Rekenen op taal. Sara begrijpt niet wat haar meester bedoelt als hij zegt dat de verhouding van limonadesiroop en water 1 staat tot 5 is.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rekenen op taal. Sara begrijpt niet wat haar meester bedoelt als hij zegt dat de verhouding van limonadesiroop en water 1 staat tot 5 is."

Transcriptie

1 4 taal en rekenen Rekenen op taal vaktaal en schooltaal in de reken-wiskundeles Er zit meer taal in de rekenles dan je op het eerste gezicht zou denken. Leerlingen hebben taal nodig bij het lezen en begrijpen van teksten in de methode of toetsen en om te begrijpen wat de leraar en andere leerlingen zeggen. Leerlingen hebben ook taal nodig om mee te kunnen praten in de rekenles en bij het oplossen van opgaven. Dolly van Eerde wijst op de noodzaak van het ontwikkelen van de benodigde taal voor rekenen-wiskunde. Onderzoek laat zien dat: leerlingen meer ondersteuning nodig hebben bij het verkennen en begrijpen van teksten en contexten in methoden; leerlingen meer gelegenheid moeten krijgen om te praten en schrijven in de rekenwiskundeles meer aandacht nodig is voor de ontwikkeling van de voor reken-wiskundeonderwijs vereiste taalvaardigheden. Tekst Dolly van Eerde De auteur is verbonden aan het Freudenthal Instituut van de Universiteit Utrecht aandacht voor taal in de rekenwiskundeles? Taal is het belangrijkste middel bij onderwijzen en leren, ook in het reken-wiskundeonderwijs. Rekenen-wiskunde heeft een eigen vaktaal die in de loop der tijd in samenhang met het vak is ontwikkeld. Vak en taal horen onlosmakelijk bij elkaar. Maar besteden we wel voldoende aandacht aan het ontwikkelen van die taal? Uit onderzoek blijkt dat daar nog een taak ligt. Sara begrijpt niet wat haar meester bedoelt als hij zegt dat de verhouding van limonadesiroop en water 1 staat tot 5 is. De juf van Stef legt uit dat je het antwoord van een deelsom kunt afleiden uit een keersom. Stef denkt eraan dat de juf soms zegt dat hij andere kinderen niet mag afleiden, maar begrijpt niet wat de juf nu met afleiden bedoelt. Leraren en leerlingen zijn zich vaak niet bewust van de aard van taalproblemen bij rekenenwiskunde en onderschatten de problematiek (Van den Boer, 2003). Verder wordt er weinig aandacht besteed aan de ontwikkeling van vaktaal, waardoor leerlingen moeite hebben om teksten in de methode te begrijpen en in de reken-wiskundeles te formuleren (Prenger, 2005). Bovendien gebruiken leraren zelf weinig vaktaal en ondersteunen ze hun leerlingen niet om vaktaal te ontwikkelen (Van Eerde, 2009). Deze onderzoeken laten zien dat het nodig is om aandacht te besteden aan taal in de rekenles. 1. Conclusies van onderzoek naar aandacht voor taal in de reken-wiskundeles welke taal hebben leerlingen nodig in de reken-wiskundeles? Op school wordt een andere taal gebruikt dan buiten school. Schooltaal is formeler, complexer en abstracter. Binnen deze schooltaal kunnen we specifieke vaktaal en algemene schooltaal onderscheiden. Vaktaal omvat specifieke begrippen en formuleringen die bij een bepaald vak horen. Schooltaal is taal die bij verschillende vakken wordt gebruikt. Die schoolse taal omvat niet alleen andere woorden dan onze dagelijkse taal, maar ook andere formuleringen. Daarnaast komen in contexten allerlei begrippen uit de dagelijkse taal voor. Voorbeelden van begrippen: Vaktaal: evenveel, honderdtallen, tabel, noemer. Schooltaal: toename, geleidelijk, weergeven, verband. Dagelijkse taal: parket, ingrediënten, goederen, kratten. Voorbeelden van formuleringen: Bij tijd: Om de drie uur. Elke drie uur. Tussen de middag. Om middernacht. Bij vermenigvuldigen: Als je het ene getal verdubbelt, moet je het andere halveren. Bij verhoudingen: Eén op de vier. Eén per vier. Eén staat tot vier. Leerlingen hebben zowel specifieke vaktaal als algemene schooltaal nodig in de reken-wiskundeles.

2 5 2. Een combinatie van taal, symbolen en model. Bron: Alles telt! 8a. blz. 96 opgave 3 In reken-wiskundemethoden zien we vaak een combinatie van tekst, wiskundige symbolen, modellen en diagrammen. Het vraagt heel wat van leerlingen om deze gegevens in samenhang met elkaar te interpreteren. In de opgave in afbeelding 2 zien we bijvoorbeeld: Tekst: Vaktaal: per km², 1000, hoeveel? Schooltaal: vestiging, vertrek, bevolking, bevolkingsaantal, dichtstbevolkt, provincie, neemt toe/af. Wiskundige symbolen: km², 14,1 (diverse kommagetallen), in 1 jaar, Een wiskundig model: een tabel Kortom, leerlingen hebben zowel specifieke vaktaal als algemene schooltaal nodig in de rekenwiskundeles. Waarvoor hebben leerlingen taal nodig in de reken-wiskundeles? Leerlingen hebben taal nodig voor het begrijpen van: Geschreven taal in methoden, toetsen en op websites. Mondelinge taal; begrijpen wat de leraar zegt en wat de andere leerlingen zeggen. Leerlingen hebben taal nodig om te kunnen spreken en schrijven: Spreken: meepraten in de reken-wiskundeles. Schrijven: bijvoorbeeld hoe de leerling een opgave heeft opgelost. leerlingen hier allemaal begrijpen en wat vinden ze mogelijk lastig? In de tekst van de opgave in afbeelding 2 zien we vaktaal: per km², het woordje per kan lastig zijn. Het is de vraag of alle leerlingen de schooltaal begrippen zoals: vestiging en het bevolkingsaantal kennen. En begrijpen ze wat met 1000 wordt bedoeld? Verder is de formulering van vraag D lastig: In welke provincie is het bevolkingsaantal in 1 jaar het sterkst gedaald? Deze zin omvat veel informatie die compact is geformuleerd. Naast het juist interpreteren van deze talige gegevens moeten de leerlingen ook de informatie in de tabel begrijpen om de vragen te kunnen beantwoorden. Kortom, we verwachten dat leerlingen heel wat taal begrijpen en deze in samenhang met andere gegevens interpreteren, zonder dat we controleren of dit daadwerkelijk het geval is. Iedere leraar weet dat leerlingen meestal snel aan het rekenen gaan zonder precies te lezen wat er staat. Het is echter mogelijk om leerlingen te leren om eerst alle gegevens in een probleem te lezen en te interpreteren voordat ze gaan rekenen (zie Boonen, 2014; Borghouts, 2011 en zie ook het artikel op pagina 27 van deze Volgens Bartjens). begrijpen van mondelinge taal Mondelinge taal kan net als schriftelijke taal moeilijk te begrijpen zijn voor leerlingen. De volgende voorbeelden van vragen van de leraar zijn mogelijk niet direct te begrijpen door iedere leerling. Probeer er eens naar te kijken door de ogen van een leerling. Hoe vaak gaat 15 op de 345? Maak de getallen twee keer zo klein en controleer je antwoord. Hoeveel schelen de prijzen? Procenten kun je uitdrukken in een breuk. Realiseren we ons voldoende dat het nodig is om te controleren of leerlingen dergelijke formuleringen begrijpen? Het kan leerzaam zijn om eens een stukje van een eigen les op te nemen. Bij het afluisteren worden we ons ervan bewust wat we zeggen, welke vaktaal en schooltaal we gebruiken en in hoeverre onze formuleringen helder zijn. spreken en schrijven in de rekenles Taal is ook nodig om te spreken en schrijven in de reken/wiskundeles. Leerlingen hebben bijvoorbeeld specifieke vaktaal en algemene schooltaal nodig om uit te kunnen leggen hoe ze een bepaalde opgave hebben opgelost. Leerlingen hebben vaak moeite om hun denken helder te verwoorden. begrijpen van schriftelijke taal Laten we eens door de ogen van leerlingen naar het probleem kijken in afbeelding 2. Wat moeten LK: LL: Vertel eens hoe je hebt uitgerekend? Doe ik 24 eraf 10. Die 6 van die 4 is 2, dan nog van die 10, is 8.

3 6 De leerkracht begrijpt vermoedelijk wel wat de leerling bedoelt, maar begrijpen de andere leerlingen het ook? Spreken in heldere taal, vinden veel leerlingen al moeilijk, maar schrijven is nog veel lastiger. Een paar voorbeelden van wat kinderen opschrijven bij de opdracht Schrijf op, hoe bereken je 25% van iets? Eerst door honderd en dan keer doen. Doe ik eerste van de helft. Dan nog eens. Dan een kwartier, dat is het antwoord. Eerst honderd in twee stukjes en dan weer. Als leraar begrijp je wel wat de leerlingen bedoelen maar deze formuleringen zijn voor verbetering vatbaar. hoe kunnen leerlingen de benodigde taal ontwikkelen? In taalgericht vakonderwijs (Hajer & Meestringa, 2015) wordt tijdens de vakles de taal ontwikkeld die nodig is om de vakinhoud te leren. In taalgericht vakonderwijs gaat het erom dat leraren: Contexten en teksten begrijpelijk maken: taalaanbod begrijpelijk maken. Mogelijkheden geven om te praten en te schrijven: taalproductie stimuleren De ontwikkeling van relevante taal ondersteunen: taalsteun geven. Deze algemene principes zijn de afgelopen jaren uitgewerkt voor diverse onderwerpen uit het reken-wiskundeonderwijs (zie bijvoorbeeld Wisbaak; van Eerde, 2009, 2013). Recent onderzoek van Smit (2013, 2014) laat onder meer zien hoe leerkrachten hun leerlingen kunnen ondersteunen om de voor rekenen-wiskunde benodigde taal te ontwikkelen (zie ook het artikel op pagina 34 van deze Volgens Bartjens). fragment laat zien wat een leraar doet om het begrip korting voor de leerlingen te verhelderen. Lk Hier zie je aanbiedingen van ETOS. Je krijgt 25% korting. Wat betekent korting? L1. Korting op spulletjes.. L2 Reclame. Korting. Lk. En 25% korting wat betekent dat? L3 Een vierde van het product dat een aanbieding is. Moet je een vierde deel betalen. L4 Korting betekent minder geld. Lk Ja heel geel goed als je korting krijgt, betaal je minder Het is goedkoper. Dus als je 25% korting hebt hoeveel betaal je dan minder? L5 Een kwart is 25%. Lk En wat doe je met die kwart? L6 Die gaat eraf en dan houd je drie kwart over. Lk Ja, je betaalt 25% minder, dat is een kwart. En je betaalt dus drie kwart van de prijs. Zo n kort gesprek voorkomt onnodige fouten en maakt leerlingen ervan bewust dat het belangrijk is om te begrijpen wat er in een opgave staat. De leraar kan het gebruik van vaktaal en schooltaal ondersteunen door relevante begrippen tijdens de les op het smartboard te noteren. Door tijdens de les naar de lijst te wijzen kan de leerkracht leerlingen ondersteunen om vaktaal en schooltaal te gebruiken. 3. Relevante woorden tijdens de les op het smartboard noteren. contexten en teksten begrijpelijk maken Voor het ontwikkelen van nieuwe begrippen volstaat het niet om alleen de betekenis van zo n begrip te geven. Beter is het om op een interactieve manier de betekenis van een begrip te verkennen. Dit kan eenvoudig met een woordspin, door bijvoorbeeld het woord procent in het midden van het smartboard te schrijven en te vragen Wat weet je al van procenten? Of: Waar denk je aan bij procenten? Noteer rond het woord procenten alle woorden die de leerlingen noemen en laat ze daarover vertellen. Zo krijgt het woord betekenis en wordt ook zichtbaar wat de kinderen al van het begrip weten. Deze activiteit kan ook individueel of in groepjes gedaan worden. Een korte bespreking van een woord in een context kan soms nuttig zijn. Het volgende Als leraar begrijp je wel wat de leerlingen bedoelen, maar hun formuleringen zijn vaak voor verbetering vatbaar

4 7 stimuleren en ondersteunen van mondeling taalgebruik Het is belangrijk dat leerlingen praten en schrijven in de reken-wiskundeles om nieuwe woorden, begrippen en formuleringen te leren gebruiken. Een voorwaarde hiervoor is een veilig pedagogisch klimaat. Het gaat erom dat ook leerlingen die liever hun mond houden omdat ze onzeker zijn over hun eigen taalvaardigheid meepraten. Het geven van denktijd kan leerlingen helpen hun gedachten te formuleren. En groepswerk biedt leerlingen de kans te oefenen hoe ze iets onder woorden kunnen brengen. Net als bij rekenen-wiskunde is het ook bij het leren van begrippen niet verstandig deze direct op een formeel niveau aan te bieden. Het is beter om aan te sluiten bij de informele taal van leerlingen en niet af te keuren of direct te verbeteren wat zij zeggen. Geef hen taalsteun om een brug te slaan naar de meer formele taal. Technieken voor taalsteun bij mondeling formuleren zijn: Non verbaal reageren. Door bijvoorbeeld te hummen of te knikken bied je de leerling de ruimte om zijn verhaal te doen. Letterlijk herhalen wat de leerling heeft gezegd. Het herhalen van een goede formulering zorgt ervoor dat ook de andere leerlingen dit horen. Het herhalen van een minder goede formulering kan de leerling bewust maken van wat hij gezegd heeft en biedt hem de kans dit te herformuleren. Herformuleren: Vaak zeggen leerlingen iets dat al een eindje in de goede richting is. Door dit enigszins te herformuleren kan men verbeteren wat de leerling heeft gezegd. Een leerling laten herhalen wat een andere leerling heeft gezegd. Dit bevordert dat leerlingen actief naar elkaar luisteren en daagt hen uit om zelf goed te formuleren. Leerlingen eraan herinneren om rekentaal te gebruiken. stimuleren en ondersteunen van schriftelijk taalgebruik In Nederland hebben we geen schrijfcultuur in de rekenles, het schrijven beperkt zich vaak tot het noteren van de antwoorden op opgaven in cijfers. Maar schrijven ondersteunt de taalontwikkeling. Mondelinge taal is vluchtig maar geschreven taal is concreet, je kunt erover praten. De leerkracht kan leerlingen bijvoorbeeld de oplossing van een opgave ook in woorden op laten opschrijven. Leerlingen kunnen hun eigen tekst lezen, nagaan of het duidelijk is wat er staat en deze zo nodig verbeteren. De volgende schrijfopdracht is eenvoudig en voor alle leerjaren geschikt: Schrijf drie woorden op die belangrijk waren in de les. Leg uit wat ieder woord betekent. Geef je uitleg in woorden. Je mag er ook een schema of tekening bij maken. Een alternatief is om zelf drie woorden aan te bieden die omschreven moeten worden. De leerkracht kan leerlingen een verhaaltje laten schrijven bij een som en andersom. Of de leerlingen zelf een verhaaltje laten bedenken en de goede som erbij laten zetten. Bij schrijfopdrachten kunnen we kinderen op allerlei manieren taalsteun geven om ze op weg te helpen. Dit kan bijvoorbeeld door: De structuur te geven voor het schrijven over een oplossing.. Eerst daarna daarna daarna Het begin van een zin te formuleren: Ik heb op de getallenlijn eerst de opgeteld door een sprong te maken van Daarna heb ik. Het geven van argumenten kan worden ondersteund door de volgende formulering: Ik denk dat omdat Ook kan men opdrachten ontwerpen waarin leerlingen ontbrekende woorden in zinnen moeten invullen zoals het voorbeeld in afbeelding 4. Zelf de juiste woorden invullen. 25 % van de mensen heeft krullend haar. Dat is van de mensen. Op een verkeersbord staat Utrecht 8,5 km. Dit betekent: Als je verf met water moet mengen in een verhouding van 1: 4 bedoelen ze Als je een pizza in vier stukken verdeelt, noem je één stuk Antonia is 1.68 m lang. Dan zeg je is Antonia is (Uit: Wisbaak) 4. Voorbeeld van een schrijfkader Geschreven teksten hebben ook een diagnostische functie. Uit wat leerlingen schrijven wordt snel zichtbaar wat elke leerling individueel al weet en hoe hij/zij dit kan verwoorden. Geschreven teksten kunnen ook besproken en zo nodig herschreven worden. Dit kost veel tijd kost maar blijkt zeer leerzaam (Smit, 2014). tot slot Aandacht voor de ontwikkeling van relevante taal in de reken-wiskundeles is nodig voor alle leerlingen. Dat geldt des temeer voor taalzwakke leerlingen. Leraren die tijdens de rekenles aandacht besteden aan de ontwikkeling van de relevante (vak)taal, bieden hun leerlingen daadwerkelijk toegang tot het vak en meer kans om inzichtelijk te leren rekenen. Daarbij kunnen sociale normen over taal worden ontwikkeld, zoals bijvoorbeeld: we stellen vragen over woorden die we niet begrijpen, we luisteren naar hoe iemand iets verwoordt en we proberen rekentaal te gebruiken. Een veilig pedagogisch klimaat waarin

5 8 Bij het introduceren van nieuwe begrippen volstaat het niet om alleen de betekenis van zo n begrip te geven. leerlingen durven te praten en te schrijven is natuurlijk een voorwaarde voor dit alles. Voor een schoolbrede aanpak is het nodig om met het team taalbeleid te ontwikkelen. Door te werken aan bewustwording bij leraren en leerlingen van de rol van taal en te starten met een paar eenvoudige talige activiteiten dichtbij de methode, kan er al een omslag in gang gezet worden. Literatuur Boer, C.J.E.M. van den (2003). Als je begrijpt wat ik bedoel: Een zoektocht naar verklaringen voor achterblijvende prestaties van allochtone leerlingen in het Wiskundeonderwijs. Utrecht: CDBeta Press. Boonen, A. (2014). Begrijpen, verbeelden en berekenen. Volgens Bartjens, 33, (3), Borghouts, C. (2011). De vertaalcirkel. Werken aan begrip en inzicht bij (zwakke) rekenaars. Volgens Bartjens, 31, (2), Eerde, H.A.A. van (2009). Rekenen-wiskunde en taal: een didactisch duo. Panamapost. Reken-wiskundeonderwijs: onderzoek, ontwikkeling, praktijk, 28(3), Eerde, H.A.A. van (2013). Lesmateriaal ontwikkelen voor taalontwikkeling in de reken-wiskundeles. M. van Zanten (Ed), Rekenen-wiskunde op Niveau (pp ), Utrecht: Freudenthal Instituut. Hajer, M. & T. Meestringa (2015). Handboek Taalgericht Vakonderwijs (3de druk). Bussum: Coutinho. Prenger, J. (2005). Taal telt! Een onderzoek naar de rol van taalvaardigheid en tekstbegrip in het realistisch wiskundeonderwijs. Groningen: Dissertations in Linguistics. Den Haag: Textcetera). Zie: Smit, J. (2013). Scaffolding language in multilingual mathematics classrooms. Utrecht: Freudenthal Institute for Science and Mathematics Education, Faculty of Science, Utrecht University. Smit, J. (2014). En nu in rekentaal! -Talige ondersteuning bieden in een meertalige klas. Panamapost. Reken-wiskundeonderwijs: onderzoek, ontwikkeling en praktijk, (33), Wisbaak, Bewijs uit het gerijmde Jaap van Lakerveld Reken-taalbegrip Er zijn er die niet naar rekenen talen Er zijn er die juist voor taal zouden tekenen Er zijn er die niet op taal kunnen rekenen En daardoor helaas in het rekenen falen Ze begrijpen niet wat sommen betekenen Zodat ze steeds slechte cijfers halen En de tol voor hun taaltekorten betalen. Omdat ze zich telkens deerlijk misrekenen En reken maar dat die kinderen balen Hun rekenwerk levert hun geen resultaten Zodat ze het rekenen langzaam gaan haten En steeds meer gaan voelen voor tekst en voor talen Maar zo leren ze vraagstukken beter doorzien, Met alle gewenste gevolgen van dien

Taal in het reken-wiskundeonderwijs. Dolly van Eerde Freudenthal Instituut Universiteit Utrecht H.A.A.vanEerde@uu.nl

Taal in het reken-wiskundeonderwijs. Dolly van Eerde Freudenthal Instituut Universiteit Utrecht H.A.A.vanEerde@uu.nl Taal in het reken-wiskundeonderwijs Dolly van Eerde Freudenthal Instituut Universiteit Utrecht H.A.A.vanEerde@uu.nl Opbouw van de weblezing 1. Onderzoek naar taal in reken-wiskundeonderwijs 2. Om welke

Nadere informatie

Workshop Omgaan met Cito-taal in rekenopdrachten

Workshop Omgaan met Cito-taal in rekenopdrachten Workshop Omgaan met Cito-taal in rekenopdrachten 31 oktober 2012 13.30-16.00 uur Willeke Beuker Elselien Boekeloo Met dank aan Berber Klein Vooraf: Probeer te onthouden Een krant is beter dan een weekblad.

Nadere informatie

Werkconferentie Werken aan Vaktaal Goede praktijk 30 november 2016

Werkconferentie Werken aan Vaktaal Goede praktijk 30 november 2016 De rekentaalkaart Werkconferentie Werken aan Vaktaal Goede praktijk 30 november 2016 Jantien Smit: j.smit@saxion.nl Ronald Keijzer: r.keijzer@ipabo.nl Fokke Munk Arthur Bakker rekentaalkaart Achtergrond

Nadere informatie

Talig rekenen. Drs. Martin Ooijevaar - Onderwijsadviseur M.ooijevaar@sbzw.nl 0299-783422 @mooijevaar @sbzwtweet SBZW 10-4-2016 2

Talig rekenen. Drs. Martin Ooijevaar - Onderwijsadviseur M.ooijevaar@sbzw.nl 0299-783422 @mooijevaar @sbzwtweet SBZW 10-4-2016 2 SBZW 10-4-2016 1 Talig rekenen Drs. Martin Ooijevaar - Onderwijsadviseur M.ooijevaar@sbzw.nl 0299-783422 @mooijevaar @sbzwtweet SBZW 10-4-2016 2 Onderwerpen Inschatten van beginniveau Taal binnen de rekenles

Nadere informatie

Rol van taal bij het leren van rekenenwiskunde

Rol van taal bij het leren van rekenenwiskunde En nu in rekentaal! Talige ondersteuning bieden in de reken-wiskundeles Workshop Masterplan Dyscalculie, 2 april 2014 Jantien Smit (j.smit@saxion.nl) Freudenthal Instituut Universiteit Utrecht Academie

Nadere informatie

Workshop Rekenen en Taal

Workshop Rekenen en Taal Workshop Rekenen en Taal 26 januari 2011 13.30-16.00 uur Han Smits Verburg Berber Klein 1.1 Agenda 1. Introductie 1.1: Voorstellen 1.2: Programma en doelen workshop 2. Algemene inleiding op taal & rekenen

Nadere informatie

Taalontwikkeling in de vakles. Taalgericht rekenwiskundeonderwijs. Dolly van Eerde en Corine van den Boer Freudenthal Instituut

Taalontwikkeling in de vakles. Taalgericht rekenwiskundeonderwijs. Dolly van Eerde en Corine van den Boer Freudenthal Instituut Taalontwikkeling in de vakles. Taalgericht rekenwiskundeonderwijs Dolly van Eerde en Corine van den Boer Freudenthal Instituut Verborgen problemen De laatste decennia is ons onderwijs taliger geworden.

Nadere informatie

Opleiding docent rekenen MBO. 17 maart 2016 Zesde bijeenkomst

Opleiding docent rekenen MBO. 17 maart 2016 Zesde bijeenkomst Opleiding docent rekenen MBO 17 maart 2016 Zesde bijeenkomst Inhoud 1. Stand van Zaken 2. Verhoudingen/procenten Inhoud opleiding 1. Introductie op opleiding Examenopgaven 2. Onderzoek opstart Meetkunde

Nadere informatie

Rekentaalkaart - toelichting

Rekentaalkaart - toelichting Rekentaalkaart - toelichting 1. Het rekendoel van de opgave In de handleiding van reken-wiskundemethodes beschrijft bij iedere opgave of taak wat het rekendoel voor leerlingen is. Een doel van een opgave

Nadere informatie

Rekenen-wiskunde en taal

Rekenen-wiskunde en taal ontwikkeling en onderzoek 47 Rekenen-wiskunde en taal Deze Praktijktip gaat over de voorbereiding van de leraar op een rekenles, in het bijzonder het doordenken van de benodigde taal in de les. De noodzaak

Nadere informatie

Taalontwikkeling in de wiskundeles

Taalontwikkeling in de wiskundeles Taalontwikkeling in de wiskundeles Dolly van Eerde Wiskunde is voor sommige leerlingen een moeilijk vak. Taalzwakke leerlingen en tweede-taalleerders vinden wiskunde een extra moeilijk vak en dat is begrijpelijk.

Nadere informatie

kommagetallen en verhoudingen

kommagetallen en verhoudingen DC 8Breuken, procenten, kommagetallen en verhoudingen 1 Inleiding Dit thema gaat over rekenen en rekendidactiek voor het oudere schoolkind en voor het voortgezet onderwijs. Beroepscontext: als onderwijsassistent

Nadere informatie

Rekentermen en tekens

Rekentermen en tekens Rekentermen en tekens Erbij de som is hetzelfde, is evenveel, is gelijk aan Eraf het verschil, korting is niet hetzelfde, is niet evenveel Keer het product kleiner dan, minder dan; wijst naar het kleinste

Nadere informatie

TOELICHTING REKENEN MET BREUKEN

TOELICHTING REKENEN MET BREUKEN TOELICHTING REKENEN MET BREUKEN 1 2 3 11628_rv_wb_breuken_bw.indd 2 13-11-12 23:2611628_rv_wb_breuken_bw.indd 3 13-11-12 23:27 4 5 6 Rekenvlinder Rekenen met breuken Toelichting Uitgeverij Zwijsen B.V.,

Nadere informatie

Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November

Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November Jubileumconferentie Vijftien jaar Platform 30 November 2001-2016 Wat voor functie heb jij? Kun jij een verband aanleggen? Ik houd niet zo van rauwe wortels. De start 2001: tweede-taaldidactiek binnen schoolvakken

Nadere informatie

2 Taal en (wiskunde) leren

2 Taal en (wiskunde) leren Rekenen-wiskunde en taal: een didactisch duo H.A.A. van Eerde FIsme, Universiteit Utrecht Wij kunnen ons vanuit ons eigen perspectief moeilijk voorstellen hoezeer talige aspecten in de reken-wiskundeles

Nadere informatie

Zwakke rekenaars sterk maken. Bijeenkomst monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut

Zwakke rekenaars sterk maken. Bijeenkomst monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Zwakke rekenaars sterk maken Bijeenkomst 1 26-01-2011 monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Programma vandaag Inleiding en voorstellen Rekenen in mbo (kort) Wat is een zwakke rekenaar?

Nadere informatie

Hoe leer ik kinderen rekenen in groep 3 en 4? Weekschema PABWJ314X1 2015-2016

Hoe leer ik kinderen rekenen in groep 3 en 4? Weekschema PABWJ314X1 2015-2016 Hoe leer ik kinderen rekenen in groep 3 en 4? Weekschema PABWJ314X1 2015-2016 Cursusdoelen 1. De student heeft kennis van getalfuncties, inzicht in de telrij, (structuur van) getallen en getalrelaties

Nadere informatie

Problemen in het rekenonderwijs bij NT2 kinderen. Een kwestie van woordenschat of is er meer aan de hand?

Problemen in het rekenonderwijs bij NT2 kinderen. Een kwestie van woordenschat of is er meer aan de hand? Eveline Groen Problemen in het rekenonderwijs bij NT2 kinderen. Een kwestie van woordenschat of is er meer aan de hand? Rekenonderwijs op de basisschool is steeds taliger geworden. De meeste moderne rekenmethodes

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Checklist Rekenen Groep 3. 1. Tellen tot 20. 2. Getallen splitsen. Hoe kun je zelf het tellen controleren?

Checklist Rekenen Groep 3. 1. Tellen tot 20. 2. Getallen splitsen. Hoe kun je zelf het tellen controleren? Checklist Rekenen Groep 3 1. Tellen tot 20 Als kleuters, in groep 1 en groep 2, zijn de kinderen bezig met de zogenaamde voorbereidende rekenvaardigheid. Onderdelen hiervan zijn ordenen en seriatie. Dit

Nadere informatie

1.3 Rekenen met pijlen

1.3 Rekenen met pijlen 14 Getallen 1.3 Rekenen met pijlen 1.3.1 Het optellen van pijlen Jeweetnuwatdegetallenlijnisendat0nochpositiefnochnegatiefis. Wezullen nu een soort rekenen met pijlen gaan invoeren. We spreken af dat bij

Nadere informatie

compacte digitale leerlijnen

compacte digitale leerlijnen compacte digitale leerlijnen rekenen-wiskunde computeractiviteiten met methodeverwijzingen www.webschool.nl groep 3, 4 en 5 Compacte digitale leerlijnen rekenen-wiskunde Computeractiviteiten met methodeverwijzingen:

Nadere informatie

Taal in het Rekenonderwijs

Taal in het Rekenonderwijs Verslag van het onderzoek Taal in het rekenonderwijs Aanleiding Bij zowel MBO-leerlingen als volwassenen waar wij mee werken, hebben we gemerkt dat veel rekenproblemen verband houden met het gebrek aan

Nadere informatie

TOELICHTING BETEKENIS GEVEN AAN PROCENTEN

TOELICHTING BETEKENIS GEVEN AAN PROCENTEN TOELICHTING BETEKENIS GEVEN AAN PROCENTEN LEERSTAP 1 LEERSTAP 2 LEERSTAP 3 Rekenvlinder_betekenis_geven_aan_procenten.indd 2 27-06-13 21:23 LEERSTAP 4 LEERSTAP 5 LEERSTAP 6 Rekenvlinder_betekenis_geven_aan_procenten.indd

Nadere informatie

Rekenen met verhoudingen

Rekenen met verhoudingen Rekenen met verhoudingen Groep 6, 7 Achtergrond Leerlingen moeten niet alleen met de verhoudingstabel kunnen werken wanneer die al klaar staat in het rekenboek, ze moeten ook zelf een verhoudingstabel

Nadere informatie

Vragen stellen in de reken-wiskundeles

Vragen stellen in de reken-wiskundeles Vragen stellen in de reken-wiskundeles Marc van Zanten, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling SLO & Universiteit Utrecht: Panama, O&T, Faculteit Sociale Wetenschappen Inleiding Dit hoofdstuk

Nadere informatie

31 Rekenonderwijs: traditioneel of realistisch. 1 Inleiding

31 Rekenonderwijs: traditioneel of realistisch. 1 Inleiding DC 31 Rekenonderwijs: traditioneel of realistisch 1 Inleiding Het rekenonderwijs is in de laatste vijfentwintig jaar veranderd. De traditionele methode is aan de kant geschoven en het realistisch rekenen

Nadere informatie

DECEMBER 2017 Lisa Jansen-Scheepers HET DRIESLAGMODEL

DECEMBER 2017 Lisa Jansen-Scheepers HET DRIESLAGMODEL DECEMBER 2017 Lisa Jansen-Scheepers HET DRIESLAGMODEL Hoe het drieslagmodel kan worden ingezet ter ondersteuning van het getalbegrip in de realistische rekenles. Het belangrijkste doel van school is niet

Nadere informatie

En, wat hebben we deze les geleerd?

En, wat hebben we deze les geleerd? Feedback Evaluatie Team 5 En, wat hebben we deze les geleerd? FEED BACK in de klas En, wat hebben we deze les geleerd? Leerkracht Marnix wijst naar het doel op het bord. De leerlingen antwoorden in koor:

Nadere informatie

ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ

ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ ʻIk heb het niet verstaan, kunt u het nog een keer uitleggen?ʼ Verlengde instructie nader bekeken Ceciel Borghouts 21 januari 2011 Indeling van de lezing Wat verstaat men onder (verlengde) instructie?

Nadere informatie

Grafieken en verhalen

Grafieken en verhalen Grafieken en verhalen Docentenhandleiding Colofon Platform Taalgericht Vakonderwijs, Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede, 2009 Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt vermeld is het toegestaan

Nadere informatie

Taalontwikkeling in uw vakles

Taalontwikkeling in uw vakles Taalontwikkeling in uw vakles Workshop Zwolle/Utrecht/Eindhoven november 2012 Maaike Hajer/ Bart van der Leeuw Taalvaardigheid onderwijzen binnen taalonderwijs Taalvaardigheid benutten en verder uitbouwen

Nadere informatie

kijkwijzer hoger onderwijs de les de docent taalontwikkelend lesgeven

kijkwijzer hoger onderwijs de les de docent taalontwikkelend lesgeven kijkwijzer hoger onderwijs taalontwikkelend lesgeven de docent 1. Is het taalaanbod van de docent rijk, verzorgd en afgestemd op de studenten? Zijn de formuleringen op het niveau van studenten? Drukt de

Nadere informatie

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs

Mbo, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands beoordelen in competentiegericht onderwijs . Competentieleren Hajer, M. & T. Meestringa (2004). Handboek taalgericht vakonderwijs. Bussum: Coutinho. Ministerie van OC&W (2004). Van A tot Z betrokken. Aanvalsplan Laaggeletterdheid 2006-2010 (http://taalinmbo.kennisnet.nl/bronnen/aanvalsplan).

Nadere informatie

luisteren: ET 4, 6 spreken: ET 15, 18, 23 lezen: ET 10, 12 schrijven: ET 28, 30, 31, 34 mondelinge interactie: 24, 27

luisteren: ET 4, 6 spreken: ET 15, 18, 23 lezen: ET 10, 12 schrijven: ET 28, 30, 31, 34 mondelinge interactie: 24, 27 TABASCO Oriëntatie + voorbereiden Leercoach Leerlingen Iemand voorstellen (schriftelijk en mondeling) Leerplandoelstellingen kiezen functionele kennis: - woordvelden: 35.1.1 en 35.1.2 en 35.1.3 - grammatica:

Nadere informatie

REKENVAARDIGHEID BRUGKLAS

REKENVAARDIGHEID BRUGKLAS REKENVAARDIGHEID BRUGKLAS Schooljaar 008/009 Inhoud Uitleg bij het boekje Weektaak voor e week: optellen en aftrekken Weektaak voor e week: vermenigvuldigen Weektaak voor e week: delen en de staartdeling

Nadere informatie

Onderdeel nummer 5 Breuken, procenten, kommagetallen en verhoudingen

Onderdeel nummer 5 Breuken, procenten, kommagetallen en verhoudingen Lesbeschrijving Overzicht Leerjaar 1 Vak Rekenen en wiskunde Domein Verhoudingen Onderdeel nummer 5 Breuken, procenten, kommagetallen en verhoudingen Lesnummer 22 Titel van de les Hoe verdelen we de chocoladereep?

Nadere informatie

De Vertaalcirkel. Werken aan begrip en inzicht bij (zwakke) rekenaars

De Vertaalcirkel. Werken aan begrip en inzicht bij (zwakke) rekenaars Didactiek Ceciel Borghouts De Vertaalcirkel Werken aan begrip en inzicht bij (zwakke) rekenaars Leerkrachten constateren dat de CITO-toetsen rekenen voor veel leerlingen problemen opleveren. Zij zien vooral

Nadere informatie

Samen rekenen... alleen!

Samen rekenen... alleen! veel Inside 2-99 Samen rekenen... leuker dan alleen! Rekenen met een tutor: wat wil je nog meer? Agnes Vosse Dit artikel is eerder gepubliceerd in Willem Bartjens, jaargang 17, januari 1998 1. Inleiding

Nadere informatie

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1

Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek 1 9. Taalbeleid en -screening Ronde 4 Tiba Bolle & Inge van Meelis ITTA Contact: Tiba.bolle@itta.uva.nl Inge.vanmeelis@itta.uva.nl Taalbewust beroepsonderwijs. Vijf vuistregels voor effectieve didactiek

Nadere informatie

Thema: Wat gebeurt er in 2014? Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Wat gebeurt er in 2014? Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Wat gebeurt er in 2014? Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. Benodigd

Nadere informatie

Een overtuigende tekst schrijven

Een overtuigende tekst schrijven Een overtuigende tekst schrijven Taalhandeling: Betogen Betogen ervaarles Schrijftaak: Je mening geven over een andere manier van herdenken op school instructieles oefenlesles Lesdoel: Leerlingen kennen

Nadere informatie

Samenvatting van Resultaat met rekenen. Bakker, Gerrits en Theil, CPS, 2012

Samenvatting van Resultaat met rekenen. Bakker, Gerrits en Theil, CPS, 2012 Samenvatting van Resultaat met rekenen Bakker, Gerrits en Theil, CPS, 2012 Lesvoorbereiding en evaluatie 1. Bepaal lesdoel en onderwijsbehoefte leerling(en) (wat hebben de leerlingen nodig om op de leerlijn

Nadere informatie

Procenten 75% 33% 10% 50% 40% 25% 50% 100%

Procenten 75% 33% 10% 50% 40% 25% 50% 100% Procenten 50% 75% 25% 100% 10% 40% 50% 33% Uitleg procenten & Hoofdstuk 1A: hele procenten Uitleg : Procent betekent: 1/100 deel Bij procentrekenen werken we met HOEVEELHEDEN Bij een hoeveelheid van iets

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Veel voorkomende rekenproblemen: preventie en interventie. 4 februari 2015. Arlette Buter

Veel voorkomende rekenproblemen: preventie en interventie. 4 februari 2015. Arlette Buter Veel voorkomende rekenproblemen: preventie en interventie 4 februari 2015 Arlette Buter 1 Inhoud Schoolbrede preventieve maatregelen Preventie en interventie bij: Verlenen van betekenis aan getallen en

Nadere informatie

Wisbaak: software voor taalzwakke leerlingen

Wisbaak: software voor taalzwakke leerlingen Wanneer een leerling de taal van een opgave niet begrijpt, dan kan hij de opgave uiteraard niet maken. En is het vervolgens ook niet duidelijk of hij de wiskunde al dan niet begrijpt. Wisbaak is een project

Nadere informatie

Overzicht rekenstrategieën

Overzicht rekenstrategieën Overzicht rekenstrategieën Groep 3 erbij tot tien Groep 3 eraf tot tien Groep 4 erbij tot twintigt Groep 4 eraf tot twintigt Groep 4 erbij tot honderd Groep 4 eraf tot honderd Groep 4 en 5 tafels tot tien

Nadere informatie

Het onderzoeken van problemen met vermenigvuldigen en delen? Zo doe je dat!

Het onderzoeken van problemen met vermenigvuldigen en delen? Zo doe je dat! Het onderzoeken van problemen met vermenigvuldigen en delen? Zo doe je dat! Mariska van der Vliet-de Keizer 10 december 2014 Doel van de bijeenkomst Een direct inzetbaar document om het vermenigvuldigen

Nadere informatie

«Iedere leraar een taalleraar» Waarom? Wat? Hoe?

«Iedere leraar een taalleraar» Waarom? Wat? Hoe? «Iedere leraar een taalleraar» Esli Struys (estruys@vub.ac.be) Projectmedewerker taalbeleid IDLO Erasmushogeschool Brussel, 16 december 2009 Elke leraar is een taalleraar! Ik heb drie prioriteiten in verband

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

Docent: Monica Wijers Groep 1. Conny van der Spoel Melek Abaydogan Shirley Slamet

Docent: Monica Wijers Groep 1. Conny van der Spoel Melek Abaydogan Shirley Slamet Docent: Monica Wijers Groep 1 Conny van der Spoel Melek Abaydogan Shirley Slamet Inhoudsopgave Inleiding... 2 Probleemstelling... 3 Onderzoek... 4 Wijze van Aanpak... 4 Verwerking... 5 Conclusie... 6 Bijlagen:

Nadere informatie

Overig nieuws Hulp ouders bij rekenen deel 3.

Overig nieuws Hulp ouders bij rekenen deel 3. Overig nieuws Hulp ouders bij rekenen deel 3. Het rekenonderwijs van tegenwoordig ziet er anders uit dan vroeger. Dat komt omdat er nieuwe inzichten zijn over hoe kinderen het beste leren. Vroeger lag

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Met dank aan Hilde De Maesschalck, Jef De Langhe en Luc De Wilde, pedagogisch begeleiders wiskunde.

Met dank aan Hilde De Maesschalck, Jef De Langhe en Luc De Wilde, pedagogisch begeleiders wiskunde. Werken aan taalbeleid in de lessen wiskunde Met dank aan Hilde De Maesschalck, Jef De Langhe en Luc De Wilde, pedagogisch begeleiders wiskunde. De DPB van het Bisdom Gent heeft vanaf het schooljaar 2006-2007

Nadere informatie

Strategiekaarten. Deze strategiekaarten horen bij de ThiemeMeulenhoff-uitgave (ISBN 978 90 557 4642 2): Rekenen: een hele opgave, deel 2

Strategiekaarten. Deze strategiekaarten horen bij de ThiemeMeulenhoff-uitgave (ISBN 978 90 557 4642 2): Rekenen: een hele opgave, deel 2 Deze strategiekaarten horen bij de ThiemeMeulenhoff-uitgave (ISBN 978 90 557 4642 2): Joep van Vugt Anneke Wösten Handig optellen; tribunesom* Bij optellen van bijna ronde getallen zoals 39, 198, 2993,..

Nadere informatie

Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen

Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau A1 Benodigd materiaal - Voor alle leerlingen een exemplaar van Opgavenblad A1 (zie pagina 6) - Voor alle leerlingen drie exemplaren van Werkblad Stappenplan (zie pagina 7)

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

Reken uit en Leg uit 4 e bijeenkomst maandag 15 februari 2013 monica wijers en vincent jonker

Reken uit en Leg uit 4 e bijeenkomst maandag 15 februari 2013 monica wijers en vincent jonker Reken uit en Leg uit 4 e bijeenkomst maandag 15 februari 2013 monica wijers en vincent jonker deel 0 WAT DEDEN WE DE 3 E KEER? samengevat Inleveropgaven Breuken context ondersteunt berekening en betekenis

Nadere informatie

Thema: Weekblad Donald Duck 60 jaar. Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen

Thema: Weekblad Donald Duck 60 jaar. Handleiding en opgaven niveau A1. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau A1 Thema: Weekblad Donald Duck 60 jaar Benodigd materiaal - Voor alle leerlingen een exemplaar van Opgavenblad A1 (zie pagina 6) - Voor alle leerlingen drie exemplaren van

Nadere informatie

Het protocol ERWD. Rekenproblemen voorkomen door te werken aan betekenisverlening. Cathe No<en 6 maart 2015

Het protocol ERWD. Rekenproblemen voorkomen door te werken aan betekenisverlening. Cathe No<en 6 maart 2015 Het protocol ERWD Rekenproblemen voorkomen door te werken aan betekenisverlening Cathe No

Nadere informatie

havo/vwo: vooral breuken en bèta, maar met ruimte voor meer en anders Vincent Jonker Freudenthal Instituut

havo/vwo: vooral breuken en bèta, maar met ruimte voor meer en anders Vincent Jonker Freudenthal Instituut havo/vwo: vooral breuken en bèta, maar met ruimte voor meer en anders Vincent Jonker Freudenthal Instituut 0 PROGRAMMA Programma 1. Even rekenen 2. Breuken in uw vak 3. Breuken, kunnen ze het nog? 4. Breuken

Nadere informatie

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10!

Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016. Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Volgens Bartjens Studentendag vrijdag 15 april 2016 Ik tel tot 10! Wat: Rekendag voor Pabo-studenten Thema: Ik tel tot 10! Plaats: CPS, Amersfoort (8 min. lopen vanaf NS Amersfoort-Schothorst) Wanneer:

Nadere informatie

Taalstimulering voor kinderen en volwassenen. Taal en taalbeleid 3 februari 2014

Taalstimulering voor kinderen en volwassenen. Taal en taalbeleid 3 februari 2014 Taalstimulering voor kinderen en volwassenen Taal en taalbeleid 3 februari 2014 Enkele stellingen Taalontwikkeling 1. Voortalige fase: van 0 tot 1 jaar 2. Vroegtalige fase: van 1 tot 2,5 jaar Eentalige

Nadere informatie

Thema: Kinderboekenweek. Handleiding en opgaven niveau A2. Opgave 1: Samen

Thema: Kinderboekenweek. Handleiding en opgaven niveau A2. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau A2 Thema: Kinderboekenweek Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. materiaal Benodigd

Nadere informatie

Breuken met letters WISNET-HBO. update juli 2013

Breuken met letters WISNET-HBO. update juli 2013 Breuken met letters WISNET-HBO update juli 2013 De bedoeling van deze les is het repeteren met pen en papier van het werken met breuken. Steeds wordt bij gebruik van letters verondersteld dat de noemers

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

Het ontwerpen van taalgerichte vaklessen; planningshulpen

Het ontwerpen van taalgerichte vaklessen; planningshulpen Ronde 3 Bart van der Leeuw & Theun Meestringa SLO Contact: b.vanderleeuw@slo.nl t.meestringa@slo.nl Het ontwerpen van taalgerichte vaklessen; planningshulpen 1. Inleiding In schoolboeken voor vakken als

Nadere informatie

Handleiding. Reken-wiskundemethode voor het primair onderwijs. Katern 1S en 1F

Handleiding. Reken-wiskundemethode voor het primair onderwijs. Katern 1S en 1F I Handleiding Reken-wiskundemethode voor het primair onderwijs Katern 1S en 1F Handleiding bij de katernen 1F en 1S 1 In 2010 hebben de referentieniveaus een wettelijk kader gekregen. Basisscholen moeten

Nadere informatie

DIDACTISCH GROEPSPLAN

DIDACTISCH GROEPSPLAN SBO De Boei DIDACTISCH GROEPSPLAN GROEP: Kof LEERKRACHT(EN): Anke Heijs/Margriet Wouda VAKGEBIED: Rekenen PERIODE: Jan.-juni Samenstelling van de groep: Stimulerende factoren: Belemmerde factoren: Beginsituatie:

Nadere informatie

Lesopbouw: instructie. 2 Instructie. 1 Start. Blok 4 Week 2 Les 1

Lesopbouw: instructie. 2 Instructie. 1 Start. Blok 4 Week 2 Les 1 Blok Week 2 Les 1 0 70 30 0 35 5 20 10 1 36 2 11 12 1 0 739 00 96 325 10 71 02 9 327 330 69 56 1 210 332 700 566 20 212 59 29 3 599 76 551 300 5 1 770 99 0 00 109 3 991 10 02 111 350 70 270 96 596 150

Nadere informatie

2 REKENEN MET BREUKEN 3. 2.3 Optellen van breuken 6. 2.5 Aftrekken van breuken 9. 2.7 Vermenigvuldigen van breuken 11. 2.9 Delen van breuken 13

2 REKENEN MET BREUKEN 3. 2.3 Optellen van breuken 6. 2.5 Aftrekken van breuken 9. 2.7 Vermenigvuldigen van breuken 11. 2.9 Delen van breuken 13 REKENEN MET BREUKEN. De breuk. Opgaven. Optellen van breuken 6. Opgaven 8. Aftrekken van breuken 9.6 Opgaven 9.7 Vermenigvuldigen van breuken.8 Opgaven.9 Delen van breuken.0 Opgaven. Een deel van een deel.

Nadere informatie

Thema: Zelfrijdende vrachtwagens. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Zelfrijdende vrachtwagens. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Zelfrijdende vrachtwagens Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. Benodigd

Nadere informatie

Rekenfolder o.b.s. Henri Dunant groep 7

Rekenfolder o.b.s. Henri Dunant groep 7 Extra informatie blok 1 Rekenfolder o.b.s. Henri Dunant groep 7 Bij getallen en bewerkingen verkennen de kinderen in dit blok o.a. de getallen tot 100.000 met behulp van de getallenlijn. Verder komen er

Nadere informatie

Verdiepingsmodule Getallen Tweede bijeenkomst maandag 8 april 2013 monica wijers en vincent jonker

Verdiepingsmodule Getallen Tweede bijeenkomst maandag 8 april 2013 monica wijers en vincent jonker Verdiepingsmodule Getallen Tweede bijeenkomst maandag 8 april 2013 monica wijers en vincent jonker Programma Breuken PPON Leerlijn Didactiek van bewerkingen Breuken en kommagetallen in het echt Kommagetallen

Nadere informatie

TOELICHTING BETEKENIS GEVEN AAN BREUKEN

TOELICHTING BETEKENIS GEVEN AAN BREUKEN TOELICHTING BETEKENIS GEVEN AAN BREUKEN 1 2 3 Rekenvlinder_betekenis_geven_aan_breuken.indd 2 27-06-13 21:57 4 5 6 13226_rv_wb_betekenis_geven_aan_breuken_bw.indd 3 04-07-13 17:26 liter 1 0 Rekenvlinder

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Thema: Ramadan. Handleiding en opgaven niveau A2. Opgave 1: Samen

Thema: Ramadan. Handleiding en opgaven niveau A2. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau A2 Thema: Ramadan Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. materiaal Benodigd materiaal

Nadere informatie

Thema: Problemen voor V&D. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Problemen voor V&D. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Problemen voor V&D Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen. Benodigd

Nadere informatie

inhoudsopgave juni 2005 handleiding haakjes 2

inhoudsopgave juni 2005 handleiding haakjes 2 handleiding haakjes inhoudsopgave inhoudsopgave 2 de opzet van haakjes 3 bespreking per paragraaf 5 rekenen trek-af-van tegengestelde tweetermen merkwaardige producten tijdpad 6 materialen voor een klassengesprek

Nadere informatie

Cursus voor Rekenondersteuners rekenen de 3 e slag. Bijeenkomst 2 16 februari 2012 Ceciel Borghouts & Monica Wijers Freudenthal Instituut

Cursus voor Rekenondersteuners rekenen de 3 e slag. Bijeenkomst 2 16 februari 2012 Ceciel Borghouts & Monica Wijers Freudenthal Instituut Cursus voor Rekenondersteuners rekenen de 3 e slag Bijeenkomst 2 16 februari 2012 Ceciel Borghouts & Monica Wijers Freudenthal Instituut deel 0 EVEN DE KRANT 1. Huiswerk Programma 16 februari Plannen

Nadere informatie

Cursus voor Rekenondersteuners rekenen de 3 e slag. Bijeenkomst 4 8 maart 2012 Ceciel Borghouts & Monica Wijers Freudenthal Instituut

Cursus voor Rekenondersteuners rekenen de 3 e slag. Bijeenkomst 4 8 maart 2012 Ceciel Borghouts & Monica Wijers Freudenthal Instituut Cursus voor Rekenondersteuners rekenen de 3 e slag Bijeenkomst 4 8 maart 2012 Ceciel Borghouts & Monica Wijers Freudenthal Instituut deel 0 EVEN DE KRANT Programma 8 maart 1. Huiswerk zwakke rekenaars

Nadere informatie

Score. Zelfevaluatie. Beoordeling door de leerkracht. Datum: Klas: Nr: Naam:

Score. Zelfevaluatie. Beoordeling door de leerkracht. Datum: Klas: Nr: Naam: Datum: Klas: Nr: Naam: Score G1 /5 /5 Opgave 1 G2 / / Opgave 2 G3 /10 /10 Opgave 3 G4 /5 /5 Opgave 4 G5 /4 /4 Opgave 5 G6 /5 /5 G7 /5 /5 G8 /10 /10 G9 /10 /10 G10 /7 /7 G11 /10 /10 Totaal Zelfevaluatie

Nadere informatie

didactische vaardigheden rekenen ROC Albeda secretarieel & administratief

didactische vaardigheden rekenen ROC Albeda secretarieel & administratief didactische vaardigheden rekenen ROC Albeda secretarieel & administratief bijeenkomst 1 30 november 2011 monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut Programma vervolgcursus Didactische vaardigheid

Nadere informatie

Zwakke rekenaars sterk maken

Zwakke rekenaars sterk maken Zwakke rekenaars sterk maken Bijeenkomst 3 9 maart 2011 monica wijers, ceciel borghouts Freudenthal Instituut In de planning Hoe geef je lessen vorm waarin je rekening houdt met zwakke rekenaars? De volgende

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Rekenen/wiskunde (Getallen en bewerkingen) Kerndoel 31. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Rekenen/wiskunde (Getallen en bewerkingen) Kerndoel 31. Toelichting en verantwoording TULE - REKENEN/WISKUNDE KERNDOEL 31 142 TULE inhouden & activiteiten Rekenen/wiskunde (Getallen en bewerkingen) Kerndoel 31 De leerlingen leren de rekenmachine met inzicht te gebruiken. Toelichting en

Nadere informatie

Rekenen met de procentenstrook

Rekenen met de procentenstrook Rekenen met de procentenstrook Volgens Bartjens Frans van Galen en Dolly van Eerde Kinderen weten aan het eind van de basisschool heus wel wat procenten zijn: een percentage geeft aan om hoeveel honderdsten

Nadere informatie

Veel voorkomende rekenproblemen; preventie en interventie. Arlette Buter

Veel voorkomende rekenproblemen; preventie en interventie. Arlette Buter Veel voorkomende rekenproblemen; preventie en interventie Arlette Buter 1 Inhoud Schoolbrede preventieve maatregelen Rekenproblemen bij: n Verlenen van betekenis aan getallen en bewerkingen n Hardnekkig

Nadere informatie

Taalgericht vakonderwijs voor Neerlandici en collega s van alle andere schoolvakken

Taalgericht vakonderwijs voor Neerlandici en collega s van alle andere schoolvakken . Taalvaardigheid Ronde 3 Ingrid Evers Instituut voor Leraar en School, Radboud Universiteit in Nijmegen Contact: i.evers@ils.ru.nl Taalgericht vakonderwijs voor Neerlandici en collega s van alle andere

Nadere informatie

Uitwerkingen Rekenen met cijfers en letters

Uitwerkingen Rekenen met cijfers en letters Uitwerkingen Rekenen met cijfers en letters Maerlant College Brielle 5 oktober 2009 c Swier Garst - RGO Middelharnis 2 Inhoudsopgave Rekenen met gehele getallen 7. De gehele getallen.....................................

Nadere informatie

TABASCO. Oriëntatie + voorbereiden

TABASCO. Oriëntatie + voorbereiden TABASCO Oriëntatie + voorbereiden Leercoach Leerlingen Een bestelling doen in een restaurant (mondeling) Leerplandoelstellingen kiezen functionele kennis: - woordvelden: 35.1.3 en 35.1.4 - grammatica:

Nadere informatie

De Graankorrel Wervik. Mijn wiskundehulpschrift. van 1 tot 6 leerjaar

De Graankorrel Wervik. Mijn wiskundehulpschrift. van 1 tot 6 leerjaar De Graankorrel Wervik Mijn wiskundehulpschrift van 1 tot 6 leerjaar We gebruiken de rekenmethode Zo gezegd, zo gerekend! van het eerste tot het zesde leerjaar. Eerste leerjaar blz. 2 Tweede leerjaar blz.

Nadere informatie

Rekenonderwijs aan zwakke rekenaars: voorkomen, opsporen en begeleiden

Rekenonderwijs aan zwakke rekenaars: voorkomen, opsporen en begeleiden Rekenonderwijs aan zwakke rekenaars: voorkomen, opsporen en begeleiden Rekenonderwijs aan zwakke rekenaars: voorkomen, opsporen en begeleiden Ceciel Borghouts Schooladviescentrum (MC), Utrecht In de dagelijkse

Nadere informatie

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven

Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Woordenschatverwerving & taalontwikkelend lesgeven Wilma van der Westen Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Utrecht 7 november 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands HSN

Nadere informatie

Twee nieuwe handboeken taalgericht vakonderwijs

Twee nieuwe handboeken taalgericht vakonderwijs 9. Taalbeleid en -screening Theun Meestringa (a), Maaike Hajer (b) & Bart van der Leeuw (a) (a) SLO (b) Hogeschool Utrecht Contact: t.meestringa@slo.nl maaike.hajer@hu.nl b.vanderleeuw@slo.nl Twee nieuwe

Nadere informatie

Het Land van Oct. Marte Koning Frans Ballering. Vierkant voor Wiskunde Wiskundeclubs

Het Land van Oct. Marte Koning Frans Ballering. Vierkant voor Wiskunde Wiskundeclubs Het Land van Oct Marte Koning Frans Ballering Vierkant voor Wiskunde Wiskundeclubs Hoofdstuk 1 Inleiding Hoi, ik ben de Vertellende Teller, en die naam heb ik gekregen na mijn meest bekende reis, de reis

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Thema: Verdwenen vliegtuig Maleisië. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen

Thema: Verdwenen vliegtuig Maleisië. Handleiding en opgaven niveau AA. Opgave 1: Samen Handleiding en opgaven niveau AA Thema: Verdwenen vliegtuig Maleisië Een uitgebreide uitgeschreven aanpak vindt u in de Instapmodules: www.nieuwsbegrip.nl Download & prints Instapmodules Nieuwsrekenen.

Nadere informatie

optellen 1 Doel: plaats bepalen op de getallenlijn 2 Doel: optellen met de rekentekens + en 3 Doel: optellen van concreet naar abstract Herhalen

optellen 1 Doel: plaats bepalen op de getallenlijn 2 Doel: optellen met de rekentekens + en 3 Doel: optellen van concreet naar abstract Herhalen 1 Basisstof t/m 10 Lesdoelen De kinderen: kunnen hoeveelheden t/m ; kunnen een optelsom met voorwerpen t/m in de abstracte vorm noteren; kunnen werken met de rekentekens en. Materialen Klassikaal: Per

Nadere informatie