Voor de uitvoering van een architectuurreview zijn inmiddels

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voor de uitvoering van een architectuurreview zijn inmiddels"

Transcriptie

1 Het toetsen van architectuur bij de Rabobank Ervaringen en aanbevelingen vanuit de praktijk Hans Bielok en Arjan Uittenbogerd Bij veel bedrijven is het belang dat wordt gehecht aan de architectuur van de informatievoorziening de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dit komt omdat bedrijven voor de ondersteuning van hun bedrijfsprocessen te maken hebben met een complex ICT-landschap, waarvan het beheer lastig is en dat vaak ook hoge kosten met zich meebrengt. Een goed doordachte architectuur met duidelijke regelgeving die in de praktijk strak wordt nageleefd is één van de hulpmiddelen om de complexiteit binnen de perken te houden. Maar dat niet alleen. De architectuur wordt ook gezien als een goed hulpmiddel voor de afstemming van businessen ICT-doelstellingen op langere termijn. Beide auteurs zijn werkzaam binnen het directoraat Groep ICT van Rabobank Nederland. J.C.H. (Hans) Bielok RE (l) is Control & Compliance Officer bij de afdeling ICT Beleid en Architectuur. A.C.A. (Arjan) Uittenbogerd EMITA (r) is informatiemanager bij de afdeling Programmaen Informatiemanagement. Hij is onlangs afgestudeerd aan de postdoctorale opleiding EDP-auditing van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EURAC). Ter afsluiting van deze opleiding heeft hij een referaat vervaardigd met de titel Het toetsen van informatiearchitectuur: een praktijkvoorbeeld. Voor de uitvoering van een architectuurreview zijn inmiddels al verschillende benaderingen beschreven [Smil05]. Toch lijkt in de praktijk de architectuur nog niet vaak getoetst te worden door IT-auditors. Door de toenemende aandacht voor en belang van architectuur is de kans groot dat een IT-auditor hier mee te maken gaat krijgen, als object van toetsing of als norm in het geval dat architectuur randvoorwaarden geeft voor het ontwikkelen en beheren van systemen. Binnen de Rabobank wordt architectuur gezien als belangrijk hulpmiddel bij het ontwikkelen en beheren van informatiesystemen. Sinds eind jaren 80 wordt gewerkt onder architectuur en architectuurprocessen en -producten zijn in samenhang met andere ICT-processen en -producten beschreven. In 2004 is voor het eerst een meting uitgevoerd naar de volwassenheid van de architectuurprocessen. Hierbij werd gebruik gemaakt van het Architecture Maturity Model (AMM). In 2006 is een vervolg-assessment uitgevoerd. Dit keer werd het AMM-assessment uitgebreid met een inhoudelijke toets van de architectuurproducten. Met name deze laatste toets wordt in dit artikel toegelicht. We beschrijven hoe dit onderzoek is uitgevoerd, de resultaten ervan en wat de toegevoegde waarde was voor de Rabobank. Ten slotte geven we een aantal algemene aanbevelingen voor het toetsen van architectuurproducten. De structuur van het artikel is als volgt: In deel I beschrijven we het begrip architectuur en introduceren we een globaal model met aspecten die voor architectuur van belang zijn. Op basis van dit model wordt een aantal architectuurproducten van de Rabobank beschreven die voor de toets van belang waren. In deel II zijn de opzet en uitvoering van de toets beschreven. Deel III bevat de resultaten van de toets en algemene aanbevelingen voor het toetsen van architectuur. Architectuur (deel I) Om de resultaten van de toets te kunnen plaatsen is het van belang om een beeld te hebben van het begrip architectuur en hoe hier binnen de Rabobank mee omgegaan wordt. Begripsomschrijving van architectuur Er zijn verschillende en uiteenlopende definities van het 17 de EDP-Auditor nummer

2 begrip architectuur. Dit is niet vreemd omdat het architectuurdenken nog relatief jong is en de doelstellingen die ermee nagestreefd worden zeer divers zijn. In de literatuur kom je nieuwe begrippen tegen zoals informatiearchitectuur, ICT-architectuur, digitale architectuur en beveiligingsarchitectuur. In het onderzoek en dit artikel zijn we uitgegaan van de definitie zoals deze binnen de Rabobank gehanteerd wordt. Daarnaast hebben we in dit artikel ook een aantal aspecten uit een aantal andere definities in een eenvoudig model gezet om een meer algemeen beeld van architectuur te geven. Een aantal architectuurproducten van de Rabobank wordt aan de hand van dit model toegelicht. De inrichting van architectuur binnen de Rabobank is gebaseerd op Dynamische Architectuur (DYA) van Sogeti [Berg04], waarvan in een vorig nummer van de EDP-Auditor een boek beschrijving is gepubliceerd, en Tapscott [Taps93]. De volgende definitie wordt gehanteerd: Een consistent geheel van principes en modellen dat richting geeft aan ontwerp en realisatie van de processen, organisatorische inrichting, informatievoorziening en technische infrastructuur van een organisatie. [Wagt02] De doelstelling ervan is als volgt geformuleerd: De architectuur kan gezien worden als het geheel van afspraken dat ervoor zorgt dat individuele ontwikkelingen aansluiten op elkaar en op het overkoepelende bedrijfsbelang. Door het stellen van concrete kaders, is duidelijk waar individuele projecten zich aan te houden hebben en waar ze vrijheid in hebben. De producten van de projecten die zich aan de architectuur houden passen in het groter geheel. [Fort04] De definitie onderkent verschillende views (processen, organisatorische inrichting, informatievoorziening en technische infrastructuur) en verschillende manieren van uitwerken (principes en modellen). Hiernaast wordt binnen de Rabobank ook onderscheid gemaakt in het niveau binnen de organisatie (Rabobankgroep, Rabobanklabel en domeinen binnen het Rabobanklabel). Bij de doelstelling wordt onderscheid gemaakt tussen het aansluiten van ontwikkelingen op elkaar en op het bedrijfsbelang. Tevens worden er vanuit de samenhang kaders gesteld voor individuele projecten. Zonder al te veel in te gaan op andere definities van architectuur hebben we getracht om op basis van een aantal daarvan een model te maken om zo het begrip architectuur vanuit een breder perspectief (dan uitsluitend dat van de Rabobank) te bezien. Op basis van de definities hebben we de volgende aspecten onderkend: Niveau in de organisatie: Is de scope van de architectuur de hele organisatie of een specifiek onderdeel? Manier van uitwerken: Wordt architectuur beschreven in de vorm van principes, modellen, componenten, regels? Views: Vanuit welke gezichtspunten wordt de architectuur uitgewerkt? Veel voorkomende gezichtspunten zijn business, proces, informatie, applicatie en technologie. Tijdshorizon: Beschrijft de architectuur een bepaald moment in de toekomst en, zo ja, welk moment of de huidige situatie? Gartner heeft hiervoor de begrippen tomorrow architecture (3-5 jaar), next-minute architecture (volgend jaar) en today architecture (huidige situatie) geïntroduceerd. [Ross99] Overig: Naast bovenstaande aspecten zijn er nog enkele andere die we voor de eenvoud van het model onder het kopje overig geschaard hebben, hoewel ze zeer divers zijn. Dit betreft planning, kosten, ethische aspecten, gevoelswaarde. et cetera. In onderstaande figuur is dit schematisch weergegeven: Architectuur binnen de Rabobank Om de resultaten van de uitgevoerde toets te kunnen plaatsen is het van belang om een beeld te hebben van de Rabobank en de manier waarop binnen de Rabobank wordt omgegaan met architectuur. Hiervoor beschrijven we de architectuurproducten die voor de toets van belang waren aan de hand van het voorgaande model. Dit geeft een beeld van hoe we intern tegen architectuur aankijken. Om ook een extern beeld te krijgen zijn tevens de resultaten van een begin 2006 uitgevoerd AMM-assessment beschreven. Dit assessment was gericht op architectuurprocessen en had dus een andere invalshoek. De Rabobankgroep omvat naast de Aangesloten Banken en Rabobank Nederland ook gelieerde instellingen, zoals Robeco en De Lage Landen. Rabobank Nederland is onder andere onderverdeeld in een wholesale- en internationaal retailbedrijf en een binnenlands retailbedrijf. De ICT-functie is voor een belangrijk deel gecentraliseerd onder de naam Groep ICT. De rol en toepassing van architectuur is voor de verschillende businesseenheden wisselend en divers. Voor het binnenlands retailbedrijf bijvoorbeeld wordt de architectuur in 18 de EDP-Auditor nummer

3 aparte projecten over de volle breedte vooraf uitgewerkt; voor het wholesale- en internationaal retailbedrijf gebeurt dit op het moment dat er ontwikkelingen zijn waarvoor het noodzakelijk is dat er ook een architectuurvisie is. Op dat moment wordt de architectuur voor het specifieke onderdeel binnen het project uitgewerkt. De architectuurtoets is uitgevoerd voor het binnenlands retailbedrijf. Dit is het onderdeel van waaruit de massamarkt wordt bediend. De architectuurfunctie is binnen Groep ICT verder uitgewerkt dan bij de businesseenheden. Dit uit zich in het aantal personen dat hieraan werkt, binnen Groep ICT meer dan honderd en bij de businesseenheden een tiental, en ook in de mate waarin processen en producten gedefinieerd en gestandaardiseerd zijn. De businesseenheden hebben soms zelf architecten in dienst, maar maken meestal gebruik van diensten van Groep ICT. Er zijn binnen Groep ICT aparte afdelingen met een eigen verantwoordelijkheid voor architectuur: ICT Beleid en Architectuur (IBA) voor de overall architectuur. Programma- en Informatiemanagement (PIM) voor de domeinarchitecturen. Systeemrealisatie is gericht op constructieprincipes. Beheer & Exploitatie op inrichting van de fysieke infrastructuur. Voor de architectuurtoets was het Handboek Architectuur van belang, evenals de volgende architectuurproducten: ICT-strategie Rabobank. Architectuur Rabobank. Procesarchitectuur Rabobank. Domeinarchitecturen. Project Start Architecturen (PSA s). ICT-strategie Rabobank De ICT-strategie Rabobank bevat de doelstellingen en strategische afspraken 1 op ICT-gebied voor het merk Rabobank en sluit aan op de ICT-strategie van de Rabobankgroep. De businessview van architectuur maakt deel uit van de ICT-strategie. Dit onderdeel is beperkt uitgewerkt. De afspraken zijn de basis geweest voor het toetsingskader dat voor de inhoudelijke toets van de Architectuur Rabobank is opgesteld. Architectuur Rabobank Het doel van de Architectuur Rabobank is het afbakenen van applicatieve domeinen en (verander)programma s en het beschrijven van afspraken voor de uitwerking van domeinen, PSA s, overall constructieprincipes, technische applicatiemodellen, het inrichten van de technische infrastructuur, beveiligingmechanismen en beheerprocessen en hulpmiddelen. De Architectuur Rabobank verdiept de afspraken uit de ICT-strategie Rabobank en bevat een nadere uitwerking van de Groepsarchitectuur voor het Rabobanklabel. De afspraken in de Architectuur Rabobank zijn grotendeels overgenomen in het toetsingskader dat voor de inhoudelijke toets van de domeinarchitecturen en de PSA s is opgesteld. Voor de afbakening en inrichting van applicatieve domeinen is een lagenmodel uitgewerkt. Dit bevat een aantal logische lagen en per laag een aantal logische domeinen. Deze domeinen zijn verder uitgewerkt in domeinarchitecturen. Binnen de domeinen worden onder andere ICT-componenten uitgewerkt. Zie Figuur achitectuur Rabobank. Procesarchitectuur Rabobank De Procesarchitectuur Rabobank beschrijft de bedrijfsprocessen en hun onderlinge samenhang. De processen zijn op een generiek niveau beschreven en uitgewerkt in een procesmodel. De Procesarchitectuur vormt een kader voor de ontwikkeling en het gebruik van processen binnen de Rabobank. Ten tijde van het onderzoek werd de Procesarchitectuur herzien. Toch zijn een aantal belangrijke afspraken in de Procesarchitectuur, waarvan duidelijk was dat ze nog steeds actueel waren, opgenomen in het toetsingskader voor de domeinarchitecturen en de PSA s. Domeinarchitectuur De domeinarchitectuur beschrijft hoe de domeinoverstijgende architectuurafspraken binnen het domein toegepast moeten worden. Hierbij wordt beschreven welke componenten ontwikkeld worden en hoe dit ontwikkelen gebeurt. Dit gebeurt op basis van afspraken over functionele ordening, technische constructieprincipes, informatiebeveiligingsvoorschriften, afspraken over procesinrichting, etc. De migratieparagraaf in de domeinarchitectuur is mede input voor programma s en projecten waarin deze componenten ontwikkeld worden. De uitwerking van een domeinarchitectuur verschilt per domein. Er is wel een sjabloon dat gericht is op de uitwerking van de onderdelen business, proces, informatie, 19 de EDP-Auditor nummer

4 applicatie en technologie, maar de manier waarop dit gebeurt, de diepgang en de tijdshorizon zijn per domein verschillend. Project Start Architectuur (PSA) Een PSA is nodig omdat er vele architectuurdocumenten en -afspraken zijn en het voor veel projectmedewerkers niet te overzien is wat en op welke manier ze dit moeten toepassen. Voor ieder project moet een PSA gemaakt worden. De aspecten en diepgang van uitwerking zijn afhankelijk van het project, de diepgang van uitwerking van de domeinarchitectuur en de impact op de architectuur van de wijziging die het project beoogt te realiseren. Een PSA bevat een selectie van verschillende onderdelen uit andere architectuurdocumenten en een beschrijving van de manier waarop dit binnen het project toegepast moet worden. De uitwerking ervan is divers. Ook voor de PSA bestaat een sjabloon met de onderdelen business, proces, informatie, applicatie, technologie en migratie, maar de manier waarop PSA s uitgewerkt worden, de diepgang en de tijdshorizon zijn verschillend. Handboek Architectuur Het Handboek ICT-architectuur is geen architectuurproduct, maar is van belang voor de toets omdat het de beschrijving bevat van het architectuurproces binnen de Rabobank. Ook wordt de samenhang beschreven van de architectuurproducten, zoals de Groepsarchitectuur, de Architectuur Rabobank, de domeinarchitecturen en de PSA s. Daarnaast zijn architectuurdisciplines en -rollen en, onder het kopje Architectuur Governance, de besluitvorming en de afwijkingsprocedure uitgewerkt. Relatie tussen deze architectuurproducten In bovenstaande paragrafen is een aantal architectuurdocumenten beschreven en gerelateerd aan de eerder beschreven algemene aspecten van architectuur. In de tabel Scope Architectuurproducten van de Rabobank worden de relaties samengevat. AMM-assessment De ervaringen binnen de Rabobank met betrekking tot het toetsen van architectuur hebben vooral betrekking op de procesmatige kant. Hiervoor zijn de afgelopen jaren voor verschillende onderdelen van de Rabobank Groep AMMmetingen uitgevoerd. AMM is ontwikkeld door Sogeti in samenwerking met onder meer de Rabobank. AMM onderzoekt de kwaliteit van de architectuurprocessen en onderkent vergelijkbaar met CMMI en ITSCMM 2 vijf volwassenheidsniveaus (levels). Bij het assessment dat begin 2006 is uitgevoerd zijn in samenwerking met Sogeti de levels van AMM in overeenstemming gebracht met CMMI en ITSCMM om zo in de rapportage naar het management een beeld te kunnen geven dat aansluit op de vaker toegepaste en daardoor meer bekende CMMI-volwassenheidsniveaus. Het AMM-ambitieniveau van de Rabobank is voor de periode tot 2008 gericht op het tweede ( repeatable ) en derde level ( defined ). Voor de uitvoering van het assessment werden de architectuurprocessen onderzocht binnen drie geselecteerde domeinen: Verkoop, Sparen en Besturing. Bij deze keuze is rekening gehouden met spreiding over de lagen uit de architectuur, verschillen in aansturing van programma s binnen de domeinen en verschillen in de inzet van pakketten versus maatwerk. Het resultaat van het AMM-assessment was, dat level-2 nog niet volledig is bereikt. De belangrijkste aanbevelingen komen er op neer dat gezorgd dient te worden voor: transparantie en borging van de architectuurprocessen, met expliciete structuren, checklists en sjablonen; meer betrokkenheid van de business. De toets (deel II) In het eerste deel is het begrip architectuur beschreven en hebben we hier een model voor geschetst. Daarnaast is een aantal producten beschreven waarin architectuur binnen de Rabobank is uitgewerkt. In dit tweede deel beschrijven we de opdracht en aanpak van de inhoudelijke toets die begin 2006 uitgevoerd is en waarbij de beschreven architectuurproducten als norm en object van toetsing gebruikt zijn. De opdracht Voor het opstellen van de opdrachtformulering is uitgegaan van de architectuurprocessen en -producten die daarbij opgeleverd worden. Binnen de Rabobank wordt de volgende keten gehanteerd: 1. Voeren strategische dialoog. Dit betreft het afstemmen van businessdoelstellingen tussen verschillende businesseenheden en het afstemmen van de ICT-doelstellingen op de business doelstellingen. Resultaten hiervan worden o.a. vastgelegd in de vorm van afspraken in de ICT-strategie en de definities van programma s. 20 de EDP-Auditor nummer

5 2. Opstellen/actualiseren architectuur. Dit betreft het uitwerken van de afspraken uit de ICT-strategie in de architectuur Rabobank en domeinarchitecturen als architectuurkader voor programma s. Voor de uitwerking van domeinarchitecturen kan hierbij nog een verdieping van de business doelstellingen plaatsvinden. 3. Opstellen PSA. De bovenstaande processen hebben betrekking op het opstellen en inhoudelijk uitwerken van architectuur. Het proces opstellen PSA heeft betrekking op het toepassen van architectuur binnen projecten. In dit architectuurproces worden aan het begin van een project architecturale kaders voor het project opgesteld. Hierbij wordt de architectuur niet verder uitgewerkt maar wordt voor een concreet project beschreven welke architectuur van toepassing is en hoe deze toegepast moet worden. 4. Informatiseren onder architectuur. Dit is eigenlijk meer een verzamelbegrip dan een proces en betreft het ontwikkelen, implementeren en beheren van ICT-toepassingen (pakketten en zelfbouw) onder architectuur. Waar het opstellen van de PSA in de opstartfase van het project zit, wordt als onderdeel van dit proces getoetst op naleving van de architectuur tijdens de uitvoering van het project. Om de omvang van de toets te beperken is als uitgangspunt gehanteerd dat de ICT-strategie invulling geeft aan de ICTbehoeften van de Rabobank, zoals beschreven in de diverse businessplannen. Deze relatie is niet getoetst. Bij de keuze hiervoor speelde mee dat dit de eerste keer is dat we een dergelijke toets uitvoeren en we hierbij ook eerst ervaring op willen doen met de inrichting van dergelijke inhoudelijke architectuurtoetsen. De opdracht is als volgt geformuleerd: Toets binnen Groep ICT met betrekking tot het Architectuurproces of de opgeleverde producten actueel zijn, of de inhoud voldoet aan de vastgelegde afspraken en of de onderdelen consistent zijn en onderling op elkaar aansluiten. [Biel06] Aanvullend hierop is gevraagd om: Een overzicht van de beschikbare domeinarchitecturen en hun actualiteit op te stellen. Te toetsen of voldaan wordt aan de eis of voor ieder project een PSA gemaakt wordt. Aanbevelingen te doen voor verbetering van eventuele gebreken. Vanuit het oogpunt van haalbaarheid is ervoor gekozen om niet alle domeinen en PSA s te toetsen maar hierin een keuze te maken. In ons streven naar aansluiting op het AMMassessment zijn bij beide onderzoeken dezelfde drie domeinen getoetst. De aanpak De architectuurtoets is tussen januari en april 2006 in zes fasen uitgevoerd. Fase 1: Voorbereiden onderzoek. Deze fase was gericht op het opstellen en afbakenen van de opdrachtformulering. Dit is gedaan op basis van gesprekken met opdrachtgevers en andere betrokkenen en onderzoek van documentatie. Omdat in de periode dat de toets uitgevoerd is ook het AMM-assessment uitgevoerd werd en het voor de opdrachtgevers van belang was om inzicht te krijgen in samenhang tussen beide onderzoeken, is ook een aantal AMM-interviews met architecten bijgewoond. Hiernaast zijn de uitvoerders van de architectuurtoets ook betrokken bij opdrachtformulering van het AMM-assessment. In deze fase is ook het Plan van Aanpak voor de uitvoering van de toets opgesteld. Fase 2: Opstellen toetsingskader. Tijdens deze fase zijn twee verschillende toetsingskaders opgesteld. Het toetsingskader voor de Architectuur Rabobank is gebaseerd op de ICT-strategie Rabobank (1) en het Handboek ICT-architectuur (2). Het toetsingskader voor de domeinarchitecturen en de PSA s is gebaseerd op de Architectuur Rabobank (3) en eveneens het Handboek ICTarchitectuur (4). Ook is in beperkte mate de aansluiting van de domeinarchitecturen en de PSA s op de Procesarchitectuur (5) onderzocht. De PSA s en de domeinarchitecturen zijn in samenhang met elkaar getoetst vanwege de complementariteit. Ook kan het voorkomen dat in een domeinarchitectuur afspraken zijn vastgelegd voor PSA s binnen dat domein (6). De basis voor de twee toetsingskaders is in de figuur Basis voor toetsingskaders schematisch weergegeven. Fase 3: Vaststellen huidige situatie. Tijdens deze fase is de betreffende documentatie bestudeerd (Architectuur Rabobank of een domeinarchitectuur met bijbehorende PSA s). Vervolgens zijn voor verificatie hiervan interviews gehouden met de architecten die vanuit Groep ICT verantwoordelijk zijn voor het betreffende domein. Voor elke norm uit de toetsingskaders zijn de bevindingen vastgelegd. Openstaande vragen en onduidelijkheden zijn tijdelijk vastgelegd om deze separaat te kunnen navragen of verifiëren. 21 de EDP-Auditor nummer

6 Fase 4: Evaluatie en formuleren conclusie. In deze fase is het beeld getoetst aan de toetsingskaders, zijn conclusies getrokken en aanbevelingen voor verbeterpunten uitgewerkt. Tijdens deze fase zijn de volgende producten opgeleverd: - toetsingskaders, met daarin vastgelegd alle bevindingen; - een overzicht van de beschikbare domeinarchitecturen en hun actualiteit en - voor het domein Sparen, als steekproef, een overzicht van de in 2005 opgeleverde PSA s in relatie tot de in die periode uitgevoerde projecten. Fase 5: Rapportage aan opdrachtgevers. Dit betrof het presenteren van het eindrapport van de toets en het bespreken van conclusie en aanbevelingen met opdrachtgevers. Tijdens deze bespreking zijn ook afspraken gemaakt over het oppakken van de verbeterpunten door de opdrachtgevers. Op verzoek van de opdrachtgevers zijn de resultaten ook gepresenteerd binnen de architectengemeenschap. Fase 6: Implementatie van verbetervoorstellen. Tijdens deze fase zijn de verbeterpunten door medewerkers van de opdrachtgevers uitgewerkt in verbeterplannen en vervolgens gerealiseerd en ingevoerd. Deze fase loopt nog en wordt gemonitord door de afdeling Control & Compliance binnen Groep ICT. Resultaten van de toets en algemene aanbevelingen voor de auditor (deel III) In dit deel beschrijven we de resultaten van de uitgevoerde toets, die specifiek zijn voor de Rabobank. Aansluitend hierop doen we een aantal algemene aanbevelingen voor het toetsen van architectuur. Resultaten van de toets Hieronder de meest in het oog springende resultaten van de toets. Ook wordt vermeld welke maatregelen het verantwoordelijke management heeft genomen in reactie op de conclusies en aanbevelingen van het eindrapport. Business-ICT alignment De gehanteerde methode binnen de Rabobank vraagt nadrukkelijk aandacht voor de koppeling van de architectuur met de business. Dit belang wordt ook onderkend door de architecten zelf. Desondanks blijkt uit de toets dat in de architectuurproducten de businessaspecten onderbelicht zijn. Zo komen in de ICT-strategie de businessaspecten summier aan bod en dan vooral gericht op het retailbedrijf. En ook is geconstateerd dat de architectuurproducten niet expliciet door de business zijn geaccordeerd of onvoldoende draagvlak binnen de business kennen. Als oorzaak hiervan wordt door geïnterviewden aangegeven dat de businessaspecten moeilijk zijn te achterhalen doordat businessplannen en dergelijke vaak ontbreken. Verder is tijdens de toets geconstateerd dat de neiging aanwezig is om (te) veel vanuit de ICT-oplossing te redeneren. Voor de Rabobank is de alignment van de architectuur met de business van groot belang. Er zijn dan ook maatregelen genomen om die aansluiting op het gewenste niveau te brengen. Zo hebben architecten en informatiemanagers de opdracht gekregen nadrukkelijk te redeneren vanuit Business, Omgeving (markt en regelgeving), Proces en daarna pas vanuit de (ICT-)oplossing. Architectuurproducten worden hier nu op getoetst. Ook wordt bij het bepalen van de ICT-strategie de business intensief betrokken via interviews en terugkoppelsessies. Architectuurproducten worden voortaan door de business gelezen en becommentarieerd. Vertegenwoordigers vanuit de business worden uitgenodigd voor de bijeenkomsten waar belangrijke architectuurontwikkelingen worden besproken of gepresenteerd. Veelheid aan afhankelijkheden De toets heeft duidelijk gemaakt dat binnen de Rabobank een groot aantal beleidsdocumenten van invloed is op de architectuur en de genoemde architectuurproducten. Het gaat hier om losse beleidsdocumenten zoals een servicearchitectuur, masterplan connectiviteit, handboek beheer, storage-architectuur, informatiebeveiligingsarchitectuur, beleid ICT-infrastructuur, etc. Het gevolg van deze veelheid aan beleidsdocumenten en onderlinge relaties is: dat het bijzonder lastig is om een volledig en actueel beeld te krijgen van de van toepassing zijnde architectuurafspraken; dat het haast ondoenlijk is om de architectuurproducten actueel te houden en de verschillende architectuuraspecten (scope, tijdshorizon, etc.) van de architectuurproducten goed op elkaar af te stemmen. Het voorgaande heeft mede bijgedragen tot het besluit van de afdeling IBA om het aantal beleidsdocumenten aanzienlijk terug te brengen en de documenten onderling beter op elkaar aan te sluiten. Zo wordt de Architectuur Rabobank voortaan voor de relevante onderdelen (informatie, applicaties, technische infrastructuur, informatiebeveiliging en ICT-beheer) als één geheel vastgelegd. Hier is een beknopte set met relevante architectuurafspraken aan gekoppeld. Niet-actuele domeinarchitecturen Binnen de Rabobank geldt de afspraak dat de Architectuur Rabobank en de domeinarchitecturen jaarlijks worden geactualiseerd. De gedachte hierachter is, dat op deze wijze steeds een solide en actuele architecturale basis aanwezig is om nieuwe projecten in goede banen te leiden. Voor de Architectuur Rabobank werkt deze aanpak, omdat deze architectuur onder de verantwoordelijkheid valt van de afdeling IBA en daar jaarlijks budget en tijd beschikbaar wordt gesteld om deze architectuur te actualiseren. Maar voor de domeinarchitecturen blijkt deze werkwijze niet haalbaar te zijn. Ondanks alle goede intenties bleek een aantal domeinarchitecturen niet actueel te zijn en van een aantal domeinen ontbrak de domeinarchitectuur. Opvallend was dat zelfs de meest recente van de aangetroffen domeinarchitecturen 22 de EDP-Auditor nummer

7 toch al op onderdelen was achterhaald. Als oorzaken werden genoemd: Het vervaardigen van een volledige domeinarchitectuur blijkt veel meer capaciteit te vergen dan geschat. Een domeinarchitectuur valt onder verantwoordelijkheid van de afdeling PIM die in opdracht van de business programma's uitvoert. De business is lang niet altijd bereid het noodzakelijke budget beschikbaar te stellen. Men ziet vaak de noodzaak niet in en mist de relatie met de actuele businesswensen. De inhoud van een domeinarchitectuur wordt niet alleen bepaald door de Architectuur Rabobank, maar ook door een groot aantal andere beleidsdocumenten. Het actueel houden van een domeinarchitectuur blijkt door de vele onderlinge verbanden een lastige taak. Op basis van deze bevindingen heeft het verantwoordelijke management besloten om de onderlinge samenhang van de domeinen per laag op te nemen in de Architectuur Rabobank. Detaillering van de architectuur wordt voortaan vraaggedreven. Dit houdt in dat in plaats van domeinarchitecturen nu voor de programma s (clusters van projecten op basis van businessdoelstellingen) een programma-architectuur wordt gerealiseerd. De planningshorizon komt overeen met de looptijd van het programma. De PSA blijft bestaan. Verschillen in PSA s Geconstateerd is dat de afspraak om voorafgaand aan de start van een project een PSA te vervaardigen in het algemeen goed wordt nageleefd. Voor de meeste projecten was een PSA vervaardigd. Het voor de start van een project vastleggen van de architecturale kaders in een PSA blijkt in een behoefte te voorzien. Aangegeven werd dat ook de afdeling Systeemrealisatie grote waarde hecht aan dit document. Wel is geconstateerd dat de inhoudelijke verschillen tussen de PSA s onderling groot zijn. Ondanks het feit dat er een standaard sjabloon voor een PSA is beschreven, blijkt de manier van uitwerken, de diepgang en de tijdshorizon verschillend te zijn. Gevolg is dat ook de omvang van de PSA s fors verschillen. Een PSA moet maximaal verwijzen naar een domeinarchitectuur en moet zich beperken tot architectuuraspecten op hoofdlijnen. Als indicatie is een PSA maximaal 15 pagina s groot, maar in de praktijk zijn PSA s soms tientallen pagina s groot. Hiervoor zijn twee redenen te noemen: Een oorzaak is dat de domeinarchitectuur onvoldoende als basis voor de PSA kon dienen. In een aantal situaties had dit spontaan geleid tot een nieuw type architectuurdocument, namelijk de architectuurverkenning. Dit product moest de tekortkomingen van de domeinarchitectuur opvangen en werd formeel bestempeld als een bijlage bij de domeinarchitectuur. Er zijn veel partijen die belang hebben bij een project. De PSA wordt als het ideale document gezien om dit in vast te leggen. Daar is de PSA echter niet voor bedoeld. Op deze wijze is overlap ontstaan met andere documenten zoals de businessanalyse. De nieuwe werkwijze met programma-architecturen zou bovengenoemd probleem moeten ondervangen. Architectuurverkenningen worden verwerkt in de programma-architectuur. De scope van de PSA is nadrukkelijk beperkt tot de architectuurrelevante zaken voor het project. De indicatieve omvang blijft 15 pagina s, de planningshorizon is gelijk aan het project. Kosten In de architectuur worden strategische beslissingen genomen met verregaande consequenties. De kostenonderbouwing van dit soort beslissingen blijkt meestal te ontbreken. Dat is onterecht, omdat we geconstateerd hebben dat kosten vaak een grote rol spelen als van de architectuurafspraken wordt afgeweken. De aanbeveling luidde dan ook om het kostenaspect meer aandacht te geven bij architectuurbeslissingen, zeker op onderdelen waar structureel zaken geregeld dienen te worden voor meer domeinen. Standaardpakketten Een van de belangrijkste architectuurafspraken binnen de Rabobank is de regel dat bij voorkeur standaardpakketten worden ingezet om de gewenste functionaliteit in te vullen. Ook dienen de pakketten zo weinig mogelijk aangepast te worden (pakket-as-is). De aanschaf van een pakket brengt echter ook een aantal standaards met zich mee die soms tegenstrijdig zijn met de vigerende architectuurafspraken. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van een pakketeigen datadictionary die afwijkt van de Rabo-standaard. Dergelijke consequenties bleken nog niet uitgewerkt te zijn. Gegeven het toenemende belang is de aanbeveling gedaan om de consequenties verder uit te werken en in architectuurafspraken vast te leggen. Meer met minder Als ondertitel kreeg het eindrapport mee meer met minder. Dit advies is op verschillende manieren van toepassing voor het onderzoeksresultaat: 1. Meer sturen op kernafspraken minder beleid en architectuurafspraken. 2. Meer overzicht en samenhang minder (losse) beleidsdocumenten. 3. Meer vanuit vraag (beleids)documentatie en architectuur opstellen minder vanuit aanbod. 4. In analogie met bovenstaande uitspraken werd door het management tijdens de rapportbespreking de boodschap van het eindrapport samengevat met: meer business minder papier. Algemene aanbevelingen voor de auditor In deze paragraaf doen we een aantal aanbevelingen, waarmee auditors hun voordeel kunnen doen als zij te maken krijgen met het toetsen van architectuur. 23 de EDP-Auditor nummer

8 De overall conclusie van de toets is dat het inhoudelijk toetsen van informatiearchitectuur mogelijk en nuttig is. Zeker als je de eerste keer een dergelijke toets uitvoert, loop je tegen een aantal vragen aan. De volgende aanbevelingen bieden hierbij mogelijk ondersteuning: 1. Het is noodzakelijk om eerst een helder beeld te krijgen van wat onder het begrip architectuur verstaan wordt. Met het model in het eerste deel hebben we getracht een beeld te geven van de diversiteit. Dit of een ander model kan als hulpmiddel dienen bij de definitie zoals die binnen het bedrijf gehanteerd wordt. 2. Bekijk in welke documenten welk deel van de architectuur uitgewerkt is en of de samenhang duidelijk is. Indien de samenhang onduidelijk is moet deze eerst in kaart gebracht worden. Volgende stappen hebben pas zin als dit gebeurd is. 3. Indien de beoogde samenhang duidelijk is en beschreven is, kan deze getoetst worden. Daarnaast kunnen op basis hiervan inhoudelijke aspecten getoetst worden. De structuur kan als hulpmiddel dienen bij de keuze van de te hanteren norm en het object van toetsing. Tevens kunnen verschillende doelstellingen van architectuur ook onafhankelijk van elkaar worden getoetst. 4. Voor de inhoudelijke toetsing is een bedrijfseigen normenkader nodig. Dit geldt met name voor de toetsing op de aansluiting tussen de architectuur en het overkoepelende bedrijfsbelang, omdat dit bedrijfsbelang per bedrijf verschilt. 5. Doordat het begrip architectuur zo veelomvattend is, kunnen ook specifieke onderdelen ervan inhoudelijk getoetst worden. Een voorbeeld hiervan is de manier waarop Service Oriënted Architecture (SOA) toegepast wordt. Hiervoor is het noodzakelijk dat er voor het specifieke aspect normen voldoende smart 3 beschikbaar zijn. Het is belangrijk dat dit in de opdrachtformulering en rapportage over de resultaten duidelijk wordt gemaakt. 6. Het is van belang om bij de keuze van de scope van de toets rekening te houden met verschillen in de manier waarop bedrijfsonderdelen omgaan met architectuur. Het wholesale- en internationaal retailbedrijf met een just in time architectuur vereist een andere benadering dan het binnenlands retailbedrijf. 7. Neem alle belangrijke nieuwe ontwikkelingen (het gebruik van pakketten, outsourcing, etc.) mee bij de uitwerking van architectuur en toets deze ook. 8. Think big, act small. Begin met een beperkte maar wel duidelijke scope en ambitie en pas eventueel time-boxing toe. Binnen het onderzoek hebben we dit gedaan door architectuurprocessen en -producten binnen de Rabobank en hun onderlinge samenhang volledig in kaart te brengen. Maar vervolgens hebben we ons voor de uitvoering van de toets beperkt tot naleving van architectuur binnen de ICT-keten en, in beperkte mate, de aansluiting tussen business en ICT. Binnen de ICT-keten hebben we ons voor domeinen en PSA s beperkt tot steekproeven. Literatuurverwijzingen: [Berg04] M. van den Berg en M. Steenbergen: DYA: Stap voor stap naar een professionele enterprise-architectuur, Ten Hagen & Stam, [Biel06] J.C.H. Bielok en A.C.A. Uittenbogerd: Rapport Architectuurtoets, Rabobank, april [Fort05] J.P. Fortuin e.a.: Architectuur Rabobank, versie 2.1, Rabobank, september [Ross99] B. Rosser: IT-Architecture by Time: Today, Tomorrow or Next Minute, Gartner Research Note, december [Smil05] R. Smildiger: Een audit op informatiearchitectuur: waar te beginnen? De EDP-Auditor nummer 3, 2005 [Taps93] Don Tapscott en Art Caston, Paradigm Shift, the new promise of Information Technology, 1993, McGraw-Hill inc., New York USA. [Uitt06] A.C.A. Uittenbogerd: Het toetsen van informatiearchitectuur: een praktijkvoorbeeld, referaat voor opleiding EDP-auditing Erasmus Universiteit Rotterdam, augustus [Wagt02] R. Wagter e.a.: DYA: Snelheid en samenhang in business- en informatiearchitectuur, Tutein Nolthenius, augustus Noten 1 Afspraken zijn onderverdeeld in wetten, standaards en richtlijnen. Van wetten mag niet worden afgeweken, voor standaards bestaat de mogelijkheid een afwijkingsverzoek in te dienen bij de afdeling IBA. Richtlijnen zijn best practices. 2 Het bij views weergeven model betreft het framework van Tapscott. Dit framework geeft de samenhang weer tussen de architectuurviews Informatie (1), Applicatie (A), Tachnologie (T), Business (B) en Proces (P) 2 CMMI staat voor Capability Maturity Model Integration en ITSCMM voor IT-Service Capability Maturity Model. 3 Smart staat voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden. 24 de EDP-Auditor nummer

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

Functiebeschrijving Enterprise Architect

Functiebeschrijving Enterprise Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de CIO of aan de manager van

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

Bedrijfsgericht Informatiseren

Bedrijfsgericht Informatiseren Bedrijfsgericht Informatiseren Alignment, Architecturen & Besturen DeGouw Trainingen Visie en werkzaamheden Business & ICT Alignment: beiden schuiven steeds meer in elkaar! Architectuur: een hulpmiddel

Nadere informatie

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2)

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Deel 1 1. Prelude 8 13 2. Achtergrond en Context MARIJ (leerdoel 3; duur 1-2 uur) 14-25 3. Eén architectuur voor de Rijksdienst (leerdoel 3; duur 1 uur)

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Applicatie outsourcing

Applicatie outsourcing Applicatie outsourcing Architectuur van en in de samenwerking dr. Jan Campschroer Management Consultant Ordina 13 oktober 2011 m.m.v.: Martin van den Berg Deze presentatie is gebaseerd op interviews met

Nadere informatie

Programma doorontwikkeling veiligheidshuizen. Informatiemanagement en privacy 21 november 2011

Programma doorontwikkeling veiligheidshuizen. Informatiemanagement en privacy 21 november 2011 Programma doorontwikkeling veiligheidshuizen Informatiemanagement en privacy 21 november 2011 Presentatie Privacy Binnen het programma doorontwikkeling veiligheidshuizen is Privacy een belangrijk onderwerp.

Nadere informatie

Handleiding voor het SURF Groene ICT Maturity Model

Handleiding voor het SURF Groene ICT Maturity Model Een zelfscan voor Groene ICT en Duurzaamheid in de organisatie Auteur(s): Met dank aan: Versie: Gebaseerd op: Albert Hankel Henk Plessius, Dirk Harryvan, Bert van Zomeren 2.0 SGIMM v2.0 Datum: 16-04-2015

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

M A S T E R C L A S S ARCHITECTUUR IN DE PRAKTIJK

M A S T E R C L A S S ARCHITECTUUR IN DE PRAKTIJK M A S T E R C L A S S ARCHITECTUUR IN DE PRAKTIJK Kennis en beheer van Informatie als bedrijfsmiddel Een intensieve cursus voor Architecten in de Informatievoorziening [1], Adviseurs en geïnteresseerden

Nadere informatie

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Versie 2.1 Datum : 1 januari 2013 Status : Definitief Colofon Projectnaam : DigiD Versienummer : 2.0 Contactpersoon : Servicecentrum Logius Postbus 96810

Nadere informatie

Draaiboek Invoering Basisregistratie Personen l Afnemers

Draaiboek Invoering Basisregistratie Personen l Afnemers Draaiboek Invoering Basisregistratie Personen l Afnemers Van Oriëntatie naar Gebruik van de BRP Inleiding & toelichting op de vijf hoofdstappen Publicatiedatum: oktober 2014 Ten geleide Voor u ligt de

Nadere informatie

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid

Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Onderzoek naar de evalueerbaarheid van gemeentelijk beleid Plan van aanpak Rekenkamer Maastricht februari 2007 1 1. Achtergrond en aanleiding 1 De gemeente Maastricht wil maatschappelijke doelen bereiken.

Nadere informatie

Overleven in een digitale wereld

Overleven in een digitale wereld P a g i n a 1 Projecten in de spotlight Overleven in een digitale wereld Gemeente Venlo heeft zich een stevige ambitie opgelegd. Niet alleen moet het imago van Venlo verbeterd worden, met de Floriade 2012

Nadere informatie

Fusies en overnames onder architectuur

Fusies en overnames onder architectuur architectuur t slopen onder architectuur Fusies en overnames onder architectuur Effectiviteit en overlap in bedrijfsprocessen bepalen integratiestrategie De enterprise-architect moet deelnemen aan het

Nadere informatie

Jacques Herman 21 februari 2013

Jacques Herman 21 februari 2013 KING bijeenkomst Audit- en Pentestpartijen Toelichting op de DigiD Rapportage template en de NOREA Handreiking DigiD ICT-beveiligingsassessments Jacques Herman 21 februari 2013 Samenvatting van de regeling

Nadere informatie

Introductie ArchiMate

Introductie ArchiMate Introductie ArchiMate NAF Insight De Meern, 8 maart 2012 Egon Willemsz, enterprise architect UWV Programma Waarom ArchiMate? Praktijkvoorbeelden Samenvatting concepten Van start met ArchiMate Tot besluit

Nadere informatie

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over

https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over https://www.managementboek.nl/boek/9789012117951/informatiemanagement-enbeleid-toon-abcouwer#over Samenvatting 'Informatiemanagement en -beleid' zijn voorwaardelijk voor een gezonde en effectieve informatiehuishouding.

Nadere informatie

Functiebeschrijving Business Architect

Functiebeschrijving Business Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager architectuur van

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

[functie] De functie die verantwoordelijk is voor het beheren van applicaties. [zaak] Een methode of maatregel om een risico te managen.

[functie] De functie die verantwoordelijk is voor het beheren van applicaties. [zaak] Een methode of maatregel om een risico te managen. Applicatiebeheer het beheren van applicaties. [functie] De functie die verantwoordelijk is voor het beheren van applicaties. Beheer (beheren) Control Onder de activiteit applicatiebeheer valt de ontwikkeling,

Nadere informatie

Aanpak projectaudits

Aanpak projectaudits Aanpak projectaudits 1. Inleiding Veel lokale overheden werken op basis van een standaardmethodiek Projectmatig Werken. Op die manier wordt aan de voorkant de projectfasering, besluitvorming en control

Nadere informatie

Architectuur en audit: een prima duo

Architectuur en audit: een prima duo Architectuur en audit: een prima duo Architectuur en audit: een prima duo Theoretische achtergrond Architectuur en audit in de praktijk Praktijk case IB-Groep Inhoud theorie Werkgroep architectuur Hoe

Nadere informatie

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Drechtsteden Technische Architectuur (DTA) ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Status : Definitief 1.0 Redactie : DTA Datum : 29-08-2007 1 Versiebeheer

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Heeft IM toegevoegde waarde en zal IM overleven?

Heeft IM toegevoegde waarde en zal IM overleven? Heeft IM toegevoegde waarde en zal IM overleven? Begrippen ICT-strategie ICT-besturing Toekomst van IM NGI, 7 april 2014 Generiek model voor informatiemanagement Bedrijfs- Informatie- ICTdomein domein

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans Business Scenario Voorbeeld Archimate Risico Extensie versie 0.1 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging Review historie Naam Afdeling Functie Datum

Nadere informatie

HET VOLWASSEN WORDEN VAN ENTERPRISE ARCHITECTUUR Het verhogen van de prestaties van een opkomende discipline

HET VOLWASSEN WORDEN VAN ENTERPRISE ARCHITECTUUR Het verhogen van de prestaties van een opkomende discipline Samenvatting Grote organisaties zijn vrijwel geheel afhankelijk van IT voor hun informatieverwerking. Ze kunnen eigenlijk niet meer functioneren zonder IT. Veel van deze organisaties maken al jaren gebruik

Nadere informatie

Dragon1 EA Methode Bridge Training

Dragon1 EA Methode Bridge Training www.yvomar.nl DRAGON1 GEACCREDITEERDE TRAINING ORGANISATIE (ATO) Word Dragon1Certified Architect Maak grondig kennis met het VEA Kernmodel van Dragon1 Leer 10 veelgevraagde Architecture Baseline producten,

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland J^tA/ü4U^ Beleidsveld: Aard voorstel: Besluitvormend Vergaderdatum: 18 december 2008 Kenmerk VV: 710059 Aantal bijlagen: 1 Aan de verenigde vergadering van Delfland, Besluit: - het geactualiseerde normenkader

Nadere informatie

Optimalisatie. BMC klantendag 4 maart 2010

Optimalisatie. BMC klantendag 4 maart 2010 Applicatie Portfolio Optimalisatie BMC klantendag 4 maart 2010 Introductie Pim van der Kleij consultant applicatieen servicemanagement Benno Faase consultant servicemanagement 2 Sogeti Professioneel ICT-vakbedrijf

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Functiebeschrijving Informatie Architect

Functiebeschrijving Informatie Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

Survey resultaten. Architectuursurvey. René Krouwel. januari 2016

Survey resultaten. Architectuursurvey. René Krouwel. januari 2016 Architectuursurvey René Krouwel januari 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een informatiesysteem, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige

Nadere informatie

Syllabus FSM Introductietraining Structuur en doelen

Syllabus FSM Introductietraining Structuur en doelen Syllabus FSM Introductietraining Structuur en doelen Datum: 12-03-2014 Versie: 1.1 Functional Service Management Inhoud De FSM Introductietraining... 3 Doelgroep... 3 Leerdoelen... 3 Inhoud... 3 Werkvormen...

Nadere informatie

Aan uw raad is het volgende toegezegd: Toezeggingen college van B&W in Commissies en Raad (september 2015) TCM 09 21 mei 2015

Aan uw raad is het volgende toegezegd: Toezeggingen college van B&W in Commissies en Raad (september 2015) TCM 09 21 mei 2015 Bedrijfsvoering De gemeenteraad van Bloemendaal Datum : 19 augustus 2015 Uw kenmerk : Ons kenmerk : 2015056815 Behandeld door : J. van der Hulst Doorkiesnummer : 023-522 5592 Onderwerp : Rapportage informatiebeveiliging

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Model Architectuur Rijksdienst (MARIJ)

Model Architectuur Rijksdienst (MARIJ) MARIJ, Model Architectuur Rijksdienst Model Architectuur Rijksdienst (MARIJ) Toepassen architectuur in verandering concept versie 0.1, 25 mei 2009, team MARIJ 'de architectuurfamilie' Inhoudsopgave 1 Inleiding...3

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Informatiebeveiligingsbeleid

Informatiebeveiligingsbeleid Unit : Bedrijfsvoering Auteur : Annemarie Arnaud de Calavon : : Datum : 17-11-2008 vastgesteld door het CvB Bestandsnaam : 20081005 - Informatiebeveiliging beleid v Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 AANLEIDING...

Nadere informatie

Kwaliteit van IT-Architectuur

Kwaliteit van IT-Architectuur Kwaliteit van IT-Architectuur Leo Pruijt Lectoraat ADIS Hogeschool Utrecht HU Ngi 29-09-2011 1 Architectuur en Kwaliteit Promotieonderzoek (vanaf 01-09-2011) Onderwerp: Architectuur en Kwaliteit Promotor:

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010

Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010 Stand van zaken IM in Nederland Informatiemanagement onderzoek Quint Wellington Redwood 2010 Tanja Goense 16 September 2010 Programma Even voorstellen Opzet onderzoek Bevindingen Samengevat Foodforthought

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

Wie doet wat? 30-5-2013. Gebruik en beheer van applicaties. Een kader VHIC VHIC. Pagina 1. Pagina 2

Wie doet wat? 30-5-2013. Gebruik en beheer van applicaties. Een kader VHIC VHIC. Pagina 1. Pagina 2 Gebruik en beheer van applicaties Wie doet wat? Pagina 1 Een kader Pagina 2 Bron: daanrijsenbrij, Elementaire bedrijfsinformatica 1 Functioneel beheer Applicaties worden gebruikt door de gebruikersorganisatie.

Nadere informatie

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rapportage Alphen-Chaam 02 juni 2009 R A P P O R T A G E E F F

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Onderzoeksplan thesis MMI

Onderzoeksplan thesis MMI Onderzoeksplan thesis MMI M.C. Loof 3 januari 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Business/ICT Alignment 1 3 Alignment rond de meldkamers 1 4 Aanpak van het onderzoek 2 4.1 Startpunt van het onderzoek....................

Nadere informatie

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA)

READ: de informatiestrategieaanpak van Steenwinkel Kruithof Associates (SKA) READ: de informatiestrategieaanpak van (SKA) INLEIDING HET SPANNINGSVELD TUSSEN KORTETERMIJNVERWACHTINGEN EN LANGETERMIJNBEHOEFTEN In veel bedrijven volgen businessgerelateerde veranderingen elkaar snel

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF

WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF Martin van den Berg Jan Willem Dijkstra Gé Schellen Renzo Wouters WHITE PAPER DYA : IMPLEMENTATIEAANPAK VOOR TOGAF Martin van den Berg Jan Willem Dijkstra

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9

Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Stakeholder behoeften beschrijven binnen Togaf 9 Inventarisatie van concerns, requirements, principes en patronen Bert Dingemans Togaf 9 kent verschillende entiteiten om de behoeften van stakeholders te

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine.

Businesscase. Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Businesscase Dit document is een sjabloon voor een businesscase rond sourcing en is gebaseerd op artikelen uit het blad Informatie Magazine. Colofon Datum 14 oktober 2010 Referentie Auteur BusinessCase

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Statistics. Form name enquete Form title Enterprise Architecture na 2012 Number of questions 24 Total number of submissions 88

Statistics. Form name enquete Form title Enterprise Architecture na 2012 Number of questions 24 Total number of submissions 88 Statistics Form name enquete Form title Enterprise Architecture na 2012 Number of questions 24 Total number of submissions 88 Enterprise Architecture na 2012 Algemene gegevens 1. Functie Als u bij een

Nadere informatie

Cloud Computing, een inleiding. ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren. Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce.

Cloud Computing, een inleiding. ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren. Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce. Cloud Computing, een inleiding ICT Accountancy & Financials congres 2013: Cloud computing en efactureren 10 december 2013 Jan Pasmooij RA RE RO: jan@pasmooijce.com 10 december 2013 1 Kenmerken van Cloud

Nadere informatie

Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1

Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1 Kwaliteit begrotingsprogramma's Gemeente Dordrecht Bijlage 1 Beoordelingskader, ofwel hoe wij gekeken en geoordeeld hebben Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Uitgangspunten 2 3 Beoordelingscriteria 3 4 Hoe

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Ineke van den Berg, Magda Ritzen & Albert Pilot Universiteit

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Je kunt hier (optioneel) ook een gratis tool downloaden

Nadere informatie

Kwaliteitskosten onderzoek. Aanpak. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Kwaliteitskosten onderzoek. Aanpak. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Kwaliteitskosten onderzoek Aanpak Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 KWALITEITSKOSTEN...

Nadere informatie

Dit document is een presenteerbaar aanbod of bestelling voor doorontwikkelen van

Dit document is een presenteerbaar aanbod of bestelling voor doorontwikkelen van Dit document is een presenteerbaar aanbod of bestelling voor doorontwikkelen van NORA-3. Het bevat doelen, de Ist en Soll situatie van het NORA katern beveiliging en als laatste sheet de producten die

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

DUTO Normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie

DUTO Normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie DUTO Normenkader Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie Erik Saaman (projectleider DUTO) NORA Gebruikersraad, 9 juni 2015 normenkader@nationaalarchief.nl Duurzaam toegankelijke overheidsinformatie

Nadere informatie

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016 Third Party Memorandum (TPM) Een Derde verklaring of Third Party Mededeling (TPM) is een verklaring die afgegeven wordt door een onafhankelijk audit partij over de kwaliteit van een ICT-dienstverlening

Nadere informatie

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen Last but not least Hoofdstuk 35 Bijlagen V1.2 / 01 februari 2016 Geen copyright! MCTL is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Gebaseerd op een werk van

Nadere informatie

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect

Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect Grip op Enterprise Architectuur met TOGAF TM, ArchiMate en Architect Harmen van den Berg LAC 2011 November 2011 Aandachtsgebieden BiZZdesign Implementatie EA Richten Governance Implementatie BPE Inrichten

Nadere informatie

Vastgoedinformatiesystemen. Thijs van der Spil

Vastgoedinformatiesystemen. Thijs van der Spil Vastgoedinformatiesystemen Thijs van der Spil Wat je wilt voorkomen is een systeem dat niet kan wat je nodig hebt dat veel te duur is in aanschaf of exploitatie dat niet kan meegroeien met je organisatie

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Initiatief. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE. Geachte heer Kamp,

Initiatief. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE. Geachte heer Kamp, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer H.G.J. Kamp Postbus 90801 2509 LV 'S-GRAVENHAGE KENMERK: B/12/6073/MH DATUM: 11 april 2012 ONDERW ERP: Code en Monitoringcommissie Geachte

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Edwin de Vries 3 juni 2008 Praktisch Implementeren van Enterprise Architectuur bij Gemeenten Waarom Architectuur bij Gemeenten? Praktische aanpak Invulling

Nadere informatie

memo Opdracht Ontwikkeling Business Case HNAW

memo Opdracht Ontwikkeling Business Case HNAW 20/ Ministerie van Justitie CIOT STATUS : DEFINITIEF / Bureau Secretar is PPAC Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2 500 EH Den Haag www.justitie.nl Contactpersoon memo Opdracht Ontwikkeling

Nadere informatie

Privacy Impact Assessment

Privacy Impact Assessment Privacy Impact Assessment Privacy risico s en inschattingen Privacybescherming staat in toenemende mate in de belangstelling. Voor een groeiend aantal bedrijven is het zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens

Nadere informatie

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan

Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Informatiebeveiliging voor gemeenten: een helder stappenplan Bewustwording (Klik hier) Structureren en borgen (Klik hier) Aanscherping en maatwerk (Klik hier) Continu verbeteren (Klik hier) Solviteers

Nadere informatie

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI getronicspinkroccade.nl Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI Machteld Meijer Zeist, 3 oktober 2006 Inhoud Domeinen en modellen Functioneel beheer en BiSL Rol van BiSL in SPI 1 Goed functioneel

Nadere informatie

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013 VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND 31 augustus 2013 CONTEXT Delfland wordt de komende jaren geconfronteerd met een groeiende interne en externe vraag naar (innovatieve)

Nadere informatie

Integraal veranderen met een Enterprise Architectuur

Integraal veranderen met een Enterprise Architectuur Integraal veranderen met een Het nut van werken onder architectuur Hendrik Van Haele Agenda Authentieke bronnen Master data management 2 Koppelingen met Authentieke bronnen bedrijfsregels RR MidOffice

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

ZekereZorg3 Informatieveiligheid in de Zorg. Nico Huizing RE RA

ZekereZorg3 Informatieveiligheid in de Zorg. Nico Huizing RE RA ZekereZorg3 Informatieveiligheid in de Zorg Nico Huizing RE RA Ziekenhuizen in Nederland * Najaar 2008: IGZ toetst 20 ziekenhuizen, norm NEN7510, rapport 12/ 08 * Opdracht IGZ: lever per 1/2/ 09 plan van

Nadere informatie

NGI Datamanagement. Datamanagement in een procesgerichte organisatie. D. Stam & T. Grievink 26 november 2014

NGI Datamanagement. Datamanagement in een procesgerichte organisatie. D. Stam & T. Grievink 26 november 2014 NGI Datamanagement Datamanagement in een procesgerichte organisatie D. Stam & T. Grievink 26 november 2014 Agenda 1. Inleiding 2. Volwassenheid datamanagement 3. Pauze 4. Data Quality 5. Data Ownership

Nadere informatie

> 2 INTRODUCTIES > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE

> 2 INTRODUCTIES > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE > 2 INTRODUCTIES 29 STE SAMBO-ICT CONFERENTIE - 16 JANUARI 2014 - DOETINCHEM > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > DUBBELMAN@GLR.NL > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE

Nadere informatie

Blauwdruk of richtlijnen?

Blauwdruk of richtlijnen? Blauwdruk of richtlijnen? Ir. Louis J. Stevens Ordina SI&D, Consultant November 2004 louis.stevens@ordina.nl Bij ingrijpende wijzigingen in de informatievoorziening is het aantrekkelijk de gewenste situatie

Nadere informatie

Big Data en DUO. We swim in a sea of data and the sea level is rising rapidly. G. Brink Programmamanager Ir. J.W. van Veen Enterprise Architect

Big Data en DUO. We swim in a sea of data and the sea level is rising rapidly. G. Brink Programmamanager Ir. J.W. van Veen Enterprise Architect Big Data en DUO We swim in a sea of data and the sea level is rising rapidly. G. Brink Programmamanager Ir. J.W. van Veen Enterprise Architect Agenda Wat doet DUO Big Data theorie Big Data - architectuur

Nadere informatie

Second opinion Masterplan informatie architectuur. De Gemeente Weert

Second opinion Masterplan informatie architectuur. De Gemeente Weert Masterplan informatie architectuur Gemeente Weert.datum 9 november 2015.op verzoek van De Gemeente Weert bezoekadres Beechavenue 126 telefoon 088-006 34 00 banknummer 57.84.75.014 1119 PR Schiphol Rijk

Nadere informatie

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg

Samenvatting projectplan Versterking bevolkingszorg Aanleiding en projectdoelstellingen Aanleiding In 2011 werd door de (toenmalige) portefeuillehouder Bevolkingszorg in het DB Veiligheidsberaad geconstateerd dat de nog te vrijblijvend door de gemeenten

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Duurzaamrendementvan software

Duurzaamrendementvan software Duurzaamrendementvan software Week van Kwaliteitsmanagement 3 oktober 2011 Joost Kouwenberg Agenda Wie zijn wij? Problematiekbij klanten Aanpak Reliant Consultancy Praktijkvoorbeeld Samenwerkingmet Mavim

Nadere informatie