978-90-5566-715-4

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. watersnoodramp. 1 februari 1953. www.wshd.nl/1953. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief watersnoodramp 1 februari 1953 www.wshd.nl/1953 Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 februari 1953 Op zaterdagmiddag 31 januari 1953 stak een hevige wind op. Die wind groeide s nachts

Nadere informatie

hoog staat de zon? De zon in Noord-Europa Wat ga je leren? Begrippen

hoog staat de zon? De zon in Noord-Europa Wat ga je leren? Begrippen 1 Hoe hoog staat de zon? Hoofdstuk 1 Kijkles les 1 Wat ga je leren? De zon in Noord-Europa In deze les leer je dat het in Zuid-Europa warmer is dan in Noord-Europa. Je leert ook hoe dat komt. De noordpool

Nadere informatie

Help! Het water komt!

Help! Het water komt! Help! Het water komt! Hoog water in Europa Toename aantal overstromingen in Europa De Moldau bedreigt het historische centrum van Praag Wat is er aan de hand? december 1993 Steeds vaker treden Europese

Nadere informatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie

Naam: FRANKRIJK en recreatie Naam: _ FRANKRIJK en recreatie Iedereen kent wel de Eiffeltoren. Van een kaart van je vriendje die in Frankrijk op vakantie was. Of, misschien ben je er zelf geweest. Je hebt vast en zeker ook gehoord

Nadere informatie

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Eindexamen vwo aardrijkskunde 214-I Aarde Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 3a en de

Nadere informatie

LANDSCHAPSANALYSE. 3: Landschapsvormen Hoog-Nederland. Sabine Geerlings Academie van Bouwkunst - 27 aprii. 27 september 2013 Academie van Bouwkunst

LANDSCHAPSANALYSE. 3: Landschapsvormen Hoog-Nederland. Sabine Geerlings Academie van Bouwkunst - 27 aprii. 27 september 2013 Academie van Bouwkunst LANDSCHAPSANALYSE 3: Landschapsvormen Hoog-Nederland 27 september 2013 Academie van Bouwkunst Sabine Geerlings Academie van Bouwkunst - 27 aprii Onderwerpen 1. Rivierenlandschap 2. Zandlandschap 3. Krijt-

Nadere informatie

Roestig land. De Wijstgronden

Roestig land. De Wijstgronden Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.

Nadere informatie

Een gedeelte van een stad of een groter dorp. Een wijk bestaat uit meerdere buurten.

Een gedeelte van een stad of een groter dorp. Een wijk bestaat uit meerdere buurten. Meander groep 5 Thema 1 Onderweg Aardrijkskunde Waarom is een nieuwe wijk hier gebouwd en niet daar? Wat voor gebouwen staan er? Waarom staan ze juist op die plek? Huizen, boerderijen, fabrieken en kantoren

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Aarde Opgave 3 Klimaat in Siberië Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas. In zowel Chatanga als Ojmjakon valt weinig neerslag

Nadere informatie

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening.

Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Watermanagementcentrum Nederland Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) Droogtebericht 2 mei 2011 Nummer 2011-04 Een zeer lage Rijnafvoer, nog geen problemen met de watervoorziening. Afgelopen

Nadere informatie

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart?

In welk land ligt Oslo? Noorwegen. Welk land is een eiland in de Noordelijke IJszee? IJsland Welke letter heeft die zee op de kaart? N O P Thuistopo. Noem de letter en zeg welk land, welke zee of welke plaats het is. A = IJsland, B = Noorwegen, = Zweden, = inland, E = Rusland, = enemarken, G = Oslo, H = Stockholm, I = Helsinki, J =

Nadere informatie

Daarbij stierven 200 duizend mensen.

Daarbij stierven 200 duizend mensen. Filmpje op www.youtube.com/watch?v=vua_y9c4zu4&feature=related Google trefwoorden: filmpje, plaattektoniek, teleac, youtube Aardbevingen Beweging in de aarde In 2004 was de tsunami in Azië na aardbeving

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO/VWO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een uitbreiding

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen, zoals China.

Nadere informatie

Winterspelen in Vancouver, Canada

Winterspelen in Vancouver, Canada Winterspelen in Vancouver, Canada Van 12 tot en met 28 februari vinden de 21 e Olympische Winterspelen in Canada plaats. Nederland doet met verschillende sporten mee en maakt vooral kans op medailles bij

Nadere informatie

Verval en verhang van een rivier. Matthijs Admiraal. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/70902

Verval en verhang van een rivier. Matthijs Admiraal. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/70902 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Matthijs Admiraal 15 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/70902 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Korte versie Lerarenhandleiding

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Korte versie Lerarenhandleiding Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Korte versie Lerarenhandleiding Benodigdheden: -Satellietkaart van de wereld.(the World seen from space, Michelin, 1/28 500 000) -Post-its -Schrijfgrief -Atlas -Glas

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2010 - I Beoordelingsmodel Wereld Opgave 1 Een demografische vergelijking tussen Nederland en Japan 1 maximumscore 3 Deze fase wordt gekenmerkt door een laag geboorte- en een laag sterftecijfer / een klein geboorte-

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Nederland Waterland Basisonderwijs

Nederland Waterland Basisonderwijs Nederland Waterland Basisonderwijs Introductie Nederland is een land vol met water. Water in rivieren en meren. De zee klotst tegen onze duinen. En de zachte bodem van Nederland zit ook vol met water.

Nadere informatie

Toets 1 - 'Landschappen in Europa'

Toets 1 - 'Landschappen in Europa' Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Mayon Ottens 07 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken)

Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Water en drinkwater (waterhardheid en ontkalken) Ik vertel jullie in mijn spreekbeurt meer over water en drinkwater. Eerst vertel ik wat water is, waarom water het allerbelangrijkste is voor leven, en

Nadere informatie

1 de kaart. samenvatting

1 de kaart. samenvatting 1 de kaart les 1 Bezoek aan een kasteel Een foto die je vanuit de lucht maakt, heet een luchtfoto. Van een luchtfoto kun je een plattegrond maken. Dat is een kaart die van bovenaf getekend is. Bij een

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

Het gebied Begrenzing

Het gebied Begrenzing Cursus Reitdiep Het gebied Begrenzing -In het Oosten: de lijn Westerdijkshorn Wolddijk - Noorderhogebrug -In het Westen: de lijn Zuurdijk Lammerburen - Balmahuizen -In het Noorden: de lijn Onderwierum

Nadere informatie

Winterspelen in Vancouver, Canada

Winterspelen in Vancouver, Canada Winterspelen in Vancouver, Canada Van 12 tot en met 28 februari vinden de 21 e Olympische Winterspelen in Canada plaats. Nederland doet met verschillende sporten mee en maakt vooral kans op medailles bij

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde oud progr vwo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde oud progr vwo 2010 - I Actieve aarde Opgave 7 Platentektoniek en klimaat Bestudeer bron 1 die bij deze opgave hoort. 1p 25 Welke atlaskaart moet je gebruiken om inzicht te krijgen in de plaattektonische bewegingen vanaf het

Nadere informatie

Vijfde leerjaar: Opdracht 1

Vijfde leerjaar: Opdracht 1 Vijfde leerjaar: Opdracht 1 Toon een foto uit San Marino. Dit is een dwergstaat in Italië en één van de kleinste landen ter wereld. Het landje is 61 km² groot en is volledig omgeven door Italië, maar geen

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2.  1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 2 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 9.00-11.30 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Noorwegen Inhoud Inleiding 1. Inleiding 2. Een langgerekt land 3. Kaartgegevens 4. Klimaat 5. Booreilanden 6. Geschiedenis 7. Godsdienst 8. Lappen 9. Trollen 10. Noors lesje 11. Hoe spel je de letters

Nadere informatie

Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; samenhangen en diversiteit

Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; samenhangen en diversiteit Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; Aardrijkskunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht domeinen CE Aardrijkskunde A1: Geografische benadering B1: Samenhang en verscheidenheid in de wereld C1: De aarde

Nadere informatie

De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5

De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5 De Geo 2 TH Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 5 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 2 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Samenvatting Ω Europa Ω blad 1. Land in zicht

Samenvatting Ω Europa Ω blad 1. Land in zicht Samenvatting Ω Europa Ω blad 1 les 1 les 2 les 3 Europa Europa is een werelddeel. Europa is een van de rijkste werelddelen, hoewel er ook landen en plaatsen zijn waar armoede heerst. Veel landen zijn verenigd

Nadere informatie

Werkblad bij de geoquest Vulkanen

Werkblad bij de geoquest Vulkanen Naam: Werkblad bij de geoquest Vulkanen 1. Wat zijn vulkanen? Een vulkaan is een berg opgebouwd uit lava en as. 2. a)hoe ontstaan vulkanen? Vulkanen ontstaan door breuken in de aardkorst. Door de stromingen

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Het probleem is: 160 miljard. September2009 (niet ingewerkt in het Technisch rapport 2003) September2009

Het probleem is: 160 miljard. September2009 (niet ingewerkt in het Technisch rapport 2003) September2009 Het probleem is: De zeespiegel stijgt! De rivieren stijgen mee! De bodem daalt! Grondwaterdruk stijgt! Nederland verzilt! Door Deltacommissie geschatte kosten, deze eeuw 120-160 160 miljard 1 September2009

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water

Lesbrief DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS. Van ijs tot water Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DIJKEN BOUWEN OPDRACHT 1 - EEN DIJK VAN EEN GESCHIEDENIS De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen,

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II Actieve aarde Opgave 7 Opheffing van gesteenten en ertsen in het Scandinavisch Hoogland Gebruik de bronnen 10 en 11 van het bronnenboekje. In de derde afbeelding (afbeelding C) van bron 10 zijn de cijfers

Nadere informatie

Toets 2 - 'Landschappen in Europa'

Toets 2 - 'Landschappen in Europa' Auteur Mayon Ottens Laatst gewijzigd 16 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62989 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Ontdek het verborgen verleden van Schokland

Ontdek het verborgen verleden van Schokland Ontdek het verborgen verleden van Schokland Methodelink bij het lespakket Archeoroute Schokland De culturen en landschappen op Schokland vormen een veelzijdig onderwerp voor uw les in de groepen 6, 7 en

Nadere informatie

Vroeger, toen hier ijs lag...

Vroeger, toen hier ijs lag... Vroeger, toen hier ijs lag... Opdrachtenboekje bij het geologisch leerpad Datum Naam Boekje Geo-pad 1 Inleiding Vroeger, toen hier ijs lag De titel van dit opdrachtenboekje is niet voor niets gekozen.

Nadere informatie

10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden

10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:46 Pagina 65 10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Satellietbeelden tonen achter gebergten of bergachtige eilanden vaak wolkenribbels. Zo n wasbordpatroon

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Leerlingenmateriaal. Docentenhandleiding. Inleiding. Inhoud. Niveau

Leerlingenmateriaal. Docentenhandleiding. Inleiding. Inhoud. Niveau Docentenhandleiding Inhoud Deze lesbrief gaat over vakantiegebieden. De aantrekkelijkheid van vakantiegebieden verandert in de loop van de tijd door allerlei zaken. In deze lesbrief gaat het over de wijzigingen

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

De horizontale bewegingen van de platen

De horizontale bewegingen van de platen De horizontale bewegingen van de platen!sommige platen bestaan uit oceanische korst, sommige uit continentale korst, sommige uit beiden.!een continentale plaat is lichter dan een oceanische plaat Platen

Nadere informatie

Inhoud. 119 Het zonnige zuiden. 11 Onder de Noren. 147 Bergen: dé westelijke invalspoort. 45 Een turbulent verleden. 169 De must van de fjorden

Inhoud. 119 Het zonnige zuiden. 11 Onder de Noren. 147 Bergen: dé westelijke invalspoort. 45 Een turbulent verleden. 169 De must van de fjorden Inhoud 1 2 3 4 7 Kaarten & plattegronden 9 Woord vooraf 11 Onder de Noren 12 Een Scandinavische sfeer 18 Eigenheid en openheid 23 Land van zalm en olie 25 Een keuken met tradities 29 Een religie uit het

Nadere informatie

HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND

HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND HET ONTSTAAN VAN NEDERLAND Land tussen rivieren en zee Daar waar een rivier in zee stroomt, bruist het vaak van het leven. De rivier splitst zich op in kleinere stromen die vol vis zitten. Vogels en andere

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

Rätikon Bergwandelen, Oostenrijk

Rätikon Bergwandelen, Oostenrijk Praktische informatie bij het artikel Hoogalpien toeren Rätikon Bergwandelen, Oostenrijk Samenstelling: Frits Meijst Foto: Frits Meijst Het gebied De tochten Zwaarte Moeilijkheidsgraad Markering Navigeren

Nadere informatie

= een beestje met 8 poten. Een spin kan een web maken. = een plant met scherpe stekels.

= een beestje met 8 poten. Een spin kan een web maken. = een plant met scherpe stekels. Woordenschat blok 8 gr5 Les 1 De spin De cactus Het spoor De stronk De bast De twijg De wildernis Het regenwoud Het insect = een beestje met 8 poten. Een spin kan een web maken. = een plant met scherpe

Nadere informatie

BOX 53/54/55. Deze 3dvd-box verschijnt in juni en neemt de kijker mee op een treinreis door o.a. Zwitserland, Groot-Brittannië en Duitsland.

BOX 53/54/55. Deze 3dvd-box verschijnt in juni en neemt de kijker mee op een treinreis door o.a. Zwitserland, Groot-Brittannië en Duitsland. RAIL AWAY Al meer dan 20 jaar is de serie Rail Away een begrip onder treinliefhebbers. De eerste uitzending vond plaats op 6 januari 1996 en sindsdien zijn er 25 seizoenen met meer dan 180 afleveringen

Nadere informatie

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde EXCURSIEPUNT DE SCHELDEVALLEI Hoogte = Ter hoogte van het voormalige jachtpaviljoen, De Notelaar, gelegen aan de Schelde te Hingene (fig. 1 en 2), treffen we een vrij groot slikke- en schorregebied aan,

Nadere informatie

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde

Examen HAVO. Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl. aardrijkskunde Centraal Examen Havo Aardrijdskunde 2014 tijdvak 1 Opgaven www.uitwerkingensite.nl Examen HAVO 2014 tijdvak 1 vrijdag 16 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote

Nadere informatie

Inleiding Waarom dit onderwerp?

Inleiding Waarom dit onderwerp? Inleiding Ik zou graag willen weten hoe vulkanen ontstaan. En wat de oorzaak kan zijn dat vulkanen uitbarsten. Waarom dit onderwerp? Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik laatst heel vaak de Etna op tv

Nadere informatie

Handleiding Model van de waterkringloop 185405

Handleiding Model van de waterkringloop 185405 Handleiding Model van de waterkringloop 185405 Inleiding Onze watervoorziening houdt verband met een totale reeks van gebeurtenissen vaak beschreven als de waterkringloop. In deze context wordt het woord

Nadere informatie

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482

Drinkwater hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52482 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52482 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Uitgebreide versie Lerarenhandleiding

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Uitgebreide versie Lerarenhandleiding Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Uitgebreide versie Lerarenhandleiding Benodigdheden: -Satellietkaart van de wereld.(the World seen from space, Michelin, 1/28 500 000) -Post-its -Schrijfgrief -Atlas

Nadere informatie

Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa

Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa 5. Stedelijke landschappen 1 2e jaar aardrijkskunde Les 14 Bevolkingsspreiding in Europa Hoe onderzoek ik de bevolkingsspreiding? (gebaseerd op Geogenie2) Positieve factoren Verklaart de hoge bevolkingsdichtheid

Nadere informatie

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over "Tunnels en Bruggen". Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten.

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over Tunnels en Bruggen. Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten. Edwin van Tienen TUNNELS EN BRUGGEN Inhoud. 1. Wat weet ik er al van. 2. Tunnels. 2.1 Boren. 2.2 Tunnels in de bergen. 3. De kanaaltunnel. 3.1 Tunnel onder de zee. 3.2 De TGV. 4. Bruggen. 4.1 Onderzoeken

Nadere informatie