Rekenen met Energie (presentatie verzend versie)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rekenen met Energie (presentatie verzend versie)"

Transcriptie

1 Rekenen met Energie (presentatie verzend versie) Amsterdam, 20 februari 2014 Frans Debets Rekenen aan een huishouden: J, kwh, W Ons nationale energieverbruik Duurzame energie, rekenen met Wind, Zon, Biomassa Lokale mogelijkheden en rekenvoorbeelden (onder rapporten staan de gebruikte publicaties).

2 Energie komt in fysieke vorm ons huishouden binnen. De eenheid is Joule. Een Nederlander heeft ongeveer kj per dag nodig uit zijn voedsel. Brandstof Aardappels Ei Suiker Olijf- of koolzaadolie kj kj per kg kj per kg kj per kg kj per kg Aardgas kj per m 3 Benzine Benzine Steenkool Geperste turf Droog hout (25% vocht) Loodaccu kj per kg kj per ltr kj per kg kj per kg kj per kg 100 kj per kg 2

3 Vermogen= energie per tijdseenheid Watt = J/sec of J= Watt sec I kj = 1000 Ws = 0,277 Wh= 0, kwh kj kwh delen door J = 1 Watt seconde energie= vermogen * tijd 1 kwh = 1000*3600 Ws= J = 3600 kj kwh kj vermenigvuldigen met 3600 kwh = kw * h kw= kwh/h h= kwh/kw 3

4 Energiewaarden in kj en kwh van voedsel en brandstof Brandstof kj kwh Aardappels kj per kg 0,872 per kg Ei kj per kg 1,588 per kg Suiker kj per kg 4,72 per kg Olijf- of koolzaadolie kj per kg 10 kwh per kg Aardgas kj per m 3 8,61 per m 3 Benzine kj per kg 13,05 per kg Benzine kj per ltr 9,7 per ltr Steenkool kj per kg 5,55 per kg Geperste turf kj per kg 4,44 per kg Droog hout (25% vocht) kj per kg 3,88 per kg 4

5 Voorvoegsels voor grote waarden SI voorvoegsel SI verkort voorvoegsel Waarde Hoofdtelwoord kilo k duizend 10 3 mega M miljoen 10 6 giga G miljard 10 9 tera T biljoen peta P biljard exa E triljoen zetta Z triljard Machten van 10 5

6 Verbruik van een gemiddeld huishouden https://mijn.qurrent.nl/mijnenergie jaarverbrui k Energie in MJoule in kwh % gas 1500 m 3 31 MJ/ m % elektriciteit 3300 kwh % % benzine 1000 ltr 35 MJ/ltr

7 Energie = vermogen * tijd Vraag: Hoeveel verbruikt een deurbel van 3 Watt die 24 uur per dag aan staat? Hoeveel produceren 27 windmolens van 3 MW die 2200 uur per jaar draaien? Hoeveel verbruikt een stofzuiger van 1500 Watt die drie * 0,5 uur per week zuigt? Hoeveel verbruikt een koelkast van 75 Watt die 5000 uren per jaar koelt? 7

8 Energie= vermogen * tijd Vraag: Hoeveel verbruikt een deurbel van 3 Watt die 24 uur per dag aan staat? (3* 24 * 365)/1000 = 26 kwh (7 miljoen deurbellen: 7 miljoen * 26 kwh = MWh) 27 molens van 3 MW *2200 uur= MWh ) Hoeveel verbruikt een stofzuiger van 1500 Watt die drie * 0,5 uur per week zuigt? (1500* 3*0,5 *52) /1000= 117 kwh Hoeveel verbruikt een koelkast van 75 Watt die 5000 uren per jaar koelt? (75 *5000)/1000 = 375 kwh 8

9 Verbruik van een gemiddeld huishouden in Euro jaarverbruik per eenheid Energie in MJoule in kwh % In Euro gas 1500 m 3 0,50 31 MJ/ m % 750 elektriciteit 3300 kwh 0, % % benzine 1000 ltr 1,70 35 MJ/kg Prijs per MJ Prijs per Kwh Marktprijs per kwh Gas 0,50/31 1,61 cent 0,50/8,61 0,058 0,026 ½ Elektra 0,22/3,6 6,11 0,22 0,047 1/5 Benzine 1,70/35 4,8 1,70/9,7 0,175 w.apxendex. com/ 9

10 Energiebelasting Aardgas In Euro per m 3 Tot 5000 m 3 0,1629 0,1639 0, ,1411 0,1419 0, miljoen 0,0391 0,0393 0, miljoen 0,0124 0,0125 0,0127 Stroom In Euro per kwh kwh 0,1114 0,1121 0, ,0406 0,0408 0, miljoen 0,0108 0,0109 0,0111 Meer dan 10 miljoen zakelijk 0,0005 0,0005 0,

11 N.B. 1. De gebruiker krijgt een deel terug via de heffingskorting (via de E rekening), in 2013 is dit 385,53. N.B. 2: Accijns op brandstof valt niet onder belastingen op milieugrondslag. 11

12 Energieverbruik Nederland aanvoer van brandstof conversie verbruik 10% steenkool 350 PJ 40% olie 1350 PJ 40% gas 1350 PJ 10% overig 340 PJ (kern- en duurzame energie) Totaal ca PJ 350 PJ kolen van 20 MJ per kg = 17,5miljoen ton 12

13 Energieverbruik Nederland 3400 PJ = 200 GJ per inwoner ( kwh) = 500 GJ per huishouden GJ kwh kwh Per jaar Per dag Congo ,4 Zambia ,0 Verenigde Staten Verenigd Koninkrijk

14 Energieverbruik Nederland ca PJ PJ Twh % Huishoudens Transport Energiebedrijven Industrie Overig (diensten, landbouw, overheden) Totaal Per huishouden (6.8 miljoen h.h.) Per Nederlander (17 miljoen) Ca. 490 GJ Ca. 200 GJ 136 MWh 56 MWh Wat levert 50% besparing op gas bij huishoudens? 50%*80%*13% = 5% 14

15 Stroomproductie in NL vermogen * tijd 2010 Opgesteld vermogen MW ongeveer 44% (12 GW) is WKK Max belasting MW Miljoen kwh Productie 10% duurzaam Miljoen kwh Verbruik 432 PJ Productie in NL 15

16 Waarom duurzame energie Vier aanleidingen komen in onze tijd bij elkaar: Klimaat, klimaatbeleid, CO2 reductie, etc.; Afhankelijkheid van leverende landen, verminderende aanvoer en groeiend verbruik; Milieu en energie; Economische kansen. Kenmerken: veel beleid en hoge ambities, lokaal en internationaal veel onzekerheden en richtingenstrijd technische divergentie mix van politieke, commerciële en ethische argumenten 16

17 Beleid en uitvoering in Nederland Duurzame Energie Duurzame energiebeleid is vooral klimaatbeleid. Ambities zijn (ten dele) gekwantificeerd: Schoon en Zuinig (Balkenende 4- Cramer) 14% volgens EU (2020) Renewable Energy Directive RED 14% Rutte 1 16% Rutte 2 14% 2013 Energie Akkoord 2013 Weinig wetgeving, uitvoering via convenanten en MJA s, akkoorden Stimuleren met fiscale maatregelen en subsidies (bv EIA, SDE subsidie)

18 Trias Energetica is leidend: (hoewel??) 1. eerst besparen, 2. dan alternatief opwekken, 3. dan conventionele productie verbeteren. 18

19 19

20 Koolstofkringloop in miljard ton. De C emissie uit verbranding is relatief klein, 6 miljard ton NL emissie 215 miljoen ton CO2 = 58 miljoen ton C (1% vd wereld) 20

21 Plantengroei is de basis van fossiele energie Water uit de bodem + kooldioxide uit de lucht = suikers + zuurstof Assimilatie: 6 H2O + 6 CO2 = C6H12O6 + 6 O2 6 H2O + 6 CO2 = C6H12O6 + 6 O2 Verbranding: C6H12O6 O2 6 = H2O CO2 C6H12O6 + 6 O2 = 6 H2O + 6 CO = H= 1 C= 6 O= 8 21

22 Over CO 2 : Diesel (C 13 H 28 ) geeft bij verbranding 13 CO 2 moleculen, per kg diesel is dat 2,7 kg CO 2. C 13 H O 2 --> 13 CO H 2 O = * 6+16=286 14* 2+8 = 140 H= 1 C= 6 O= 8 De wereld produceert ca. 30 miljard ton CO 2 per jaar. Nederland produceert ca. 210 miljoen ton CO 2 per jaar, 12 ton per inwoner, 32 kg per dag (uit fossiele brandstof) of 8,7 kg C. (6/22 * 32) Ongeveer 60 kg per GJ 22

23 Duurzame Energie: EU en CBS rekenen met % van bruto eindverbruik niet 3400 PJ maar 2200 PJ hh 425 transport 505 ind. 710 overig duurzaam Elektriciteit 43 PJ = 12 TWH = miljoen kwh = 10% Warmte 37 PJ Vervoer 13 PJ Totaal 93 PJ Hoeveel is 93 PJ (%)? Hoeveel is 14%? Stroom = 430 PJ = 20% van 2200 PJ eindenergieverbruik, alle aan de industrie, het vervoer, de huishoudens, de dienstensector en de landbouw geleverde energie. Leveringen aan de energieomzettingssector en de energiebedrijven zelf vallen hier niet onder; 23 23

24 Totaal 93 PJ = 4,3% van 2200 PJ (4,4 in 2012) 16% = 352 PJ van % = 308 PJ van % = 280 PJ van

25 Verdeling van de opgave over de EU landen 25

26 26

27 6000 MW op land, wat levert dat op?? 6000 MW * 2500 uur= MWh 15 TWh = TJ = 54 PJ 54/2200 = 2% van 2200 PJ 27

28 Rekenen met wind VRAAG 10 Rekensom: Kan Nederland in zijn eigen elektriciteitsbehoefte voorzien met windmolens? Laten we rekenen met ons stroomverbruik van 120 miljard kwh per jaar, en met een gemiddelde productietijd van Hoeveel molens van 4MW zijn dat? Productiefactor = urenvollast per jaar/ 8760 = 0,26 of 26% 28

29 Rekenen met wind Rekensom: Kan Nederland in zijn eigen elektriciteitsbehoefte voorzien met windmolens? Laten we rekenen met ons stroomverbruik van 120 miljard kwh per jaar. Met een gemiddelde productietijd van uur is er dan een molenvermogen nodig van MW. Met moderne grote windmolens van 4 MW zijn er dan nodig. Als we ze 500 meter uit elkaar zetten kunnen er 4 per km 2 geplaatst worden. Dan is ruim km 2 nodig of ha. Dat komt overeen met het oppervlak van de provincie Groningen (2.960 km 2 ). Met deze berekening gaan we voorbij aan de reservecapaciteit die nodig is bij windstil weer. Een windmolen op land kost ongeveer per kw of 1.4 miljoen per MW. De benodigde MW kost dus 70 miljard of 4.000,- per Nederlander. 29

30 De prijs van zonnepanelen drukken we uit in Euro per Watt (Wattpiek) Wp prijs zakt. Een paneel is ca. 1,6 m 2, bij Wp van 1,50 en 250 Watt per paneel dus 375,- 30

31 PV PV haalt 12% -14% uit de zoninstraling van 1000W per m2 (Nederland) = 120 W 140 W per m2 Productie: ca. 850 uren (vollast) per jaar. Dus: 850* 120 = 100 kwh per jaar per m2. (360 MJ of 0,36 GJ) Met 22 cent teruglevering dus 22,- inkomsten. Bij 2.00 per Wp is de investering 2,00 * 120 = 240. R.O.I. dus ruim 9% (11 jaar). Bij 1,20 per Wp is de investering 1,20 * 120 = 144. R.O.I, dus ruim 15% (7 jaar). (zonder rentekosten) 31

32 Opbrengsten van een systeem van 1170 Wp 32

33 zonthermisch Een zonnecollector haalt ruim driemaal zoveel rendement dan PV: 335 kwh per m2 per jaar of 1,20 GJ per m2. Een zonnewarmtesysteem van 2,5 m 2 vlakkeplaatcollector (= 3 GJ) en 100 liter opslagvat kost inclusief installatie en BTW ongeveer Als vuistregel geldt dat een zonnewarmtesysteem ongeveer 950 per GJ kost. Vacuümbuiscollectoren zijn ongeveer 250 per GJ duurder. 3 GJ= 100 m3 gas = 50,- (<2% rendement). 33

34 Rekenen met PV Vraag 12 Rekensom: Kan Nederland in zijn eigen stroombehoefte voorzien met PV systemen? Laten we rekenen met ons verbruik van 120 miljard kwh per jaar en met een gemiddelde productietijd van 850 en een productie van 100 kwh per m2. 34

35 Rekenen met PV Rekensom: Kan Nederland in zijn eigen stroombehoefte voorzien met PV systemen? Nederland gebruikt produceert miljoen kwh Met 100 kwh/m2 dus 1200 miljoen m2. Of ha. = 1200 km2 (Groningen is 2960 km2) 35

36 Vergisting.. productietijd: 8000 uren per jaar een koe produceert ca. 40 ton mest per jaar, dus 1000 m3 biogas = 600 m3 aardgaseq. Substraat Biogasproductie van het verse materiaal in m 3 per ton Runderdrijfmest Varkensdrijfmest Kippenmest Snijmaïs Bieten Glycerine

37 Rekenen met vergisting Vraag Rekensom: Kan Nederland in zijn eigen stroombehoefte voorzien met co-vergistinginstallaties met WKK systemen? Laten we rekenen met ons verbruik van 120 miljard kwh per jaar en met een gemiddelde productietijd van uur per jaar. Hoeveel systemen van 1MW zijn dan nodig? 37

38 Rekenen met vergisting Rekensom: Kan Nederland in zijn eigen stroombehoefte voorzien met co-vergistinginstallaties met WKK systemen? Laten we rekenen met ons verbruik van 120 miljard kwh per jaar. Met een gemiddelde productietijd van uur per jaar is er een geïnstalleerd vermogen nodig van MW, dus middelgrote agrarische vergisters. Per MW zijn op jaarbasis ca ton drijfmest en ton co-substraten nodig, bijvoorbeeld maïs. Totaal dus 234 miljoen ton mest en 234 miljoen ton maïs. Nederland produceert nu ca. 70 miljoen mest per jaar. Voor de maïs zou 4,5 miljoen ha. grond nodig zijn, maar Nederland heeft slechts 2 miljoen ha. landbouwgrond... 38

39 Rekenen per ha. Vraag Wat levert meer energie op: 1 ha PV of maïs of windmolens? 39

40 Rekenen per ha. Wat levert meer energie op? 1 ha PV of maïs of windmolens? m2 PV (1,2MWp) * 100 kwh = 1 miljoen kwh e 1 ha maïs = 50 ton * 220 m3 gas = m3 gas * 22 MJ /3600 * 0,4 (rendement) = kwh e 1 * 4 MW windmolen * 2000 uren = 8 miljoen kwh (1/15 = kwh e) ( 1 molen per ha is reëel) 40

41 Verbranden van biomassa Brandstof kj kwh Aardappels kj per kg 0,872 per kg Aardgas kj per m 3 8,61 per m 3 Benzine kj per ltr 9,7 per ltr Benzine kj per kg 13,05 per kg Steenkool kj per kg 5,55 per kg Geperste turf kj per kg 4,44 per kg Droog hout (25% vocht) kj per kg 3,88 per kg Pellets kj per kg 4,72 per kg 41

42 1 m3 gas = 2-3 kg hout Wat mag 1 ton hout kosten als gas 50 cent per m3 kost? Hoeveel hout in kilo is nodig om 20 ton houtpellets 300km te transporteren? (60 liter benzine) 42

43 Wat mag 1 ton hout kosten als gas 50 cent per m3 kost? 1 m3 gas = 2,5 kilo hout dus 50/2,5 = 20 cent per kg = 200,- per ton. Hoeveel houtpellets in kilo is nodig om 20 ton pellets 300 km te transporteren? (60 liter benzine) 60 liter benzine = 140 kilo pellets. Van de kilo is 0,7% verloren gegaan. 43

44 Hout areaal in de wereld (4.000 miljoen hectare, ¼ is Europa w.v. 80% v.m. Rusland) Toename in Europa 120 miljoen hectare in 15 jaar, tweemaal NL per jaar Totale areaal Afname per 5 jaar Afname (= 3%) 44

45 Boom Aangroei per jaar per hectare in m 3 Houtvolume na 40 jaar per hectare Populier 12 m m 3 Es 5 m m 3 Eik 3 m m 3 45

46 Hoeveel hout en bos is nodig om een dorp met 400 huishoudens van warmte te voorzien? Reken met 10 MJ per kg. en 600 kg per m3 (=6 GJ per m3) 400 hh * 1500 m3 gas * 31 MJ / 10 MJ= kg hout = 1860 ton hout = ca m3 Bijgroei per jaar per ha in een bos: 7 m /7 = 442 ha. bos. (1 ha per huishouden) Of 3100/200 = 15,5 ha bos kappen. Of korte omloop wilgenteelt: 1860/20 ton (200 GJ per ha per jaar) eenmaal per drie jaar = 93 ha. kort omloop wilgenbos. 46

47 Meerdere conversie routes, meerdere eindproducten Hydrogen (H2) Gasification Syngas Water gas shift + separation Catalysed synthesis Methanol (CH3OH) DME (CH3OCH3) Lignocellulosic biomass Sugar/starch crops Anaerobic digestion Flash pyrolysis Hydrothermal liquefaction Hydrolysis Milling and hydrolysis Biogas Bio oil Sugar Purification Hydro treating and refining Fermentation FT Diesel (CxHy) SNG (CH4) Biodiesel (CxHy) Ethanol (CH3CH2OH) Oil plants Pressing or extraction Vegetable oil Esterification Biodiesel (alkyl esters) RVO / animal fat Bio oil (vegetable oil) 47

48 Ethanol en biodiesel, groei door bijmenging verplichting Jaar Ethanol productie Wereld productie (in vaten per dag) Jaar Biodiesel Wereld productie (in vaten per dag) 48

49 Is 1.3 miljoen vaten ethanol per dag veel? Niet in vergelijking met de 85 miljoen vaten olie per dag. 1.3 miljoen vaten is per jaar = 76 miljard liter (*159). 1 ha. levert liter. 76 miljard liter/ 4000= 19 miljoen hectare. 19 miljoen hectare = 1,2 % van het wereld akkerbouwareaal (1500 miljoen hectare) Restproducten zijn waardevolle grondstof. 49

50 PPO= koolzaadolie als pure brandstof 4000 kg zaad per ha kg olie eiwit koek kg stro 50

51 Rekenen aan scenario s (16.00 uur). Beschrijf een mogelijke situatie of stel je doel of bereken het effect van opties. (wat gebeurt er als de fossiele brandstof op raakt) (wat moeten we doen om 100% van fossiel af te komen) (wat gebeurt er als we 20 molens neerzetten) Doelen: energieneutraal (wat bedoel je daarmee) X% reductie (waarvan?: kosten, CO2, energie, afhankelijkheid ) Effect: kosten, baten, reductie etc. Methode: hoe bereken je het? 51

52 Voorbereidende vragen Energie neutraal Hoeveel energie rekenen we aan ons zelf toe? Willen verrekenen of echt onafhankelijk? Energie besparen Hoeveel verbruiken we nu, hoe meten we de voortgang? 52

53 Hoeveel verbruikt een stad of regio? Op basis van bruto eindverbruik: 2200 PJ Gebruik Nederland in: PJoule Per inwoner o.b.v. 17 miljoen inwoners TWh PJ MWh GJ Noord Nederland o.b.v. 1.7 miljoen inwoners TWh PJ Groningen o.b.v inwoners (3,4%) Stad Groningen, inwoners (1,14%) o.b.v. 60 GJ of 16,5 MWh per h.h. 6, GJ p.p. = 6,6 MWh p.p Gem. Xx 38,000 inwoners (0,22%) 13 PJ = 3,8 TWh Prv Gron 1,3 4,8 53

Sommen en Cijfers Rekenen met Energie

Sommen en Cijfers Rekenen met Energie Sommen en Cijfers Rekenen met Energie Amsterdam, 13 november 2014 Kippenrondeel Frans Debets www.debetsbv.nl Energie komt in fysieke vorm als brandstof ons huishouden binnen. De eenheid is Joule. Een Nederlander

Nadere informatie

Rekenen met Energie. Vragen en antwoorden over energie en besparing voor. 5 november Frans Debets.

Rekenen met Energie. Vragen en antwoorden over energie en besparing voor. 5 november Frans Debets. Rekenen met Energie Vragen en antwoorden over energie en besparing voor 5 november 2016 Frans Debets www.debetsbv.nl Energie Besparen Waarom wil je dat? Hoe pak je het aan? Kosten besparen; Waarde verkoopbaarheid

Nadere informatie

EnergieLokaal Wij krijgen Kippen en Debets BV. Rekenen met Energie

EnergieLokaal Wij krijgen Kippen en Debets BV. Rekenen met Energie Organisatie: Datum: Locatie: Docent: Verslag: en Debets BV 20 februari 2014 Oldschool, Gaasterlandstraat 5. Frans Debets (fransdebets@debetsbv.nl) Frank Boon (frank@wijkrijgenkippen.nl) Dit verslag is

Nadere informatie

Debets b.v. - Stadskanaal vs april PV als alternatief voor wind. Windmolenpark v.s. zonneweide

Debets b.v. - Stadskanaal vs april PV als alternatief voor wind. Windmolenpark v.s. zonneweide Windmolenpark v.s. zonneweide Een vergelijking tussen twee opties voor duurzame energieproductie. Door Debets b.v. op verzoek van de gemeente Stadskanaal. Versie: april 2014 1 Inleiding. De gemeente Stadskanaal

Nadere informatie

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Energie Energie Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Grootheden 1 J(oule) = 1 Nm =?? Watt gedurende 1 seconde =?? Ws 1 Watt = 1 J/s = vermogen = de snelheid waarmee arbeid wordt verricht.

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008

Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 Bron: Google Downloaden Pleio 1 mw per jaar Van: Rob Voor: Rob betreft: cijfers werkdocument datum: voortschrijdend, 24 december 2008 EJ = 10 18 PJ = 10 15 TJ = 10 12 GJ = 10 9 MJ = 10 6 KJ = 10 3 1 w

Nadere informatie

Houtige biomassaketen

Houtige biomassaketen Houtige biomassaketen 27 januari 2016, Gilze Rijen Schakelevent RVO: Is houtige biomassateelt voor kleinschalige warmte-opwekking interessant? Ton.van.Korven@zlto.nl Eigen duurzame energieketen Biomassaproductie/Biomassa

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65

Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012. Gas. Gas. Volume (mrd. m 3 ) 83. Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Technische onderbouwing themapagina s GasTerra Jaarverslag 2012 Gas Gas Volume (mrd. m 3 ) 83 Calorische waarde (Hi) (MJ/m 3 ) 31,65 Calorische waarde (Hs) (MJ/m 3 ) 35,17 Energie-inhoud op onderwaarde

Nadere informatie

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld

Energie. Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Energie Energie Energie thuis Energie in Nederland Energie op de wereld Grootheden 1 J(oule) = 1 Nm =?? Watt gedurende 1 seconde =?? Ws 1 Watt = 1 J/s = vermogen = de snelheid waarmee arbeid wordt verricht.

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Rekenen met Energie Introductie over energie en besparen. Voor Heide Bes,15 februari 2017 Frans Debets Debets b.v.

Rekenen met Energie Introductie over energie en besparen. Voor Heide Bes,15 februari 2017 Frans Debets Debets b.v. Rekenen met Energie Introductie over energie en besparen Voor Heide Bes,15 februari 2017 Frans Debets Debets b.v. 2 Inhoud 1. Besparen, hoe pak je het aan?... 5 2. Rekenen met energie: Begrippen, eenheden

Nadere informatie

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013

Nije enerzjy foar Fryslân. september 2013 Nije enerzjy foar Fryslân september 2013 Inleiding Nije enerzjy foar Fryslân - 1 Nije enerzjy foar Fryslân Nije enerzjy foar Fryslân geeft een beeld van feiten en cijfers op het gebied van duurzame energie.

Nadere informatie

In het hol van de leeuw?

In het hol van de leeuw? In het hol van de leeuw? Ing. Ruud Brunst Manager Applications 5-10-2016 remeha.nl We horen vaak Gas raakt op of fosiele brandstoffen worden schaars maar is dat wel zo? remeha.nl Gas zal nog lang beschikbaar

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

All-electric, al achterhaald voordat we begonnen zijn?

All-electric, al achterhaald voordat we begonnen zijn? All-electric, al achterhaald voordat we begonnen zijn? 2050 alles duurzaam Ing. Marco J. Bijkerk Manager innovative technologies New Business Development Remeha 17-3-2016 remeha.nl ALL GAS Groen Gas ALL

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Beheer van energie en broeikasgas

Beheer van energie en broeikasgas Beheer van energie en broeikasgas binnen de Europese doelstellingen voor 2050 De CONCLUSIES volgen 30 maart 2014 Hebben wij de energie om 2050 schoon te halen? slotcongres 1 Beheer van energie en broeikasgas

Nadere informatie

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas

Biogas is veelzijdig. Vergelijking van de opties 1-2-2012. Vergelijking opties voor benutting van biogas 1--1 Ongeveer 7 deelnemende organisaties Promotie van optimale benutting van biomassa Kennisoverdracht door workshops, excursies, nieuwsbrief en artikelen in vakbladen Vergelijking opties voor benutting

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V.

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Presentatie Gist is Groen Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Sheet 1 of 26 De grootste Nederlandse leverancier van Biogas installaties - en Hout-WKK systemen Boerderij type Biogas Installaties Industrieel

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: B. Dijk [mailto:mailuitingen@gmail.com] Verzonden: zondag 6 april 2014 11:28 Onderwerp: Windmolens wel milieu vriendelijk? Geachte heer/mevrouw, Wilt u deze bericht doorsturen naar de griffier? En

Nadere informatie

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE

Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE Ing. Marco J. Bijkerk, Manager innovative technologies Business development Remeha NWE 2050 alles duurzaam CO 2 Brandstof gebruik en CO2 in centraal vermogen 700000 600000 500000 400000 300000 200000 100000

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2015 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2015, Vito, september 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2015 bedraagt 6,0 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Energie in de glastuinbouw

Energie in de glastuinbouw Energie info glastuinbouw 22-11-2004 Energie in de glastuinbouw Eenheden Voelbaar / niet voelbaar Brandstof Benutte deel Prijs energiekost Alternatieve energie BBT Serre verliezen Energieproductie Vermogen

Nadere informatie

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel

Energie in de provincie Utrecht. Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Energie in de provincie Utrecht Een inventarisatie van het energiegebruik en het duurzaam energie potentieel Doel van Onderzoek Dit onderzoek dient om: 1. Een nieuw overzicht samen te stellen van het energiegebruik

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing

Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Energie- en klimaatmonitor agrosectoren Hernieuwbare energie, reductie broeikasgassen en energiebesparing Inleiding In 28 sloten de overheid en de agrosectoren het convenant Schone en Zuinige agrosectoren.

Nadere informatie

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw

Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Duurzame energie, dat loont voor u als akkerbouwer Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de akkerbouw Als akkerbouwer kunt u duurzame energie opwekken en toepassen. Brandstof en elektriciteit blijven

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bouwsector 6% BNP 42.000.000.000 CO2 uitstoot 50% Fossiel energieverbruik 50% Wegverkeer 25% 40% van alle afval dat is 25.000.000.000 kg per jaar Vertegenwoordigt een

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2014 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris hernieuwbare energiebronnen Vlaanderen 2005-2014, Vito, januari 2016 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2014 bedraagt 5,7 % Figuur 1 groene stroom uit bio-energie

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN

KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN KANSEN VOOR ENERGIE COÖPERATIES, VASTGOED ONDERNEMERS EN PARTICULIEREN Ing. Robert Hemmen MBA, directeur De Groene Reus Coöperatie u.a. De Groene Reus Projecten b.v. 1 Wat streven wij na? Missie Wij streven

Nadere informatie

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar Drie scenario s bestaande technologie Netgebonden Infrastructuur: elektriciteit en warmte (gas) Actuele gegevens van 2012 vertaald naar 2035

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting

Noord Deurningen. Kosten en baten mestvergisting Noord Deurningen Kosten en baten mestvergisting Inleiding Systeemoverzicht microvergisting Vergisting Biogasleiding WKK en Warmte en elektriciteitsbenutting Kosten systeem Hoe nu verder? Systeem Kleinschalige

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

All-electric voorbij, op weg naar 0 CO 2

All-electric voorbij, op weg naar 0 CO 2 All-electric voorbij, op weg naar 0 CO 2 2050 alles duurzaam Ing. Marco J. Bijkerk Manager innovative technologies New Business Development Remeha 24-1-2017 remeha.nl ALL GAS Nul op de meter PV Groen Gas

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Duurzame energie, dat loont voor u als fruitteler. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de fruitteelt

Duurzame energie, dat loont voor u als fruitteler. Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de fruitteelt Duurzame energie, dat loont voor u als fruitteler Belangrijkste duurzame energietoepassingen in de fruitteelt Als fruitteler kunt u duurzame energie opwekken en toepassen. Brandstof en elektriciteit blijven

Nadere informatie

Haalbaarheidsstudie toepassing PV-systeem Oorlogsmuseum Overloon

Haalbaarheidsstudie toepassing PV-systeem Oorlogsmuseum Overloon Haalbaarheidsstudie toepassing PV-systeem Oorlogsmuseum Overloon Vraagstelling/doel. Doel is om het energieverbruik (elektra) middels toepassing van PV (Photo Voltaische energie) te reduceren, met als

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Basiskennis Windpark Wieringermeer

Basiskennis Windpark Wieringermeer Basiskennis Windpark Wieringermeer (Wat elke volksvertegenwoordiger over (wind)-energie moet weten) Inleiding Het Windpark Wieringermeer kent een lange voorgeschiedenis waarin met veel zorgvuldigheid gepoogd

Nadere informatie

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm

Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Presentatie voor Agrivaknet Kleinschalig mest vergisten met Microferm Door Bart Brouwer Sheet 1 of 26 Kleinschalige mestvergisting met Microferm Staatssecretaris Joop Atsma en gedeputeerde Theo Rietkerk

Nadere informatie

BIOCHP. Enkele verschillende voorbeelden Kansen, mogelijkheden, calculaties

BIOCHP. Enkele verschillende voorbeelden Kansen, mogelijkheden, calculaties BIOCHP Enkele verschillende voorbeelden Kansen, mogelijkheden, calculaties 1. Biovergasser + WKK (productgasmotor) 2. De pelletbrander + stirlingmotor 3. De Pelletvergasser +WKK 4. De HT-water + ORC CHP

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen

Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie. Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Energieakkoord, gevolgen voor lokale energie Inspiratiebijeenkomst Netwerk Duurzame Dorpen Hoofdlijnen Besparing finale energieverbruik van 1,5% per jaar 100 Petajoule* aan energiebesparing in het finale

Nadere informatie

Windenergie in Wijk bij Duurstede

Windenergie in Wijk bij Duurstede Windenergie in Wijk bij Duurstede J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Bruto opbrengst windenergie in Nederland en Wijk bij Duurstede Netto opbrengst Geluid windturbines

Nadere informatie

Beheer van energie en broeikasgas

Beheer van energie en broeikasgas Beheer van energie en broeikasgas in de Nederlandse industrie binnen de Europese doelstellingen voor 2050 Symposium Brandstof of Bedelstaf? 21 februari 2014 bij het Academisch Genootschap te Eindhoven

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

BIOFUELS: ZIN EN ONZIN

BIOFUELS: ZIN EN ONZIN BIOFUELS: ZIN EN ONZIN KIVI NIRIA 2010 F. Goudriaan and J.E. Naber (BIOFUEL BV) 1 HTU 2005 ONZIN: ONZIN: STOPPEN MET BIOBRANDSTOFFEN Vragen van het lid De Mos (PVV) aan de minister van Volkshuisvesting,

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem

Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem http://glasreg.khk.be/ www.kvlt.be Mogelijke oplossingen voor het energieprobleem Studiedag: Toekomst voor de glastuinbouw? 1 december 2006 Herman Marien Energieprobleem: van kennis tot besparing 1. Kennis

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Energie Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting Grootheid Energie; eenheid Joule afkorting volledig wetenschappelijke notatie 1 J 1 Joule 1 Joule 1 J 1 KJ 1 KiloJoule 10 3 Joule 1000 J 1 MJ 1 MegaJoule

Nadere informatie

Hoe groot is onze CO 2 afdruk?

Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoeveel bomen zouden er nodig zijn om onze CO 2 weer uit de lucht te halen? Hoeveel CO 2 haalt een boom uit de lucht? Hoeveel CO 2 haalt een

Nadere informatie

Nieuwe sanitatie en (energie)

Nieuwe sanitatie en (energie) Nieuwe sanitatie en (energie) prestatie boordelingsmethoden. STOWA afvalwaterketen symposium Jan de Wit, 24 mei 2011 Kom verder. Saxion. b lk d h d f l De bulk van de energie-inhoud van afvalwater Is thermisch

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht!

Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! Zonnepanelen: vergeet CO 2, het gaat om koopkracht! ir. drs. Mark Workum Presentatie VNO-NCW 28-8-2012 Deze presentatie bevat drie onderwerpen Zonnepanelen zijn een goede investering (zeker voor particulieren)

Nadere informatie

Wie wind niet durft, verliest!

Wie wind niet durft, verliest! Wie wind niet durft, verliest! Onderzoek naar de (on)haalbaarheid van de doelstellingen van de gemeente Hellendoorn op het gebied van duurzame energie en CO2-reductie met en zonder windmolens 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, september 2014 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,9% Figuur 1 bio-elektriciteit

Nadere informatie

BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry april 2015 Jeroen Koot -CEO

BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry april 2015 Jeroen Koot -CEO BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry 2015 9 april 2015 Jeroen Koot -CEO Content Bio-methanol belangrijke grondstof voor o.a. transport en chemie BioMCN ontwikkelt duurzame en bio-based

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam

Lucas Reijnders. Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Lucas Reijnders Hoogleraar Milieukunde Universiteit van Amsterdam Ruimte voor duurzame energie L. Reijnders Duurzame energie & energieverbruik wereldwijd Zonne-energie: ~ 121300x 10 12 Watt Windenergie:

Nadere informatie

Les Biomassa LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad. Les Biomassa Werkblad. Over biomassa. Generaties biobrandstoffen

Les Biomassa LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad. Les Biomassa Werkblad. Over biomassa. Generaties biobrandstoffen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne- energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets december 2011 1 Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets aan de opwarming moeten doen. 2 Wij zijn

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie Champignon kwekerij t Voske Klimaatneutraal door Duurzame energie Jan Gielen Manager / Specialist Klimaat & Energie DLV Plant MUSHROOMS E-mail: j.gielen@dlvplant.nl 1 Onderwerpen Schone en Zuinige Paddenstoelensektor:

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

De ka(n)s voor energie: The Big Picture

De ka(n)s voor energie: The Big Picture De ka(n)s voor energie: The Big Picture Eric Poot, Wageningen UR Glastuinbouw eric.poot@wur.nl Toekomst Glastuinbouw 2 keer meer met 2 keer minder 1 De Ka(n)s voor energie Ondernemers Overheden Kennisinstellingen

Nadere informatie

Zonnestroom in Enspijk

Zonnestroom in Enspijk Zonnestroom in Enspijk Waarom zonnestroom? Wat is zonnestroom? Wat levert zonnestroom op? Hoe begin ik er aan? De zon straalt in 1 uur evenveel energie op aarde als het jaarlijkse wereldwijde energieverbruik

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Samen de WIND delen Presentatie WINDcoöperatie Andijk

Samen de WIND delen Presentatie WINDcoöperatie Andijk Samen de WIND delen Presentatie WINDcoöperatie Andijk Maarten Deutekom / Wim Joosten / Henk van Ossenbruggen Het programma 1. Wie zijn wij? 2. Het Energie Akkoord & Regeling verlaagd tarief 3. Wat is de

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

foto : Project voorbeeld Straat Postcode /plaats Opdrachtgever Telefoon Contactpersoon Agent Rapport Behandeld door Sterk.co

foto : Project voorbeeld Straat Postcode /plaats Opdrachtgever Telefoon Contactpersoon Agent Rapport Behandeld door Sterk.co foto Project Straat Postode /plaats Opdrachtgever Straat Postcode /plaats Telefoon Contactpersoon Telefoon Agent Rapport Behandeld door Telefoon Sterk.co Rekenmodule basis gegevens Project nr Inhoud M3

Nadere informatie

Bio- olie : realiteit en toekomst. Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge

Bio- olie : realiteit en toekomst. Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge Bio- olie : realiteit en toekomst Ir. Tom Anthonis Ugent Inbio.be 6 april 2011 Is er nog afval Febem Interafval te Brugge Dank & bron Prof. Tony Bridgwater BioEnergy Research Group Aston University, Birmingham

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Zonnestroom installatie in Overasselt

Zonnestroom installatie in Overasselt Zonnestroom installatie in Overasselt Overzicht Voor wie is het interessant? Toelichting Zonnecellen Principewerking zonnecellen Verschillende PV technieken Autonome- of net gekoppelde systemen Systemen

Nadere informatie

Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013

Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013 Zonnige en zuinige toekomst? Roodeschool, 20 maart 2013 Programma 20.00 uur Opening bijeenkomst 20.05 uur Toelichting op het Programma (Gerard van Drooge) 20.10 uur Energiebesparing (Johannes Zijlstra)

Nadere informatie

Wilma Paalman / Gemeente HvT 16 juni 2016 / Werksessie bij NBNL. Modulair bouwen van routekaarten voor de energietransitie

Wilma Paalman / Gemeente HvT 16 juni 2016 / Werksessie bij NBNL. Modulair bouwen van routekaarten voor de energietransitie Wilma Paalman / Gemeente HvT 16 juni 2016 / Werksessie bij NBNL Modulair bouwen van routekaarten voor de energietransitie HOF VAN TWENTE Provincie Overijssel Regio Twente Geherindeelde gemeente (5 oude)

Nadere informatie

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013

Voortgangsrapportage. Scope 1 en 2 CO2 emissies. Tweede halfjaar 2013 Voortgangsrapportage Scope 1 en 2 CO2 emissies Tweede halfjaar 2013 Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 04-12-2013 F. Wuts Draft 0.2 1-2-2014 F. Wuts Aanpassing naar aanleiding van Audit

Nadere informatie

De Groene Belangenbehartiger

De Groene Belangenbehartiger Inhoudsopgave DGB, De Groene Belangenbehartiger Markt zonnepanelen & toekomst Onderdelen zonnepaneelsysteem Zonnepanelen Omvormers Montagesysteem Installatie Wat kan er misgaan? Vragen? 1 De Groene Belangenbehartiger

Nadere informatie