Deontologie. 1.Inleiding. 2. Verhalen over ethiek in e ingenieurswereld

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deontologie. 1.Inleiding. 2. Verhalen over ethiek in e ingenieurswereld"

Transcriptie

1 Dentlgie 1.Inleiding Dentlgie is het spreken ver de plicht: de plichtenleer. Dentlgie kmt vr p verschillende dmeinen: jurnalistiek, reclame, advcatuur (spaghetti-arrest),... Men nderscheidt nder andere de bedrijfsethiek en de ingenieursethiek Als centrale figuur in een technlgische maatschappij kan van de ingenieur verwacht wrden dat hij bewust is van de rl die hij speelt in het technisch systeem. Hij kan zich niet blijven verschuilen achter een simplistische redenering waarbij alle verantwrdelijkheid wrdt drgeschven naar de pdrachtgevers f de klanten van zijn werk. Via de ethische mdellen wrdt geacht in termen van rechten, plichten en gevlgen. 2. Verhalen ver ethiek in e ingenieurswereld zie de vrbeelden in de cursus via de vraagjes werd het ethisch IQ bekmen. Dit is echter een suggeratie dat ethiek een vrm van intelligentie is. Maar het is niet mdat iemand een genie is, dat die persn k ethisch intelligent is. het is plitiek niet juist m te zeggen dat de zwarten het geld niet waard zijn m te investeren. in het bedrijfsleven met men meer en meer rekening huden met de emtinele intelligentie GOLDMAN: emtinele intelligentie pm.: het is blijkbaar van geen belang p welke manier je je IQ haalt (zwel 5x1 als 5x2 geven als IQ 100) vanaf 160 : vrspelbaar bv. 8x2 -» zal zich huden aan bepaalde principes -> geïdealiseerd 8x1 -» zal er pragmatisch een slag in slaan (ppulairder) 8x3 -» twijfelaar (smmigen zullen zeggen dat die persn nadenkt ver de gevlgen, anderen zullen dan weer zeggen dat die persn geen beslissingen durft te nemen) 1

2 Dit is echter een éénzijdige 3. Gevallenstudies A) Challenger dit gebeurde in januari '86 satellieten zijn vandaag de dag een cmmerciële explitatie gewrden die dag werd de shuttle vr de tiende keer gelanceerd prbleem : dit bedrijf had gekzen vr de ptie m de raketsegmenten ter plaatse aan elkaar te lassen, dit in tegenstelling die raketten nrmaal in hun atelier maken (transprt is dan het prbleem nl. 32m lang en 6m breed) de segmenten werden afgeslten met 2 rubberringen + mastiek bij een aantal lanceringen was gebleken dat bij de verbinding een aantal prblemen waren (vb. verklen van de rubberringen) Rger Bisjly leidt het nderzeksteam en merkt p dat bij de lanceringen in de winter. a. iets mis was rubber wrdt hard bij kude temperaturen en zacht bij hge temperaturen. Het besluit dat werd genmen was dat er niet mcht gelanceerd wrden bij temperaturen nder de 12 C. bij de NASA waren klachten gekmen van de verheid (te duur) m de aandacht te vestigen p de zveelste lancering werden twee dingen gedaan: 1. dag vr de lancering : State f the unin (uitleg van Reagan ver de begrting) 2. er ging een zekere juffruw Christa meevliegen die les ging geven Men heeft niet direct kunnen lanceren. Vb.: slecht weer, deur die niet teging dr uitstekende but, vertraging van de vrige vlucht, Men kan maar lanceren als iedere leverancier akkrd is. Alan McDnald met een frmulier tekenen m lancering vrij te geven, maar wil het niet den p aanraden van Bisjly (T<12 C met T de temperatuur aan de wand) vlgens de NASA: in tegenspraak met lastenbek (4.5 C < t < 32 C) De t staat hier vr de temperatuur van de brandstf binnenin de raket en niet vr de buitentemperatuur. McDnald ging niet akkrd dat er was sprake van twee verschillende srten temperaturen. McDnald cntacteert zijn bedrijf waar enkele tpmensen zitten waarnder Jerry Masn en Bb Lumi (directe verste van Bisjly en verdedigt standpunt Bisjly) 2

3 Bisjly det zijn uitleg en vertrekt. Uitleg was niet schitterend, niet z ged uitgewerkt. de rest begint p Lund in te spreken: het is meer dan techniek de die gkleppen af ecnmische belangen!! (het cntract liep namelijk af & er was een mgelijke verlenging) Lund mest veranderen van petje (ir. manager) en geeft te: tch lancering Masn zegt tegen McDnald m te tekenen, maar die weigert een andere werknemer tekent en de raket wrdt gelanceerd bij t<12 C (ijslaag p de raket tegeltjes kunnen beschadigd wrden). Rndspattende ijsstukken zuden shuttle kunnen beschadigen. Arbeiders den ijs manueel weg. men haalt de astrnauten erbij en die zeggen: de maar (ze weten enkel iets ver ijstegels en niet ver rubberringen) lancering m l lu38 na 2 à 3 secnden blijkt er een lek in de bster. Hete gassen ntsnappen en gaan langs de aanhechtingspunten na 72s wrdt de waterstftank drbrd en de waterstf kmt in cntact met de zuurstf vuurbl achteraf zei men dat ze van de cabine een injectiesysteem mesten gemaakt hebben cmmentaar: we have a majr disfunctin -> cmmentaar bij lancering na 72sec speech van de president wrdt gewn aangepast: nl. nu ver het verlies van de families de brkstukken wrden pgevist en er wrdt een rapprt pgesteld dr presidentiële cmmissie (Rgers - cmmissie) er wrden getuigen pgerepen: Lund,... (kregen van de firma niet teveel te verdrijven) ze deden dit echter wel McDnald wrdt weggeprmveerd (nieuwe functie die niets met de andere jb te maken heeft) en zit na twee jaar weer p raketprjecten Bisjly wrdt p ziekenverlf gestuurd en blijkt niet stressbestendig en wrdt ntslagen hij geeft nu diavrstellingen Bedenkingen : 1. frmulier dat bedrijf mest ndertekenen :...because it can't be prved t be unsafe (heveel eisen met je stellen 2. slrdigheid waarmee de NASA werkte (in realiteit één mislukking p 20, in therie 1/100000) 3. verkeerd inschatten van de vereiste veiligheid van de rubberringen 3

4 4. Bisjly mcht uitleg geven maar was bij de beslissing niet aanwezig 5. Mrtn & Thikl gefusineerd (hiërarchisch bedrijf met een jng bedrijf (pendeurplitiek)) 6. astrnauten waren niet ingelicht ver de ringen. De vraag is f je bij z n gevaarlijke jb ver elk klein mankementje met wrden ingelicht. 7. er wrdt vaak beslissingen genmen met grte risic s B) Frd Pint begin jaren70: Frd maakt zich zrgen ver z n marktpsitie (vral Japanse merken den het ged) Frd wil dit cunteren en ntwerpt een aut representatief vr de Amerikaanse markt Lee Iccca is het hfd van Frd p dat mment en zegt : we meten een wagen p de markt brengen, m de Japanse en de Eurpese merken te cunteren tussen idee & prductie dit auttje wrdt de Frd Pint (< 2 jaar, < 2000, < 2000 $) het verkpt ged maar het begint kritiek te krijgen (mwille van de plaats van de benzinetank) Die werd namelijk bven de achterbanden geplaatst. men wist bij Frd van deze prblemen en zcht naar plssingen : 1. extra plank tussen de tank en achterkant m de krachten af te veren 2. tank binnenin bekleden met een rubberen zak 3. tank in de vrm van band plaatsen de kstprijs per aut bedreg 12 $ en met een prductie van 12.5 miljen aut's kwam men tt de cnclusie dat er 137 miljen $ extra ksten waren vr beveiliging en minder winst men ging bekijken wat het kstte wanneer men niets zu den (schade, ngevallen,...) en men kwam tt de cnclusie dat men maar aan 49 miljen $ kwam (besparing van 80 milj. $) de tijdsdruk speelde een belangrijke rl. Nrmaal zit er tussen het idee en de prductie een peride van 3.5 jaar en hier had men maar 2 jaar de tijd. Zdende werden de resultaten van de crashtesten nit echt verwerkt. autriteit van Iccca safety desn't sell. Hij besteedde geen aandacht aan het tankprbleem (veiligheid is geen gespreksnderwerp) aut was ppulair als tweede gezinswagen er waren ng geen nrmen ver de prductie van de tank (wel in vrbereiding uiteindelijk eind de jaren 70 er drgekmen) de nrmen.werden waarschijnlijk tegengehuden (8 jaar vertraging) 4

5 er was een fut in de berekeningen. Frd had gerekend met 180 dden en zwaargewnden, terwijl er had meten gerekend wrden met 900 dden en zwaargewnden. Men wist dat er dden gingen vallen (dit nam men erbij) tank mest beschermd zijn tegen een aanrijding van 50 km/h en bij Frd was dit slechts 30 km/h pm. : 1. waar met de grens getrkken wrden heveel er met besteed wrden aan de veiligheid? (de ksten zijn namelijk niet te vergelijken met de veiligheid dit is k z bij de vergelijking tussen het milieu en de tewerkstelling) 2. de wijze van frmuleren is heel belangrijk: kruispunt met lichten: gedkpst (10 dden) kruispunt met rtnde: duurder (2 dden) kruispunt met tunnel: duurst (0 dden) C) DC10 vliegtuig neergestrt terwijl er een waarschuwing geweest was (1974) ingenieur (Dan Applegate) had kritiek p deze manier van afsluiten van het luik de vraag was: wat gebeurt er f wat met er gebeuren als de energie wegvalt -> gaat de grendel dan pen f dicht? indien het luik zich pende nderdruk in de laadruimte vler kn drslaan waardr k de leidingen vr het besturen van het vliegtuig knden afknappen prbleem : 1. Kstprijs (l week vliegtuigen aan de grnd huden schadevergeding + verlies in mzet) 2. bedrijf was niet rijk uiteindelijk gebeurde het in 1974 bven Parijs & er vielen ngeveer 300 dden D) BART-case Bay Area Rapid Transit ntwerp van verversnet rnd de baai van San Francisc het wrdt niet beperkt dr bestaande structuren + het aanwenden van nieuwe technlgie (signalisatie) er waren 3 ingenieurs bij betrkken. Zij vinden dat er bepaalde dingen niet kunnen, maar ze zijn niet bevegd dit te zeggen, (niet geneg pleiding vr de mensen, weinig cntrle p de 5

6 aannemers, autmatische treinbegeleiding,... ze halen er een expert bij m te kijken f ze gelijk hebben ze krijgen gelijk er wrdt een nieuwe nta en een nieuw departement pgesteld l van de 3 wrdt beschuldigd van belangenvermenging (wu een nieuw departement prichten, maar wu zelf aan de leiding staan) cntacteren iemand van de Raad van Bestuur die persn zal de annimiteit waarbrgen na een paar dagen staat er in de krant een grt artikel met naam en tenaam de 3 wrden ntslagen hewel ze achteraf tch gelijk hebben gekregen (reden: ze waren gaan klagen bij de hgere bazen znder hun directe verste te waarschuwen) de 3 gaan te rade bij de berepsvereniging NSPI (maar enkele grte bazen waren k lid van het NSPI) de drie hebben uiteindelijk de prijs gekregen van EEE (di. een ingenieursvereniging die zich k bezighudt met ethiek) vr hun uitmuntend gedrag. Deze prijs bedreg 750 $ en een diplma. E) Virginia Eddertn haar wrdt gevraagd een systeem te ntwerpen m rechters vlugger tegang te geven tt dssiers het zu samen met dispatching van ndprepen gebruikt wrden prbleem : er kan een mgelijke vertraging ptreden bij de dispatching van ndprepen (dit wrdt gemeld, maar de eerste hgere baas wil er niet van weten) Virginia neemt een expert bij de hand (vregere prf) en die geeft Virginia gelijk hij maakt een nta en hij verstuurt het naar 2 niveaus hger Virginia wrdt ntslagen, maar krijgt prijs van EEEE OPMERKING: Al deze gevallen draaien rnd het feit dat men meilijk met een prbleem kan afkmen waarrnd dan de discussies gebeuren (bij de gepaste mensen). Dikwijls wrdt er geen gehr aan gegeven, maar wat met je dan den? Is het mgelijk iets p een deftige manier te bespreken? F) Bank City Bank City Crp wil een nieuw hfdgebuw buwen, maar er staat een kerk in de weg die niet weg mag men is van plan m het gebuw p palen te zetten (bven de kerk) in het ntwerp wrden de palen in het midden van de zijden geplaatst 6

7 mdat het gebuw nderhevig zu zijn aan de wind, heeft men p het dak een massa gelegd die gestuurd werd dr een hydraulisch systeem m het zwaartepunt te verschuiven het gebuw wrdt uiteindelijk gezet de aannemer heeft zich echter niet aan de plannen gehuden. De persn in kwestie heeft namelijk enkele lasverbindingen vervangen dr butverbindingen, welke minder stevig zijn ntwerper krijgt een telefntje van student, die hem vraagt waarm de zuilen in het midden werden geplaatst. met diagnaalverbindingen beter bestand tegen schuin invallende windstten (had de ntwerper ng nit berekend) de ntwerper berekent het tch eens en er blijkt dat de belasting sms 40 % hger ligt (in enkele gevallen zelfs 160 % hger en dat terwijl er enkel verbindingen slechter gemaakt zijn) er was l punt p de 32 e verdieping: indien dat kapt ging, lag het hele gebuw plat z'n winden kmen eens p de 16 jaar vr de ntwerper vindt het tch te gevaarlijk en gaat een betere versteviging gaan ntwerpen en elk punt in het gebuw gaan cntrleren er zal s nachts gewerkt wrden, zdat de mensen er geen last van zullen hebben tch ng lassen er wrden evacuatieplannen pgesteld bij eventuele strm l jurnalist wil er echter meer van weten. Hij maakt een dssier p en wil dit publiek maken staking in de pers (juist p het mment dat hij wil publiceren publicatie gaat niet dr) ntwerper (vreest vr bnus-malus) l miljen $ verheid + aannemers 8 miljen $ de verzekering gaat uiteindelijk akkrd met een bedrag van 2 miljen $ 4. Ethische verantwrding: begrippen en mdellen Argumenten die je in een bepaalde cntext belachelijk vindt, zul je in een andere cntext misschien zelf gaan gebruiken. Mdellen wrden gebruikt m een structuur te bekmen in ethische vraagstukken. II.1 De mrele grei vlgens Khlberg Khlberg was een pedagg hij nderzcht he het mreel bewustzijn evlueert bij pgreiende kinderen en jngeren. hij nderzcht welke verantwrding de jngeren gaven bij ethische prblemen 7

8 hij ndervreg m de drie jaar dezelfde Amerikaanse mannen (van hun 10 tt hun 29 jaar) hij vreg steeds waarm die bepaalde keuze gemaakt werd bij een vraag het ging hem niet m de inhudelijke plssing van de gestelde prblemen, maar veeleer m de redenering die er achter stak: de innerlijke rganisatie waardr de ndervraagden structuur aanbrachten in hun sciale en mrele wereld. hij kreeg zes ntwikkelingsfasen 1. niveau 0 : Pré-mreel niveau (0-6j) het nderscheid tussen ged en kwaad is ng niet gebaseerd p gezag f nrmen er is ng geen mtivatie vr hun handelingen 2. niveau 1 : Pré-cnventineel niveau (6-13j) eigenbelang : wat kmt mij het best uit aandacht vr de gevlgen van handelen : straf/belning fase a : ntzag vr macht en vermijden van straf (bv. een fiets krijgen als belning vr een ged rapprt) fase b : het kind baseert zich p hednisme (uitgaan p aangename ervaringen). Ze beginnen zelf te beslissen p eigen rdeelsvermgen, meestal zinspelend p een belning 3. niveau 2 : Cnventineel niveau (14-24j) er wrdt een rdeel geveld vanuit een grep, als veralgemeend lid van deze grep aandacht vr intentie van handelen: verwachtingen inlssen, rde handhaven bij het niet naleven van externe, aangeleerde regels: schuldgevelens (t..v. anderen) wegens het in gebreke blijven fase c : het verlangen bij een grep te behren (bv. brmmer, drugs hebben m bij een grep te hren) fase d : ng altijd laten leiden dr grep, maar met eigen regels binnen de grep, als uiting van gezag en sciale rde 4. niveau 3 : Pst-cnventineel (vanaf 25j) persnlijke verantwrdelijkheid p basis van verinnerlijkte principes, ls van het eventueel behren tt een bepaalde grep bij het niet naleven: wreging f zelfverrdeling dr in het gebreke blijven tegenver eigen mrele inzichten fase e : sciaal cntract, vrije cnsensus met demcratische vereenkmst, als vertlking van 8

9 waardevlle principes (men hudt zich ng steeds aan de regels die ze zelf belangrijk vinden) fase f : algemene gewetensbeslissingen, persnlijke principes, gekenmerkt dr ndzakelijkheid en algemeenheid (men gaat de regels vrbij en men hudt zich ng enkel aan waarden die in je geïntegreerd zijn. Indien ndig wrdt k ingegaan tegen de wet). De keuzes wrden gemaakt vanuit principes. deeltje WIMPIE: verschillende argumenten m beslissingen te nemen => het gaat niet ver welke beslissing je neemt, wel ver he je de beslissing neemt bv.: ingenieur bij baas gevaarlijk afval dumpen <-> IVAGO (duur) in elke fase van Khlberg vind je een argument m de kraan pen, maar k dicht te draaien EX: Wat zu Khlberg hierver zeggen? BEDENKINGEN: 1. de leeftijdscategrieën kunnen eigenlijk niet gedefinieerd wrden de één is al wat trager dan de andere mensen springen naargelang de situatie ver van de ene handeling naar de nadere handeling vb. vr rd vetgangerslicht staan p stil kruispunt kijken f er plitie is en dan tch versteken vanwaar kmen de nrmen? a) bij de 16-jarigen: regels van thuis, schl,... b) bij vlwassenen: rechtvaardigheid, scialisme, manier van nderzeken : tabelletje distilleren (getekend dr grep van mensen Amerikaanse mannen) het is beter nderzek te den dat vr iedereen tepasbaar is (verschillende culturen, mentaliteiten, geslachten, ) er werden grte verschillen genteerd wanneer vruwen werden ndervraagd II.2 Over menselijke beheften De therie van Maslw: beheftenpiramide ging kijken waardr de mensen zich laten leiden men ging k rekening huden met allerlei beheften die de mensen nastreefden 9

10 Maslw maakte een rangrde p van de menselijke beheften (in een piramide vrgesteld). Onderaan staan dan een aantal basisbeheften, die meten vervuld zijn vraleer men zinvl kan werken aan de beheften die hgerp in de piramide staan. 1. zelfverwezenlijking 2. achting 3. sciale beheften 4. veiligheid 5. lichamelijke beheften eigen talenten expliteren waaruit men zijn fierheid haalt (uitdagingen, kunnen presteren) (vb. kinderen pvedden) gevel van vertruwen, respect, waardering niet alleen staan in het leven, eens een klapke kunnen den werkzekerheid, gerust gevel, niet te veel zrgen basis (met sterk geneg zijn) (vb. slaap, zuurstf, veding, huisvestiging, ) iemand zal niet p cursus gaan (zelfverwezenlijking) als men niet zeker is van zijn werk naast deze piramide kende Maslw k ng de cgnitieve beheften: de mensen willen verstaan en kunnen uitleggen. Daarenbven willen de mensen k weten: feitenkennis, nieuwsgierigheid, tensltte spelen k esthetische beheften mee: mensen willen schnheid rndm zich en ervaren lelijkheid als kwaad kritiek De nderste twee niveaus wrden wel vrij algemeen erkend, maar vr de hgere liggende niveaus zuden ngal wat appreciatieverschillen meespelen, die.a. cultuurgebnden zijn. Het ideaal-mensbeeld is er één van zelfverwezenlijking en nafhankelijkheid: een typisch westers en mdern ideaal. bedenking : éénzijdige manier van Westers denken bedrijven prberen de mensen psychlgisch te binden (hgere trappen van de piramide) vb. sciale cntacten bevrderen dr het rganiseren van feestjes, cmpetities,... MAAR dan met er eerst vldaan zijn aan de nderste trap bv: veiligheid p het werk => wrdt anders ervaren als schijnheilig dat psychlgisch binden gebeurd dr te zeggen dat het bedrijf de plaats is m zich te ntplien p die manier wrden de mensen meer bedrijfsafhankelijk en stressgevelig 10

11 II.3 De verantwrdelijke handelende mens respnsibility kmt van het Latijnse respndre wat niet meer wil zeggen dan een zaak wegen aan de verantwrdelijkheid hangen k mrele gevelens vast vb. de sluiting van Renault p de vergadering waren 10 man aanwezig: 7 vr en 3 tegen elk van die zeven kan zeggen dat het aan zijn stem niet heeft gelegen (dit is echter een excuus m er vannder te muizen) vb. in Ostmalle WC-kapt (muur afgebrken) 4BK zijn beesten (vandalen) was de cnclusie p deze manier wrdt iedereen ver dezelfde kam geschren terwijl bet er maar 3 f 4 waren die effectief iets gedaan hebben mens met k zijn verantwrdelijkheid nemen inzake het milieu men kppelt verantwrdelijkheid aan drie dimensies : 1. subject: wie met antwrd geven 2. bject : waarver gaat het ( Niets den is k iets den ) 3. instantie : aan wie met het uitgelegd wrden II.3.1 Het subject : de individuele, verstandige, bekwame, integere mens? (Hart) a) rlverantwrdelijkheid: drdat men een bepaalde functie p zich neemt (als veiligheidsingenieur, als vader, meder, ) 11

12 het bedrijf wrdt meestal een samenspel van rlverantwrdelijkheden, zals perschef, verkpsverantwrdelijke dit kan leiden tt een zekere fragmentatie (zich distantiëren van zijn rl) Dikwijls wrdt gezegd: ik de het mdat ze me het vragen / ik de maar mijn jb Vb.: ingenieur:p werk is hij een wapenprducent, maar thuis een liefhebbende vader Bij smmigen kan dit btsen, bij anderen niet. Kning Budewijn en abrtuswet wil ze niet ndertekenen, maar als kning met hij de wetten ndertekenen rl van de kning hij distantieerde zich van zijn functie en trad af. Zelfs Filip, de trnpvlger wilde niet tekenen. de plssing kwam er via de wet, nl. indien de kning niet in staat is te regeren dan zal de regering zijn taak vernemen (Martens) zdende werd een dag later Budewijn weer in staat geacht te regeren en mcht hij weer de trn bestijgen. in een aantal gevallen kan fragmentatie ged zijn: in de medische sfeer: verpleger die pgerepen wrdt naar een ngeluk te gaan waarin zijn vruw betrkken is gehandicapten die even lachen met hun handicap m even uit de stress te zijn extreem: tijdens de WO mesten de krijgsgevangenen rap geëxecuteerd wrden m naar de nachtmis te kunnen gaan p kerstavnd de discussie van rlverantwrdelijkheid vinden we k terug in film en tneel, nl. de acteurs gaan z p in hun rl dat ze sms meilijkheden hebben m na de scène terug te keren naar de werkelijkheid. (vb. Eyes wide shut: Nicle Kidman en Tm Cruise spelen echtpaar in de film, maar waren het ten in het echte leven k waar ligt de grens?) er zijn maar enkele bedrijven die rekening huden met gewetensbezwaren Peters Principle: je kan prmveren ttdat je incmpetent wrdt vb.: ingenieur van 50j: 10% techniek / 90% management (gede ingenieur is niet autmatisch gede manager) b) causale verantwrdelijkheid: => OORZAAK SCHULD deze verantwrdelijkheid krijg je als je ergens bij betrkken bent, als je aanwezigheid een verschil uitmaakt uw den en laten den terzake, men heeft het recht u p te repen als getuige vb. kinderen schieten in de klas (rzaak: geweld p tv, film, videspelletjes; ) 12

13 vb. aut met vertragen m mij te laten versteken en raakt aan het vlgende kruispunt betrkken in een ngeval mest ik daar niet meten versteken, dan had de aut misschien geen ngeluk gehad je bent er ± bij betrkken jij bent rzaak van ngeval; NIET schuldig aan ngeval c) aansprakelijkheid: (.a. in juridische cntext) (sms znder zelf in de fut te gaan) k : wie met je aanspreken m iets gedaan te krijgen het kan gebeuren dat vanuit rlverantwrdelijkheid iemand aansprakelijk is terwijl die niets gedaan heeft vb. kind schpt bal vanuit wei in ruit van de buurman (uders verantwrdelijk) vb. Dutrux ntsnapt uit de gevangenis en Van De Lanntte (minister binnenlandse zaken) & De Clerck (minister justitie) nemen ntslag d) capaciteitsverantwrdelijkheid: dit is als je verndersteld wrdt iets te kennen (en wat bewezen is), als je bepaalde capaciteiten hebt vb. de meerderiarieheid vanaf 18 cntracten tekenen, vb. helpen als dkter bij accident rechtspersnlijkheid: grepen en rganisaties meten nder bepaalde juridische vrwaarden behandeld wrden alsf het m persnen ging, met eigen rechten en plichten milieuprblematiek: je kunt het de mensen niet kwalijk nemen dat ze een treffelijke levensstandaard willen, maar de afvalprductie kan niet dr nze aarde gedragen wrden gerezemes in de zaal: m bven het geluid te kmen kan de spreker luider gaan spreken gevlg is echter dat de gehele klas luider gaat klappen ieder deel is geen prbleem, maar het ttaalresultaat wrdt dramatisch Dit is een beperking van het systeem. prductaansprakelijkheid : via de rechtbank prberen een schadevergeding te krijgen 13

14 1. Fabrikanten van hartkleppen indien ze niet functineert : fataal er kan altijd wel iets mis gaan, ndanks de cntrle maar de hge schadevergeding kan niet wegen p de winst beter stppen met de prductie als ze echter allemaal stppen is er wel een prbleem je kan het de familieleden k niet kwalijk nemen dat ze denken dat er iets is misgelpen 2. Brstprtheses (vergrting/amputatie) er kunnen allergische reacties ptreden f er kunnen lekken zijn men keert zich dan tegen de prducenten (dit zijn er maar enkele p miljenen) als ieder individu micr-ratineel handelt, is daarmee een macr-ratinele handeling niet zmaar gegarandeerd we krijgen een irratineel geheel dr micrratinele stapjes vb. stedenbuw (ruimtelijke rdening) lintbebuwing mensen die huis willen zetten (waar ze willen, gede bereikbaarheid van het werk) vb. nlgische uitbuw van machinepark plaatsen waar er ruimte vr is (ratineel p dat mment) herplaatsen is sms k teveel dingen die p zichzelf geen prbleem vrmen, maar als geheel een tegendraads effect hebben vb. rkgassen van de ene fabriek en de gassen van een andere fabriek neerslag van nevels (wrdt een prbleem) TA (Technlgy Assessment): nderzek naar de gevlgen v technische prjecten Technieken uit management pleiding vb. via rllenspelen gevelig maken vr bepaalde situaties het is didactisch beiender spel is maar een spel (fut maken is niet z erg) er zijn ngal wat situaties uit de wereld die parallel lpen met de rllenspelen k in de taal : er zijn nieuwe players (cncurrenten) er zijn winnaars en verliezers verliezen in ecnmisch spel: zware last te dragen (vb. failliet) er bestaan maar zelden spelletjes waarin iedereen wint smmige mensen kunnen zich niet realiseren dat ze terug in de werkelijkheid zitten na 14

15 het spel bij de meeste spelen: vrijwillige keuze vr deelname is niet z bij ecnmisch spel (we kunnen niet zeggen dat het ns niet kan schelen dat we failliet zijn) je kan k niet zmaar zeggen dat je eruit stapt je hebt in principe evenveel kans m te winnen, maar niet in het ecnmische spel. Daar hang je af van de samenleving, pveding,... (je kan niet zeggen dat je niet meedet mdat je slechte kaarten hebt) in de ecnmie wrdt het speljargn vergenmen vb. Prisners Dilemma: (kun je vertruwen p andere mensen?) 2 persnen die gearresteerd wrden vr misdrijf dat ze samen hebben gepleegd, maar wie wat gedaan heeft, is niet duidelijk de mensen van het gerecht prberen ze te laten samenwerken met als belning vermindering f pschrting van straf A spreekt A zwijgt B spreekt 4/4 5/0 B zwijgt 0/5 1/1 1/1 wil zeggen l jaar vr A en l jaar vr B elk verweegt vr zichzelf wat hij/zij gaat den het ttale resultaat kan niet ptimaal zijn (4/4), maar het had erger gekund als ze kunnen afspreken en elkaar kunnen vertruwen, dan kan men het ptimale resultaat bekmen vbn. uit het dagelijkse leven 1. In Venetië werd een feest gerganiseerd vr het gede del. Iedereen die kwam werd verzcht een envelp af te geven bij het binnenkmen van de zaal. (ksten feest : 6000 fr/man). Als het feest gedaan is blijkt dat meer dan de helft van de envelppen leeg is en dat er maar enkelen een serieuze sm hebben betaald. 2. Na de wijngst is er in een bepaald Frans drpje een drpsfeest. Er wrdt afgesprken dat de beren elk een fles wijn meebrengen die dan in een grt vat zu wrden gegten. ALLE beren hadden water in hun fles gedaan!! 15

16 3. investeringsbeslissing in bedrijven t..v. cncurrenten vb. nieuwe milieutechniek die kan renderen p lange termijn bedrijf A: als ik investeer en B niet (prijs zal stijgen) bedrijf B: denkt net hetzelfde dus beiden zullen niet investeren, wat p lange termijn een prbleem zal geven, want ze hadden het beter wel gedaan 4. rl van de vakbnden dr het bedrijf lam te leggen, kan iets bereikt wrden degenen die niet gestaakt hebben zullen tch prfiteren van de bereikte vrdelen (dit nemt men het Free Rider gedrag) II.3.4 Het verantwrdingsbject au sérieux genmen: het infrmed cnsent mdel II Infrmed cnsent : een begrip uit de medische ethiek medische en farmaceutische experimenten geïnfrmeerde testemming hij/zij geeft testemming met vlle kennis van zaken en in alle vrijheid del: de juridische aansprakelijkheid van de verschillende partijen verduidelijken geschikt vertrekpunt m de ethische vraagstelling te structureren II Het infrmed cnsent mdel breed tegepast 1. vrijwilligheid: znder dwang, misleiding f bedrg rekening huden met fundamentele rechten van prtesterende minderheid 2. kennis: alle infrmatie p een begrijpelijke manier 1,2 en 3 zijn niet medisch 3. cmpetentie 4. p brede schaal & in verstaanbare vrm 5. instemming dr de grep die gevlmachtigde vertegenwrdiger is van vele betrkkenen met dezelfde belangen, zrgen en bltstelling aan risic s vb. verheid: gevlmachtigde vertegenwrdiger van samenleving naast ratinele factren m tt een beslissing te kmen zijn er k: emtinele symblische II.5 Over de verantwrdelijkheid van bedrijven II.5.1 Het stckhldermdel Miltn Friedman: Manuel Velasquez: alleen individuen kunnen handelingen stellen, en dus 16

17 verantwrdelijkheid dragen prtest tegen bedrijven m sciale belangen aan te wenden sciale verantwrdelijkheid van de bedrijven is hun winst te verhgen (znder gebruik te maken van fraude). De sciale verantwrdelijkheid passeert dus langs de bekhuders. ecnmisch : zveel mgelijk rijkdm: welvaart vr de samenleving (als iemand rijkdm laat liggen, dan zal de samenleving maar z rijk zijn als mgelijk) geld in aandelen stppen: de pdracht vr de bedrijven is dan maar zveel mgelijk winst te maken (indien het bedrijf dit det, ntlpt het zijn sciale verantwrdelijkheid). de vraag is echter f winst het middel is m het bedrijf te laten vrtbestaan is de winst dan het del f is het een nevenprduct f een ndzakelijk prduct vb. crèche p werk: kinderen daar drppen kan minder absenteïsme p het werk tt gevlg hebben, dus er wrdt meer arbeid verricht, dus er zal meer winst zijn bdschappendienst p het werk: bedrijf det uw bdschappen m te beletten dat het persneel vreger vertrekt Deze vrbeelden kunnen ged zijn als je dr het meerwerk van het persneel de ksten kunt dekken. Indien dit mgelijk is, is het beter dit niet te den. Miltn Friedman zu de sluiting van Renault ged gevnden hebben, want dit zu p een andere plaats meer winst betekenen wat dan weer ten gede kmt van de samenleving. de sciale banden wrden geregeld dr middel van de winsten van het bedrijf vb. een man wrdt ntslagen enkele weken nadat hij was gelauwerd vr zijn arbeid bedrijven zijn enkel ecnmisch actief ze heven zich niet bezig te huden met sciale bekmmernissen (dit heft de verheid maar te den via de belastingen die wij en de bedrijven betalen aan de staat) vb. als directeur een sciaal prject pstart in een bedrijf, dan int hij belastingen van de aandeelhuders (hudt deel van de winst in) II.5.2 Het sciaal cntractmdel teert p de filsfie waarbij er cntact is tussen de bedrijven en de burgers niet alleen de aandeelhuders (financieel) zijn de pdrachtgevers van een bedrijf, maar iedereen die het bedrijf kan helpen (die middelen ter beschikking stelt) vb. bestaansrecht van de bedrijven nderwijssysteem, want de bedrijven hebben geschlde arbeiders ndig het is dan maar nrmaal dat de bedrijven iets terugden. Ze stellen een financieel en sciaal 17

18 verslag p. In dit sciaal verslag staan nder andere het aantal nieuwe werknemers, de spnsring van culturele activiteiten, het betalen van studiebeurzen van de kinderen van het persneel de burger = del + middel mag je het vrtbestaan van een bedrijf als een del f een middel van de samenleving beschuwen? Bv. wettelijke zelfverdediging wrdt aanvaard bij individuen geldt dit dan k vr de bedrijven? II.5.3 Het stakehldermdel Freemann belanghebbende partijen in een bedrijf (die iets p het spel staan hebben) kijken vr elke partij welke de belangen zijn en he fundamenteel ze zijn (die belangen zijn zwel kwantitatief als kwalitatief) men met durven de subjectieve beleving van de belanghebbende partijen in de gen te kijken OPM: in vele bedrijven wrdt het stckjjildermdel gezien als het eerlijksie en gemakkelijkste mdel men zal zich verantwrdelijk velen wanneer men rechtstreeks wrdt aangesprken vb. indien men aan een klas vraagt wie er in het weekend kan kmen helpen, zal men minder resultaat beken dan wanneer men het rechtstreeks vraagt aan enkele leerlingen II.6 Over prfessinele verantwrdelijkheid en lyautiet Enkele bedenkingen bij p16-17 lvauteit : 18

19 bepaalde verplichtingen hebben tv. mensen waarbij je eigen belangen wrden teruggeschrefd (uit slidariteit) werkt p de emties van de mensen vb. een bedrijf maakt elektrische installaties. Iemand belt dat er een defect is. De hersteller van de firma kmt het herstellen, maar zegt dat zijn cllega gefefeld heeft bij het installeren van het apparaat. De klant belt naar het bedrijf (wil futen laten herstellen). De hersteller krijgt p zijn dnder mdat hij kritiek gaf p zijn cllega's werk in het nabijzijn van een klant. Er wrdt van je verwacht datje lyaal bent tv. het bedrijf en dus niet dat je de vuile was gaat gaan buitenhangen. De lyauteit duidt p bepaalde banden tussen het bedrijf en de werknemer. in termen van familiebanden is lyauteh OK (dit is menselijk) de vraag is natuurlijk f dit k met getranspneerd wrden naar de bedrijven, want de bedrijven gebruiken het wrd enkel wanneer er prblemen zijn heden ten dage is die emtinele band er niet meer met de bedrijven flexibiliteit het klinkt heel psitief een f andere vrm die zich kan aanpassen ten gevlge van uitwendige krachten en inwerkingen vb. werknemer met zich beschikbaar stellen van bedrijf tijdens het weekend eventueel mgekeerd : iets vreger vertrekken van het werk ten gevlge van uitznderlijke mstandigheden ais een betnnen balk flexibel is, is dit niet ged als een elastiekje flexibel is, zijn er grenzen aan haar flexibiliteit (vermeiingsbreuken) 19

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks

Bedrijfsethiek. Samenvatting Bedrijfsethiek ~ 1 ~ Rick Hendriks Bedrijfsethiek Hfst 2: Waarden en nrmen: 2.2: Mraal: Mraal is het geheel van aanwezige waarden en nrmen bij een individu, grepering f gehele samenleving. De wetenschap die de mraal bestudeert is de ethiek.

Nadere informatie

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Inhudspgave Hfdstuk

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES The literature review Het is belangrijk m te bepalen wat anderen al ver het prbleem geleerd hebben vr je het zelf bestudeerd. Het idee van een literatuurstudie

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen Kenmerken en uitkmsten van prfessinele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen 20 nvember 2015 Prf. Dr. Sfie Vanassche Dr. An Katrien Sdermans Prf. dr. Ken Matthijs Family and Ppulatin Studies, KU Leuven

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Algemene Leveringsvoorwaarden

Algemene Leveringsvoorwaarden Algemene Leveringsvrwaarden 1. Tepasselijkheid 1.1 Deze algemene vrwaarden zijn van tepassing p alle ffertes en alle vereenkmsten, en de uitvering daarvan, welke dr WaterWerk Training, Caching & Cnsultancy

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Ouderblik. Vrijwilligers in de ouderwerking verzekeren

Ouderblik. Vrijwilligers in de ouderwerking verzekeren Ouderblik Vrijwilligers in de uderwerking verzekeren Inleiding Ouderparticipatie p schl kan verschillende vrmen aannemen aangepast aan de nden van de schl en de uders: een maandelijks udercafé, kffiechtenden,

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Ethiek, SOA & HIV. Jeroen Luyten

Ethiek, SOA & HIV. Jeroen Luyten Ethiek, SOA & HIV Jeren Luyten Structuur 1. Wat is ethiek? 2. Ethisch mdel: principlisme 3. Tegepast p infectieziekten 4. Gevalstudies 2 1. Wat is ethiek? 1.1 Vrbeeldvragen Met je een bedelaar geld geven?

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Bestemd voor Alle medewerkers, cliënten, kinderen, andere personen die zich op locaties van Stichting D.W.R.P. bevinden.

Bestemd voor Alle medewerkers, cliënten, kinderen, andere personen die zich op locaties van Stichting D.W.R.P. bevinden. MIC-melding Del van de prcedure Het dr een cmmissie analyseren en berdelen van futen en (bijna) ngelukken in de rganisatie m hiervan te leren, z ndig actie te ndernemen en z herhaling f erger te vrkmen

Nadere informatie

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma

M200403. Het MKB en de BV. Achtergronden van de keuze van ondernemers. Ro Braaksma. Klaas Bangma M200403 Het MKB en de BV Achtergrnden van de keuze van ndernemers R Braaksma Klaas Bangma Zetermeer, 24 maart 2004 Het MKB en de BV Waarm kiezen ndernemers vr een bepaalde rechtsvrm? En in het bijznder:

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

draaiboek suïcidepreventie

draaiboek suïcidepreventie draaibek suïcidepreventie Algemeen Een draaibek is een handleiding f stappenplan waarin stap vr stap wrdt behandeld wat er p je af kan kmen mcht er zich een bepaalde gebeurtenis f crisis vrden. Elke gebeurtenis

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk!

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk! 1 Vrij zijn - als een kningskind leven in Gds kninkrijk! Als de Zn je heeft vrijgemaakt, zul je werkelijk vrij zijn! Jh.8:36 Vrij zijn, dr wat Jezus vr ns heeft gedaan aan het kruis. Dit prgramma hebben

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen.

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen. Bijlage 10: SEMINARIE VECHTSCHEIDING VAN HET VLAAMS FORUM KINDERMISHANDELING (11.12.2012). Presentatie signalen uit de werkgrep hgcnflictueuze scheiding IJH Deinze-Eekl-Gent en de bezekruimten. Werktekst

Nadere informatie

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen Vrbehuden en risicvlle handelingen binnen het primair nderwijs Prtcl Medisch Handelen J.C. v.d. Wal September 2013 INHOUD Inleiding... 3 1 De leerling wrdt ziek p schl... 4 2 Het verstrekken van medicatie

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

BETER IN BEDRIJF. Voel je Beter in Bedrijf! Uw organisatie Beter in Bedrijf. Verzuimbegeleiding & Arboadvies

BETER IN BEDRIJF. Voel je Beter in Bedrijf! Uw organisatie Beter in Bedrijf. Verzuimbegeleiding & Arboadvies BETER IN BEDRIJF Vel je Beter in Bedrijf! Uw rganisatie Beter in Bedrijf Verzuimbegeleiding & Arbadvies Beter in Bedrijf levert, naast reguliere arbdienstverlening, vral maatwerk in verzuimbegeleiding

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Checklist verzekeringen en vrijwilligerswerk

Checklist verzekeringen en vrijwilligerswerk Checklist verzekeringen en vrijwilligerswerk 1. Verzekeringen algemeen Is het belangrijk als vrijwilliger verzekerd te zijn? Ja, bij het den van vrijwilligerswerk kunnen ngelukken gebeuren. Als vrijwilliger

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt De derde betaler en het persnlijke aandeel van de patiënt 14/10/2010 Cntext huidige situatie Het hnrarium betreffende de geneeskundige verstrekkingen, bepaald dr de wet van 14 juli 1994, bestaat uit 2

Nadere informatie

Factsheet 5xBeter TUSSEN DE OREN. Introductiefilm Nieuwkomers

Factsheet 5xBeter TUSSEN DE OREN. Introductiefilm Nieuwkomers Factsheet 5xBeter TUSSEN DE OREN Intrductiefilm Nieuwkmers 1 5x Beter 5xBeter is een gezamenlijk initiatief van Kninklijke Metaalunie, FME CWM, FNV Bndgenten, CNV Vakmensen en De Unie. 5xBeter zet zich

Nadere informatie

Dienstverlening in Dampoort en Sint-Amandsberg

Dienstverlening in Dampoort en Sint-Amandsberg Dienstverlening in Damprt en Sint-Amandsberg 14 nvember 2013 Activiteit Tijdens een lunchgesprek ging schepen en OCMW-vrzitter Rudy Cddens in gesprek met bewners ver de zrg en dienstverlening in Damprt

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

Aanvraagformulier cofinanciering LEF

Aanvraagformulier cofinanciering LEF Aanvraagfrmulier cfinanciering LEF 1. Aanvraag vr delstelling: Welke delstellingen uit het Ecnmisch Actieprgramma 2016 2019 zijn delstellingen die u met uw prject gaat realiseren f aan bij gaat dragen?

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden VCLB Leuven Centrum vr Leerlingenbegeleiding vr Vrij en Gemeentelijk Onderwijs vzw Karel Van Ltharingenstraat 5 3000 Leuven Tel. 016 28 24 00 Fax 016 28 24 99 inf@vclbleuven.be www.vclbleuven.be Kinderen

Nadere informatie

Dit aanmeldformulier is opgesteld ten behoeve van een zorgvuldige aanmelding van leerlingen. Achternaam :.. Roepnaam :.

Dit aanmeldformulier is opgesteld ten behoeve van een zorgvuldige aanmelding van leerlingen. Achternaam :.. Roepnaam :. Dit aanmeldfrmulier is pgesteld ten beheve van een zrgvuldige aanmelding van leerlingen. Aanmeldfrmulier vr basisschl ndergetekenden melden hun kind aan bij RKBS Panta Rhei te Cevrden (naam/plaats schl)

Nadere informatie

9. Wat was het oorspronkelijke beroep van Domela?

9. Wat was het oorspronkelijke beroep van Domela? Na de maquettezaal km je in het Ferdinand Dmela Nieuwenhuis Museum. Dit museum bestaat uit drie verschillende ruimten: de infrmatie zaal, de studeerkamer en de gang waarin zijn verlijden centraal staat.

Nadere informatie

P.C. n 218. AMP heeft het voornemen een aantal werknemers te ontslaan binnen het wettelijk kader van collectieve ontslagen.

P.C. n 218. AMP heeft het voornemen een aantal werknemers te ontslaan binnen het wettelijk kader van collectieve ontslagen. GESCHREVEN VERSLAG aan de Ondernemingsraad van AMP NV ( AMP ) met maatschappelijke zetel te 1070 Brussel, Lenniksebaan, 451, ndernemingsnummer 0403.482.188 P.C. n 218 Art. 6, al. 4 van CAO nr. 24 betreffende

Nadere informatie

Gastouderbureau Noorderlicht

Gastouderbureau Noorderlicht Algemene richtlijnen: Vraag- en gastuders wrden geacht kennis te hebben genmen van de werkwijze van ; Gastuders wrden geacht bij aanvang van de pvang te handelen cnfrm het pedaggisch plan; hanteert de

Nadere informatie

Hergebruikinitiatieven

Hergebruikinitiatieven Hergebruikinitiatieven Principe: materialen en verpakkingen hergebruiken vr ze afval wrden Hergebruik betekent de terugwinning en het hergebruik van prducten f nderdelen ervan: hergebruik van de verschillende

Nadere informatie

Leiderschap@ socmut. Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten in tijden van organisatieverandering. Nationaal Verbond Van Socialistische Mutualiteiten

Leiderschap@ socmut. Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten in tijden van organisatieverandering. Nationaal Verbond Van Socialistische Mutualiteiten Natinaal Verbnd Van Scialistische Mutualiteiten Wuter Rbijn Heidi De Backer Lizzy Knings Anneleen De Beck Franky Aneca Leiderschap@ scmut Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten in tijden van rganisatieverandering

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk Zrgplan Naam Adres Uitgerekende datum Administratienummer Naam en adres verlskundige praktijk datum tijd Met wie Afsprakenlijst Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Tijdens uw zwangerschap zal u nder cntrle

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Bestaat er een economische en/of organisatorische eenheid met andere bedrijven? Zo ja, graag nadere informatie waaronder een organogram.

Bestaat er een economische en/of organisatorische eenheid met andere bedrijven? Zo ja, graag nadere informatie waaronder een organogram. Aanvraagfrmulier Berepsaansprakelijkheidsverzekering algemeen 1. Verzekeringnemer Naam bedrijf:.... Crrespndentieadres:... Pstcde en plaats:... Cntactpersn:... man vruw E-mail cntactpersn:.. Rechtsvrm:.

Nadere informatie

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen UITWERKING

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw *

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * Wanneer uders bij een scheiding cnflicten hebben, dan heeft dat vaak grte gevlgen vr de ntwikkeling van de kinderen.

Nadere informatie

Dossier : drugs in het verkeer

Dossier : drugs in het verkeer Dssier : drugs in het verkeer 1 Enkele gangbare pvattingen ver illegale drugs Ik merk het direct wanneer iemand drugs heeft genmen. Ik lp dus geen risic m mee te rijden met iemand die nder invled rijdt.

Nadere informatie

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1 Pestprtcl Elke schl bij Stichting Allure hanteert een Pestprtcl. Het schlspecifieke Pestprtcl is een afgeleide van dit algemeen Pestprtcl. 1. Del van het pestprtcl: Wij vinden dat elk kind dat bij ns naar

Nadere informatie

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit Dramatische vrming en actieve plurifrmiteit Dramatische spelvrmen in het nderwijs kunnen bijdragen aan actief plurifrm handelen in de klas. Diverse functies van het vak spelen daarbij een rl: de persnsvrmende,

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Stap 4: 6. Droomsessie handleiding

Stap 4: 6. Droomsessie handleiding Stap 4: 6. Drmsessie handleiding 1 Del De drmsessie is een brainstrmtechniek die als del heeft m de deelnemers vlledig ut f the bx te laten denken. De deelnemers mgen hun fantasie de vrije lp laten gaan,

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Het bewind. Inleiding

Het bewind. Inleiding Het bewind Inleiding Wanneer iemand meerderjarig is, wrdt hij juridisch zelfstandig. De persn kan bijvrbeeld cntracten afsluiten, een bankrekening penen, Smmigen zijn hierte echter niet in staat. Deze

Nadere informatie

Waterbeheer, kan jij het aan?

Waterbeheer, kan jij het aan? Waterbeheer, kan jij het aan? Een rllenspel ver waterbeheer in het beheergebied van een waterschap Vakgebied: Aardrijkskunde, Bilgie, Maatschappijleer Niveau: klas 3 HAVO en VWO Tijdsduur: 60 minuten Waterbeheer

Nadere informatie

Verschillende wegen naar Leren &

Verschillende wegen naar Leren & Verschillende wegen naar Leren & Werken en enkele implicaties vr een spijbelbeleid Arne De Beck JeugdOnderzeksPlatfrm (JOP) Leuvens Instituut vr Criminlgie (LINC) KU Leuven 1. Cntext JeugdOnderzeksPlatfrm

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3: Special De Wet werk en zekerheid en het inrichten van regionale vervangingscentra.

Nieuwsbrief 3: Special De Wet werk en zekerheid en het inrichten van regionale vervangingscentra. Nieuwsbrief 3: Special De Wet werk en zekerheid en het inrichten van reginale vervangingscentra. Frans Thmassen, directeur Onderwijs & Jeugd en EduStaf www.bmcimplementatie.nl De Wet werk en zekerheid

Nadere informatie

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer;

De Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer; 1/7 Advies nr 32/2011 van 30 nvember 2011 Betreft: Klacht met betrekking tt de drgifte van persnsgegevens dr een werkgever aan een prvider van mbiele telefnie in het kader van een systeem van gesplitste

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang

Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderopvang Klachtenbeleid Stichting KOM Kinderpvang KOM Kinderpvang verzrgt kinderpvang vr kinderen in de leeftijdsgrep 0 tt en met 12 jaar. Alle medewerkers van de stichting zetten zich vlledig in m kwalitatief

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN

PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN Leerlijn Cultureel Erfged Thema Identiteit Grep 5 en 6 Maart 2016 Cultuurnderwijs p zijn Haags Leerlijn Cultureel Erfged Thema Identiteit Grep 5 en 6 Maart 2016

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft? depressie raakt iedereen wat kun je den als iemand in je mgeving een depressie heeft? INHOUD Inleiding 4 De Depressie Vereniging 5 Tips vr naasten van mensen met een depressie 6 Het prbleem erkennen 6

Nadere informatie

POLITIEK EN IK? 3 DE GRAAD LO 1 STE GRAAD A-STROOM + B-STROOM

POLITIEK EN IK? 3 DE GRAAD LO 1 STE GRAAD A-STROOM + B-STROOM POLITIEK EN IK? 3 DE GRAAD LO 1 STE GRAAD A-STROOM + B-STROOM INFORMATIE OVER DE ACTIVITEIT Delgrep Duur Materiaal Delstellingen 3 de graad lager nderwijs en 1 ste graad A-strm + B-strm 2 u Dit materiaal

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Nota van Inlichtingen bij bestuurlijk aanbesteden regio Lekstroom

Nota van Inlichtingen bij bestuurlijk aanbesteden regio Lekstroom Nta van Inlichtingen bij bestuurlijk aanbesteden regi Lekstrm Vrstellen en reacties p stukken fysieke verlegtafel 23 september 2015 Vrstel aanbieders Reactie Lekstrm Orthpedaggische Psychlgische praktijk

Nadere informatie

Inzet van vrijwilligers: kansen en grenzen

Inzet van vrijwilligers: kansen en grenzen Inzet van vrijwilligers: kansen en grenzen Situering Vrijwilligers zijn het cement van de samenleving. Vrijwilligerswerk is niet vrijblijvend. Vrijwilligerswerk is nbetaalbaar. Drie uitspraken die in vrijwilligerscampagnes

Nadere informatie

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen?

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen? Gedragsprtcl Samenwerkingsschl Balans Wat is het gedragsprtcl? Het gedragsprtcl vrmt de verklaring van het schlbestuur, de directie, de leerkrachten, de leerlingen en de uders waarin is vastgelegd dat

Nadere informatie

Website Wemel : Wie zijn wij?

Website Wemel : Wie zijn wij? Website Wemel : Wie zijn wij? Een wemel is iemand die niet kan stilzitten, die vanbinnen en vanbuiten altijd maar wriemelt en beweegt, die zich niet lang p hetzelfde kan richten, en in heel veel dingen

Nadere informatie

Justitieasssitent (M/V)

Justitieasssitent (M/V) MOD WVG afdeling Persneel Kning Albert II-laan 35 bus 30 1030 BRUSSEL T 02 553 31 52 F 02 553 34 77 persneel@wvg.vlaanderen.be FUNCTIEBESCHRIJVING ////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

Nadere informatie

Participatie van het Publiek

Participatie van het Publiek Participatie van het Publiek KU Leuven Prf. Dr. Frankie Schram Frankie.schram@sc.kuleuven.be Ideeën Cmmissie Versnelling Maatschappelijk Belangrijke Investeringsprjecten (Cmmissie Sauwens) Te ruime inspraak-

Nadere informatie