Nieuwe natuur. Over de potentiële economische baten van het Oostvaardersland nieuwe economie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwe natuur. Over de potentiële economische baten van het Oostvaardersland nieuwe economie"

Transcriptie

1 Nieuwe natuur Over de potentiële economische baten van het Oostvaardersland nieuwe economie

2 Nieuwe natuur Over de potentiële economische baten van het Oostvaardersland nieuwe economie Tom Bade Berend van Middendorp Gerben Smid

3 Inhoud Voorwoord 7 1 Proloog: Nieuwe natuur, nieuwe economie 9 2 Kijken en vergelijken 15 3 Het avontuur van de natuur 21 4 Rekenen op natuur 27 5 Een goed begin 41 6 Epiloog: Nieuwe natuur, nieuwe kansen 61 Colofon 64 Inhoud 5

4 Voorwoord Rond 2014 ligt er in Zuidelijk Flevoland een uitgestrekt natuur- en recreatiegebied van hectare: het Oostvaardersland. Dan is namelijk het OostvaardersWold aangelegd, dat de Oostvaardersplassen verbindt met het Horsterwold. Natuurgebieden van dergelijke omvang hebben elders in Nederland de regionale economie nieuw elan gegeven. Vanzelfsprekend profiteren de toerisme- en horecasector. Maar grootschalige en toegankelijke natuur biedt ook ruimte aan allerlei andere bedrijvigheid. Denk aan zakelijke en niet-commerciële dienstverlening, verzorging, vervoer en handel. De grote vraag is natuurlijk: waar zet je op in? Veel mensen zien kansen, maar welke ontwikkelingen zijn echt kansrijk en wat is de economische meerwaarde daarvan? Om hier inzicht in te verkrijgen, heeft de provincie onderzoek laten doen naar de economische meerwaarde die de combinatie van natuur en bedrijvigheid kan opleveren. De resultaten treft u aan in het onderzoek Nieuwe natuur, Nieuwe Economie. 6 xxxx xxx Er zijn drie kansrijke concepten (OerHolland, BuitenPlaatsen en EcologyDelta) die ieder afzonderlijk kwaliteiten hebben. Ze bieden kansen op investeringen en nieuwe banen in een breed spectrum van economische sectoren. Daarbij is het ook interessant om te zien met welke concrete initiatieven de markt komt. Het onderzoek Nieuwe natuur, nieuwe economie laat zien welke mogelijkheden ontstaan met de realisering van het OostvaardersWold: prachtige, uitgestrekte natuur, een sterke uitbreiding van de recreatiemogelijkheden en nieuw elan voor de regionale economie. Voorwoord 7 Anne Bliek, gedeputeerde OostvaardersWold Andries Greiner, gedeputeerde Economie

5 1 Proloog: Nieuwe natuur, nieuwe economie Het is verplichte kost bij iedere commerciële training: de parabel van de twee schoenverkopers die naar Afrika gaan. Beiden worden door hun baas naar Afrika gestuurd om daar de markt te verkennen. De ene schoenverkoper komt na een week terug en zegt: Daar moeten we ons niet vestigen, er is geen markt voor ons bedrijf, want niemand draagt hier schoenen. De ander komt terug en zegt: Daar moeten we zeker heen, want niemand draagt daar schoenen. De parabel zal ondertussen wel niet geheel meer van toepassing zijn, maar de moraal van het verhaal is nog steeds actueel. Je moet je economische activiteiten vooral richten op markten die er eigenlijk nog niet zijn. Markten worden gemaakt en kansen gecreëerd. In de provincie Flevoland wordt een nieuwe groot natuurgebied genaamd het Oostvaardersland gerealiseerd, waar de Oostvaardersplassen en het Horsterwold deel van uitmaken. De vraag die zich dan voordoet is natuurlijk: Wat zijn de kansen voor de regionale economie? Als we twee groene vertegenwoordigers door Flevoland zouden laten rijden, zouden we dus ook twee tegenstrijdige adviezen kunnen krijgen en dat brengt ons niets verder. Echter, net als de manager van de schoenfabriek uiteraard toch uiteindelijk een marktverkenning heeft laten uitvoeren om te kijken welk advies het dichtst bij de waarheid ligt, wil ook de provincie Flevoland in dit geval toch een beeld hebben van zowel de economische effecten als de mogelijkheden die met de aanleg van dit nieuwe natuurgebied gepaard gaan. Marktonderzoek naar de ecologische kansen is daarbij trouwens niet nodig. Er ligt al een duidelijk beeld van de ecologische winst. Allereerst is het verbinden van de Oostvaardersplassen met de Veluwe van het grootste belang voor de uitwisseling van groot wild. Bovendien heeft de ervaring in Flevoland met de Oostvaardersplassen geleerd, dat zich hier voor Nederland zeer rijke natuur ontwikkelt, dus met de ecologische potenties van deze nieuwe natuur zit het wel goed. Wat dan echter resteert, is de vraag over de economische potenties van het gebied. Dat klinkt misschien wat vreemd: een natuurgebied beoordelen op haar economische potentie. De afgelopen jaren is echter steeds meer bewijslast geleverd, die aantoont dat natuurgebieden eigenlijk kunnen worden gezien als een vorm van economische infrastructuur, waarin en waaromheen veel economische activiteiten worden ontplooid, die direct te herleiden zijn tot het betreffende natuurgebied. Activiteiten dus die er zonder deze natuur niet waren geweest. Het gaat dan allereerst Proloog: Nieuwe natuur, nieuwe economie 9

6 Proloog: Nieuwe natuur, nieuwe economie om het bezoek van toeristen en recreanten aan een natuurgebied waarmee veel bestedingen en dus omzet en werkgelegenheid gepaard gaan. Ook de zorgsector profiteert, maar het gaat eveneens om de waarde van huizen die in en rond natuurgebieden aanzienlijk hoger ligt dan die van vergelijkbare huizen in een nietgroene omgeving. Toegevoegde waarde dus, die er zonder de natuur niet was geweest. Met als bijkomend belanghebbend feit, dat de kosten vaak veel lager zijn dan deze baten. Natuurgebieden zijn daarmee als het ware zowel ecologische als economische infrastructuur tegelijk. Het zal duidelijk zijn dat een nieuw natuurgebied gelegen bij Almere binnen een aantal jaren de vijfde stad van Nederland aan de behoefte van de bewoners van de stad beantwoordt voor wat betreft ontspanning en recreatie. Ondernemers zullen hiervan willen profiteren. De provincie wil deze bedrijvigheid stimuleren, maar wel sturen in een richting, die de regio en de natuur versterkt. Zij wil dat hier een uniek gebied van internationale allure met natuur en bedrijvigheid ontstaat, waarmee het gebied op de kaart wordt gezet, ook voor mensen van ver buiten de provincie, net zoals dat bijvoorbeeld het geval is op de Veluwe. Voor alle duidelijkheid: de kwaliteit van de natuur die hier wordt gerealiseerd, maakt deze ambitie meer dan realistisch. 10 Het is deze uitdaging, het in kaart brengen van de baten van het nieuwe 11 belevingsgebied Oostvaardersland, die in dit boek centraal staat. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van diverse plannen die de provincie heeft laten uitwerken ten behoeve van het nieuwe natuurgebied. Echter er zal ook worden gekeken naar de wijze waarop in andere natuurgebieden bestaande en nieuwe natuur heeft bijgedragen aan het versterken van de regionale economie en de baten die daarmee gepaard zijn gegaan. Resultaten uit het verleden bieden namelijk weliswaar geen garantie voor de toekomst, maar veelal wel indicaties en wijze lessen. Lessen die de provincie kunnen helpen om van het Oostvaardersland zowel ecologisch als economisch een succes te maken.

7

8 2 Kijken en vergelijken Het economisch effect van natuur en landschap is de afgelopen jaren steeds inzichtelijker geworden. Dit is niet zomaar toevallig gebeurd. De afgelopen jaren is al veel werk verzet om een goede methodiek te ontwikkelen die de economische baten van bestaande natuurgebieden in kaart kan brengen. De geldstromenmethodiek die Kenniscentrum Triple E heeft uitgewerkt in de vorm van het FEBO-model 1 is daarbij richtinggevend geworden voor de manier waarop de baten van natuur en landschap in ons land in kaart worden gebracht. Het ging daarbij echter tot op heden altijd om reeds bestaande natuurgebieden en daarmee samenhangende economische activiteiten. Dat is echter in het geval van het Oostvaardersland niet aan de orde. Dit natuurgebied moet namelijk nog worden gerealiseerd. En dus doet zich de vraag voor hoe de baten van een natuurgebied dat nog niet is gerealiseerd, dienen te worden berekend. De werkwijze die Triple E hanteert bij haar onderzoek naar de baten van natuur en landschap, is min of meer te vergelijken met het werk van een bioloog. Een bioloog zoekt naar sporen van de soort die hij moet onderzoeken. Deze sporen kunnen pootafdrukken zijn, maar ook uitwerpselen of gebroken takken. Zo moet ook de econoom die de baten van een natuurgebied in kaart wil brengen op zoek gaan naar de juiste sporen. In dit geval zijn dat geen pootafdrukken, maar is het een spoor van bestedingen dat de zich in de natuur vrij bewegende mensen achterlaten en dat zich materialiseert in restaurants, campings, eerste en tweede huisjes in het groen en wat al niet meer. De aanwezigheid van deze voorzieningen (deze sporen ) in en nabij natuurgebieden wijzen er namelijk op dat hier regelmatig mensen aangenaam verpozen en als dank niet de schillen en dozen nalaten, maar vooral bestedingen die leiden tot omzet en daarmee gepaard gaande werkgelegenheid. In ons nieuwe natuurgebied Oostvaardersland zijn deze sporen nog niet te vinden. Sterker nog, de natuur van het Oostvaardersland is voor een deel alleen nog maar zichtbaar op kaarten. Echter, als we het natuurgebied zouden vergelijken met andere natuurgebieden waarvan wel gegevens beschikbaar zijn, dan zou dat een prima handvat kunnen bieden voor een inschatting van de economische potenties van het gebied. En dat is zeker mogelijk. In de loop der jaren heeft Triple E namelijk Kiijken en vergelijken 15 1 Financieel- Economisch Besluitvormingsondersteunend Model. De methode wordt ondermeer beschreven in De Veluwe verdient beter en Waterrijk in Flevoland, een boekje en rapport van Triple E.

9

10 Kiijken en vergelijken de economische baten van een groot aantal natuurgebieden in kaart gebracht. Van zijn drie verschillende economische benuttingsmogelijkheden uitgedacht, één met deze natuurgebieden is bijvoorbeeld de omzet van toerisme, recreatie en horeca de nadruk op (inter)nationaal toerisme en recreatie, één met de nadruk op het bepaald die direct samenhangt met de aanwezige natuur, maar ook de toegevoegde creëren van een buitenplaats voor de verstedelijkte omgeving en één die inzet op waarde van huizen, omdat bekend is dat de waarde van huizen nabij duurzame kenniseconomie. Deze drie scenario s zijn gebaseerd op de studie van ZKA natuurgebieden hoger is dan die van hetzelfde type huizen in een niet-groene naar de economische ontwikkelingsmogelijkheden van het Oostvaardersland 2 en omgeving. Daarbij is voor deze baten ook nog eens een vertaalslag gemaakt naar worden uitgebreid beschreven in hoofdstuk 5. De karakteristieken van de scenario s het aantal arbeidsplaatsen dat hiermee gepaard gaat, zodat ook wat dat betreft worden gespiegeld aan kenmerken van reeds bestaande en onderzochte handvatten beschikbaar zijn voor het in kaart brengen van de economische kansen natuurgebieden waar kentallen voor zijn ontwikkeld. De kenmerken bestaan uit de van het Oostvaardersland. bevolkingsdichtheid in de omgeving, het soort natuur en de overheersende Deze studies zijn onder meer uitgevoerd voor het Gooi (de terreinen van het bedrijvigheid in en om het gebied. Doordat de kentallen per economische sector Goois Natuurreservaat), de Veluwe, Nationaal Park het Lauwersmeer, Nationaal worden ontwikkeld, is het mogelijk heel gericht aan te geven wat de economische Park Weerribben-Wieden en het Wester- en Oosterzand in Drenthe. De vraag die baten zullen zijn, voor welke bedrijven en binnen welke scenario s. zich dan natuurlijk voordoet, is hoe we de cijfers over omzet, werkgelegenheid e.d. Uiteraard zullen de financiële baten ook worden vertaald naar kunnen gebruiken voor het Oostvaardersland? Welnu, wat we daarvoor hebben werkgelegenheid. Sectoren als toerisme, recreatie en zorg hebben namelijk niet gedaan, is de omzet van betreffende natuurgebieden relateren aan het oppervlak en alleen als kenmerk dat ze graag in en rond natuurgebieden zijn gesitueerd, maar zo kregen we dus omzet per hectare. Daarmee krijgen we kentallen die iets zeggen ook dat ze zeer arbeidsintensief zijn. Dat is zeker van belang voor de provincie over de economische potenties van natuurgebieden in het algemeen en voor het Flevoland, die hard werkt aan het creëren van werkgelegenheid. 18 Oostvaardersland in het bijzonder. 19 Daarbij is het natuurlijk wel van groot belang dat we natuurgebieden kiezen die niet zo zeer qua oppervlak, maar wel voor wat betreft constellatie lijken op het Oostvaardersland in oprichting. Daarmee bedoelen we dat de gebieden bijvoorbeeld openbaar toegankelijk zijn en dat rondom de gebieden (en in beperkte mate in de gebieden) ruimte bestaat voor economische activiteiten. Hierbij moet worden opgemerkt dat in dit onderzoek alleen wordt gekeken naar de bedrijvigheid. In dat licht is het nuttig hier alvast stil te staan bij onroerend goed. Rondom natuur zien we dat de waarde van woningen hoger is. Echter, rond het Oostvaardersland zullen in ieder geval de komende tien jaar geen nieuwe huizen worden gebouwd. Als het gaat om de verbetering van de woonkwaliteit van de mensen in Almere, die gepaard gaat met het ontstaan van het Oostvaardersland, dan treedt deze natuurlijk wel op door de komst van de nieuwe natuur, maar niet in de zin dat één en ander direct meetbaar is aan de hand van een stijging van de huizenprijzen. Daarvoor liggen deze op te grote afstand van het gebied. De effecten op de woonomgeving manifesteren zich dan ook meer in bezoeken aan het gebied en daarme gepaard gaande bestedingen. Aan de hand van kentallen wordt het mogelijk om voor het Oostvaardersland een voorspelling te doen van de toekomstige geldstromen. Voor de nieuwe natuur 2 ZKA (2009) Oostvaardersland. Ecologie als drager van de economie, in opdracht van provincie Flevoland Kiijken en vergelijken

11 3 Het avontuur van de natuur In dit boek wordt een beeld gegeven van de economische potentie van het Oostvaardersland. Alvorens te rekenen is het van belang te analyseren wat precies wordt bedoeld met het Oostvaardersland. In hoofdstuk 2 werd al aangeduid dat het onderzoeksgebied niet puur het natuurgebied betreft, maar ook de gebieden daaromheen, aangezien zich daar de bedrijvigheid zal vestigen. Om de baten goed in kaart te kunnen brengen, is het van groot belang te weten wat het gebied precies inhoudt en welke bedrijvigheid zich daar zou kunnen ontwikkelen. Het Oostvaardersland wordt gevormd door een drietal gebieden. Het bekendste van de drie is het gebied van de Oostvaardersplassen. Dit ligt tussen Almere en Lelystad en is ecologisch gezien één van de rijkste natuurgebieden van Europa, waarbij de natuurwaarden en de soortenrijkdom van het gebied worden geroemd. De uitgestrekte moeraslanden vormen een ideale habitat voor een keur aan broed- en trekvogels. Het gebied wordt zo natuurlijk mogelijk beheerd, wat inhoudt dat de natuur hier grotendeels haar gang kan gaan. De wildernis van de Oostvaardersplassen heeft echter ook nadelen. De toegankelijkheid van het gebied is beperkt. Hierdoor is recreatie in het gebied nauwelijks mogelijk, waardoor de economische meerwaarde eveneens beperkter is dan in andere natuurgebieden in Nederland. Het tweede gebied dat onderdeel is van het Oostvaardersland is het Horsterwold. Dit ligt ten zuiden van de Oostvaardersplassen, net ten westen van Zeewolde. Dit bos is met hectare het grootste aaneengesloten loofbos op zeeklei van Nederland. Hierdoor is het voor bezoekers mogelijk nog echt te struinen: los van paden een eigen weg zoeken tussen de eiken, kastanjes en populieren. Daar waar de Oostvaardersplassen een natuurlijke wildernis vormen, is dit Horsterwold ook voor menselijk gebruik ingericht. Het derde gebied bestaat alleen nog maar op de kaart. Het bestaat namelijk nog niet als natuurgebied. Het is de bedoeling dat het OostvaardersWold, zoals het gebied gaat heten, de verbinding gaat vormen tussen het Horsterwold en de Oostvaardersplassen. Hiermee worden niet alleen die twee gebieden verbonden, maar wordt ook de verbinding gelegd met de Veluwe. Hierdoor wordt het mogelijk voor planten en dieren om zich te verplaatsen vanuit de Veluwe naar de Het avontuur van de natuur 21

12 Het avontuur van de natuur Oostvaardersplassen, maar dat is niet alles. Met het OostvaardersWold ontstaat ook De derde en vierde kans worden gevonden in de specifieke bedrijvigheid die in een overgang tussen het loofbos van het Horster wold en de natte natuur van de het gebied zou kunnen plaatsvinden. Zo vestigen bedrijven gericht op de Oostvaardersplassen. Het OostvaardersWold wordt deels een nat en deels een kenniseconomie zich bij voorkeur in de buurt van natuurgebieden. Het zijn juist de bosrijk gebied. De gradiënten die hiermee ontstaan zullen leiden tot bijzondere kenniswerkers die behoefte hebben aan een groene omgeving. Anderzijds bieden natuurwaarden. Daarvan profiteren bijvoorbeeld het edelhert, de blauwe en bruine natuurgebieden ook bij uitstek een goede omgeving voor ontspanningscentra, kiekendief. Deze laatste twee soorten zijn beiden bedreigde vogelsoorten. Daarnaast trainingscentra en vergaderruimtes, kortom hoogwaardige ontmoetingslocaties. wordt in het bijzonder ingezet op het beleefbaar maken van het gebied. Het moet Een natuurgebied kan dus een bepalende rol spelen binnen de regionale worden ontsloten voor recreatie, waardoor unieke belevingsmogelijkheden economie en dat zal voor Oostvaarders land niet anders zijn. Dit klinkt allemaal ontstaan. Het beste van de Oostvaardersplassen (unieke natuurwaarden) en het aantrekkelijk, kansen zijn er zeker en dan is een belangrijke vraag welke Horsterwold (unieke belevingsmogelijkheden) wordt zodoende gecombineerd in het geldstromen dit alles teweeg brengt? Om een inschatting te kunnen maken van de OostvaardersWold. te verwachten baten, wordt Oostvaardersland daarom vergeleken met de Het nieuwe, aaneengesloten geheel krijgt de naam Oostvaardersland. Een geldstromen in en rondom andere natuurgebieden in Nederland. recent door de provincie uitgevoerd onderzoek, Oostvaardersland: Ecologie als drager voor de Economie, brengt de economische kansen in beeld. In het onderzoek wordt ingegaan op de sterke en de zwakke punten van het Oostvaardersland. Als sterke punten worden genoemd de ligging van het Oostvaardersland en het feit dat het zowel een waardevol als spannend landschap betreft. Daarbij ligt het gebied pal 22 naast Almere (de snelst groeiende stad van Nederland) en het grenst aan de regio s 23 Amsterdam, t Gooi en Utrecht. Het waardevolle landschap van het nieuwe natuurgebied wordt gevormd door de uitgestrektheid, robuustheid en afwisseling met veel unieke soorten flora en fauna als sterk punt. Eén van de zwakke punten van het Oostvaardersland betreft voornamelijk de directe omgeving, die contrasteert met het natuurgebied (stedelijk gebied en modern landbouwgebied). Naast bovenstaande sterkten en zwakten worden ook de kansen aangegeven. Kansen op het creëren van economische meerwaarde. Een eerste kans ligt in het internationaal toerisme. Zoals gezegd zijn de Oostvaardersplassen nu al uniek in Europa en dit biedt ook potentieel voor het Oostvaardersland. Verdere uitbreiding van het gebied waarbij de natuur beter beleefbaar wordt gemaakt, opent de deur voor meer toerisme. Zo is het denkbaar om aan de randen van het Oostvaardersland hoogwaardige hotelfaciliteiten te creëren waar toeristen, gericht op natuur en cultuur, kunnen verblijven. Een tweede belangrijke kans voor het Oostvaardersland zit in de dichtbevolkte omgeving. Gelegen tussen Lelystad ( inwoners), Almere (in de toekomst inwoners) en in de buurt van Amsterdam ( inwoners) vormt het Oostvaardersland een aantrekkelijk natuurgebied dicht bij huis. Een trend is dat onder invloed van een toenemende filedruk en hoge brandstofkosten de recreatieve activiteiten zo dicht mogelijk bij huis worden gezocht. Het avontuur van de natuur

13

14 4 Rekenen op de natuur De natuur in Flevoland is niet gemiddeld. Hier ontstaat topnatuur. Het doel is natuurlijk dat ook in economisch opzicht een meer dan gemiddelde prestatie wordt neergezet. Om een indicatie van de potentie van het Oostvaardersland te krijgen maken we op basis van economische prestaties binnen bestaande natuurgebieden een berekening voor de drie economische scenario s. Om dit beeld te krijgen is het noodzakelijk dat we eerst eens gaan kijken naar datgene wat de natuur in Nederland gemiddeld per hectare oplevert. Nederland is immers rijk aan natuur, maar vooral ook rijk van natuur. De vele verschillende soorten natuur die Nederland kent, genereren vaak op verschillende manieren economische baten. De omvang van deze economische baten is afhankelijk van het soort natuur, van de omgeving, van de toegankelijkheid en van het beheerregime, maar bovenal worden de kansen bepaald door de ruimtelijke constellatie (de aanwezigheid van steden bijvoorbeeld). Door te kijken naar natuurgebieden in Nederland, de economische effecten die zij genereren en de wijze waarop deze tot stand komen, is het mogelijk een inschatting te maken van de te verwachten geldstromen rondom het Oostvaardersland. De gebieden die hier als basis fungeren voor het in kaart brengen van de baten van het Oostvaardersland zijn de Veluwe, het Ooster- en Westerzand, het Dwingelderveld, het Lauwersmeer, het Gooi en de Weerribben-Wieden. Als het gaat om natuur in Nederland kan men niet om de Veluwe heen. Dit is het grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland en gelegen tussen Zwolle en Arnhem. Het glooiende landschap is zeer afwisselend, met verschillende soorten bossen, stuifzanden en heidevelden. De exacte oppervlakte van de Veluwe is in veel verhalen verschillend. Dit wordt veroorzaakt door verwarring over het feit van wat precies tot de Veluwe behoort. De term wordt (al dan niet correct) gebruikt voor Nationaal Park de Hoge Veluwe, het Nationaal Landschap Veluwe, het Centraal Veluws Massief of de gehele delta tussen IJssel, Rijn en Gelderse Vallei. Voor dit onderzoek is de Veluwe het Nationaal Landschap, met daaromheen een kleine rand. Een gebied met een totale oppervlakte van hectare. De afwisseling van landschapstypen zorgt ervoor dat de soortenrijkdom hoog is voor wat betreft de flora, maar zeker ook aangaande de fauna. Zo komen hier edelhert, damhert, wild Rekenen op de natuur 27

15 Rekenen op de natuur zwijn, das en vos. Ook zijn er diverse grote grazers in het gebied aanwezig. Door de veerboot naar Schiermonnikoog vertrekt, maar tegenwoordig bezoeken meer en eeuwenlange bewoning van het natuurgebied zijn de cultuurhistorische waarden meer mensen het Lauwersmeer voor het meer zelf. Verschillende villawijken en hoog. Het gaat dan onder meer om oude graven, essen en enken. Vele binnen- en vakantiehuizen bedienen verschillende doelgroepen. De randen van het buitenlandse recreanten en toeristen weten de weg naar dit Nationaal Landschap Lauwersmeer raken er zo langzamerhand vol van. Dit is verwonderlijk, gezien het de Veluwe te vinden. De Veluwe is voor het Oostvaardersland vooral een goed feit dat het gebied behoorlijk geïsoleerd ligt. Aan de andere kant is dat misschien voorbeeld hoe de buitenlandse toeristen kunnen worden aangetrokken. juist wel de kracht van het park gezien de rust en stilte die hiermee gepaard gaan. Het Ooster- en Westerzand is het meest onbekende natuurgebied dat hier De lessen die de casus Lauwersmeer te bieden heeft, betreffen met name het feit dat wordt gebruikt. Dat is ook niet zo gek, want het bevindt zich in een omgeving alle economische activiteiten aan de randen van het natuurgebied liggen en dat waarbinnen de concurrentie groot is. Gelegen in de gemeente Westerveld gaat deze economische activiteiten een grote vlucht kunnen nemen (zelfs zozeer, dat de aandacht van buitenaf vrijwel automatisch uit naar de twee Nationale Parken die kwaliteit van het gebied onder druk kan komen te staan). de gemeente ook rijk is: het Dwingelderveld en Drents-Friese Wold. Het Ooster- en Wanneer we het Gooi noemen, denken veel mensen buiten het gebied Westerzand is echter eveneens rijk aan natuur- en cultuurhistorie. Op hectare misschien vooral aan een bepaalde leefstijl en bepaalde bevolkingsgroepen die het bevindt zich de Havelterberg, een stuwwal ontstaan in de ijstijd, die is begroeid met hier heel goed hebben. Dat laatste is zeker het geval en is ook zeker te danken aan de bos en heide. Hierin bevinden zich zowel vennetjes als stuifzanden. Hunebedden en vele natuur die hier aanwezig is en die hier een bijzonder woon- en werkmilieu grafheuvels maken de bijzondere geschiedenis van Drenthe inzichtelijk. De rand om heeft doen ontstaan. Het meest bekend zijn daarbij de economische effecten van de het gebied waarin zich bedrijvigheid voordoet, maakte het onderzoeksgebied landschappelijke kwaliteiten van het Gooi op het hier aanwezige onroerend goed. hectare groot. Het is met name de verborgen potentie van dit gebied waarin lessen Wat dat betreft zijn de lessen van het Gooi voor het Oostvaardersland duidelijk, 28 voor het Oostvaardersland zijn gelegen. namelijk dat natuur een aantrekkelijke woon- en leefmilieu creëert. 29 Eén van die Nationale Parken in de buurt van het Ooster- en Westerzand is het Tenslotte zijn er de Weerribben-Wieden. In het noordwesten van Overijssel Dwingelderveld. Op het Dwingelderveld vieren heide en stuifzanden hoogtij. Dit ligt misschien wel het meest Hollandse landschap van ons land. Rietvelden, natuurlijke cultuurlandschap geldt als één van de stilste en donkerste plekjes van bloemrijke graslanden, oude molens, binnenvissers en geknotte wilgen kenmerken Nederland. Het is om deze reden dat de sterrenwacht zich hier heeft gevestigd en het gebied. Dat alles onder luchten waarvan we dachten dat die alleen op vervolgens tal van andere wetenschappelijke instellingen. Hierdoor heeft zich schilderijen te zien waren. Het interessante van deze casus is dat de lokale binnen het natuurgebied, op een wel erg afgelegen plek, een groot wetenschappelijk overheden dezelfde proactieve houding hadden als de provincie Flevoland ten centrum gevormd dat het Dwingelderveld overstijgt. De telescoop die hier staat is aanzien van de ontwikkeling van de natuur en de wijze waarop dit positieve onlangs weer in gebruik genomen. Maar het is niet alleen de wetenschap die de rust effecten kan hebben op de regionale economie. In dit geval kwam dat niet zozeer tot en de ruimte kan waarderen, want ook veel recreanten weten de weg te vinden uitdrukking in meer natuur, alswel in een vergroting van het Nationaal Park. De naar het Dwingelderveld. Doordat ook de zorgsector er groot is, is het gebied een Weerribben waren al een Nationaal Park, maar de Wieden zijn hier aan toegevoegd, goed voorbeeld van hoe natuur en landschap een rol speelt in het tot bloei komen waarmee een Nationaal Park van ruim hectare is ontstaan. En het einde is van de economie. nog niet in zicht, want de Friese gemeente Weststellingwerf overweegt om het In het uiterste noorden van Nederland bevindt zich Nationaal Park Lauwersmeer. Dit meer, dat zestig jaar geleden nog de Lauwerszee heette, is vooral een Dat alles vooral ook vanwege de economische kansen die dit biedt. grote natuurgebied De Rottige Meente ook toe te voegen aan het Nationaal Park. Walhalla voor veel vogelsoorten. Zowel broed- als trekvogels komen naar het gebied om te genieten van de rust en de ruimte die het gebied kenmerken. De laatste decennia weten ook hier steeds meer recreanten en toeristen de weg naar het meer te vinden. Eerder gebeurde dit omdat vanaf de rand van het meer de Rekenen op de natuur

16

17 Rekenen op de natuur Door de gebieden te vergelijken, ontstaat een beeld hoe verschillende soorten natuur in verschillende gebieden in Nederland vanuit verschillende randvoorwaarden kunnen renderen. Dit renderen gebeurt op diverse manieren. In sommige gebieden vinden we vooral de zorg terug als benutter van de natuur, terwijl in andere gebieden toerisme en recreatie de dragende economische activiteiten zijn. Weer andere gebieden hebben hun economische baten vooral te danken aan het omliggende onroerend goed. Triple E heeft voor elk van de hierboven beschreven gebieden, in verschillende studies en volgens dezelfde methodiek geanalyseerd welke geldstromen te relateren zijn aan de aanwezige natuur. 1 Daarbij zijn alle cijfers en gegevens zo actueel mogelijk gemaakt. Daarnaast kunnen de hier gepresenteerde uitkomsten licht afwijken van de uitkomsten die in de gepubliceerde onderzoeken zijn gepresenteerd doordat ten behoeve van vergelijkbaarheid en de daarvoor noodzakelijke onderlinge samenhang kleine aanpassingen zijn gemaakt in de afbakening van het onderzoeksgebied. Met de economische analyse ontstaat niet alleen een beeld van de omzet die in de verschillende gebieden wordt gerealiseerd, maar ook binnen welke sectoren en met welke bedrijvigheid. Een tweede stap is een correctie voor de recreatieve potentie van het gebied. Deze potentie wordt afgeleid van het aantal mensen die in de directe omgeving van het gebied wonen. In dit onderzoek is gekeken naar de bevolking in een straal van 20 kilometer rond het natuurgebied. Ook is gekeken naar de status van het gebied, waarbij wordt nagegaan of het een Nationaal Park, Nationaal Landschap, reservaat of een andere gebiedsaanwijzing betreft. Vervolgens is gekeken naar het soort toeristen dat het gebied bezoekt. Hiervoor wordt een schaal aangegeven, waarbij een 1 aangeeft dat het gebied alleen binnenlandse recreanten trekt, terwijl een 5 wil zeggen dat zowel recreanten en binnenlandse toeristen als ook buitenlandse toeristen het gebied bezoeken. Buitenlandse toeristen zullen bij bezoek aan een natuurgebied namelijk gemiddeld meer geld uitgeven dan binnenlandse toeristen, die weer meer uitgeven dan recreanten (dagjesmensen). De schaal geeft zodoende aan of en in welke mate toerisme een rol speelt binnen de geldstromen. Als laatste worden de gebieden gekarakteriseerd. Dit gebeurt op twee vlakken. Aan de ene kant wordt de meest in het oog springende eigenschap van de natuur genoemd. In het geval van de Veluwe is dit Wild. Het is namelijk het wild waar de Veluwe haar bekendheid aan 32 De werkwijze om te komen tot een adequate vergelijking bestaat uit vier ontleent. Aan de andere kant wordt gekeken of de benutting van de natuur 33 stappen. De eerste stap die we nemen is het gebied bepalen waar de economie van hoofdzakelijk plaatsvindt vanuit de recreatie, de zorg, of de kenniseconomie. de natuurgebieden zich afspeelt. Dan zien we dat dit doorgaans de oppervlakte In tabel 4.1 is het totaaloverzicht weergegeven voor de omzet. De Veluwe blijkt van het natuurgebied is plus een rand eromheen, waarbinnen de bedrijvigheid van de onderzochte gebieden het gebied waar verreweg het meeste wordt verdiend. zich geconcentreerd heeft. Het zal voor zich spreken dat in een groot gebied een Dit is niet heel vreemd, gezien de grote omvang van het onderzoeksgebied ( hogere omzet wordt behaald dan in een klein(er) gebied. Door de oppervlakte in de hectare), het feit dat binnen het gebied ondermeer twee Nationale Parken zijn gelegen analyse mee te nemen wordt het mogelijk om hiervoor te corrigeren. In de analyse en dat zich, naast Nederlandse recreanten en toeristen, ook veel buitenlandse van de Veluwe is overigens niet gekeken naar de grote attracties rondom (Burgers toeristen naar het gebied begeven. Het geld wordt op de Veluwe voornamelijk Bush, Dolfinarium, Apenheul, e.d.) omdat deze het beeld teveel zouden verstoren. verdiend binnen de niet-commerciële dienstverlening, wat in dit geval voornamelijk Hun activiteiten zijn slechts in zeer beperkte mate te herleiden tot de Veluwse de zorg betreft. Deze sector is op de Veluwe bijzonder groot. De inkomsten vanuit natuur. recreatie en toerisme zijn terug te vinden bij de horeca, de handel (voornamelijk detailhandel die meer verdient, doordat een gedeelte van de clientèle wordt gevormd door bezoekers van de natuur) en transport (vervoer ten behoeve van toerisme). Toch is de opbrengst per hectare voor de Veluwe niet de hoogste. Hier wordt 1 a. Veluwe: Tom Bade & Olivier van der Schroeff, De Veluwe verdient beter, 2007 b. Gooi: Tom Bade, Dirk Faber & Olivier van der Schroeff: Het Groene geld onder de Gooise Matras, 2006 namelijk per hectare ruim 7,8 duizend omzet gedraaid, terwijl dit in het Gooi ruim c. Ooster- en Westerzand: Tom Bade, Olivier van der Schroeff en Berend van Middendorp, De Groene impact op 8,5 duizend is. De reden is dat zich relatief veel mensen in de omgeving van het de lokale economie, 2007 d. Dwingelderveld: Tom Bade, Olivier van der Schroeff & Berend van Middendorp, De groene impact op de lokale Gooi bevinden. De recreatie die dit oplevert en de bescheiden stroom toeristen die economie, 2007 naar het gebied komen brengen veel geld mee dat vervolgens in het gebied wordt e. Lauwersmeer: Tom Bade & Berend van Middendorp, Min of meer Lauwersmeer, 2008 Weerribben-Wieden: Tom Bade, Reinier Enzerink & Gerben Smid, Kop en Munt, 2008 uitgegeven. Daarnaast is het Gooi niet alleen een aantrekkelijke woonregio, maar is Rekenen op de natuur

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap 1.2 landschap, natuur en recreatie Landschap Radio Kootwijk vormt een belangrijke schakel in een aaneengesloten open tot halfopen droog tot vochtig stuifzand- en heidegebied dat zich uitstrekt van het

Nadere informatie

Bewonersvereniging Noordwest

Bewonersvereniging Noordwest Bewonersvereniging Noordwest Centrum Publieksparticipatie Natura 2000 T.a.v. 65 Postbus 30316 2500 GH Den Haag Betreft: Zienswijze van de Bewonersvereniging Noordwest (Wageningen) op aanwijzing van Het

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Eindexamen aaardrijkskunde havo 2008-II

Eindexamen aaardrijkskunde havo 2008-II Natuur en milieu Opgave 5 De milieugebruiksruimte zoet water Gebruik de bronnen 8 en 9 van het bronnenboekje. De werkelijk beschikbare hoeveelheid neerslag die een Aziaat kan gebruiken om te voorzien in

Nadere informatie

OPDRACHT NEDERLAND: EEN LICHT LAND IN DE WERELD

OPDRACHT NEDERLAND: EEN LICHT LAND IN DE WERELD OPDRACHT In het kader van de vijfde Nacht van de Nacht op 24 oktober 2009, is een onderzoek uitgevoerd naar wat het donkerste gebied van Nederland en ook wat het donkerste gebied van elke provincie is.

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

05-09-2006 Beknopte notitie over varianten Ecologische verbinding over de Utrechtse weg (N417).

05-09-2006 Beknopte notitie over varianten Ecologische verbinding over de Utrechtse weg (N417). 05-09-2006 Beknopte notitie over varianten Ecologische verbinding over de Utrechtse weg (N417). Aanleiding Stichting Goois Natuurreservaat, Rijkswaterstaat en de gemeente Hilversum zijn voornemens de Utrechtse

Nadere informatie

Enquête Oostvaardersplassen. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

Enquête Oostvaardersplassen. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 Inhoudsopgave 1...1 2 Vragenlijst...2 1 Wat is uw geslacht?...2 2 Wat is uw leeftijd?...3 3 In welke provincie woont u?...4 4 Wat ziet u als oplossing voor de overpopulatie in de Oostvaardersplassen?...5

Nadere informatie

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING Arbeidsmarkt Arbeidsparticipatie Van de 15 tot 65-jarige bevolking in Flevoland behoort 71% tot de beroepsbevolking (tabel 1) tegenover

Nadere informatie

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Verordening vastgesteld: 26-06-2003 In werking getreden: 15-09-2003 COMPENSATIEVERPLICHTING Artikel 1 Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan

Nadere informatie

routes Mooie natuur Nationale Parken Makkelijk fietsen via knooppunten NATIONALE PARKEN afstanden tussen 25 en 55 km FIETS LANGS EN DOOR 12

routes Mooie natuur Nationale Parken Makkelijk fietsen via knooppunten NATIONALE PARKEN afstanden tussen 25 en 55 km FIETS LANGS EN DOOR 12 NR. 03 / 2014 fiets routes afstanden tussen 25 en 55 km Makkelijk fietsen via knooppunten FIETS LANGS EN DOOR 12 Nationale Parken 12 NATIONALE PARKEN fietsroutes Mooie natuur Fietsen in Weerribben-Wieden,

Nadere informatie

Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en recreatie in Flevoland

Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en recreatie in Flevoland Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en in Flevoland Dr. Roel Rutten (Universiteit van Tilburg) Nienke van Boom MSc. (NHTV Academy for Leisure) Ateliersessie Flevoperspectieven Recreatie en Vrije Tijd

Nadere informatie

De vrijetijdssector op de Utrechtse Heuvelrug

De vrijetijdssector op de Utrechtse Heuvelrug De vrijetijdssector op de Utrechtse Heuvelrug Economisch belang en positie van de sector Cynthia Briesen 2 april 2013 Inhoud Inleiding Economisch belang Aanbod en ruimtegebruik Werkgelegenheid en toegevoegde

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Hartelijk welkom. Margot Tempelman Kenniscentrum (Kust)toerisme

Hartelijk welkom. Margot Tempelman Kenniscentrum (Kust)toerisme Hartelijk welkom Margot Tempelman Kenniscentrum (Kust)toerisme Harry van Waveren Gedeputeerde Recreatie & Toerisme Toeristische cijfers 2008 Marcia Besems Kenniscentrum (Kust)toerisme Cijfers van nu. Vakantiegedrag

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

Inrichtingsvisie. Manpadslaangebied Heemstede. 5 juni 2014

Inrichtingsvisie. Manpadslaangebied Heemstede. 5 juni 2014 Inrichtingsvisie Manpadslaangebied Heemstede 5 juni 2014 colofon opdrachtgever Kerngroep Manpadslaangebied ontwerp Karres en Brands Landschapsarchitecten bv Oude Amersfoortseweg 123 1212 AA Hilversum www.karresenbrands.nl

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Natuur- en recreatieplan Westfriesland Natuur- en recreatieplan Westfriesland Ondertitel Regionale Projectgroep 10 september 2015 Waar staan we in het proces? 2 Vijf werkblokken Blok 1: Het leggen van de basis Blok 2: Evaluatie Blok 3: Actualisatie

Nadere informatie

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst Demi Smit Sarah Lingaard Atlas van de toekomst 1 Introductie: Wij hebben de Atlas van onze toekomst gemaakt met daarin onze ideeën voor Nederland in 2040. Hierin hebben wij geprobeerd weer te geven hoe

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

2 BELEIDSKADER EN WETGEVING

2 BELEIDSKADER EN WETGEVING 2 BELEIDSKADER EN WETGEVING De kern van deze bewonersvisie is dat natuur de belangrijkste beleidsfunctie is van het gebied waarbij de gebiedswaarden rust, stilte en donkerte centraal moeten staan en dat

Nadere informatie

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept

Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Concept a Toekomst voor eeuwenoud bos Samenvatting van het beheerplan Norgerholt Colofon Deze samenvatting is een uitgave van de

Nadere informatie

Verkiezing en methode

Verkiezing en methode Verkiezingsuitslag Verkiezing en methode Het Leukste uitje van het Jaar wordt bepaald op basis van een onderzoek onder ANWB leden. Dit onderzoek bestaat uit twee rondes, namelijk een nominatieronde en

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006

Bedrijfsprofiel. 1 & 2 sterrenhotels in beeld. Anders denken, anders doen. In dit profiel: Van Spronsen & Partners horeca-advies December 2006 Bedrijfsprofiel 1 & 2 sterrenhotels in beeld Van Spronsen & Partners horeca-advies December 26 In dit profiel: Aanbod - - - - - - - - - - - - - - - -2 Ontwikkeling - - - - - - - - - - - - 3 Branche onder

Nadere informatie

De winst van een sterk merk Case Oostvaardersplassengebied

De winst van een sterk merk Case Oostvaardersplassengebied De winst van een sterk merk Case Oostvaardersplassengebied www.businessopeners.nl Aanleiding Initiatiefvoorstel Provinciale Staten Flevoland Oostvaardersplassen status Nationaal Park Versterken Toeristisch

Nadere informatie

Oostroute Lelystad Airport

Oostroute Lelystad Airport Oostroute Lelystad Airport In opdracht van: Natuur en Milieu Flevoland en Staatsbosbeheer To70 Postbus 43001 2504 AA Den Haag tel. +31 (0)70 3922 322 fax +31 (0)70 3658 867 E-mail: info@to70.nl Door: Ruud

Nadere informatie

Lijnen & boeiend landschap

Lijnen & boeiend landschap Lijnen & boeiend landschap Hoe beleef je je wandeling? Sylvia Tuinder 20 juni 2013 Samenwerken aan het landschap. Doel wandelnetwerk is: breed netwerk van wandelpaden landschap toegankelijk en aantrekkelijk

Nadere informatie

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust De impact op recreatie en toerisme -Addendum bij de studie uit 2014- Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Omvang van de impact (actualisatie) 3 3 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie?

Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie? Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie? In deze factsheet staat de beleving over het wonen en over het recreëren in Groningen centraal. Het gaat om hoe de inwoners

Nadere informatie

VOORKANT!TOEVOEGEN!!!

VOORKANT!TOEVOEGEN!!! VOORKANTTOEVOEGEN VrijetijdseconomieDrenthe Feitenencijfers 2015 (versie2september2015) Colofon DitiseenuitgavevandeProvincieDrenthe Auteur:MonicaWagenaar,DeAfdelingOnderzoekwww.deafdelingonderzoek.nl

Nadere informatie

Graydon studie. Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q2 2015.

Graydon studie. Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q2 2015. Graydon studie. Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Het betaalgedrag van het Nederlandse bedrijfsleven was nog nooit zo positief als tijdens het tweede kwartaal van 2015. Dat blijkt uit de

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijk Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 3 december 2002 Nummer voorstel: 2002/197 Voor raadsvergadering d.d.: 17-12-2002 Agendapunt: 17 Onderwerp:

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven

Nieuwsbrief. Deltaplan voor het Landschap, Moerenburg-Heukelom-Koningshoeven Moerenburg- Inhoud: Grondeigenaren die bijdragen aan een mooi landschap Een bedrijfslandschapsplan in de praktijk Nieuw wandelpad vormt ingang Duurzaamheidsvallei, Moerenburg- Opening Duurzaamheidsvallei

Nadere informatie

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap.

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. NATUURVERBINDING HOORNEBOEG GOOIS NATUURRESERVAAT Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. PRODUCTIEBOS MAAKT PLAATS VOOR OORSPRONKELIJK HEIDELANDSCHAP TEN ZUIDEN VAN HILVERSUM LIGGEN

Nadere informatie

Bezoekersonderzoek Staatsbosbeheer. Amersfoort, 16 juni 2016

Bezoekersonderzoek Staatsbosbeheer. Amersfoort, 16 juni 2016 Bezoekersonderzoek Staatsbosbeheer Amersfoort, 16 juni 2016 Uitbreiden monitoringsscope van inzoomen per gebied naar combineren met uitzoomen naar streek bij vergelijkbare opzet en tijdstip Vraag naar

Nadere informatie

Subsidievrije natuur in Nederland:

Subsidievrije natuur in Nederland: Subsidievrije natuur in Nederland: op naar 200.000 ha! Urgentie Uit diverse onderzoeken van onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat we er in Nederland onvoldoende in slagen de achteruitgang

Nadere informatie

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden.

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. Provinciale Stellingen Stellingen 2007-2008 1. Landbouw en woningen moeten wijken voor waterberging. 2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. 3. Overheid moet bedrijven

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

Structuurvisie Losser. Commissie Ruimte 24 april 2012

Structuurvisie Losser. Commissie Ruimte 24 april 2012 Structuurvisie Losser Commissie Ruimte 24 april 2012 Doel en status nwro verplicht gemeenten een structuurvisie op te stellen waarin het ruimtelijk beleid in hoofdzaak vastligt en de samenhang met andere

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord-Groningen

Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord-Groningen Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord-Groningen Eerste resultaten onderzoek aardbevingen en imagoschade Noord- Groningen Auteur: Dr. Karel Jan Alsem Juni 2013 Kenniscentrum Ondernemerschap

Nadere informatie

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren pagina 1 van 8 Page 1 LTA-Someren Secretariaat LTA-Someren P/a J. van Lierop Limburglaan 36 5712PM Someren info@heidehoeve.nl - 1 - Datum 7 juni 2014 Onderwerp: LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum

Nadere informatie

INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland

INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland SCHOUWEN-DUIVELAND KLIMAATBESTENDIG Het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en de neerslag neemt toe. Studies brachten de huidige en toekomstige uitdagingen in kaart,

Nadere informatie

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Lelystad, juli 2014 Het plan Het Federatieplan Windenergie bestaat uit onderlinge afspraken tussen bewoners, grondeigenaren en windmoleneigenaren in

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

Van huidige naar gewenste situatie Projectbureau Vrolijks, Breda

Van huidige naar gewenste situatie Projectbureau Vrolijks, Breda Bijeenkomst Watersportverbond Regio Vecht en Plassen Van huidige naar gewenste situatie Projectbureau Vrolijks, Breda Vergrijzing van onze sector is het kernprobleem! 2 bootgebruik 25.000 verweesde schepen

Nadere informatie

Harderbos en Harderbroek verbonden

Harderbos en Harderbroek verbonden Harderbos en Harderbroek verbonden De Ganzenweg is een verbinding voor mensen, maar een barrière voor dieren. Er ligt al een faunapassage onderdoor. De route daar naar toe is voor dieren nog niet ideaal.

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

Raadsvoorstel van het college inzake Agenda groen voor de stad 2016

Raadsvoorstel van het college inzake Agenda groen voor de stad 2016 Registratienummer DSB 2016.297 RIS294705 Raadsvoorstel van het college inzake Agenda groen voor de stad 2016 De wereld om ons heen is in beweging en ook onze stad verandert. Den Haag is echter nog steeds

Nadere informatie

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten

Werklandschap Meerpaal. Sport en werk centraal in Nederland. Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Werklandschap Meerpaal Sport en werk centraal in Nederland Bedrijfsvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Werklandschap Directe aansluiting op A27 Gebiedsoppervlak van 10 ha Flexibele kavelgrootte

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland

Themabijeenkomst natuur en landschap. Natuur- en recreatieplan Westfriesland Themabijeenkomst natuur en landschap Natuur- en recreatieplan Westfriesland Programma (Toekomst) kracht van het gebied in beeld krijgen Start (13.00 uur) Welkom en toelichting natuur- en recreatieplan

Nadere informatie

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans

Ruimte voor Limburg. Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Ruimte voor Limburg Limburg in VORm: Ruimtelijke ontwikkelingen in balans Colofon Uitgave: Provincie Limburg Postbus 5700 6202 MA Maastricht Tel.: +31 (0)43 389 99 99 Fax: +31 (0)43 361 80 99 E-mail: postbus@prvlimburg.nl

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Hoe waardeert en beleeft de Nederlandse bevolking de ruimtelijke kwaliteit van haar leefomgeving? Deze nulmeting van de Belevingswaardenmonitor Nota Ruimte beschrijft hoe aantrekkelijk Nederlanders

Nadere informatie

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra

Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland. Paul Opdam. Wageningen Universiteit en Alterra Natuur weer verbinden met de mens: kansen creëren voor biodiversiteit in Zuid Holland Paul Opdam Wageningen Universiteit en Alterra paul.opdam@wur.nl 3 kernpunten EHS: verzekering voor biodiversiteit Klimaatverandering

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM

VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM IN HET KADER VAN HET PROJECT DE MEERWAARDE VAN BIODIVERSITEIT 6 oktober 2011 Verslag belanghebbendensessie VBIJ in Almere in het kader van het project De

Nadere informatie

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten De Molenzoom Kantoorlocaties in centrum van Houten Kantoorvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Molenzoom Centrale ligging in Houten Zichtlocatie langs spoorlijn Nabij centrumvoorzieningen op het

Nadere informatie

Bekendheid Overijsselse regio s

Bekendheid Overijsselse regio s Rapport Bekendheid Overijsselse regio s Resultaten 0-meting december 2008 Rapportage: januari 2009 Bestemd voor: Jolanda Vrolijk, Provincie Overijssel nbtc nipo research postadres Postbus 458 2260 MG Leidschendam

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 11

Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 11 Adviescommissie 12 oktober 2010 Dagelijks bestuur 21 oktober 2010 Algemeen bestuur 11 november 2010 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 11 Onderwerp Beleidskader evenementen Groengebied Amstelland Het algemeen

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen. We hebben opnieuw een absoluut record te pakken sinds onze metingen begin 2002: het betaalgedrag

Nadere informatie

Masterplan 2010-2015 Beleef Bestemming Bergeijk

Masterplan 2010-2015 Beleef Bestemming Bergeijk Masterplan 2010-2015 Beleef Bestemming Bergeijk Dit masterplan is opgesteld door de programmacommissie Meerjarenprogramma Beleef Bestemming Bergeijk, waarin bestuursleden zitting hadden van de navolgende

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden

Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden 15 mei 1997 97-000635 strategische luchtvaartontwikkeling Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (GS) stellen harde randvoorwaarden

Nadere informatie

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal

Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Ambitiedocument ter voorbereiding van de Economische visie gemeente Berg en Dal Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Berg en Dal Buck Consultants International Nijmegen, 25 maart 2016 1 Economisch DNA

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug. Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere

Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug. Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere Pagina 1 Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere Milieufederatie Flevoland Milieufederatie Noord- Holland

Nadere informatie

Wandelroutes, fietsroutes, themaroutes, educatieve routes en Outdoor games

Wandelroutes, fietsroutes, themaroutes, educatieve routes en Outdoor games Nieuw recreatief concept RouteApp. Meer zien, meer beleven Titel: RouteApps: de toekomst is begonnen Wandelroutes, fietsroutes, themaroutes, educatieve routes en Outdoor games Buro Kloeg RouteApp. Meer

Nadere informatie

Wild van de Veluwe! Op weg naar een Veluwemanifest.?

Wild van de Veluwe! Op weg naar een Veluwemanifest.? 1 Wild van de Veluwe! Op weg naar een Veluwemanifest.? Ondergetekende organisaties zijn wild van de Veluwe, en willen daar werk van maken! De Veluwe behoort tot de mooiste en bijzonderste gebieden van

Nadere informatie

Zienswijzennota Projectbesluit Natuurbegraafplaats

Zienswijzennota Projectbesluit Natuurbegraafplaats Zienswijzennota Projectbesluit Natuurbegraafplaats Lijst van indieners van zienswijzen 1. Indiener 1 (identificeerbaar natuurlijk persoon) 2. Indiener 2 (identificeerbaar natuurlijk persoon) 3. Gedeputeerde

Nadere informatie

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee?

Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? Prognoses en trends in 2015 Groeit u mee? MKB Eindhoven & Rabobank Rabobank Nederland; Kaya Kocak, Véronique Bulthuis 5 februari 2015 Rabobank Sectormanagement Véronique Bulthuis Sectormanager Groothandel

Nadere informatie

Werkloosheid verder toegenomen

Werkloosheid verder toegenomen Persbericht PB14-019 20 maart 09.30 uur Werkloosheid verder toegenomen - Werkloze beroepsbevolking in februari met 13 duizend gestegen - Vrijwel evenveel werkloze jongeren als drie maanden geleden - Aantal

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Nationaal Park De Biesbosch in de Biesboschregio. Dick Verheijen 4 oktober 2013

Nationaal Park De Biesbosch in de Biesboschregio. Dick Verheijen 4 oktober 2013 Nationaal Park De Biesbosch in de Biesboschregio Dick Verheijen 4 oktober 2013 Biesbosch ontwikkelingen Toekomstvisie Biesbosch 2021 Natuur en gezondheid, ook in de Biesbosch Biesbosch feiten Nationaal

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Recreatieve woonmilieus in Almere. Erik van Marissing, Mei 2002

Recreatieve woonmilieus in Almere. Erik van Marissing, Mei 2002 Erik van Marissing, Mei 2002 Opbouw van de presentatie Doelstellingen en Probleemstelling Onderzoeksvragen en Afbakening van het onderzoeksgebied Definitie van een recreatief woonmilieu De meerwaarde van

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

New Land: uit de zee herrezen provincie

New Land: uit de zee herrezen provincie FEATURE: NEW-LAND Pagina 2 van 5 PRESS FEATURE New Land: uit de zee herrezen provincie Unieke natuur, architectuur en geschiedenis in de grootste polder ter wereld. Het verhaal van Nederlands nieuwe land

Nadere informatie

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Exclusief de projecten die meegenomen worden in het Rijkscontract (deze zijn apart hiervan uitgebreider toegelicht) Volgnum Mobiliteit 1 Verruiming sluis

Nadere informatie

HOUT EXPO CNTRM. Airport Garden City Lelystad

HOUT EXPO CNTRM. Airport Garden City Lelystad Airport Garden City Lelystad ennis delen flexplekken branche expositie etrokken cluster exposure ontmoeting pla radle to cradle kantoor loofhoutbos ontwi D e i n i t i a t i e f n e m e r s Het Hout Expo

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kerkerak, Gemeente Sliedrecht A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie