Samenvatting (Summary in Dutch)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting (Summary in Dutch)"

Transcriptie

1 Samenvatting (Summary in Dutch) Zowel beleidsmakers en zorgverleners als het algemene publiek zijn zich meer en meer bewust van de essentiële rol van kwaliteitsmeting en - verbetering in het verlenen van optimale medische zorg. Aangezien het verlenen van veilige en effectieve farmacotherapie een essentieel onderdeel is van de hedendaagse geneeskunde, is het van het grootste belang vast te stellen hoe goed geneesmiddelen worden voorgeschreven. Dit besef heeft geleid tot de ontwikkeling van een groot aantal indicatoren voor het evalueren van medisch handelen. In Hoofdstuk 1 bespreken we de diverse indicatoren die ontwikkeld zijn om de kwaliteit van voorschrijven door huisartsen te meten. Deze indicatoren kunnen onderverdeeld worden in geneesmiddel-, ziektebeeld- of patiëntgerelateerde, afhankelijk van het niveau waarop ze informatie verschaffen. Geneesmiddelgerelateerde indicatoren richten zich eenvoudigweg op de manier waarop verschillende geneesmiddelen worden voorgeschreven, ongeacht de indicatie waarvoor ze worden gebruikt. Ziektebeeldgerelateerde indicatoren meten het gebruik van een bepaald geneesmiddel of een bepaalde geneesmiddelgroep bij een specifieke indicatie, terwijl patiëntgerelateerde indicatoren de voorschrijfkwaliteit meten in het licht van zowel de desbetreffende indicatie als relevante patiëntengegevens, zoals de ernst van de ziekte of eventuele co-morbiditeit. Hoewel er vele voorschrijfindicatoren ontwikkeld zijn, is er slechts weinig bekend over de voor- en nadelen van de diverse soorten indicatoren, of over de validiteit van de indicatoren die doorgaans gebruikt worden. Doel van dit proefschrift is te onderzoeken wat de waarde en validiteit van diverse ziektebeeld- en patiëntgerelateerde indicatoren is voor het meten van de voorschrijfkwaliteit in de huisartspraktijk. In de hoofdstukken 2, 3 en 4 worden verschillende indicatoren voor het vaststellen van de kwaliteit van de medicamenteuze behandeling van hartfalen vergeleken. In hoofdstuk 5, 6 en 7 wordt de voorschrijfkwaliteit voor de behandeling van astma bij volwassenen gemeten, met als doel de validiteit van de diverse voorschrijfindicatoren te onderzoeken alsmede de waarde van de informatiebronnen. In Hoofdstuk 2 worden ontwikkelingen in de medicamenteuze behandeling van hartfalen onderzocht in een periode van 5 jaar, van 1996 tot 2000, met behulp van eenvoudige ziektebeeldgerelateerde indicatoren. In de afgelopen 15 jaar is door grote clinical trials wetenschappelijk aangetoond dat een aantal geneesmiddelgroepen zowel de prognose van hartfalen als de kwaliteit van leven aanzienlijk kunnen verbeteren. In dezelfde periode werd duidelijk dat Summary in Dutch 123

2 ondanks deze vorderingen, de therapie van hartfalen in de huisartsenpraktijk achterblijft bij de huidige wetenschappelijke bevindingen. Het doel van dit hoofdstuk was daarom veranderingen in het voorschrijven bij chronisch hartfalen te onderzoeken in een periode van 5 jaar, waarbij met name gelet werd op het toepassen van nieuwe wetenschappelijke bevindingen in de dagelijkse praktijk. Uit de Integrated Primary Care Information (IPCI) database werden gegevens verkregen over de medicatie en diagnose van 3121 patiënten met hartfalen die behandeld werden door de huisarts. Onderzocht werd het voorschrijven van de verschillende geneesmiddelgroepen die aanbevolen worden voor de behandeling van hartfalen, te weten diuretica, angiotensine converterend enzym (ACE)-remmers, β-blokkers, digoxine, spironolacton en angiotensine II antagonisten. Per onderzocht jaar werd een eenvoudige ziektebeeldafhankelijke indicator berekend aan de hand van het aantal patiënten met hartfalen die met elk van deze geneesmiddelgroepen behandeld werden. Hoewel er wel enige verandering werd gezien in het aantal patiënten dat met de verschillende geneesmiddelgroepen behandeld werd gedurende deze 5 jaar, bleek toch in het algemeen dat de medicamenteuze behandeling van hartfalen in de onderzochte populatie volgens de huidige wetenschappelijke bevindingen sub-optimaal was. De eenvoudige ziektebeeldgerelateerde indicatoren die in deze studie gebruikt zijn, geven een aanwijzing dat er voor hartfalen niet optimaal wordt voorgeschreven. Ze zijn echter moeilijk te interpreteren aangezien de behandeling van hartfalen over het algemeen bestaat uit een combinatie van geneesmiddelen en sterk afhankelijk is van de ernst van het hartfalen. In Hoofdstuk 3 wordt daarom niet meer naar de simpele ziektebeeldgerelateerde indicatoren uit het voorgaande hoofdstuk gekeken, maar worden meer complexe patiëntgerelateerde indicatoren gebruikt om de kwaliteit van voorschrijven voor hartfalen te bepalen. Met deze indicatoren werd gedetailleerde informatie uit patiëntenstatussen van 769 patiënten met hartfalen onder behandeling van een huisarts onderzocht om hun behandeling te meten. Op basis van wetenschappelijke literatuur werden patiëntgerelateerde voorschrijfindicatoren gedefinieerd om te meten of patiënten met hartfalen evidence-based geneesmiddelen kregen. Deze indicatoren houden voor het bepalen van de voorschrijfkwaliteit rekening met zowel de ernst van het hartfalen als het gebruik van combinatie therapie. Over het algemeen was het aantal patiënten dat evidence-based geneesmiddelen kreeg laag. Het bleek dat het deel van de patiënten dat met elk van de verschillende geneesmiddelgroepen behandeld werd weliswaar toenam naarmate de ziekte ernstiger was, maar dat het aantal evidence-based behandelingsstrategieën juist afnam naarmate de ziekte ernstiger was. De kans dat een patiënt met minder ernstig hartfalen evidence-based medicatie kreeg was ongeveer vier tot acht keer zo hoog dan de kans dat iemand met ernstig hartfalen volgens deze standaard behandeld werd. Deze studie toont 124 Samenvatting

3 aan dat bij het bepalen van de voorschrijfkwaliteit bij gecompliceerde ziektebeelden zoals hartfalen het van belang is patiëntgerelateerde indicatoren te gebruiken die rekening houden met relevante klinische parameters Om inzicht te verkrijgen in de mogelijke redenen voor het sub-optimaal voorschrijven zoals gezien in de voorgaande hoofdstukken, wordt in Hoofdstuk 4 een verband gelegd tussen voorschrijfgedrag en de kennis en opvattingen van artsen over de medicamenteuze behandeling van hartfalen. Door 79 huisartsen werd een enquête ingevuld die hun kennis op drie vlakken toetste, namelijk in hoeverre ze op de hoogte waren van de huidige wetenschappelijke literatuur, wat hun opvattingen waren over hoe vaak de verschillende geneesmiddelgroepen toegepast zouden moeten worden bij de behandeling van hartfalen, en hun kennis over de indicaties en contraindicaties van de verschillende geneesmiddelgroepen. De volgende geneesmiddelgroepen werden onderzocht: diuretica, ACE-remmers, β- blokkers, digoxine, spironolacton en angiotensine II antagonisten. Naast deze enquête werden van elke arts ook gegevens verzameld uit diens medisch dossier over de daadwerkelijke behandeling van maximaal tien patiënten met hartfalen. Op de β-blokkers na, waren de artsen goed op de hoogte van de huidige bewijs over de diverse geneesmiddelgroepen en hoe vaak deze zouden moeten worden toegepast. Er bestond echter geen enkel verband tussen de kennis over en het voorschrijven van de onderzochte geneesmiddelgroepen. Interventieprogramma's ter bevordering van de behandeling van hartfalen richten zich veelal op het vergroten van kennis van artsen, maar de resultaten van deze studie geven aan dat dergelijke strategieën weinig kans van slagen hebben en dat er dus andere, innovatieve strategieën nodig zijn om het voorschrijven van huisartsen voor hartfalen te verbeteren. De hoofdstukken 5, 6 en 7 gaan over het tweede doel van dit proefschrift, namelijk de validiteit van indicatoren voor het bepalen van voorschrijfkwaliteit en de waarde van de hiervoor gebruikte informatiebronnen. Voorschrijfgegevens, zoals apotheekgegevens, behoren tot de meest toegankelijke en beschikbaar informatiebronnen voor het bepalen van voorschrijfkwaliteit. Door het ontbreken van informatie over diagnose of indicatie zijn deze data echter over het algemeen alleen bruikbaar voor geneesmiddelgebonden metingen en niet zozeer voor onderzoek met ziektebeeld- of patiëntgerelateerde indicatoren. Een mogelijkheid om deze beperking te omzeilen is het gebruik van diagnose surrogaten. Deze surrogaten gebruiken criteria op basis van medicatie in plaats van een expliciete diagnose. In Hoofdstuk 5 vergelijken we verschillende surrogaten voor het identificeren van volwassenen met astma en exacerbaties van hun ziekte op basis van voorschrijfgegevens. Twee Summary in Dutch 125

4 verschillende surrogaten bleken astmapatiënten betrouwbaar te selecteren uit voorschrijfgegevens. Het eerste surrogaat, dat alle patiënten selecteerde aan wie tenminste één geneesmiddel tegen astma was voorgeschreven gedurende een periode van 12 maanden, identificeerde 95% van alle patiënten met de diagnose astma, en 30% patiënten zonder astma werden geїncludeerd. Selectie van patiënten op basis van tenminste twee geneesmiddelen tegen astma identificeerde 71% van alle gediagnostiseerde patiënten met astma en 21% niet-astmatische patiënten werd geїncludeerd. Geen enkele van de onderzochte exacerbatie surrogaten was bruikbaar voor het identificeren van exacerbaties van astma. De sub-optimale behandeling van astma patiënten is een belangrijk gezondheidsrisico. Voor het ontwikkelen van valide kwaliteitsindicatoren om het voorschrijfgedrag in kaart te brengen is het dan ook van belang om patiënten met een bepaalde ziekte betrouwbaar te kunnen selecteren uit goed toegankelijke informatiebronnen. Voortbordurend op ons onderzoek naar de validiteit van indicatoren, bestuderen we in Hoofdstuk 6 de validiteit van vijf voorschrijfindicatoren die internationaal toegepast worden om de kwaliteit van voorschrijven voor volwassenen met astma te bepalen. Voor deze studie werd van 146 astmapatiënten de longfunctie gemeten en werd een vragenlijst afgenomen over symptomen van astma en medicijngebruik. Aan de hand van de richtlijnen van de National Institute of Health (NIH) werd voor iedere patiënt de geschiktheid van diens medicatie voor de ernst van diens astma bepaald. Deze meting werd gebruikt als gouden standaard waarmee de indicatoren werden vergeleken. Tijdens de onderzoeksafspraak werden alle medicijnen die de patiënt op dat moment gebruikte bekeken, ook als ze al voor de studieperiode waren afgeleverd, en ook als ze door een specialist of door een andere arts waren voorgeschreven. De indicatoren werden berekend uit voorschrijfgegevens over één jaar. Elke indicator richtte zich op een ander niet optimaal voorschrijfpatroon. Deze voorschrijfpatronen waren: het ontbreken van kortwerkende β-agonisten (stap 1 indicator), het ontbreken van inhalatiecorticosteroïden (stap 2a en 2b indicatoren), een sub-optimale dosis corticosteroïden bij matig persisterend astma (stap 3 indicator), en het ontbreken van langwerkende β-agonisten bij ernstig persisterend astma (stap 4 indicator). De stap 3 en stap 4 indicatoren maakten gebruik van surrogaten voor de ernst van astma, die ook in deze studie gevalideerd werden op basis van de hoeveelheid kortwerkende β-agonisten die gedurende 12 maanden waren afgeleverd. Voor elke indicator werden de gevoeligheid en positief voorspellende waarde (positive predictive value, ppv) ten opzichte van de gouden standaard berekend. De stap 1 indicator had zowel de hoogste gevoeligheid-ppv combinatie, respectievelijk 0.86 en De stap 2a indicator had een relatief hoge gevoeligheid (0.74), maar een lage ppv (0.46). De stap 2b indicator was weinig gevoelig (0.37), maar had een redelijke ppv 126 Samenvatting

5 (0.71), terwijl de gevoeligheid (0.07) en ppv (0.20) van de stap 3 indicator extreem laag waren. De stap 4 indicator kon niet gevalideerd worden door een te laag aantal patiënten met dit patroon van sub-optimaal voorschrijven. Met geen van de surrogaten voor de ernst van astma die voor de stap 3 en stap 4 indicatoren gebruikt werden, konden patiënten met verschillende mate van astma goed onderscheiden worden. Voorschrijfindicatoren worden veelvuldig toegepast om medisch handelen vast te stellen, maar geen van de indicatoren die in deze studie onderzocht werden lijkt hier geschikt voor. Wat wel duidelijk wordt uit deze resultaten, is dat, voordat indicatoren voor medisch handelen gebruikt worden ze gevalideerd zouden moeten worden en informatie over hun gevoeligheid en positief voorspellende waarde verkregen zou moeten worden. In Hoofdstuk 7 wordt de relatie onderzocht tussen voorschrijfkwaliteit en patiëntuitkomst. In deze studie vergelijken we de kwaliteit van leven (quality of life, QOL) van patiënten die behandeld worden volgens de NIH astmarichtlijn uit 1997 met die van astmapatiënten die niet volgens deze richtlijn behandeld worden. Patiënten kwamen op een onderzoeksconsult waar hun longfunctie gemeten werd en een vragenlijst over astmasymptomen en medicijngebruik afgenomen werd. De ernst van astma van 146 patiënten werd bepaald volgens de NIH richtlijn op basis van symptomen, longfunctie en medicijngebruik.. Aan de hand van de NIH richtlijn werd voor iedere patiënt de geschiktheid van diens medicatie bepaald. De QOL werd bepaald op een schaal van 7 punten met behulp van een gevalideerde Astma Kwaliteit van Leven Vragenlijst (Asthma Quality of Life Questionnaire, AQLQ). Het bleek dat patiënten die volgens de richtlijn behandeld werden een betere kwaliteit van leven hadden dan patiënten die niet volgens deze richtlijn behandeld werden (respectievelijk 5.7 en 5.3, p=0.0019). Na stratificeren voor de ernst van astma werd een aanzienlijk verschil gezien tussen de kwaliteit van leven van patiënten met ernstig astma die wel volgens de richtlijn behandeld werden (5.6) en ernstige astmatici die niet volgens deze richtlijn behandeld werden (4.6). Deze studie toont aan dat verschillen in voorschrijfkwaliteit samenhangen met verschillen in patiëntuitkomst Dit onderstreept het belang van evidence based-richtlijnen. Om het exacte verband tussen voorschrijfkwaliteit en kwaliteit van leven te bepalen zijn meer studies nodig, aangezien in de huidige studie een causaal verband nog niet aangetoond kon worden. Tenslotte worden in Hoofdstuk 8 de belangrijkste bevindingen uit de gepresenteerde studies besproken in het licht van de primaire doelstelling van dit proefschrift, namelijk het onderzoeken van de waarde en validiteit van indicatoren voor het bepalen van de kwaliteit van voorschrijven door huisartsen. Eenvoudige ziektebeeldgerelateerde indicatoren mogen dan geschikt zijn voor het bepalen van voorschrijfkwaliteit voor eenvoudige Summary in Dutch 127

6 aandoeningen waar de keuze voor een geneesmiddel vergelijkbaar is bij het merendeel van de patiënten. Voor complexere aandoeningen waarbij de keuze van de behandeling afhankelijk is van de aan- of afwezigheid van klinische verschijnselen, is de informatie die deze indicatoren over de kwaliteit van de zorg geven veel moeilijker te interpreteren. Indien mogelijk zouden daarom patiëntgerelateerde indicatoren gebruikt moeten worden voor het bepalen van de kwaliteit van de farmacotherapie van complexe ziektebeelden. Ook kunnen we concluderen dat de indicatoren die momenteel gebruikt worden voor het bepalen van de voorschrijfkwaliteit bij volwassenen met astma niet geschikt zijn voor het bepalen van voorschrijfgedrag en dat meer gewerkt moet worden aan het ontwikkelen en valideren van voorschrijfindicatoren. Hoewel dit proefschrift zich voornamelijk richt op de evaluatie van verschillende voorschrijfindicatoren, verdient ook de voorschrijfkwaliteit enige aandacht. Over het algemeen is er ruimte voor verbetering in het in dit proefschrift beschreven voorschrijfgedrag voor zowel astma als hartfalen. Dit benadrukt de behoefte aan innovatieve strategieën voor kwaliteitsverbetering, om ervoor te zorgen dat alle patiënten optimale medicamenteuze behandeling krijgen. Gezien de veelheid aan indicatoren die tot onze beschikking staan om voorschrijfgedrag te meten, de zware consequenties die aan dergelijke metingen verbonden worden en het verband tussen voorschrijfkwaliteit en patiëntuitkomst is er dringende behoefte aan meer informatie over de validiteit van de tegenwoordig gebruikte voorschrijfindicatoren. Om met Dennis O'Leary van de Joint Commission on Accreditation of Healthcare Organisations te spreken: "het probleem van metingen is dat het net geladen wapens zijn gevaarlijk als ze verkeerd gebruikt worden en op z n minst bedreigend als ze in de verkeerde richting wijzen." 128 Samenvatting

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14

Cover Page. Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general practice Issue Date: 2014-05-14 Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25761 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Smelt, Antonette Title: Treatment of migraine : from clinical trial to general

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift wordt beschreven hoe kinderen met Astma of met Developmental Coordination Disorder (DCD), hun kwaliteit van leven (KVL) ervaren vergeleken met gezonde kinderen. Bij schoolgaande

Nadere informatie

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Inhoud presentatie 1. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik 2. Monitoren voorschrijfgedrag,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kinderen met astma die daar regelmatig klachten van hebben, krijgen vaak het advies van een arts om dagelijks medicijnen te gebruiken. Die medicijnen zijn meestal corticosteroïden

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed beke

Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed beke 107 Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed bekend. Onderzoek naar welke medicijnen gebruikt worden

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Chapter 11

Nederlandse samenvatting. Chapter 11 Nederlandse samenvatting Chapter 11 Chapter 11 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van een groot vragenlijstonderzoek over de epidemiologie van chronisch frequente hoofdpijn in de Nederlandse

Nadere informatie

Nederlandse somenvotting

Nederlandse somenvotting Nederlandse somenvotting In de laatste decennia is er veel vooruitgang geboekt bij de behandeling van hartfalen op zowel farmacologisch als op technologisch vlak. Mede hierdoor bestaat de behandeling van

Nadere informatie

Resultaten: medisch-inhoudelijk

Resultaten: medisch-inhoudelijk Hoofdstuk 4: Resultaten: medisch-inhoudelijk 4.1 Inleiding In het voorgaande hoofdstuk zijn de beleidsmatige resultaten van het onderzoek beschreven. Hiermee werden de eerste drie doelstellingen van het

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor April 7 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, Meer dan helft astmapatiënten heeft ziekte niet onder

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het is een uitdaging om ouderen te identificeren die baat kunnen hebben bij een interventie gericht op de preventie van beperkingen in het dagelijks leven op het moment dat dergelijke

Nadere informatie

Astma monitoring & E-health anno 2012. TRENDS XXII, Garderen

Astma monitoring & E-health anno 2012. TRENDS XXII, Garderen Astma monitoring & E-health anno 2012 TRENDS XXII, Garderen Eric de Groot, ISALA Zwolle Rijn Jöbsis, MUMC + Maastricht Leerdoelen monitoring astma Mate van astmacontrole staat centraal Eén ideaal instrument

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

13-5-2014 PROGRAMMA KEUZEMODULE THERAPIETROUW OPDRACHT. Invullen 0-meting: Vragenlijst Kennis huisarts-apotheker over therapietrouw

13-5-2014 PROGRAMMA KEUZEMODULE THERAPIETROUW OPDRACHT. Invullen 0-meting: Vragenlijst Kennis huisarts-apotheker over therapietrouw KEUZEMODULE THERAPIETROUW Samenwerking van ZEL, ZELA, GSK & Novo Nordisk 1 PROGRAMMA 19.00 uur Opening en presentatie Keuzemodule Therapietrouw Bart Bakkers, apotheker 19.30 uur Verdieping kennis over

Nadere informatie

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen?

LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? LAN zorgstandaarden en NHG standaarden astma 2013 implementeren? Inkopen? 24-1-2013 Jean Muris, huisarts, Kaderarts astma/copd Hoofd Huisartsopleiding Maastricht jean.muris@maastrichtuniversity.nl Astma

Nadere informatie

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Oude situatie Referenties dateren uit de jaren 50-60 Groep mijnwerkers en staalarbeiders (ECCS) Vrouwen niet als referentie geïncludeerd (globaal

Nadere informatie

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica

Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie. Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica Harm 2 studie: Medicatieveiligheid en communicatie Prof. dr. Miriam CJM Sturkenboom Erasmus MC, afdeling Medische Informatica IPCI vs. HARM studie in 2005 Jaarlijks 10.000-16.000 vermijdbare opnamen Design

Nadere informatie

Astma monitoring & E-health anno 2013. TRENDS XXIII, Garderen

Astma monitoring & E-health anno 2013. TRENDS XXIII, Garderen Astma monitoring & E-health anno 2013 TRENDS XXIII, Garderen Eric de Groot, ISALA Zwolle Rijn Jöbsis, MUMC + Maastricht Leerdoelen monitoring astma Mate van astmacontrole staat centraal Eén ideaal instrument

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting GENETISCHE EN RADIOLOGISCHE MARKERS VOOR DE PROGNOSE EN DIAGNOSE VAN MULTIPLE SCLEROSE Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

Nadere informatie

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Samenvatting. (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Dit proefschrift gaat over depressie en de behandeling daarvan. Bestudeerd is of een behandeling bestaande uit de combinatie van medicatie en psychotherapie meer effectief

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY

NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING DUTCH SUMMARY Introductie De ziekte van Parkinson werd als eerste beschreven door James Parkinson in 1817. Inmiddels is er veel onderzoek gedaan naar de ziekte van Parkinson, maar

Nadere informatie

CHAPTER 8. Dutch summary / Nederlandse samenvatting

CHAPTER 8. Dutch summary / Nederlandse samenvatting CHAPTER 8 Dutch summary / Nederlandse samenvatting Dutch summary / Nederlandse samenvatting 119 ACHTERGROND Astma is een aandoening van de luchtwegen en wordt gekenmerkt door een piepende ademhaling,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Sinds enkele decennia is de acute zorg voor brandwondenpatiënten verbeterd, hetgeen heeft geresulteerd in een reductie van de mortaliteit na verbranding, met name van patiënten

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting

Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen. Samenvatting Toegankelijkheid en effectiviteit van de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Psychische stoornissen komen geregeld voor bij ouderen (65-plus).

Nadere informatie

Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: aanbevelingen van EUMUSC.

Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: aanbevelingen van EUMUSC. Hoe kan worden gegarandeerd dat mensen met osteoartritis en reumatoïde artritis overal in Europa optimale zorg krijgen: van EUMUSC.NET In partnerverband met EULAR en 22 centra in Europa - Met steun van

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond en doelstelling van het onderzoek Het doel van dit promotie onderzoek was om de zorg voor angst en depressie in kaart te brengen, enerzijds bekeken vanuit de

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg. Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X

Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg. Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X Feedback rapport Kwaliteitsindicatoren palliatieve zorg Fictief voorbeeld feedbackrapport TEAM X Auteurs: Kathleen Leemans, Joachim Cohen Contact: kleemans@vub.ac.be 02/477.47.64 De indicatorenset is ontwikkeld

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 2

Samenvatting Hoofdstuk 2 CHAPTER 10 Nederlandse Samenvatting Samenvatting De aandoening diabetes mellitus wordt gekenmerkt door een chronisch verhoogd glucosegehalte in het bloed, oftewel hyperglykemie. Karakteriserend voor patiënten

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting SAMENVATTING PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN ADL- EN WERK- GERELATEERDE MEETINSTRUMENTEN VOOR HET METEN VAN BEPERKINGEN BIJ PATIËNTEN MET CHRONISCHE LAGE RUGPIJN. Chronische lage rugpijn

Nadere informatie

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: MimpenMG

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: MimpenMG Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: MimpenMG Datum aanmaak rapport:11-11-2015 1 Laatste ronde patiëntenvragenlijsten huisarts Periode waarin ingevuld van: 1-3-2014 tot 1-3-2014

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen

Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen Elektronisch patiëntendossier Zoetermeer - Benthuizen Informatiefolder voor patiënten Uitgave: Stichting Georganiseerde eerstelijnszorg Zoetermeer Versie: oktober 2012 Deze folder wordt u ter beschikking

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

Samenwerking tussen de huisarts en tweedelijns zorg

Samenwerking tussen de huisarts en tweedelijns zorg 1 Samenwerking tussen de huisarts en tweedelijns zorg Een beschrijving van de astma/copd dienst in Groningen, de patiënten populatie en crosssectionele verschillen 1 Metting EI, 1 Riemersma RA 1, Boetje

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5 Nederlandse Samenvatting Chapter 5 Chapter 5 Waarde van MRI scans voor voorspelling van invaliditeit in patiënten met Multipele Sclerose Multipele Sclerose (MS) is een relatief vaak voorkomende ziekte

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Artritis

Kennislacunes NHG-Standaard Artritis Kennislacunes Kennislacunes* (Etiologie jichtartritis, reactieve artritis, reumatoïde artritis (hoofdtekst)) (Betrouwbare cijfers over het voorkomen van artritiden in de huisartspraktijk (met uitzondering

Nadere informatie

Geneesmiddelen met een therapeutische minderwaarde ten opzichte van andere in het pakket opgenomen behandelmogelijkheden. Hiervan is sprake indien

Geneesmiddelen met een therapeutische minderwaarde ten opzichte van andere in het pakket opgenomen behandelmogelijkheden. Hiervan is sprake indien Criteria voor beoordeling therapeutische waarde 1. Inleiding De Wetenschappelijke Adviesraad (WAR) beoordeelt geneesmiddelen met een tweeledig doel. Enerzijds is dat het geven van een duidelijke plaatsbepaling

Nadere informatie

Indeling presentatie

Indeling presentatie Gho-Go COPD ketenzorg avond 10 september 2013 Norbert IJkelenstam Kaderhuisarts astma/copd 1 Indeling presentatie Aandachtspunten vanuit spiegelinformatie 2013 Het begrip ziektelast en de COPD ziektelastmeter

Nadere informatie

Samenvatting Zorgstandaard astma

Samenvatting Zorgstandaard astma Samenvatting Zorgstandaard astma Hierbij een samenvatting van de Zorgstandaard astma voor volwassenen namens de COPD-werkgroep van de huisartsenkring Amsterdam. Wij hebben voor u geprobeerd de belangrijkste

Nadere informatie

Dutch summary. Nederlandse samenvatting

Dutch summary. Nederlandse samenvatting Dutch summary Nederlandse samenvatting 127 Kinderen die te vroeg geboren worden, dat wil zeggen bij een zwangerschapsduur korter dan 37 weken, worden prematuren genoemd. Na de bevalling worden ernstig

Nadere informatie

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer Etnische verschillen in overleving bij dialysepatiënten in Europa. De rol van demografische, klinische en psychosociale factoren. Nieren hebben de belangrijke taak om afvalproducten en vocht uit het lichaam

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 12 Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding en beschrijft de achtergronden en het doel van dit proefschrift. Met het stijgen van de leeftijd nemen de incidentie en prevalentie van hart- en vaatziekten

Nadere informatie

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD Astma & COPD Uitgaande van de Landelijke Transmurale Afspraak (LTA) Astma & COPD van 2002 (coproductie NHG: Nederlands Huisartsen Genootschap en NVALT: Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten

Nadere informatie

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD

NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Richtlijnen NHG-standaarden Astma bij volwassenen en COPD Roeland M.M. Geijer, Mariska K. Tuut, Johannes C.C.M. in t Veen, Berna D.L. Broekhuizen, Niels H. Chavannes en Ivo J.M. Smeele* + Gerelateerd artikel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 137 138 Het ontrafelen van de klinische fenotypen van dementie op jonge leeftijd In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, komt dementie ook op jonge leeftijd voor. De diagnose

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Effectiveness of case management in the reduction of COPD re-admissions: results of a pilot study Annelies E. van Eeden, Ingrid van de Poll, Gertrud van Vulpen, Tim Roldaan, Wies Wagenaar, Melinde Boland,

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

SAMENVATTING Een arts is, als professional, geïnteresseerd in de kwaliteit van zijn werk en in manieren om deze verder te verbeteren. Systematische, retrospectieve beoordeling van de eigen dagelijkse medische

Nadere informatie

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: Leenen

Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: Leenen Analyserapport van de patiëntenvragenlijsten over de huisarts: Leenen Datum aanmaak rapport:26-11-2015 1 Laatste ronde patiëntenvragenlijsten huisarts Periode waarin ingevuld van: 31-10-2013 tot 9-11-2013

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie Raymond Ostelo, PhD Professor of Evidence-Based Physiotherapy Dept. Health Sciences EMGO+ Institute for Health and Care Research VU University Amsterdam, the Netherlands r.ostelo@vumc.nl 1 Classificeren

Nadere informatie

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist

Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie. Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Zorginnovatie voor pijnlijke diabetische polyneuropathie Margot Geerts Verpleegkundig Specialist Diabetische polyneuropathie 1. Distale symmetrische polyneuropathie Uitval van een combinatie van sensore,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Stephanie Maria van Title: Clinical patterns in Parkinson s disease Date:

Nadere informatie

Hoofdstuk 14: Nederlandstalige samenvatting 1

Hoofdstuk 14: Nederlandstalige samenvatting 1 Hoofdstuk 14: Nederlandstalige samenvatting 153 De zorg voor kinderen met astma kent vele aspecten, dit proefschrift behandelt enkele hiervan. In hoofdstuk 1 werden de doelen van dit proefschrift opgesomd,

Nadere informatie

Achtergronden casusschetsen astma/ copd

Achtergronden casusschetsen astma/ copd Achtergronden casusschetsen astma/ copd 7 augustus 2000 Inleiding Dit Interline programma is gemaakt voor groepen die (meer dan) een jaar geleden het longproject hebben gevolgd. Het is gedeeltelijk een

Nadere informatie

Big Data. Gaat het iets voor de zorg betekenen? Dr N.S. Hekster 18 maart 2015. Big Data in de Zorg. 2015 IBM Corporation

Big Data. Gaat het iets voor de zorg betekenen? Dr N.S. Hekster 18 maart 2015. Big Data in de Zorg. 2015 IBM Corporation Big Data Gaat het iets voor de zorg betekenen? Dr N.S. Hekster 18 maart 2015 1 Introductie Spreker Nicky Hekster Technical Leader Healthcare & LifeSciences IBM Nederland BV Johan Huizingalaan 765 1066

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd:

Vijf gedragsthema s lopen als een rode draad door de begeleiding van de patiënt met astma/copd: Praktijkondersteuning bij COPD en astma Doel van praktijkondersteuning is het ophogen en/of verdieping van kennis bij de patiënt en het daaraan verbonden zelfmanagement 1. De begeleiding richt zich in

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift worden diverse meetinstrumenten beschreven, de de apotheker kan gebruiken als zorgverlener in het disease management van de patiënt met schizofrenie. Schizofrenie is een

Nadere informatie

Chapter 11. Nederlandse Samenvatting

Chapter 11. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 129 Multiple Sclerose (MS) is een chronisch aandoening van het centraal zenuwstelsel, welke gekenmerkt wordt door inflammatoire demyelinisatie en axonale degeneratie. Alle huidige

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015

Toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015 Toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015 De toelichting Resultaatbeloning doelmatig voorschrijven van geneesmiddelen 2015 is een aanvulling op bijlage 6 Resultaatbeloning

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

Patiëntenoordeel huisarts

Patiëntenoordeel huisarts Patiëntenoordeel huisarts Feedback van de patiëntenenquêtes 17-11-2014 Bakkum Patiëntenoordeel De Europep vragenlijst is het product van een internationaal project (van de EQUIP groep) en wordt inmiddels

Nadere informatie

Patiëntrelevantie en Validatieprocedure. Het patiёntenperspectief op de behandeling met orale antistollingsmiddelen bij atriumfibrilleren

Patiëntrelevantie en Validatieprocedure. Het patiёntenperspectief op de behandeling met orale antistollingsmiddelen bij atriumfibrilleren Patiëntrelevantie en Validatieprocedure Het patiёntenperspectief op de behandeling met orale antistollingsmiddelen bij atriumfibrilleren Het patiёnt Expert Procedures on Clinical, Economic, and Patient

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn er miljoenen mensen met diabetes mellitus, hetgeen resulteert in aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit. Bekende oogheelkundige complicaties

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting SAMENVATTING. 167 Met de komst van verpleegkundigen gespecialiseerd in palliatieve zorg, die naast de huisarts en verpleegkundigen van de thuiszorg, thuiswonende patiënten bezoeken om te zorgen dat patiënten

Nadere informatie

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network INTERACT-in-HF Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure A European Heart Failure Network RECAP - Regional Care Portals InterReg IVB, e-ucare, WP2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

A c. Dutch Summary 257

A c. Dutch Summary 257 Samenvatting 256 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van twee longitudinale en een cross-sectioneel onderzoek. Het eerste longitudinale onderzoek betrof de ontwikkeling van probleemgedrag

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 198 Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de effectiviteit van clopidogrel en tirofiban in patiënten met een acuut hart infarct verwezen voor een spoed dotter behandeling. In hoofdstuk 1 werd

Nadere informatie

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025

WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 WORKSHOP: DE ROL VAN DE OPENBAAR APOTHEKER IN 2025 INSPIRE klantenevenement 14 november 2013 Inhoud Farmacie 2013 Workshop scenario analyse Toekomstbeeld VJA Praktijkvoorbeelden Visiedocument Jonge Zorgverleners

Nadere informatie

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van

Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van Samenvatting proefschrift Jolijn Kragt Meten van ziekteprogressie in MS: komen de perspectieven van patiënten en dokters met elkaar overeen? Multipele sclerose (MS) is een chronische progressieve neurologische

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

nederlandse samenvatting

nederlandse samenvatting Nederlandse Samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Hartfalen is een syndroom, waarbij de pompfunctie van het hart achteruitgaat en dat onder andere gepaard kan gaan met klachten van kortademigheid

Nadere informatie

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose.

Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. 1 Samenvatting Samenvatting Vitamine K antagonisten zijn antistollingsmiddelen in tabletvorm. Ze worden voorgeschreven voor de behandeling en preventie van trombose. Zowel arteriële trombose (trombose

Nadere informatie

Medicatietrouw aan orale antidiabetica. bij type-2 diabetes patiënten van Turkse afkomst. Doctoraatsdissertatie. Bart Peeters

Medicatietrouw aan orale antidiabetica. bij type-2 diabetes patiënten van Turkse afkomst. Doctoraatsdissertatie. Bart Peeters Medicatietrouw aan orale antidiabetica bij type-2 diabetes patiënten van Turkse afkomst. Doctoraatsdissertatie Bart Peeters Samenvatting De wetenschappelijke aandacht voor medicatietrouw bij mensen met

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

HET ZORGPAD COPD. DOELSTELLING Een betere kwaliteit van zorg organiseren door o.a. multidisciplinair samen te werken.

HET ZORGPAD COPD. DOELSTELLING Een betere kwaliteit van zorg organiseren door o.a. multidisciplinair samen te werken. HET ZORGPAD COPD INLEIDING Het LMN CWV organiseert rookstopconsultaties door een erkende tabakoloog in het Regiohuis in Izegem en in het Eerstelijnshuis Midden West-Vlaanderen. Om het zorgpad COPD op te

Nadere informatie

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar Samenvatting Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar verwachting zelfs verder toenemen in de

Nadere informatie