Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen Academiejaar Eigen Rock eerst?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen Academiejaar 2010-2011. Eigen Rock eerst?"

Transcriptie

1 Faculteit Politieke en Sociale Wetenschappen Academiejaar Eigen Rock eerst? Een verkennend onderzoek naar de rol van lokaliteit binnen de pop- en rockprogrammatie van muziekcentra en muziekclubs door Kathleen Vandendriessche UA-begeleider: Prof. Steven Malliet Tweede lezer: Prof. Alexander Dhoest Scriptie ingediend tot het bekomen van het diploma Master in de Communicatiewetenschappen

2 EXECUTIVE SUMMARY Wat zijn de selectiecriteria die muziekprogrammatoren hanteren voor artiesten in muziekcentra en -clubs? en In welke mate is lokaliteit een belangrijke factor in het selectieproces van artiesten binnen de programmatie van muziekcentra en -clubs?. Zo luiden de twee onderzoeksvragen van deze masterproef. In de literatuurstudie vinden we achtergrondinformatie om te begrijpen hoe Globalisering een effect heeft op de wereld, de cultuur en meer specifiek ook de muziek. Verder wordt er een schets gegeven van de werking van het pop -en rockcircuit binnen deze geglobaliseerde wereld. Verder is het belangrijk om na te gaan welke gatekeepers actief zijn in de muzieksector, om zo de plaats van de muziekprogrammator te bepalen. Na een eigen kwalitatief onderzoek, gevoerd door middel van diepte-interviews met zeven muziekprogrammatoren van verschillende muziekcentra en clubs (het Depot, Muziek-O-Droom, Kunstencentrum Vooruit, 5voor12, N9, Ancienne Belgique en Cactus) bekwamen we volgende antwoorden op de onderzoeksvragen: de belangrijkste criteria waren - in volgorde van belangrijkheid - de financiële kost, het reeds afgelegde parcours, het passen binnen de werking, de kwaliteit en de actualiteit van de artiest, een goede live-show, populariteit van de artiest en het befaamde Buikgevoel van de programmator. Lokaliteit is geen criterium dat specifiek naar boven kwam in de interviews. Wel is er vanuit verschillende muziekcentra en - clubs ofwel een specifieke lokale werking, ofwel enkel extra aandacht voor lokale artiesten. Twee van de zeven muziekcentra en clubs werken met een Artist in Residence, om zo lokaal talent snel te laten opklimmen. Drie andere muziekcentra en clubs proberen toch te zorgen dat lokaal (of nationaal) talent zeker ook vertegenwoordigd zijn op hun podia. Het is echter niet altijd makkelijk om talent te ontdekken, omdat er een overload is aan nieuwe groepen, maar een gebrek aan tijd bij de muziekprogrammatoren. Uit de interviews werd het ook duidelijk dat waar lokale artiesten vroeger vaak in het voorprogramma terechtkwamen, hier nu vaak bevriende bands staan die de buitenlandse artiesten zelf meebrengen. Key Words: Globalisering, Lokaliteit, pop- en rock, muziek, programmatie, Vlaanderen. Word Count:

3 INHOUDSTAFEL VOORWOORD 5 1. INLEIDING 6 2. THEORETISCH KADER Globalisering Wat is Globalisering? Culturele Globalisering Globalisering in de Muziekindustrie Populaire muziek in een geglobaliseerde wereld Wat is Populaire muziek? Wat is Pop- en Rockmuziek? Effecten van Globalisering op Pop -en Rockmuziek Gatekeepers in Pop -en Rockmuziek PROBLEEMSTELLING Conclusie uit de literatuur Onderzoeksvragen METHODOLOGIE Onderzoeksmethode Steekproeftrekking Bevraging en verwerking Situering van de respondenten Ancienne Belgique (AB), Brussel, Herman Hulsens Kunstencentrum Vooruit, Gent, Wim Wabbes voor12, Antwerpen, Philip De Liser N9, Eeklo, Jan de Boever Muziek-O-Droom (MOD), Hasselt, Riet Coenen Het Depot, Leuven, Mike Naert Cactus, Brugge, Patrick Keersebilck RESULTATEN VAN HET ONDERZOEK De selectiecriteria Het Buikgevoel De Live-show 32 3

4 5.1.3 Kwaliteit Afgelegd Parcours Financiële kost Passen binnen de werking Actualiteit Populariteit Lokaal of internationaal? Artist in Residence Problematiek van het voorprogramma Aanbod-overload Afkijken en Opstoken bij de anderen Gevolgen van locatie op de werking ANALYSE Onderzoeksvraag Onderzoeksvraag AANBEVELINGEN VOOR VERDER ONDERZOEK BIBLIOGRAFIE BIJLAGE (interviews) 47 4

5 VOORWOORD Het onderwerp van deze masterproef werd gekozen vanuit mijn persoonlijke interesse. Reeds van jongsaf heb ik een sterke interesse in muziek: ik ging naar de muziekacademie, danste en bezocht muziekfestivals met mijn ouders. Naarmate ik ouder werd is mijn interesse blijven groeien. Dagelijks geniet ik van mijn favoriete muziek, of dat nu op de radio is of op mijn zelf samengestelde playlist op mijn ipod. Naar muziekconcerten gaan blijft voor mij een favoriet tijdverdrijf, met een voorkeur voor pop- en rockmuziek. Verder ken ik een heleboel mensen zelf muziek maken, en ik vraag me vaak af wat hun kansen zijn. Het leek me heel interessant eens de kans te krijgen om met een aantal muziekprogrammatoren van mijn (favoriete) muziekcentra en clubs te praten. Dit onderwerp sluit heel mooi aan bij mijn twee masteropleidingen: Communicatiewetenschappen en Cultuurmanagement. Ik hoop door deze masterproef een beter inzicht te krijgen in de werking van muziekprogrammatie in muziekcentra en clubs en daardoor mogelijks meer kansen te krijgen op gebied van werkgelegenheid in de muzieksector. Graag wil ik mijn promotor Prof. Steven Malliet bedanken om mij op weg te helpen voor het schrijven van deze masterproef en voor het geduld dat hij heeft opgebracht. Ook Tijs Vastesaeger (die in 2010 nog bij Poppunt werkte) kon me heel wat achtergrondinformatie verschaffen over de werking van de muzieksector. Alle muziekprogrammatoren die de tijd maakten voor mijn interview zijn een enorme verrijking geweest voor deze masterproef. Riet Coenen, Jan De Boever, Philip De Liser, Herman Hulsens, Patrick Keersebilck, Mike Naert en Wim Wabbes, bedankt! Tot slot nog een dikke merci aan Joris Jonkheer om zijn persoonlijke ervaringen als muziekprogrammator bij Studio Brussel te delen en aan Jens Bastiaensen en Agnes Pintens voor het nalezen van deze scriptie. Kathleen Vandendriessche, 21 augustus,

6 1. INLEIDING We kunnen steeds meer spreken van een geglobaliseerde wereld. Dit heeft gevolgen voor verschillende sectoren, zo ook de muzieksector. In muziekcentra en clubs binnen het pop- en rockcircuit in Vlaanderen, krijgen muziekprogrammatoren steeds meer aanbiedingen van zowel binnen- als buitenlandse artiesten. Kunnen ze het bos nog zien door de bomen? Door middel van welke criteria maken ze een selectie uit dit grote aanbod? In deze masterproef wordt een onderzoek gevoerd naar deze selectiecriteria en er wordt gekeken in welke mate het lokale karakter van artiesten nog een rol speelt. Eerst wordt de situatie van de Globalisering geschetst. Dit omvat Globalisering in het algemeen, Culturele Globalisering en Globalisering in de muziekwereld. Er wordt dieper ingegaan op het pop- en rockcircuit en de rol van de muziekprogrammator als gatekeeper binnen deze geglobaliseerde wereld. Vervolgens worden de onderzoeksvragen en de manier waarop het onderzoek verliep toegelicht. Alle resultaten die voortkwamen uit de diepte-interviews worden opgesomd om zo tot een antwoord te komen op de onderzoeksvragen. Tot slot volgen enkele aanbevelingen naar verder onderzoek toe. 6

7 2. THEORETISCH KADER 2.1 Globalisering Globalisering is een tendens die voorkomt in verschillende facetten van het leven: o.a. in de economie, de politiek, het sociale en het culturele. Eerst wordt er kort een beeld geschetst van wat Globalisering juist is, om zo verder te gaan naar Culturele Globalisering en meer specifiek naar Globalisering binnen de muziekwereld Wat is Globalisering? Globalisering is The flow of people, images, commodities, money, ideas, and information on a global scale, which some theorists argue is creating a homogeneous world culture (Lull, 2000, p. 285). Ritzer (2010, p. 28) gebruikt de metafoor van solids, liquids and gases om globalisering uit te leggen. Vroeger, voor er sprake was van globalisering, waren de meeste elementen op de wereld solid, solide/vast(geroest). Ook informatie had de neiging om niet ver te reizen. Volgens Ritzer is de globalisering te vergelijken met het proces van solidity naar liquidity (vloeibaarheid). Informatie blijft niet langer op één plek hangen en vloeit verder, ondermeer door nieuwe technologische ontwikkelingen op vlak van communicatie en transport, oftewel the bits provoked one world (Lubbers, 2000, p. 184). Ritzer (2010, p. 28) voegt hieraan toe dat er meer en meer sprake zal kunnen zijn van gases, namelijk de informatie die zich nog sneller, lichter en makkelijker kan verspreiden zoals gassen. Niet iedereen is echter overtuigd dat er sprake is van een geglobaliseerde wereld. Terwijl globalisten menen dat de globalisering over de hele wereld verspreid is, zeggen de sceptici het tegendeel: there is no such thing as globalization since a significant portion of the world s population is excluded from the processes associated with it (Ritzer, 2010, p. 59). 7

8 Ook Lubbers (2000, p ) wijst op deze exclusion of uitsluiting van bepaalde delen van de bevolking, hoewel hij het idee van globalisering niet ontkent. Hij verwijst hier onder andere naar de groeiende inkomensverschillen. Soros (Bishop, 2005, p. 462) merkt op dat dit onevenwicht misschien niet veroorzaakt werd door de globalisering, maar hij denkt dat de globalisering het wel versterkt heeft. Ook Lull (2000, p. 5) meent dat de kloof steeds groter wordt naargelang de technologie vooruitgaat, of zoals Bauman zou zeggen: Globalization divides as much as it unites (Bauman, 1998, in Lull, 2000, p. 5) Culturele Globalisering Globalisering wordt in wetenschappelijke literatuur vaak gerelateerd aan verschillende andere concepten. Enkele voorbeelden hiervan zijn Imperialisme, Kolonialisme, Westernization en Americanization. Men spreekt van Imperialisme wanneer het ene land macht probeert uit te oefenen over een ander land (Ritzer, 2010, p.80-81). Een onderdeel hiervan is Cultureel Imperialisme : The critical notion that the diffusion of modern cultural artifacts, images, and styles around the world is a contemporary form of cultural oppression or Imperialism. These processes favor the economic, political, and cultural interests of international superpowers such as the United States, the United Kingdom, Germany, and Japan (Lull, 2000, p. 284). Een achterliggende reden kan dan zijn dat de ene cultuur zichzelf als superieur aanziet en de andere, zogezegd minder beschaafde cultuur, wil beleren. De meest dominante imperialistiche cultuur is die van de Verenigde Staten. Kolonialisme is vergelijkbaar met Imperialisme, enkel formeler. Hierbij gaat de dominante cultuur de kolonie echt gaan besturen, ook via culturele kanalen (Ritzer, 2010, p.80). Westernization (of Verwestersing) wordt vaak in één adem genoemd met Globalisering. Het verschil tussen beide is de richting van de informatie. Bij Verwestersing wordt de westerse cultuur opgelegd aan andere landen. Bij Globalisering in het algemeen is er geen sprake van dit soort éénrichtingsverkeer. Alle landen/culturen op de wereld beïnvloeden mekaar, de informatie kan vrij 8

9 rondstromen. Americanization is vergelijkbaar met Verwestersing, maar dan met de specifieke nadruk op Amerika als dominante cultuur (Ritzer, 2010, p. 81): Americanization is defined as the export of products, images, technologies, practices, and behavior that is closely associated with America and Americans (Ritzer, 2010, p. 105). Ook op vlak van Culturele Globalisering zijn er uiteenlopende meningen (Ritzer, 2010, p.59). Globalisten zeggen dat er meer en meer naar één populaire cultuur geëvolueerd wordt, terwijl de sceptici dit tegenspreken. Zij menen dat er juist steeds meer verschillende culturen ontstaan. Binnen de culturele globalisering onderscheidt Ritzer daarom (2010, p. 274) ook nog eens drie verschillende stromingen. Cultural Differentialism, Cultural Convergence en Cultural Hybridization. Bij Cultural Differentialism ligt de nadruk op het feit dat culturen in de eerste plaats zeer verschillend zijn en dat ze daardoor enkel oppervlakkig beïnvloed worden door globale stromingen (Ritzer, 2010, p. 274). Cultural Convergence wijst op de homogeniteit die ontstaat door globalisering. Wanneer verschillende culturen mekaar beïnvloeden gaan culturen niet meer toe te schrijven zijn aan geografische locaties. Een bekend voorbeeld van deze stroming is de Amerikanisering die hierboven reeds vermeld werd. Binnen deze definitie staat Amerikaanse homogenisering vooral gelijk aan de teloorgang van een bruisend, divers, rijk en authentiek Europees cultureel leven (De Meyer, 2004, p. 1). Begrippen die hiermee in verband gebracht kunnen worden zijn Dallasificatie, Cocacolanisering en McDonaldisering (De Meyer, 2004, p. 1). Deze McDonaldisering van de maatschappij bevat 4 belangrijke dimensies: efficiëntie, berekenbaarheid, voorspelbaarheid en controle/manipulatie. Bij de fastfoodketen McDonalds moet zo snel mogelijk de honger gestild worden (efficiëntie), kwantiteit wordt gelijkgesteld aan kwaliteit (berekenbaarheid), alles wordt volgens bepaalde regels gedaan, waardoor de service en de producten hetzelfde zijn in verschillende filialen (voorspelbaarheid) en ze doen er alles aan om de klant te manipuleren om snel te eten en terug te vertrekken (controle/manipulatie). Zelfs de keuze voor ongemakkelijke zetels is dus doordacht. De doolhofstructuur van IKEA-winkels om zo de klanten te manipuleren om alle producten te bekijken is een voorbeeld van de dimensie controle van McDonaldisering. Gezien IKEA uit Zweden afkomstig is, en dus niet uit de Verenigde Staten, is dit een mooi voorbeeld van hoe Globalisering werkt (Ritzer, 2010, in Ritzer en Atalay, p ). 9

10 Uit onderzoek van Watson in Oost-Azië blijkt echter dat de McDonaldisering concurrentie krijgt van Lokalisering. Hoewel de McDonaldisering zorgde voor de inburgering van met de handen eten en frieten eten, oefende de lokale cultuur ook een invloed uit op McDonalds: in Oost-Azië geldt de term fastfood enkel voor de snelle levering van het eten, niet voor de consumptie ervan. In Hong Kong zitten studenten vaak urenlang in McDonalds om te studeren en te roddelen. Voor hen is McDonalds het equivalent van een jeugdclub (Watson, 2010, p.397). Ook krijg je lokale variaties op de standaardhamburgers van McDonalds: in Mexico wordt bijvoorbeeld de McBurrito verkocht en in India de Maharaja Mac (Burke, 2009, p. 53). Deze combinatie van Globalisering en Lokalisering brengt ons naar de laatste stroming die Ritzer beschreef, namelijk Cultural Hybridization. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat lokale en globale culturen mekaar beïnvloeden en dat zo nieuwe entiteiten bestaan (Ritzer, 2010, in Ritzer en Atalay, p ). Omdat in deze stroming het globale en lokale samensmelten wordt er ook wel over Indigenization (Lull, 2000, p. 286) of Glokalisering gesproken (Robertson, 2010, p. 335). Deze term werd in de jaren 80 in Japan reeds gebruikt in het economische jargon. Glokalisering wordt in deze context nog steeds gebruikt, waar het overeenkomt met micro-marketing: The tailoring and advertising of goods and services on a global or near-global basis to increasingly differentiated local and particular markets (Robertson, 2010, p. 335). Kraidy (2010, p. 354) deed onderzoek naar hybriditeit in lokale en globale media bij Libanese jongeren. Uit het onderzoek bleek dat de jongeren hun identiteit opbouwden door in hun dagelijkse leven gebruik te maken van zowel media uit Westerse landen (vooral de Verenigde Staten) als uit Libanon zelf. Het was niet zo dat ze zomaar alles overnamen (Latijns-Amerikaanse tele-novellas spraken hen bijvoorbeeld niet aan), maar ze lieten zichzelf beïnvloeden door verschillende culturen, onder andere op vlak van muziek, om daaruit hun eigen identiteit te vormen. In Vlaanderen kiezen de kijkers nog steeds massaal voor het Vlaamse origineel. Vlaamse fictie scoort nog steeds bij het publiek, hoewel het aanbod aan buitenlandse programma s (die goedkoper aan te kopen zijn voor de zenders) zeer hoog is (Van den Bulck, 2009, p. 25). 10

11 Glokalisering kan echter ook als negatief aanzien worden: a loss of purity, wholeness, authenticity (Nederveen Pieterse, 2010, p. 326). Sommige auteurs relativeren het idee van homogenisering als gevolg van de Globalisering. Ze gaan in tegen het idee van de homogenisering die lokale culturen vernielt en de lokale populatie uitbuit. Volgens hen wordt er te weinig rekening gehouden met de receptieve kant van Globalisering: Even the most fundamental idea that widespread representation of cultural forms leads to undifferentiated reception of those forms simply does not hold true (Lull, 2007, p. 8). Ook Mitchell (1996, p. 264) meent dat niet alle culturen globale popsterren als Madonna en Michael Jackson op dezelfde manier gaan ervaren. Ze worden op verschillende manieren geïnterpreteerd op verschillende plaatsen. Burke (2009, p. 107) is het eens met Lull en Mitchell en geeft ook aan dat niet alle culturen hetzelfde reageren op bepaalde situaties. Hij geeft het voorbeeld van de Amerikaanse soap Dallas. Deze soap werd in verschillende landen uitgezonden en werd bijgevolg dan ook anders geïnterpreteerd door de verschillende kijkers uit verschillende culturen. Russische emigranten in Israel zagen Dallas bijvoorbeeld als een satire op het Kapitalisme (Burke, 2009, p. 107). Hoewel er vaak gefocust wordt op de negatieve gevolgen van Globalisering op de lokale culturen, moet er toch nog opgemerkt worden dat er ook positieve gevolgen zijn. Door de Globalisering zijn er bijvoorbeeld een aantal globale organisaties ontstaan die instaan voor het algemene welzijn van de mensen, over de hele wereld. Een voorbeeld hiervan is het internationale Red Cross oftwel Rode Kruis dat zijn werk zeer goed doet op lokaal niveau (Lull, 2000, p. 231) Globalisering in de Muziekindustrie Uit literatuur van Lull & Wallis (1992) blijkt dat er al een soort van Globalisering (onder de naam Transculturalisering) optrad in 1957, namelijk bij het begin van de bezetting in Zuid-Vietnam door de Amerikanen. De Vietnamese muzikanten probeerden aan Amerikaanse platen te geraken. Het was belangrijk voor hen om die muziek te kunnen spelen omdat ze graag (goedbetaalde) jobs wilden krijgen in muziekclubs waar de Amerikaanse soldaten kwamen. Op de radiozender van de Amerikaanse troepen werd in die tijd ook veel Britse muziek gespeeld en 11

12 hierdoor leerden de Vietnamese muzikanten de Beatles en de Rolling Stones kennen. De jukeboxen in restaurants in Saigon staken dan weer vol met Franse ballades, nog van voor de Amerikaanse invasie. De Vietnamese muzikanten vonden ook nog inspiratie bij de Eurodisco bands (die op hun beurt reeds een versmelting waren van verschillende andere muziekstijlen). De muzikanten speelden covers van o.a. Modern Talking, waarbij ze de originele engelse teksten soms aanvulden met Vietnamese vertalingen. Al deze verschillende muziekstijlen waarmee zij in contact kwamen zorgden ervoor dat ze een eigen sound en een eigen culturele identiteit konden creëren (Lull & Wallis, 1992, p ). Figuur 1: The Continual Process of Transculturation (Lull & Wallis, 1992, p. 134) Ook bij andere muziekgenres, zoals Reggae (Alvarez, 2008; Bennett, 2003) en Rap (Barrer, 2009; Bennett, 2003) zien we een grote verspreiding over de hele wereld. In beide stijlen zien we een zoektocht naar gelijkenissen tussen de verschillende culturen, maar zeker ook lokale adaptaties van de algemene stijl. Bij de Rapmuziek in Slovakije gaat het bijvoorbeeld niet over de blingbling-factor en over rivaliteit tussen bendes. Wat wel sterk terugkomt in de lyrics, en dus trouw blijft aan het origineel, is het gebruik van Marihuana (Barrer, 2009, p. 68). Globalisering heeft ook recenter een grote invloed (gehad) op de muziekindustrie. Volgens Burnett (1996) is er in de muziekwereld sprake van horizontale en verticale integratie. Grote platenmaatschappijen kopen kleinere op om zo een 12

13 groter deel van de markt op zich te nemen. Terwijl er vroeger nog een heleboel verschillende platenmaatschappijen bestonden, is er in 2004 nog een overgang geweest van de Big Five naar Big Four, omdat Sony en BMG samengegaan zijn (Bishop, 2005, p. 443). Dit proces noemen we horizontale integratie. Door deze integratie wordt de muziekindustrie gedomineerd door 4 belangrijke platenmaatschappijen, namelijk Universal, Sony BMG, EMI en Warner. Universal 31 % Sony BMG 15 % EMI 15 % Warner 8 % Totaal 69 % Tabel 1: Marktaandeel in 2008 (Van der plas & Vastesaeger, 2009, p. 234) Uit de tabel kunnen we opmaken dat een kleine 70% van de muziekmarkt in handen is van deze vier grote internationale platenmaatschappijen. De overige 30 procent is verdeeld over vele kleine independent labels (van der Plas & Vastesaeger, 2009, p. 234). De verticale integratie in de muzieksector komt naar voor wanneer bedrijven gaan instaan voor het product, van in het beginstadium tot en met het eindproduct. The phonogram company buys up the existing recording studios, cd pressing and cassette copying plants, printing works, distribution companies and retail outlets (Burnett, 1996, p. 16). Zo kan het gebeuren dat een artiest een plaat opneemt in een muziekstudio van een bepaald bedrijf, dat zijn CD een review krijgt in een magazine dat uitgegeven wordt door het bedrijf en verkocht wordt in een winkel die eigendom is van datzelfde bedrijf (Longhurst, 2008, p. 31). Een ander gevolg van de Globalisering is dat muziek kan opgenomen worden op verschillende plaatsen om toch samengebracht te worden tot één nummer (Lull, 1992, p. 11). De muzikanten hoeven niet meer fysiek in dezelfde ruimte aanwezig te zijn om een gezamenlijk nummer op te nemen. De drummer kan zijn opname bijvoorbeeld vanuit de Verenigde Staten doorsturen naar België, waar ook nog de zang toekomt van de zanger in Australië om zo het nummer hier in België verder op te nemen met de andere muzikanten. Dit is misschien een extreem geval, maar het komt wel vaak voor dat in samenwerkingsverbanden 13

14 tussen bijvoorbeeld een DJ en een zangeres, de twee mekaar pas in het echt ontmoeten nadat het nummer reeds opgenomen is. Maar ook hier kunnen weer kritieken opgeworpen worden tegen de Globalisering. Burnett (1996, p. 10) en De Meyer (2004, p.3) geven aan dat er een verschuiving aan de gang is in de muziekindustrie. In tegenstelling tot voorheen wordt de muziekindustrie gecontroleerd (en gedomineerd) door Europese en Japanse multi-media-bedrijven, in plaats van Amerikaanse. Verder is de Europese Unie sinds 1988 de grootste markt voor de verkoop van geluidsdragers. We kunnen uit deze gegevens opmaken dat zowel op vlak van productie als op vlak van consumptie de Amerikanisering toch met een korrel zout genomen moet worden. Het is inderdaad zo dat er een sterke integratie is binnen de muziekwereld. Een voorbeeld daarvan zijn de auteursverenigingen die hun activiteiten over heel Europa spreiden. Deze integratie zien we ook bij de muziekgerelateerde media, met als grote voorbeeld MTV Europa. Deze zender is niet gewoon een kopie van de Amerikaanse zender MTV, maar geeft echt een Europese identiteit mee (De Meyer, 2004, p. 3-5). In het begin van hun werking dachten ze nochtans One world, one image, one channel (Adelt, 2005, p. 282). Ze moesten daarop terugkomen en maakten eerst een aparte zender voor Europa (MTV Europe) en nadien zelfs nog onderverdelingen per land. Het was belangrijk dat de zender echt een lokale identiteit aannam, anders sloeg het niet aan bij het publiek. Bij MTV India spreken de VJ s bijvoorbeeld Hinglish, een combinatie van Engels en Hindi (Adelt, 2005, p ). De strategieën van de muziekindustrie vandaag de dag zijn samen te vatten onder de hoofding denk globaal én regionaal tegelijk (De Meyer, 2004, p. 4) of om het met de slogan van Sony te zeggen: Think Globally, Act Locally (Van Poecke & Van Bulck, 1994, p. 14). De grote muziekbedrijven zijn zich bewust van het belang van de lokale markt. Naast de globale markt blijven ze dus ook oog hebben voor de lokale markt, met een dubbel doel: de lokale markt te voorzien met lokale producten, maar ook talent op te sporen dat mogelijk een cross-over potentieel bezit voor de globale markt (De Meyer, 2004, p4-5). Het is ook belangrijk om op te merken dat het niet is omdat het aanbod aan Amerikaanse media aanwezig is in Europa, en meer bepaald in België, dat de consument daar automatisch de voorkeur aan zal geven. Een voorbeeld daarvan uit de televisie-sector is de top 20 van meest bekeken televisieprogramma s. In 2004 schreef De Meyer daarover dat in die top 20 slechts een enkele keer een programma voorkwam van Amerikaanse oorsprong (De Meyer, 2004, p.2). Ook 14

15 doen niet alle Amerikaanse muziekgenres het goed op de Vlaamse markt. Country- of gospel-muziek doen het in Europa bijvoorbeeld niet goed, in tegenstelling tot de Amerikaanse popmuziek (De Meyer, 2004, p.20). De Amerikaanse hip hop muziek doet het dan weer wel goed in België, hoewel dit volgens Hesmondhalgh niet de mainstream muziekstijl is in Amerika. Amerikaanse muziek representeert als exportproduct dus niet steeds de typische Amerikaanse waarden (Kuppens, 2008, p ). Er zijn dus toch een aantal zaken die in de richting wijzen van een afzwakkende Amerikanisering. Wat we binnen de muziekindustrie echter niet over het hoofd mogen zien is de Angelsaksische eenrichtingsstroom (De Meyer, 2004, p. 3-5). Lull (2000) meent dat voor mensen buiten de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk het Engels staat voor o.a. het imperialisme, Rock n Roll, het Internet, Disney, McDonalds, Wanneer Engels niet je moedertaal is, betekent het dat globaal genomen, je cultuur niet on top is (Lull, 2000, p. 143). Ook Rupke en Blank (2009, p. 131) beamen dat het beheersen van de Engelse taal in China een teken is van status. In Europa is het natuurlijk moeilijker om producten van de ene naar de andere markt te verspreiden, omwille van de grote taalverscheidenheid. De tekst is nu eenmaal een essentieel onderdeel van een nummer (Lull, 2000, p. 143). Ook Mitchell (1996, p. 264) en Negus (2001, p. 19) beamen dat de Angelsaksische landen zeer dominant zijn. De Meyer (2004, p. 8) haalt aan dat het Belgische nummer Pump up the jam of Technotronic de eenrichtingsstroom binnen de dance-muziek deed omdraaien, maar deze dancemuziek is dan ook overheersend engelstalig. Over de taal-component bij muziek in tijden van Globalisering zou er een heel onderzoek gevoerd kunnen worden. Er werd voor gekozen om in deze masterproef deze tendens wel aan te halen, omdat dit zeker relevant is voor het onderzoek, maar hierop niet dieper in te gaan. 2.2 Populaire muziek in een geglobaliseerde wereld In het onderzoek dat volgt op deze literatuurstudie werd ervoor gekozen om enkel toe te spitsen op de genres popmuziek en rockmuziek. In de volgende hoofdstukken wordt er dan ook nagegaan in welke mate de Globalisering ook op dit genre een effect heeft. 15

16 2.2.1 Wat is Populaire muziek? Net als de term Populaire Cultuur is de term Populaire Muziek niet makkelijk te definiëren. Als we de definitie volgen van populaire cultuur, zoals ze komt uit het Latijn, cultuur van de mensen (Lull, 2000, p.265), kunnen we ook voor populaire muziek zeggen dat deze van de mensen komt. Volgens De Meyer (2004) kunnen we echter niet spreken over een populaire cultuur als homogeen gegeven. Wanneer we dit doortrekken naar de muziekwereld wil dit zeggen dat er ook geen homogene populaire muziek is. Een andere definitie die vaak aan popmuziek wordt gegeven is die van de zeer gecommercialiseerde muziek. Dit hangt dan samen met een zo groot mogelijk publiek bereiken en zoveel mogelijk CD s verkopen. Welke muziek is dan populair? Dat kan heel makkelijk nagegaan worden wanneer men de lijsten van bestverkopende CD s gaat bekijken (Burnett, 1996, p.36-37). Hier zou nu een hele lange discussie kunnen volgen tussen verschillende academici die elk hun eigen definities toekennen aan populaire muziek, maar dat is niet de focus in deze masterproef. In het volgende hoofdstuk wordt aangegeven op welke manier in deze masterproef wordt omgegaan met de term popmuziek Wat is Pop- en Rockmuziek? Bij de afbakening van het muziekgenre voor deze masterproef werd er gebruik gemaakt van de opdeling in de Muzikantengids (van der Plas en Vastesaeger, 2009). In Vlaanderen kunnen we spreken van drie verschillende muziekcircuits: pop/rock, het cultuurcircuit en het commerciële circuit. In het cultuurcircuit vinden we vooral jazz, folk, wereldmuziek en kleinkunst. In het commerciële circuit draait alles om hits en marktwaarde. Optredens worden meestal geregeld door het management van de artiesten zelf. Het gaat hier dan vooral om namen als Laura Lynn, Dana Winner en Clouseau. Het derde circuit, hetgene aan bod komt in deze masterproef, is het pop/rockcircuit. Het pop/rockcircuit is bij uitstek het werkterrein van de pop-, rock- en alternatieve rockbands (van der Plas & Vastesaeger, 2009, p. 148). Deze bands hebben een typisch carrièreverloop. Eerst spelen ze covers en nadien eigen nummers voor vrienden en kennissen, in plaatselijke jeugdhuizen of muziekcafé s. Ze doen mee aan demowedstrijden en vrije podia. Een volgende stap is meedoen aan rockwedstrijden van de provincie (zoals Rockvonk en Frappant). Ze maken hun eerste opnames en maken een online-profiel aan. Hierdoor krijgen ze meer fans en boeken ze meer optredens. De artiesten treden 16

17 steeds vaker op in verschillende jeugdhuizen, kleine zalen en festivals. Met wat geluk mogen ze eens in het voorprogramma spelen van een bekendere groep. Door mee te doen aan Humo s rockrally kunnen ze ontdekt worden door bookers of managers en kunnen ze mogelijk tekenen bij een platenfirma. De volgende stap die ze maken is vooral in muziekclubs spelen. Voorbeelden uit het Clubcircuit zijn N9 in Eeklo, 5 voor 12 (Petrol) in Antwerpen en Cactus in Brugge. Ook andere middelgrote concertzalen zoals AB in Brussel, Vooruit in Gent en het Depot in Leuven geven op dat moment gewenste podiumkansen. Als kers op de taart volgen er nog festivals als Werchter of Pukkelpop of een uitverkocht Sportpaleis. Ook de grens oversteken behoort nu tot de mogelijkheden (Van der Plas & Vastesaeger, 2009, p ). Lull had in 1992 een zeer concrete visie op wat Rockmuziek juist was: Rock really means white music, hard edged, guitar based, trebly, aggressive (Lull, 1992, p. 20). Volgens hem is het belangrijkste publiek voor de rockmuzikanten de leeftijdsgroep jongeren en daardoor beperken de lyrics zich vooral tot onderwerpen als ouders, bazen en leerkrachten. Als het gaat over problemen zijn deze meestal gerelateerd aan seks en relaties (Lull, 1992, p. 3-4). Hij haalt hier zeker elementen aan die we inderdaad vaak terughoren in rockmuziek, maar zijn visie is toch wel zeer beperkend. De Meyer (2004, p. 20) verwijst namelijk naar Amerikaanse rock (en pop)muziek als muziek met zwarte roots. Over populaire muziek zei Lull (1992, p. 4) dat de nummers populair worden wanneer bepaalde delen ervan de aandacht van het publiek kunnen vasthouden. Deze delen worden hooks genoemd, referring to their ability to capture and hold the interest of listeners (Lull, 1992, p. 4). Populaire muziek staat volgens hem dan ook bekend als de typische radiomuziek. Nummers die langer dan 2 à 3 minuten duren (en daardoor dus minder radio-vriendelijk zijn), worden door hem als alternatieve muziek gedefinieerd (Lull, 1992, p.8) Effecten van Globalisering op Pop- en Rockmuziek Een eerste belangrijk effect van de Globalisering vinden we bij de muziekproductie en verkoop. De globale CD- (en cassette) verkoop werd in 1990 overduidelijk gedomineerd door de Angelsaksische landen. 17

18 Verenigde Staten 31% Japan 12% Duitsland 9% Verenigd Koninkrijk 9% Frankrijk 7% Australië 2% Italië 2% Tsjechië 1% Nieuw-Zeeland 1% Tabel 2: Percentage globale CD-en cassetteverkoop in 1990 (Mitchell, 1996, p. 264). Uit de tabel kunnen we afleiden dat een goede 40% van de verkoop Engelstalige muziek was. Dit wil zeggen dat de Angelsaksische cultuur op deze manier veel lokale culturen kon bereiken en bijgevolg ook beïnvloeden. Uit onderzoek van Adelt (2005, p. 280) bleek dat in 2002 slechts 42,7 % van de muziek die uitgebracht werd in Duitsland van nationale afkomst was. Dit cijfer lijkt inderdaad vrij laag, zeker wanneer het vergeleken wordt met 70% in Brazilië en 90% in de Verenigde Staten. De eigenlijke verkoop van muziek van Duitse artiesten is zelfs nog lager: slechts 26,5% van de CD-verkoop is uitgesproken Duits van afkomst. In België ligt dat percentage hoger: in 2008 was zowat 40% van de best verkochte albums van lokale bands (van der Plas & Vastesaeger, 2009, p. 235). Van deze 40% die verkocht worden, scoren popmuziek (52%) en rock/metal/alternative (23%) het hoogst (van der Plas & Vastesaeger, 2009, p. 235). Zoals in deze masterproef reeds aangehaald werd, is het niet zo dat mensen de populaire muziek die overwaait uit o.a. de Verenigde Staten allemaal op dezelfde manier gaan interpreteren en ervaren. Een voorbeeld dat Adelt (2005, p ) aanhaalt van hoe receptie heel anders is binnen verschillende culturen is de Duitse rockband Rammstein. Ze zijn populair in het buitenland omwille van het Duitse stereotiep waar ze voor staan: being technically versatile, cold-blooded, and aggressive (Adelt, 2005, p. 288). Voor het duitstalige publiek is Rammstein dan weer vooral interessant omwille van de ironie in de muziekteksten die gaan over de Nazi s. Mensen gaan niet enkel muziek anders interpreteren binnen verschillende culturen, ze gaan ook gewoon voorkeuren creëren voor bepaalde 18

19 genres. Een voorbeeld hiervan vinden we in China. Daar is Amerikaanse popmuziek zeer in trek, maar dan wel een zeer specifiek genre: easy listening, country, and softer covers of oldies (Rupke & Blank, 2009, p. 127). Enkele voorbeelden van Amerikaanse artiesten die in de smaak vallen bij Chinese studenten, zijn Céline Dion (hoewel ze eigenlijk Canadese is) met My heart will go on en Country Roads van John Denver. Het is opvallend dat deze muziek niet meteen de muziek is uit de recente top 40. Hoe komt het dat deze muziek zo geliefd is? De teksten bevatten vaak bepaalde waarden die zeer belangrijk zijn voor het Chinese publiek. Het gaat over het belang van het vaderland en over langdurige, langzame romances, waarden die in China nog steeds belangrijk zijn. Verder is het belangrijk om aan te geven dat er in China ook strenge controles zijn op rockmuziek. Veel rockmuziek wordt niet getolereerd en wordt gecensureerd omdat het niet past binnen de Chinese cultuur. In muziekwinkels wordt er Amerikaanse popmuziek verkocht, maar dan wel eerder Whitney Houston dan Britney Spears. De klassiekers van o.a. Céline Dion en Whitney Houston worden verder in leven gehouden in de vele karaokebars die te vinden zijn in China (Rupke & Blank, 2009, p ). Naast een andere interpretatie van pop- en rockmuziek worden er ook vaak adaptaties gedaan van bestaande muziekgenres, onder de noemer Glokalisering. In Brazilië was in de jaren 80 een mix ontstaan in de rockmuziek. Deze rockmuziek was geïnsprireerd door de originele white rock, maar naast een toevoeging van Braziliaanse ritmes, was er ook een aanpassing in de muziekteksten. In de lyrics kwamen namelijk zowel nationale als internationale politieke kwesties aan bod (Béhague, 2006, p. 87). In Hawaï werd Jamaicaanse reggae overgenomen in de vroege jaren 90. De Hawaïanen maakten adaptaties van bestaande nummers, met meer lokale betekenis door de tekst aan te passen. Deze muziekstijl wordt door Weintraub (1998, p. 76) Jawaiian Music genoemd. De teksten zijn zeer lokaal gebonden en gaan dus vooral over liefde, de alohaspirit en a symbolic connection to the past (Weintraub, 1998, p. 80). Maar het is niet zo dat er een eenrichtingsstroom is van Amerikaanse invloeden op andere culturen. De Amerikaanse popster Madonna maakt bijvoorbeeld zelf gebruik van Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse invloeden in haar muziek (Lull, 1992, p. 18) Gatekeepers in Pop- en Rockmuziek Gatekeepers are the people who make key decisions about whether or not to select certain materials for production and distribution (Burnett, 1996, p. 81). 19

20 Traditioneel gezien vallen hieronder vooral A&R-managers van platenfirma s en muziekprogrammatoren bij radiozenders (Burnett, 1996, p.81). De A&R-manager (Artist & Repertoire), werknemer bij een platenmaatschappij, zoekt nieuw talent en onderhoudt contacten met artiesten (van der Plas & Vastesaeger, 2009, p. 236). Om verder te geraken in je carrière is het als muzikant belangrijk om deze gatekeeper te overtuigen. Het spreekt voor zich dat A&R-managers van de Big Four dan een enorme controle uitoefenen op de muziekwereld (Bishop, 2005, p. 445). Negus (2001, p ) polste bij A&Rmanagers naar de criteria die ze hanteerden om artiesten te selecteren. Daaruit kwam zeer duidelijk het belangrijkste criterium naar boven: het buikgevoel. Verschillende A&R-managers gaven aan dat ze bij het beluisteren van nieuwe muziek vooral met hun buikgevoel reageren. De ene noemt dit een buzz die hij moet voelen, de andere heeft het over een gevoel van enthousiasme dat hij moet krijgen bij het beluisteren van een nummer. De belangrijkste criteria die aangehaald worden voor een pop- en rockact zijn: de kwaliteit van het liveoptreden, de originaliteit en kwaliteit van de nummers, de kwaliteit van de opnames van zang en muzikanten, de uitstraling en het voorkomen van de muzikanten, de motivatie, het enthousiasme van de artiesten en er wordt ook gekeken naar wat de artiest reeds bereikt heeft (Negus, 2001, p. 53). Rothenbuhler en McCourt (1992) kwamen tot de bemerking dat radiomuziekprogrammatoren ook zeer cruciaal zijn in de muziekwereld, omdat zij bepalen welke nummers gedraaid worden op de radio. Niet het publiek maar wel de programmatoren bepalen welke nummers op de radio komen: airplay actually precedes, rather than follows, popularity for specific songs (Rothenbuhler en McCourt, 1992, p. 102). Er werd in 1982 bijvoorbeeld amper rekening gehouden met verzoekjes die ze kregen van de luisteraars. De weinige luisteraars die echt bellen naar een radiostation waren voor de muziekprogrammatoren niet representatief voor hun typische radiopubliek. Van den Bulck (2009, p. 20) geeft aan dat cultuurpessimisten in zulke gevallen spreken over een schijndemocratie. Het publiek heeft volgens hen slechts het idee van democratie, maar het is er in werkelijkheid niet volgens de cultuurpessimisten. In plaats van zich door het publiek te laten inspireren gingen muziekprogrammatoren bij de radio vooral gaan kijken naar wat andere radiozenders draaiden. Ook MTV werd een belangrijke zender om te volgen in Dit was vooral zo na een incident bij het radiostation AOR : daar werd de band Stray Cats niet gedraaid op de radio, vanwege te risky voor het publiek. Ze werden wel gedraaid op MTV en 20

(uitgesproken door kabinetsadviseur Jan Vermassen)

(uitgesproken door kabinetsadviseur Jan Vermassen) Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 26 februari Heropening Muziekcentrum Samenwerking Ancienne Belgique Vlaanderen als internationale draaitafel (uitgesproken

Nadere informatie

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête

M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag beïnvloeden de ontwikkelingen in de globale retailmarkt. Dat blijkt uit de enquête DigitasLBi presenteert nieuwe enquête over wereldwijd winkelgedrag en onthult enkele belangrijke trends voor Belgische markt Brussel, 24 april, 2014 M-commerce, sociale media en veranderend winkelgedrag

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten BELANGRIJK: Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar

Nadere informatie

Olon onderzoek lokale media landelijk. 2 april 2014 Sandra van Laar en Dirk Pieterse

Olon onderzoek lokale media landelijk. 2 april 2014 Sandra van Laar en Dirk Pieterse Olon onderzoek lokale media landelijk 2 april 2014 Sandra van Laar en Dirk Pieterse Inhoud Inleiding & Definities Samenvatting Achtergrond Lokale nieuwsvoorziening & Informatiebehoefte Bekendheid (van

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Muziek en Werk

Samenvatting onderzoek Muziek en Werk Samenvatting onderzoek Muziek en Werk In opdracht van Randstad zijn er twee onderzoeken uitgevoerd door R2Research. Met het eerste onderzoek is het fundament gelegd voor de link tussen Werk en Muziek.

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. 1 Inleiding pg.5. 2 Identiteit & Imago pg.7. 3 Ervaar het merk pg.9. 4 Kernwaarde & Merkpropositie pg.11

Inhoud. Voorwoord. 1 Inleiding pg.5. 2 Identiteit & Imago pg.7. 3 Ervaar het merk pg.9. 4 Kernwaarde & Merkpropositie pg.11 Voorwoord Voor u ligt het Merkdocument van Nick Pilmeyer. Nick Pilmeyer is een sing/song writer die gebrand wilt worden. Dit document zorgt voor duidelijkheid in het proces om een goede branding te maken

Nadere informatie

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten,

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, presenteert Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, wil Poppunt samen met steden en gemeenten, jeugdhuizen en -verenigingen, scholen, clubs, concertzalen,

Nadere informatie

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten,

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, presenteert Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, wil Poppunt samen met steden en gemeenten, jeugdhuizen en -verenigingen, scholen, clubs, concertzalen,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers)

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) FEDERGON OPDRACHTGEVERS BEOORDELEN INTERIM MANAGEMENT PROVIDERS POSITIEF Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) Tevredenheidsonderzoek bij de klanten van interim management

Nadere informatie

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen vanaf donderdag 7 november wekelijks om 21.05 op VIER

De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen vanaf donderdag 7 november wekelijks om 21.05 op VIER De Beste Singer-Songwriter van Vlaanderen vanaf donderdag 7 november wekelijks om 21.05 op VIER Vanaf donderdag 7 november gaat Lisa Smolders samen met Frank Vander linden en Sarah Bettens op zoek naar

Nadere informatie

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Regionale infokantoren algemene resultaten Onderzoek uitgevoerd door Guidea in samenwerking met Toerisme Vlaanderen 1 Doelstellingen en Methodologie 3 1 Achtergrond

Nadere informatie

De mobiliteit van talent in de socialprofitsector In-, door- en uitstroom Een onderzoek bij meer dan 4000 werknemers uit de sector

De mobiliteit van talent in de socialprofitsector In-, door- en uitstroom Een onderzoek bij meer dan 4000 werknemers uit de sector De mobiliteit van talent in de socialprofitsector In-, door- en uitstroom Een onderzoek bij meer dan 4000 werknemers uit de sector Luc Dekeyser, 2012 Talent groeit als je het ruimte geeft Groeit een goudvis

Nadere informatie

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN

PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN PROJECTOPROEP FESTIVALBEELD EUROPALIA.TURKEY (2015) PROJECTOPROEP GERICHT TOT GRAFISCHE ARTIESTEN/ONTWERPERS/PROFESSIONELEN KALENDER 23.06.14 : Deadline project 15.07.14 : Preselectie en interview met

Nadere informatie

Een beter imago begint bij jezelf

Een beter imago begint bij jezelf Een beter imago begint bij jezelf David Kok in gesprek met Thomas Marzano Gemeenten, ambtenaren, de politiek, de overheid als geheel: we kampen met een imagoprobleem. We doen ons werk (vaak) niet goed,

Nadere informatie

DE VERHOUDING TUSSEN PRIJZEN EN GAGES EN HET LOON VAN DE ARTIEST: ANALYSE VAN DE SITUATIE VANUIT HET STANDPUNT VAN DE ALTERNATIEVE MANAGER

DE VERHOUDING TUSSEN PRIJZEN EN GAGES EN HET LOON VAN DE ARTIEST: ANALYSE VAN DE SITUATIE VANUIT HET STANDPUNT VAN DE ALTERNATIEVE MANAGER DE VERHOUDG TUSSEN PRIJZEN EN GAGES EN HET LOON VAN DE ARTIEST: ANALYSE VAN DE SITUATIE VAN HET STANDPUNT VAN DE ALTERNATIEVE MANAGER Hoe bepaal ik een uitkoopsom? Om te starten maak ik alvast een opdeling

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

1. Luister je naar de radio?

1. Luister je naar de radio? Muziek In hoeverre ben je het (on)eens met de volgende stellingen? 10 95% 1. Luister je naar de radio? (n=538) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 5% Ja Nee Weet niet Toelichting: Ja Alleen naar muziek De hele dag door...3fm

Nadere informatie

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013 XL 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Ju i 2014 2 AANTAL OVERNACHTINGEN NAAR VERBLIJFSMOTIEF,

Nadere informatie

Sessie 7 en 8: Studio Cactus, De Invasie, Vliegwerk en Nerdlab

Sessie 7 en 8: Studio Cactus, De Invasie, Vliegwerk en Nerdlab Sessie 7 en 8: Studio Cactus, De Invasie, Vliegwerk en Nerdlab De invasie =platform voor beginnende ontwerpers, bestaat sinds 3 jaar, draait op vrijwilligers Filosofie -Kansen bieden aan beginnende, jonge

Nadere informatie

THE WEB 3.0 CLOTHING BUYING EXPERIENCE. Masterproef Propositie

THE WEB 3.0 CLOTHING BUYING EXPERIENCE. Masterproef Propositie THE WEB 3.0 CLOTHING BUYING EXPERIENCE Masterproef Propositie Tom Knevels Communicatie & MultimediaDesign 2011-2012 KERNWOORDEN Online in combinatie met offline kopen, beleving/ervaring, vertrouwen, kledij

Nadere informatie

Country factsheet - April 2016. België

Country factsheet - April 2016. België Country factsheet - April 2016 België Inhoud Inleiding 3 Wat kopen de Belgische klanten online? 4 Populaire betaalmethodes 4 Populaire leveringsmethodes 5 Populaire online platformen 5 Over de grenzen

Nadere informatie

Ivar Key Oosterloo. Over muziek, The Voice of Holland en Deventer

Ivar Key Oosterloo. Over muziek, The Voice of Holland en Deventer Ivar Key Oosterloo Over muziek, The Voice of Holland en Deventer Hij is dit najaar een van de favorieten voor de titel Voice of Holland 2012. Hij schrijft zijn eigen muziek en treedt al jaren op met zijn

Nadere informatie

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Nadat uit onderzoek bleek dat minder dan een kwart van de 50-plussers voldoende beweegt of

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5)

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Web van begrippen Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Inleiding In thema 1 begin je de wereld te verkennen aan de hand van de

Nadere informatie

2013 Monitoring Report

2013 Monitoring Report 2013 Monitoring Report Executive summary Monitoring 2013 TV advertsing Websites Basisscholen Conclusie 2013 Monitoring Report Executive summary & Key findings Verantwoorde reclame en marketing naar kinderen

Nadere informatie

Gedrag en ervaringen van professionele afnemers op de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt VREG - TECHNISCH RAPPORT

Gedrag en ervaringen van professionele afnemers op de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt VREG - TECHNISCH RAPPORT Gedrag en ervaringen van professionele afnemers op de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt VREG - TECHNISCH RAPPORT 10 september 2014 INHOUDSOPGAVE 1. TECHNISCH RAPPORT...3 1.1. Universum en steekproef...

Nadere informatie

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016

Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Rapport Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 INHOUDSOPGAVE Inleiding - 2 - Wat vindt men belangrijk aan het aanbod van kunst en cultuur in Den Haag? - 3 - Hoe

Nadere informatie

Trendbarometer hotels 2012 Finaal rapport

Trendbarometer hotels 2012 Finaal rapport Trendbarometer hotels 2012 Finaal rapport Trendbarometer hotels 2012 Inlichtingen Dagmar.Germonprez@toerismevlaanderen.be Tel +32 (0)2 504 25 15 Verantwoordelijke uitgever: Peter De Wilde - Toerisme Vlaanderen

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen

Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek over het spreken van het Frans door de inwoners van Vlaanderen Onderzoek uitgevoerd voor de vzw: Association pour la Promotion de la Francophonie en Flandre September 2009 Dedicated Research

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

Treatment Intellectueel eigendom, de rechten zijn oneerlijk verdeeld.

Treatment Intellectueel eigendom, de rechten zijn oneerlijk verdeeld. Treatment Intellectueel eigendom, de rechten zijn oneerlijk verdeeld. Lesley Adu-Darkwah John Martens Marleen van Rijn Hoofdvraag In hoeverre is het terecht of onterecht dat een mode-ontwerp moeilijker

Nadere informatie

Europese programma s en films vertegenwoordigen driekwart van de uitzendingen met de grootste kijkdichtheid

Europese programma s en films vertegenwoordigen driekwart van de uitzendingen met de grootste kijkdichtheid IP/09/840 Brussel, 28 mei 2009 Europese programma s en films vertegenwoordigen driekwart van de uitzendingen met de grootste kijkdichtheid In Europa vervaardigde films en televisieprogramma s blijven Europese

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Factsheet. Onderzoek uitgevoerd door Direct Research in opdracht van Pepsi, onder 500 jongeren in de leeftijd van 18 t/m 24 jaar.

Factsheet. Onderzoek uitgevoerd door Direct Research in opdracht van Pepsi, onder 500 jongeren in de leeftijd van 18 t/m 24 jaar. Factsheet Nederland dj-land Onderzoek uitgevoerd door Direct Research in opdracht van Pepsi, onder 500 jongeren in de leeftijd van 18 t/m 24 jaar. 38% lijkt het remixen van een track leuk. In de grote

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU

2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner. 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU FEST! M O R A DA S T I DU 1. Duits is de meest gesproken moedertaal in de EU 2. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner Ongeveer twintig procent van de EU-burgers heeft Duits als moedertaal. Dat

Nadere informatie

Audiomarkt algemeen. Deze publicatie geeft ook meer informatie over de resultaten van de maatschappijen die op de Nederlandse markt actief zijn.

Audiomarkt algemeen. Deze publicatie geeft ook meer informatie over de resultaten van de maatschappijen die op de Nederlandse markt actief zijn. Audiomarkt algemeen NVPI is de brancheorganisatie van de entertainmentindustrie en behartigt de belangen van muziekmaatschappijen, uitgevers van videoproducten en uitgevers van interactieve software. Jaarlijks

Nadere informatie

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan:

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan: NEDERLANDS, TENZIJ Onderzoek Vakgroep Marktkunde en Marktonderzoek RUG In dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: Welke factoren zijn op dit moment van invloed op de beslissing of Nederlandse

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

Omarm de cloud. Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s

Omarm de cloud. Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s Omarm de cloud Een onderzoek naar de acceptatie van cloud computing onder Europese MKB s Introductie Cloud computing symboliseert een grote verschuiving in de manier waarop ITdiensten worden geleverd binnen

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Omnichannel klantcommunicatie Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Inhoud Wat is omnichannel? Hoe kom je er? Wat betekent dit voor de documentprofessional? Omnichannel retail Winkel website

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht. Je stelt doelen, neemt de verantwoordelijkheid en streeft naar het beste resultaat

Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht. Je stelt doelen, neemt de verantwoordelijkheid en streeft naar het beste resultaat 08720 Artiest muziek 10-04-2008 08:37 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 5 6 Werken als muzikant Artiest Muziek Wat laat je zien? Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht Je zet ideeën om in concepten

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Promoveren : gekkenwerk!

Promoveren : gekkenwerk! Promoveren : gekkenwerk! 1. Een onderwerp vinden Neem je broedtijd: zeer functioneel Blijf dicht bij jezelf Jij moet het boeiend blijven vinden Mijn zoektocht Poging I: september 2005 Innovatie op entertainment

Nadere informatie

ICO 2020: meer dan 1 op 3 bedrijven voert een strategisch competentiebeleid

ICO 2020: meer dan 1 op 3 bedrijven voert een strategisch competentiebeleid ICO 2020: meer dan 1 op 3 bedrijven voert een strategisch competentiebeleid Delagrange, H. 2011. IOA 2011: Indicatoren voor het Pact 2020: ICO 2020 en product- of dienstinnovatiecijfer. Sociaal-Economische

Nadere informatie

INLEIDING My community Het kiezen van een geschikt platform Twitter Facebook Conclusie Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina

INLEIDING My community Het kiezen van een geschikt platform Twitter Facebook Conclusie Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina 2 INLEIDING My community 4 Het kiezen van een geschikt platform 4 Twitter 4 Facebook 5 Conclusie 5 Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina 5 Facebook groep 6 Verschillen tussen Facebook pagina

Nadere informatie

Leandro Valentino Obrie

Leandro Valentino Obrie Leandro Valentino Obrie Address: Personal Website: http://www.leandrovalentino.com Summary Mijn naam is Leandro Valentino Obrie, een ondernemende senior branding specialist met ca 6 jaar ervaring in social

Nadere informatie

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 Rapport Signaal Uitgave Auteurs Informatie Onderzoek en Integrale Vraagstukken Nr X, Jaargang 2004 Oplage Redactieadres Internet / Intranet X exemplaren Gemeente Den Haag OCW-intranet/Organisatie Postbus

Nadere informatie

Onderzoek naar de employer brands van de grootste Belgische bedrijven

Onderzoek naar de employer brands van de grootste Belgische bedrijven Onderzoek naar de employer brands van de grootste Belgische bedrijven Persconferentie Randstad Award 2013 Jan Denys & Patrick Dupont Brussel, 21 maart 2013 Waarom is Randstad Award uniek? 1. Om bedrijven

Nadere informatie

Randstad & Muziek basisonderzoek

Randstad & Muziek basisonderzoek Randstad & Muziek basisonderzoek Randstad & Muziek Inhoudsopgave HK 1: Opzet en aanleiding onderzoek Inleiding......3 Onderzoeksopzet...4 Onderzoeksverantwoording...5 Muziekbeleving toelichting...6 HK

Nadere informatie

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Virtual Popstar is in het kort een gratis te spelen online dress-up community game. Het is een website gericht op tieners

Nadere informatie

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen

Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Viral Social Games B.V. www.virtualpopstar.com Drogteropslagen 103 7776SL Slagharen Virtual Popstar is in het kort een gratis te spelen online dress-up community game. Het is een website gericht op tieners

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Alles draait om de muziek

Alles draait om de muziek Alles draait om de muziek Waarom independents een onzekere muziekmarkt betreden Door: Floor Los 326081 Scriptiebegeleider: Dr. E. Hitters Erasmus Universiteit Rotterdam Faculteit der Historische en Kunstwetenschappen

Nadere informatie

World soundtrack AwArds REPUTATIESCAN

World soundtrack AwArds REPUTATIESCAN World soundtrack AwArds REPUTATIESCAN STAPPENPLAN REPUTATIESCAN EN WEBCARE SENTIMENTANALYSE Sentiment positief Sentiment neutraal Sentiment negatief Zowel bij sentiment positief, neutraal als negatief

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Samenvatting. Zorgt het openstellen van de detailhandelssector voor buitenlandse concurrentie in een verbetering van de productiviteit?

Samenvatting. Zorgt het openstellen van de detailhandelssector voor buitenlandse concurrentie in een verbetering van de productiviteit? Samenvatting Dit proefschrift bestudeert de relatie tussen beleidshervormingen en productiviteitsgroei. Het beargumenteert dat het onderkennen van de diversiteit van bedrijven aan de basis ligt voor het

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

GfK Twitter TV ratings

GfK Twitter TV ratings GfK Twitter TV ratings Paul van Niekerk GfK 31 maart 2015 1 Agenda 1 2 3 GfK Audience Measurement Trends in kijken en keuze voor TV-content GfK Twitter TV ratings 2 GfK Audience Measurement 3 Video optie

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

NT2-docent, man/vrouw met missie

NT2-docent, man/vrouw met missie NT2docent, man/vrouw met missie Resultaten van de bevraging bij NT2docenten Door Lies Houben, CTOmedewerker Brede evaluatie, differentiatie, behoeftegericht werken, De NT2docent wordt geconfronteerd met

Nadere informatie

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer Octrooidatabases worden met het jaar completer. Het analyseren van de hierin aanwezige informatie, ook wel landscaping

Nadere informatie

Reflectie KLEUR EN CULTUUR. Mathieu Peters. Fontys PTH Eindhoven. Studentennummer: 2073444

Reflectie KLEUR EN CULTUUR. Mathieu Peters. Fontys PTH Eindhoven. Studentennummer: 2073444 Reflectie KLEUR EN CULTUUR Mathieu Peters Fontys PTH Eindhoven Studentennummer: 2073444 2014 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Rood... 3 3. Geel... 5 4. Oranje... 7 5. Groen... 9 6. Blauw... 11 7.

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2010.

Digitale (r)evolutie in België anno 2010. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 23 februari 2011 Digitale (r)evolutie in België anno 2010. De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 73% van de Belgische

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm. Online boekingen in de hotelsector

HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm. Online boekingen in de hotelsector HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Online boekingen in de hotelsector 2008 Guidea - Kenniscentrum voor Toerisme en Horeca vzw Deze informatie werd met de grootste zorg samengesteld. Guidea,

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

37. Imago van je vakantiewerking

37. Imago van je vakantiewerking 37. Imago van je vakantiewerking BEGRIPPENKADER De term imago staat voor het beeld dat er over je organisatie bestaat bij je doelgroepen en stakeholders. Identiteit is de verzameling kenmerken die door

Nadere informatie

Uitgerust op rustpensioen

Uitgerust op rustpensioen Uitgerust op rustpensioen Eindeloopbaan en pensioenvorming in Vlaanderen Herremans, W. (2005). Uitgerust op rustpensioen. Eindeloopbaan en pensioenvorming in Vlaanderen. Steunpunt WAV, in opdracht van

Nadere informatie

Vacature. Research Director

Vacature. Research Director Vacature Research Director Januari 2014 Wat is de core-business van ivox? ivox is actief op vlak van marktonderzoek en online marketing. ivox specialiseert zich in consumenten data- en informatieverzameling,

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter

LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter 1 Huidig gebruik van social media LinkedIn is het meest gebruikte platform van Nederlandse bedrijven, gevolgd door Facebook en Twitter Huidig gebruik van social media % van respondenten, meerdere antwoorden

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3: MERKPOSITIONERING

HOOFDSTUK 3: MERKPOSITIONERING HOOFDSTUK 3: MERKPOSITIONERING 1 INTRODUCTIE H:3 Hoofdstuk 3 gaat over merkkennisstructuren Positioneren is het identificeren en vaststellen van punten van verschil en punten van overeenkomst om zo de

Nadere informatie

Groeikansen voor pothyacint

Groeikansen voor pothyacint Groeikansen voor pothyacint Onderzoek onder bloemisten (NL, D, F, VK) en consumenten (NL, D, F, VK, It, Sp) PT 2010-56 augustus 2010 - Iris van Santen Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Groeikansen

Nadere informatie

Wat is de motivatie van een fan om jouw merk te liken op Facebook? 18 INHOUDSOPGAVE. Interbrand 3. Over DailyDialogues 19

Wat is de motivatie van een fan om jouw merk te liken op Facebook? 18 INHOUDSOPGAVE. Interbrand 3. Over DailyDialogues 19 INHOUDSOPGAVE Interbrand 3 Coca-cola als aanvoerder, Apple het grote talent! 4 Wat is de motivatie van een fan om jouw merk te liken op Facebook? 18 Over DailyDialogues 19 Branding helpt bij groei Facebook

Nadere informatie

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase

Inleiding Deel I. Ontwikkelingsfase Inleiding Door de toenemende globalisering en bijbehorende concurrentiegroei tussen bedrijven over de hele wereld, de economische recessie in veel landen, en de groeiende behoefte aan duurzame inzetbaarheid,

Nadere informatie

Relevantie in het klantparcours van verzekeren

Relevantie in het klantparcours van verzekeren 05/2015 marktanalyse IG&H Consulting & Interim Make strategy work! IG&H Consulting & Interim Financial Services België Relevantie in het klantparcours van verzekeren Verslag ronde tafel 22 april 2015 en

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Are the Times A-Changin?

Are the Times A-Changin? FACULTEIT VOOR PSYCHOLOGIE EN EDUCATIEWETENSCHAPPEN Richting: Culturele Agogiek Are the Times A-Changin? Een exploratief onderzoek naar de rol van de platenmaatschappij als gatekeeper in de Vlaamse muziekindustrie

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën

West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën VUB-onderzoek in het kader van FLEET (FLEmisch E-publishing Trends): West-Europese krantensites komen terug op betaalstrategieën In 2007 veranderden een aantal internationaal toonaangevende kranten hun

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Thema 3. Bedrijfscultuur

Thema 3. Bedrijfscultuur Thema 3 Bedrijfscultuur 0. Inleidende voorbeelden De BEDRIJFSCULTUUR van KBC Zwitserse bank UBS De ORGANISATIECULTUUR van 1. Definitie en kenmerken Enkele definities Systeem van gedeelde betekenisgeving

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Zwarte Piet en Witte Klaas

Zwarte Piet en Witte Klaas Zwarte Piet en Witte Klaas Onderzoek naar beeldvorming in de sinterklaastraditie Bianca Berends Kunst en Cultuurwetenschappen Vrije Opleiding Voorwoord Dit is een scriptie over een, volgens velen, oer-

Nadere informatie

Juli 2012. Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen

Juli 2012. Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen Juli 2012 Update cijfers extreme groeiers in Vlaanderen Evolutie extreme groeiers periode 2004 2007 1 Vanuit een beleidsstandpunt is het verkrijgen en verankeren van meer en meer succesvolle groeiondernemingen

Nadere informatie

VERTROUWEN NEEMT TOE EN LOYALITEIT WORDT BELANGRIJKER

VERTROUWEN NEEMT TOE EN LOYALITEIT WORDT BELANGRIJKER Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Kien Het Nederlandse Donateurspanel METING MAART 2015 VERTROUWEN NEEMT TOE EN LOYALITEIT WORDT BELANGRIJKER

Nadere informatie

Mijn Natuurlijke Leiderschap Stijl (NLS)

Mijn Natuurlijke Leiderschap Stijl (NLS) Mijn Natuurlijke Leiderschap Stijl (NLS) Jan Voorbeeld 20.10.2011 Gegevens van de referentiegroep: Managementlevel: Alle Leeftijdsgroep: Alle Geslacht: M en V Regio: Alle Groepscode : PON-SLA-VLA Uw unieke

Nadere informatie

Cultuurpodia in Enschede September 2011

Cultuurpodia in Enschede September 2011 Cultuurpodia in Enschede September 2011 1. Achtergrond De gemeente Enschede doet op dit moment onderzoek naar de theaters en de muziekpodia in de stad. Daarbij wordt ook gekeken naar hoe het Enschedese

Nadere informatie