Artikel. Conclusies uit een analyse van beleidsdocumenten ( ) Freya Versluys

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Artikel. Conclusies uit een analyse van beleidsdocumenten (1999-2003) Freya Versluys"

Transcriptie

1 Artikel Beleid en discours omtrent zelfdodingpreventie in Vlaanderen Conclusies uit een analyse van beleidsdocumenten ( ) TER INFO Freya Versluys is als onderzoekster verbonden aan de Opleiding Sociaal werk van de Arteveldehogeschool. In 2003 was ze er ondermeer betrokken bij het Evaluatieonderzoek van zelfdodingpreventie via Tele-Onthaal, in opdracht van Vlaams minister van welzijn. In dit artikel gaat Versluys op zoek naar de visies op zelfdoding en preventiebenaderingen in diverse beleidsdocumenten. Centraal hierbij staan de vragen omtrent probleemanalyse, preventiestrategieën en verwachte effecten. De antwoorden hierop uit de analyse van beleidsdocumenten worden met elkaar geconfronteerd. Dit resulteert in zes vaststellingen over het beleid en het discours omtrent zelfdodingpreventie in Vlaanderen. Freya Versluys Zelfdodingpreventie is actueel een prioriteit in het Vlaamse welzijnsbeleid. Op de gezondheidsconferentie eind 2002 stelde toenmalig Vlaams Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen Vogels een zesde Vlaamse gezondheidsdoelstelling voorop, met name het globaal sterftecijfer door zelfdoding bij mannen en vrouwen tegen 2010 met 8 % te verminderen ten opzichte van Dit betekent 638 zelfmoorden voorkomen. Om deze doelstelling waar te maken werden en worden uiteenlopende projecten en initiatieven uitgedacht, gesubsidieerd en in netwerken met elkaar verbonden. Dit artikel focust niet op een feitelijk overzicht hiervan. Wel worden vanuit de lezing van beleidsdocumenten inzake zelfdodingpreventie een aantal rode draden gelicht. Welke visie(s) op zelfdoding vooronderstellen beleidsstandpunten en -acties? Welke preventiebenaderingen zijn herkenbaar? Welke motieven worden naar voor geschoven of laten zich ontwaren? Dit artikel geeft een aantal antwoorden op deze vragen vanuit een inhoudsanalyse van beleidsdocumenten omtrent zelfdodingpreventie die tussen 1999 en 2003 verschenen en/of in deze periode van kracht waren. De verzamelde documenten gaan uit van het provinciaal, Vlaams, of federaal beleidsniveau. Het gaat over decreten, wetten, (wijzigingen van) uitvoeringsbesluiten, sectorprotocollen, mondelinge en schriftelijke vragen, koninklijke besluiten, omzendbrieven en documenten van de gezondheidsconferentie Het betreft met andere woorden een analyse van een afgebakende verzameling van schriftelijke neerslagen van beleidsdiscussies omtrent zelfdoding(preventie) documenten die vooral stemmen van bestuurders maar ook oppositiestemmen weerspiegelen (met name via de parlementaire vragen). De onderzoekster stelde zich drie vragen. Welke probleemanalyses zien we in de beleidsdocumenten over zelfdoding? Welke preventiestrategieën worden erin aangedragen? Wat zeggen de beleidsdocumenten over de (verwachte) effecten van zelfdodingpreventie? Socia-cahier nr. 1 november 2004 [ 23 ]

2 Dit artikel confronteert een aantal antwoorden op deze drie vragen met elkaar. Vanuit deze confrontatie doen we zes vaststellingen over het beleid en het discours omtrent zelfdodingpreventie in Vlaanderen. Paniek als motief Beschouwingen over zelfdoding en analyses van de zelfdodingproblematiek vinden we vooral in parlementaire vragen en antwoorden. Het thema wordt vaak aangesneden met een verwijzing naar de omvang en de ernst van de problematiek en hierbij wordt vaak een sterke nadruk gelegd op de hoge frequentie van zelfdodingen in Vlaanderen of België. Wat opvalt is dat dit doorgaans in subjectieve, vage termen gebeurt zoals hoog aantal tragedies, harde realiteit, schrikwekkende cijfers (21), schrijnende gevallen en voor iedereen een enorm probleem (16)... Ook vergelijkingen tussen Vlaanderen en België enerzijds en andere landen anderzijds gebeuren vaak in gevoelsgeladen termen zoals trieste koploper in Europa (16) en qua aantal zelfmoorden op eenzame hoogten (22). In sommige documenten worden zelfs voorbeelden uit het persoonlijk leven aangehaald zoals in volgend citaat uit een parlementaire vraag: De laatste vier maanden was ik in mijn onmiddellijke omgeving bovendien getuige van een zelfdoding van een veertienjarige, een zeventienjarige en een achttienjarige. Ik was aanwezig op de begrafenis van een eenendertigjarige. Hij bleek die keuze reeds op zeventienjarige leeftijd te hebben gemaakt. (17) Tegelijk worden zelden prevalentiecijfers aangegeven. Daar waar wel cijfers gepresenteerd worden, gebeurt dit in onexacte aanduidingen, die bovendien erg kunnen verschillen. We lezen: elke dag ten minste zeven mensen die een einde maken aan hun leven (18) en elke dag zeven (16), waaraan respectievelijk nog eens meer dan tweehonderd zelfmoordpogingen per dag (18) toegevoegd moeten worden dan wel nog eens 109 (16) zelfmoordpogingen per dag. Indicaties van de omvang en de ernst van de zelfdodingproblematiek worden in de beleidsdocumenten dus in één adem genoemd. Zij zijn vrijwel altijd geformuleerd in gevoelsgeladen termen, die lijken te willen sensibiliseren en/of mobiliseren (uitzonderingen zijn enkele federaal gestelde parlementaire vragen en antwoorden). Tegelijk beschrijven de beleidsdocumenten de (verwachte) impact van deze interventies amper. Er is weinig terug te vinden over de (verwachte) effectiviteit en/of neveneffecten van preventiestrategieën ten aanzien van zelfdoding. Ook worden er amper ideeën uiteengezet over de manier waarop preventiestrategieën (verondersteld worden te) wérken. De keuze voor bepaalde interventies wordt zelden beargumenteerd vanuit gekende succesindicatoren. Samengevat Een gevoelsgeladen, mobiliserende toonzetting inzake zelfdoding laat zich in de beleidsdocumenten dus combineren met een gebrekkige reflectie over de werkzaamheid van voorgestelde preventiestrategieën. Het gevoerde en bediscussieerde preventiebeleid ten aanzien van zelfdoding lijkt (vooralsnog) voornamelijk een soort paniekreactie op hoge zelfdodingcijfers, waarbij de reflectie over wat wérkt? nauwelijks aan de orde is. Risico s boven In de beleidsdocumenten wordt getracht zelfdoding(pogingen) van mensen en de stijgende zelfdodingcijfers te verklaren. Vaak wordt in verklaringen verwezen naar specifieke sociale categorieën, die geduid worden als risicogroepen. Het gaat vooral om (mannelijke) jongeren, mensen die reeds een suïcidepoging achter de rug hebben, mensen met een psychopathologie (waaronder depressie), (mannelijke) ouderen, holibi s en mannen. Opmerkelijk is dat respectievelijke beleidsdocumenten aandacht vragen voor één van deze respectievelijke groepen, eerder dan een overzicht te beogen van risicogroepen. Dit bevestigt de conclusie dat het beleid omtrent zelfdodingpreventie in Vlaanderen voornamelijk gevoed wordt vanuit emotionele motieven: verschillende doelgroepen worden de ene keer wel en de andere keer niet als prioritair naar [ 24 ] Socia-cahier nr. 1 november 2004

3 voor geschoven terwijl in de beleidsdocumenten nergens een coherent plaatje wordt geschetst en nergens onderzocht wordt wat uiteenlopende risicogroepen inzake zelfdoding met elkaar verbindt. Op zich biedt de aanduiding van risicogroepen geen verklaring voor zelfdoding. De beleidsdocumenten vermelden vooral verklarende risicofactoren die verwijzen naar maatschappelijke oorzaken en naar psychosociale problemen. Deze risicofactoren worden omstandig toegelicht in de beleidsdocumenten. Verder in dit artikel komen we hierop terug. In deze paragraaf willen we vooral het schril contrast aanduiden tussen de vele analyses van risicofactoren en het (quasi) stilzwijgen van beschermende of versterkende factoren: wat maakt individuen en groepen veerkrachtig in moeilijke omstandigheden? De probleemanalyses in de beleidsdocumenten staan er niet of nauwelijks bij stil. Waar op het belang van beschermende factoren wordt gewezen, worden deze niet nader gespecificeerd of toegelicht. Dat is opmerkelijk. Vanuit de veronderstelling dat preventiestrategieën voortbouwen en dus aansluiten op gemaakte probleemanalyses omtrent zelfdoding, kan worden verwacht dat de preventiestrategieën die in de beleidsdocumenten worden voorgesteld eveneens (bijna) uitsluitend ingrijpen op risicofactoren. Opmerkelijk echter is dat nogal wat aangegeven preventiestrategieën wél ook gericht zijn op het versterken van beschermende factoren, cf. pleidooien voor een grotere bespreekbaarheid van zelfdoding, het vergroten van de kennis van het hulpaanbod, richtlijnen voor psychosociale preventiestrategieën zoals autonomiebehoud en autonomieverhogend werken... Samengevat In de probleemanalyses van de beleidsdocumenten worden voornamelijk risicofactoren ten aanzien van zelfdoding genoemd. Beschermende factoren komen nauwelijks aan bod in de probleemanalyse: er wordt amper aandacht aan besteed en inzichten in welke beschermende factoren zijn, worden niet gegeven. Een nadere studie van de veerkracht van mensen in moeilijke omstandigheden, is aangewezen. Merkwaardig is dat we tegelijk in pleidooien en voorstellen tot specifieke interventies tóch ook aandacht zien voor positieve preventiestrategieën, die gericht zijn op het versterken van beschermende factoren. Zelfdoding stemt tot reflectie over welzijn, enfin over onwelzijn In bovenstaande paragrafen stelden we vast dat de beleidsdocumenten aangeven dat het aantal zelfdodingen moet dalen. Beleidsdocumenten vragen dringende aandacht voor hoge zelfdodingcijfers en wijzen op allerhande risicofactoren die zelfdoding(cijfers) moeten verklaren. Toch expliciteren zij niet altijd het probleem in de zelfdodingproblematiek. Wat maakt zelfdoding eigenlijk problematisch? Zelfdoding wordt in de beleidsdocumenten duidelijk geassocieerd met leed. Beleidsdocumenten die dit leed specificeren, leggen vooral nadruk op de onderliggende problematieken en dynamieken van een zelfdodingact en wijzen soms op het verdriet en de schuldgevoelens die een zelfdoding teweegbrengt bij de nabije omgeving van de suïcidant. Algemeen wordt zelfdoding problematisch gevonden omdat deze tot een reflectie dwingt over de kwaliteit van het leven van een individu of in het geval van zelfdodingcijfers over de kwaliteit van leven in onze samenleving. Een parlementaire vraag formuleert het als volgt: Het aantal zelfdodingen is ook een parameter voor het geestelijk welbevinden (18). Zelfdoding is een probleem omdat dit fenomeen onderliggende problematieken impliceert. In een andere parlementaire vraag wordt dit nog verder doorgetrokken: Elk leven moet hulp worden geboden, hoewel ik niet beweer dat elk leven ten koste van alles moet worden gered, want het moet ook kwaliteitsvol leven zijn. (16) Dan is de zelfdodingact niet in eerste instantie het problematische in zelfdoding(cijfers) maar wel de onderliggende problematiek. Het aanduiden van maatschappelijke oorzaken gebeurt in de beleidsdocumenten vaak als een vorm van maatschappijkritiek. Socia-cahier nr. 1 november 2004 [ 25 ]

4 Samengevat Zelfdoding is een sociaal probleem omdat het fenomeen een samenleving confronteert met mistoestanden. De zelfdodingproblematiek wordt in de beleidsdocumenten dan ook ruimer begrepen dan zelfdodingcijfers alleen. De zelfdodingproblematiek verwijst ook naar onderliggende psychosociale problemen en naar een noodzakelijke maatschappijkritiek._ Maatschappijkritisch? De probleemanalyses die we in parlementaire vragen en antwoorden zien, zijn vaak uitgesproken maatschappijkritisch. De oorzaken van onwelzijn in het algemeen en van zelfdoding in het bijzonder worden in belangrijke mate gesitueerd in de cultuur en/of in de structuur van onze samenleving. Als belangrijke culturele oorzaak wordt zeer frequent verwezen naar de centrale waarde die toegekend wordt aan materiële welvaart. Deze waarde, die verondersteld wordt bereikt te kunnen worden via arbeid, verhoogt de prestatiedruk en leidt tot een groeiende faalangst bij individuen en groepen met verhoogde zelfdodingrisico s als gevolg. Ook verwijzen de beleidsdocumenten zeer vaak naar individualiseringsrisico s (die al dan niet verbonden worden met deze aanklacht tegen een dominante waardehiërarchie). Individualiseringsrisico s worden echter weinig gespecificeerd. Vaak genoemde structurele oorzaken van zelfdoding verwijzen naar een inadequaat hulpaanbod ten aanzien van psychosociale problemen. Het gaat bijvoorbeeld over de onbekendheid van het aanbod, wachtlijstfenomenen, een gefragmenteerde inzet van preventiemiddelen en een slechte diagnosestelling. Van heel andere aard zijn de wijzende vingers naar de media. Doch, niet alle vingers wijzen in dezelfde richting. De meningen over welk soort berichtgeving zelfdodingcijfers de hoogte injaagt, verschillen. De media zouden te frequent rapporteren over zelfdodingen, of te sensationeel, dan wel te weinig (met een taboe-effect). Echter, daar waar maatschappelijke factoren een belangrijke plaats innemen in de beleidsdocumenten (i.c. voornamelijk parlementaire vragen) wanneer probleemanalyses worden gemaakt, is het niet zo dat heel wat preventiestrategieën (genoemd in alle soorten beleidsdocumenten) gericht zijn op maatschappelijke factoren. De meeste preventiestrategieën die in de beleidsdocumenten worden aangedragen, kunnen immers worden geduid als vooral individugerichte strategieën. Psychosociale interventies worden met de hoogste frequentie genoemd. Het meest kenmerkend voor deze strategieën is wellicht de term begeleiden. In de beleidsdocumenten heeft deze begeleiding betrekking op de problematieken die aan de grondslag kunnen liggen van zelfdodinggedachten en/of -pogingen en op nabestaanden van een suïcidant. Andere veel vermelde preventiestrategieën zijn erop gericht om van op een meso- of een macroniveau individugerichte strategieën op microniveau te verbeteren of te organiseren. Het gaat dan over oproepen tot netwerking (vooral tussen welzijnsorganisaties onderling of tussen welzijnsvoorzieningen en overheidsactoren) of tot specifieke financiële overheidsengagementen (vaak onder de noemer van projectsubsidies). Maatschappijgerichte preventiestrategieën an sich dit wil zeggen strategieën die gericht zijn op maatschappelijke veranderingen komen het meest tot uiting in filosofische beschouwingen, zoals in vragen naar mentaliteitswijzigingen (zoals de herwaardering van de 65-plusser) of daar waar een reflectie gevraagd wordt over de maatschappelijke oorzaken van zelfdoding. De enige opvallende uitzondering in deze is de vraag naar een deontologische code voor de media. Zeldzame preventiepleidooien die focussen op de manier waarop de samenleving georganiseerd is, zijn doorgaans weinig concreet. Samengevat De beleidsdocumenten beperken hun maatschappijkritiek inzake de zelfdodingproblematiek tot momenten van probleemindicatie en filosofische pleidooien. Maatschappijkritiek wordt niet omgezet in concrete maatschappelijke actie. Structurele oorzaken van de zelfdodingproblematiek krijgen weinig weerwerk. [ 26 ] Socia-cahier nr. 1 november 2004

5 Pedagogische preventie: antwoord op niet gedefinieerde problemen Pedagogische preventiestrategieën zijn interventies die een belangrijke preventieve waarde toekennen aan leer- en opvoedingsprocessen. Zij vormen een laatste grote groep preventiestrategieën die we in de beleidsdocumenten kunnen afbakenen. De vermelde pedagogische strategieën richten zich tot professionelen, tot mensen met een zelfdodingproblematiek, tot de informele netwerken van mensen met een zelfdodingproblematiek en/of tot de algemene bevolking. Ze krijgen in de beleidsdocumenten verschillende invullingen. De inhoud ervan is vooral gericht op: het bijbrengen van kennis van en inzichten in de symptomen van een zelfdodingproblematiek, de antecedenten en de onderliggende problemen; het bijbrengen van kennis over het beschikbare hulpaanbod; het bijbrengen van vaardigheden, voornamelijk 'leren opvangen' en 'leren begeleiden' van mensen met ernstige problemen en/of zelfdodinggedachten, van zelfdodingpogers en van nabestaanden; het aanzetten tot actie, met name tot hulpzoekend dan wel tot hulpbiedend gedrag; het bekomen van een grotere bespreekbaarheid van de zelfdodingproblematiek en/of van de geestelijke gezondheidszorg. Merkwaardig is dat deze pedagogische preventiestrategieën ruim aan bod komen in de beleidsdocumenten, terwijl pedagogische aspecten weinig naar voor komen in de gemaakte probleemanalyses. Pedagogische factoren in de zelfdodingproblematiek komen in de beleidsdocumenten (van gelijk welke aard) voornamelijk impliciet tot uiting via het bepleiten van pedagogische strategieën. Samengevat Blijkbaar vormen de pedagogische preventiestrategieën een antwoord op niet expliciet gedefinieerde problemen van tekorten aan kennis, inzichten en houdingen. Een explicitering van deze analyse dringt zich op. Amper radicaal primaire preventie Preventiestrategieën kunnen worden geduid als primaire, secundaire dan wel tertiaire preventie. Primaire preventie heeft tot doel problemen te voorkomen. Bij secundaire preventie gaat het om vroegtijdige onderkenning, opsporing en behandeling. Tertiaire preventie is gericht op de behandeling en nazorg van problematische situaties, wat terugval of chronisch worden moet voorkomen. Bij een eng begrip van de zelfdodingproblematiek als zelfdoding, zelfdodingpogingen en zelfdodinggedachten, kunnen de meeste preventiestrategieën die in de beleidsdocumenten aan bod komen worden geduid als primaire preventie: men wil zelfdoding voorkomen. Echter, wanneer zelfdoding begrepen wordt als een parameter voor (on)welzijn, zoals dat algemeen in de beleidsdocumenten gebeurt, dan krijgt ook zelfdodingpreventie een ruimere invulling. Zelfdodingpreventie betekent dan de preventie van onwelzijnsituaties. En de in de beleidsdocumenten aangereikte preventiestrategieën, die vaak gericht zijn op detectie en behandeling van psychosociale problemen, zijn dan vormen van secundaire en tertiaire preventie. Volgend citaat uit een antwoord op een parlementaire vraag legt met een voorbeeld de vinger op de pols: De hulpverlening vereist eerst en vooral primaire preventie: een maatschappelijke herwaardering van de 65-plusser. Zoals ik al vaak heb gezegd moeten we de lokale dienstencentra versterken en uitbouwen. Mensen mogen niet alleen in hun miserie verrotten tot ze depressief worden. Pas dan komt de secundaire preventie in het spel: intermediairen zoals huisartsen en ziekenhuizen opleiden om depressies te herkennen en mensen op een spoor te zetten dat de oorzaken van hun depressie wegneemt. De oorzaak van de depressie is het ontberen van een doel in het bestaan. (20) Samengevat Bij een ruim begrip van de zelfdodingproblematiek (d.w.z. inclusief onderliggende problematieken), komen zeer weinig primaire preventiestrategieën aan bod in de beleidsdocumenten. Daar waar zij aan bod komen, worden zij eerder aangehaald als wenselijkheden dan als feitelijke voorbeelden. De toegepaste strategieën zijn eerder reactief dan pro-actief. Socia-cahier nr. 1 november 2004 [ 27 ]

6 Besluit Zelfdodingsituaties brengen bij de betrokkenen heel wat emoties teweeg. In de geanalyseerde beleidsdocumenten blijkt het debat omtrent zelfdodingpreventie óók een emotiegeladen debat. In de beleidsdocumenten blijken probleemanalyses en pleidooien voor interventies niet op elkaar aan te sluiten. Tegelijk is effectiviteit geen aandachtspunt. Waardoor wordt het beleid inzake zelfdodingpreventie in Vlaanderen dan gestuurd? Het zelfdodingpreventiebeleid drijft te veel op emoties, heeft te weinig zicht op beschermende factoren en laat maatschappelijke oorzaken ongemoeid. Als deze analyse een bescheiden parameter kan zijn voor de resultaten van dit beleid, dan zal het preventiebeleid ten aanzien van de zelfdodingproblematiek niet meer dan een doekje voor het bloeden blijken. Lijst van in de analyse betrokken beleidsdocumenten Federaal beleidsniveau - vraag en antwoord (1) Schriftelijke vraag om uitleg van Jan Eeman aan het Ministerie van Justitie over de overlijdens en zelfmoordpogingen in de gevangenissen, (2) Schriftelijke vraag om uitleg van Zoé Genot aan het Departement van Volksgezondheid over benzodiazepines en zelfmoorden, (3) Schriftelijke vraag om uitleg van Koen Bultinck aan het Ministerie van Mobiliteit en Vervoer over de NMBS en zelfmoord(poging)en in 2001, (4) Schriftelijke vraag om uitleg van Koen Bultinck aan het Ministerie van Mobiliteit en Vervoer over de NMBS en zelfmoord(poging)en, (5) Schriftelijke vraag om uitleg van de heer de Clippele aan de Minister van Binnenlandse zaken over het aantal overlijdens door zelfdoding volgens politiediensten, (6) Mondelinge vraag om uitleg van Mia De Schamphelaere aan de minister van Consumentenzaken, Volksgezondheid en Leefmilieu over de mogelijkheid tot introductie van de zelfmoordpil, (7) Mondelinge vraag om uitleg van Mia De Schamphelaere aan de minister van Consumentenzaken, Volksgezondheid en Leefmilieu over het hoge aantal zelfdodingen, (8) Mondelinge vraag om uitleg van Mia De Schamphelaere aan de vice-eerste minister en de minister van Mobiliteit en Vervoer over de schadevergoeding die de NMBS eist van de nabestaanden van personen die zelfmoord plegen op het spoor, Vlaams beleidsniveau decreten (9) Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk, (10) Decreet inzake de kwaliteitszorg in de welzijnsvoorzieningen, (11) Decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2000, Vlaams beleidsniveau - uitvoeringsbesluiten (12) Besluit van de Vlaamse Executieve inzake gezondheidspromotie, (13) Besluit van de Vlaamse regering ter uitvoering van het decreet van 19 december 1997 betreffende het algemeen welzijnswerk, (14) Ministerieel besluit houdende de validering van de sectorprotocollen voor de centra voor Tele-Onthaal, de centra voor algemeen welzijnswerk in het kader van de ziekenfondsen en de autonome centra voor het algemeen welzijnswerk, (15) Besluit van de Vlaamse regering tot wijziging van het besluit van de Vlaamse regering van 31 juli 1991 inzake gezondheidspromotie, Vlaams beleidsniveau vraag en antwoord (16) Vraag om uitleg van Trees Merckx-Van Goey aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen over de stijgende en dringende nood aan zelfmoordpreventie bij jongeren, (17) Vraag om uitleg van Trees Merckx-Van Goey aan de Minister van Welzijn, Gezondheid, Gelijke Kansen en Ontwikkelingssamenwerking over het beleid inzake zelfmoordpreventie, naar aanleiding van de zelfmoord van een 12-jarige jongen, jaartal onbekend. (18) Vraag om uitleg van Dirk De Cock aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen, en aan de Minister van Financiën en Begroting, Innovatie, Media en Ruimtelijke Ordening over de communicatie over zelfdoding, (19) Vraag om uitleg van André-Emiel Bogaert aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen over specifieke hulp aan jongeren via het internet en telefonische of elektronische onthaaldiensten, (20) Vraag om uitleg van Ingrid van Kessel aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen over zelfmoordpreventie, (21) Vraag om uitleg van Jan Van Duppen aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen over de conclusies uit de Vlaamse gezondheidsindicatoren voor 1999 en vraag om uitleg van Etienne Van Vae- [ 28 ] Socia-cahier nr. 1 november 2004

7 renbergh aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen over de conclusies uit de Vlaamse gezondheidsindicatoren voor 1999 met betrekking tot het aantal zelfdodingen, (22) Vraag om uitleg van Luc Martens aan de Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen over het groot aantal zelfmoorden, Vlaams beleidsniveau - andere (23) Sectorprotocol voor de centra voor Tele-Onthaal, (24) Documentatiemap Gezondheidsconferentie 2002 over depressie en zelfmoord: 10 preventiestrategieën, (25) Slotwoord door Minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen en Ontwikkelingssamenwerking n.a.v. de gezondheidsconferentie over de preventie van depressie en zelfmoord, (26) Open brief van de centra voor algemeen welzijnswerk en de Tele-Onthaaldiensten aan de Minister voor Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen n.a.v. de gezondheidsconferentie depressie en zelfmoord een gemiste kans Preventie van zelfmoord en depressie: geen zaak van medici alleen, (27) Antwoord van de Minister voor Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen op de open brief van de centra voor algemeen welzijnswerk en de Tele-Onthaaldiensten n.a.v. de gezondheidsconferentie depressie en zelfmoord, (28) Overeenkomst inzake de taakverdeling m.b.t. de zelfmoordpreventie in de geestelijke gezondheidszorg en het algemeen welzijnswerk, (29) Beleidsnota Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen (30) Beleidsbrief Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen (31) Organisatie van de algemene preventie werkdocument Intersectorale werkgroep algemene preventie, administratie Gezin en Maatschappelijk welzijn, Provinciaal beleidsniveau (32) Limburgs reglement betreffende de subsidiëring van projecten die een vernieuwend antwoord bieden op maatschappelijke noden in de sectoren van algemeen welzijnswerk en de bijzondere jeugdbijstand, (33) Limburgs reglement ter ondersteuning van gezondheidsprojecten met een innovatief en regionaal karakter, jaartal onbekend. (34) Oost-Vlaams reglement ter ondersteuning van projecten van gezondheidsbevordering met aandacht voor gezondheidsopbouw en consumenteneducatie, jaartal onbekend. (35) Antwerps reglement subsidiëring van algemeen welzijnswerk, 1995 en 2002 (wijziging). (36) Oost-Vlaamse beleidsverklaring , Socia-cahier nr. 1 november 2004 [ 29 ]

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 5, 1;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 5, 1; Besluit van de Vlaamse Regering van 13 januari 2006 betreffende de boekhouding en het financieel verslag voor de voorzieningen in bepaalde sectoren van het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

Nadere informatie

VOORSTEL VAN DECREET VAN MEVROUW SONJA BECQ EN MEVROUW VEERLE HEEREN C.S HOUDENDE REGELING VAN DE THUISOPVANG VAN ZIEKE KINDEREN

VOORSTEL VAN DECREET VAN MEVROUW SONJA BECQ EN MEVROUW VEERLE HEEREN C.S HOUDENDE REGELING VAN DE THUISOPVANG VAN ZIEKE KINDEREN ADVIES VOORSTEL VAN DECREET VAN MEVROUW SONJA BECQ EN MEVROUW VEERLE HEEREN C.S HOUDENDE REGELING VAN DE THUISOPVANG VAN ZIEKE KINDEREN Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Voorstel

Nadere informatie

houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2013

houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2013 stuk ingediend op 1752 (2012-2013) Nr. 9 4 december 2012 (2012-2013) Ontwerp van decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2013 Verslag namens de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid,

Nadere informatie

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk

DECREET. betreffende het algemeen welzijnswerk VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende het algemeen welzijnswerk HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1 Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Artikel 2 In dit decreet wordt verstaan onder

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen Stuk 2223 (2003-2004) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2003-2004 5 maart 2004 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Ria Van Den Heuvel en de heren Jan Roegiers, Carlo Daelman en Koen Helsen betreffende een

Nadere informatie

DECREET BETREFFENDE HET ALGEMEEN WELZIJNSWERK - 19 DECEMBER 1997

DECREET BETREFFENDE HET ALGEMEEN WELZIJNSWERK - 19 DECEMBER 1997 DECREET BETREFFENDE HET ALGEMEEN WELZIJNSWERK - 19 DECEMBER 1997 PUBLICATIE BELGISCH STAATSBLAD: 17 FEBRUARI 1998 Algemene bepalingen Algemene opdracht, doelstellingen, taken en werkingsprincipes Taken

Nadere informatie

Suïcidaal gedrag: Omvang van het probleem, oorzaken en risicofactoren, en mogelijkheden tot preventie. G. Portzky

Suïcidaal gedrag: Omvang van het probleem, oorzaken en risicofactoren, en mogelijkheden tot preventie. G. Portzky Suïcidaal gedrag: Omvang van het probleem, oorzaken en risicofactoren, en mogelijkheden tot preventie G. Portzky 1. OMVANG VAN HET PROBLEEM 2.1. Suïcide Suïcide rates in Vlaanderen 2010 (Bron: Vlaams Agentschap

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

30 maart 2017 Lancering Vlaamse richtlijn Detectie en Behandeling van Suïcidaal gedrag. #SP_reflex

30 maart 2017 Lancering Vlaamse richtlijn Detectie en Behandeling van Suïcidaal gedrag. #SP_reflex 30 maart 2017 Lancering Vlaamse richtlijn Detectie en Behandeling van Suïcidaal gedrag #SP_reflex Lancering Vlaamse richtlijn Detectie en Behandeling van Suïcidaal gedrag Basisprincipes in de zorg voor

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 5: PREVENTIE Stefaan Demarest, Rana Charafeddine (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

HEBBEN MENSEN ZONDER PAPIEREN (RECHT OP) TOEGANG TOT PSYCHIATRISCHE ZIEKENHUIZEN?

HEBBEN MENSEN ZONDER PAPIEREN (RECHT OP) TOEGANG TOT PSYCHIATRISCHE ZIEKENHUIZEN? HEBBEN MENSEN ZONDER PAPIEREN (RECHT OP) TOEGANG TOT PSYCHIATRISCHE ZIEKENHUIZEN? 1. Inleiding Veel mensen die illegaal in België verblijven hebben in de loop van hun leven een aantal traumatische ervaringen

Nadere informatie

DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID

DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID Functie 1 Activiteiten op het vlak van preventie; geestelijke gezondheidszorgpromotie; vroegdetectie, -interventie en -diagnosestelling

Nadere informatie

Brussel, 10 september _AdviesBBB_Toerisme_Vlaanderen. Advies. Oprichtingsdecreet Toerisme Vlaanderen

Brussel, 10 september _AdviesBBB_Toerisme_Vlaanderen. Advies. Oprichtingsdecreet Toerisme Vlaanderen Brussel, 10 september 2003 091003_AdviesBBB_Toerisme_Vlaanderen Advies Oprichtingsdecreet Toerisme Vlaanderen Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding...3 2. Krachtlijnen van het advies... 3 3. Advies...4 3.1.

Nadere informatie

SESSIE WERK (WERKEN, OOK AAN GEZONDHEID)

SESSIE WERK (WERKEN, OOK AAN GEZONDHEID) SESSIE WERK (WERKEN, OOK AAN GEZONDHEID) VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN > Decreet van 21/11/2003 betreffende het preventieve gezondheidsbeleid > Gezondheidsconferentie bespreekt voorstellen van: gezondheidsdoelstelling

Nadere informatie

Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk

Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk Decreet betreffende het algemeen welzijnswerk 08/05/2009 HOOFDSTUK I. Algemene bepalingen Art. 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid. Art. 2. In dit decreet wordt verstaan onder : 1 algemeen

Nadere informatie

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN INLEIDING 1. Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 1.1. De aanleiding 1.2. De doelstelling 1.3. De uitwerking 1.4. De rapportage 2. De problematiek ingeleid 2.1. Enkele cijfers 2.2. Het ontstaan

Nadere informatie

Suïcide bij jongeren Studiedag Depressiepreventie bij adolescenten, Oss, 27/11/2015. G. Portzky

Suïcide bij jongeren Studiedag Depressiepreventie bij adolescenten, Oss, 27/11/2015. G. Portzky Suïcide bij jongeren Studiedag Depressiepreventie bij adolescenten, Oss, 27/11/2015 G. Portzky 1. INLEIDING 1. Definiëring Suïcide Suïcidepoging: Moet er suïcidale intentie aanwezig zijn om van poging

Nadere informatie

ZORG VOOR JONGE SUÏCIDEPOGERS

ZORG VOOR JONGE SUÏCIDEPOGERS ZORG VOOR JONGE SUÏCIDEPOGERS In opdracht en met de steun van het Vlaams Ministerie Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, samenwerking EZO en CGGSP www.zorgvoorsuicidepogers.be 1 VAN WAAR DIT PROJECT? Vlaams

Nadere informatie

Evaluatie. van het DREAM-project SAMENVATTING

Evaluatie. van het DREAM-project SAMENVATTING Evaluatie van het DREAM-project SAMENVATTING Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel 13 juni 2008 Samenvatting In de

Nadere informatie

INRICHTING VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING

INRICHTING VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING 1 AANBEVELING INRICHTING VAN OPVOEDINGSONDERSTEUNING Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Voorstel van decreet van Mevr. Patricia Ceysens, stuk 183 (1999-2000), nr. 1. Aanbeveling

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen VERSLAG

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Felix Strackx. betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen VERSLAG Stuk 693 (1996-1997) Nr. 2 VLAAMS PARLEMENT Zitting 1998-1999 2 februari 1999 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Felix Strackx betreffende het terugdringen van het aantal abortussen in Vlaanderen VERSLAG

Nadere informatie

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16 Netwerk tegen Armoede Vooruitgangstraat 323 bus 6-1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@netwerktegenarmoede.be / www.netwerktegenarmoede.be Toegankelijkheid van de CAW s volgens de

Nadere informatie

ADVIES Beleidsnota Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

ADVIES Beleidsnota Welzijn, Volksgezondheid en Gezin ADVIES Beleidsnota Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Op 26 oktober 2009 diende minister Vandeurzen zijn beleidsnota Welzijn, Volksgezondheid en Gezin in bij het Vlaams Parlement. In dit beleidsdocument

Nadere informatie

nr. 236 van MARIUS MEREMANS datum: 13 januari 2016 aan LIESBETH HOMANS Organisatie-audits bij lokale besturen - Verbeterpunten

nr. 236 van MARIUS MEREMANS datum: 13 januari 2016 aan LIESBETH HOMANS Organisatie-audits bij lokale besturen - Verbeterpunten SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 236 van MARIUS MEREMANS datum: 13 januari 2016 aan LIESBETH HOMANS VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN BINNENLANDS BESTUUR, INBURGERING, WONEN, GELIJKE

Nadere informatie

VLAAMSE REGERING DE VLAAMSE REGERING,

VLAAMSE REGERING DE VLAAMSE REGERING, VLAAMSE REGERING Besluit van de Vlaamse regering houdende definitieve vaststelling van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voor de afbakening van de gebieden van de natuurlijke en de agrarische

Nadere informatie

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva

Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva Bijlage 1 oktober 2012 Bijna 30.000 Vlaamse jongeren nemen antidepressiva 1. Gebruik van antidepressiva CM onderzocht het gebruik van antidepressiva van jongeren van 0 tot 25 jaar van 2001 tot en met 2011.

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie

Vlaamse Regering rssjj^f ^^

Vlaamse Regering rssjj^f ^^ Vlaamse Regering rssjj^f ^^ Besluit van de Vlaamse Regering tot uitvoering van het decreet van ISjuli 2007 houdende de organisatie van opvoedingsondersteuning DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de decreten

Nadere informatie

PLENAIRE SESSIE ZORG EN WELZIJN (MEER GEZONDHEID IN DE ZORG)

PLENAIRE SESSIE ZORG EN WELZIJN (MEER GEZONDHEID IN DE ZORG) PLENAIRE SESSIE ZORG EN WELZIJN (MEER GEZONDHEID IN DE ZORG) VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN > Decreet van 21/11/2003 betreffende het preventieve gezondheidsbeleid > Gezondheidsconferentie bespreekt

Nadere informatie

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC)

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de BBC Situering Het Vlaams bevolkingsonderzoek naar borstkanker is een initiatief van de Vlaamse

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE Stuk 1304 (2001-2002) Nr. 2 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 8 mei 2003 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Paul Van Malderen, mevrouw Riet Van Cleuvenbergen, mevrouw Sonja Becq, mevrouw Ingrid van Kessel

Nadere informatie

RAAD VAN STATE afdeling Wetgeving

RAAD VAN STATE afdeling Wetgeving RAAD VAN STATE afdeling Wetgeving advies 60.771/3 van 30 januari 2017 over een ontwerp van besluit van de Vlaamse Regering tot wijziging van het Subsidiebesluit van 22 november 2013 en het Subsidiebesluit

Nadere informatie

Commissie voor Onderwijs en Gelijke Kansen

Commissie voor Onderwijs en Gelijke Kansen vergadering C164 OND17 zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Onderwijs en Gelijke Kansen van 26 maart 2013 2 Commissievergadering nr. C164 OND17 (2012-2013) 26 maart 2013

Nadere informatie

Kindeffectrapportage. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen.

Kindeffectrapportage. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Advies Kindeffectrapportage Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Voorstel van decreet houdende wijziging van het decreet van 15 juli 1997 houdende instelling van het kindeffectrapport

Nadere informatie

GEMEENTE EDEGEM ontwikkelingssamenwerking III. r e g l e m e n t

GEMEENTE EDEGEM ontwikkelingssamenwerking III. r e g l e m e n t GEMEENTE EDEGEM ontwikkelingssamenwerking III r e g l e m e n t Besluit van de gemeenteraad van Edegem van betreffende de financiële en logistieke ondersteuning van ontwikkelingssamenwerking. De gemeenteraad

Nadere informatie

COMMISSIEVERGADERINGEN

COMMISSIEVERGADERINGEN AGENDA AANPASSING COMMISSIEVERGADERINGEN De aanpassing betreft volgende vergaderingen Dinsdag 20.01.2004-14:00 uur : Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen James Ensorzaal - 2 e verdieping

Nadere informatie

Jeugdhulp: groot bereik, divers en versterkt eigen krachten

Jeugdhulp: groot bereik, divers en versterkt eigen krachten 06/06/2016 Jeugdhulp: groot bereik, divers en versterkt eigen krachten Vandaag is het eerste intersectorale jaarverslag 2015 van de jeugdhulp voorgesteld, in aanwezigheid van Jo Vandeurzen, Vlaams minister

Nadere informatie

Gelet op de aanvraag van Agentschap Jongerenwelzijn, ontvangen op 26/10/2016;

Gelet op de aanvraag van Agentschap Jongerenwelzijn, ontvangen op 26/10/2016; 1/6 Sectoraal comité van het Rijksregister Beraadslaging RR nr 02/2017 van 18 januari 2017 Betreft: aanvraag van het Agentschap Jongerenwelzijn tot uitbreiding van de beraadslaging RR nr. 37/2013 met het

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Al gehoord van de 107? Mieke Craeymeersch, directeur Similes

Al gehoord van de 107? Mieke Craeymeersch, directeur Similes Al gehoord van de 107? Mieke Craeymeersch, directeur Similes Heb je al gehoord van de 107? Niet 101 of 102 of 105 maar 107? gebaseerd op het nummer van het artikel in het KB over de ziekenhuizen die de

Nadere informatie

Algemeen Welzijnswerk

Algemeen Welzijnswerk Algemeen Welzijnswerk Reglementair kader: decreten Decreet van 8 mei 2009 betreffende het algemeen welzijnswerk Decreet van 25 mei 2012 tot wijziging van het decreet van 8 mei 2009 betreffende het algemeen

Nadere informatie

Advies. Voorlopig besluit gezinsondersteuning moet meer recht doen aan kinderen en hun context

Advies. Voorlopig besluit gezinsondersteuning moet meer recht doen aan kinderen en hun context Advies DATUM 21 januari 2014 VOLGNUMMER 2013-2014/8 COMMISSIE Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebeleid Voorlopig besluit gezinsondersteuning moet meer recht doen aan kinderen en

Nadere informatie

INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING JURIDISCHE WENSDROOM OF RECHTSILLUSIE? WERKGROEP WELZIJN 7 februari 2014

INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING JURIDISCHE WENSDROOM OF RECHTSILLUSIE? WERKGROEP WELZIJN 7 februari 2014 INTERBESTUURLIJKE SAMENWERKING JURIDISCHE WENSDROOM OF RECHTSILLUSIE? WERKGROEP WELZIJN 7 februari 2014 Isabelle Van Vreckem Departement WVG (Vlaamse overheid) Interbestuurlijke relaties VL-provincies

Nadere informatie

Brussel, 9 februari 2005 Advies reparatiedecreet. Advies

Brussel, 9 februari 2005 Advies reparatiedecreet. Advies Brussel, 9 februari 2005 Advies reparatiedecreet Advies Voorontwerp van decreet tot wijziging van het decreet van 18 mei 1999 houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening en van het decreet betreffende

Nadere informatie

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik

Persmededeling. Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 8 maart 2012 Persmededeling Eén centraal meldpunt voor geweld en misbruik Vanaf 13 maart bestaat er 1 centraal telefoonnummer

Nadere informatie

De organisatie van opvoedingsondersteuning

De organisatie van opvoedingsondersteuning De organisatie van opvoedingsondersteuning 1. Wat is opvoedingsondersteuning? Opvoedingsondersteuning bestaat uit al die activiteiten die tot doel hebben om ouders en andere opvoeders steun te bieden bij

Nadere informatie

Suïcidepreventie op de werkvloer: van signaalherkenning tot nabestaanden

Suïcidepreventie op de werkvloer: van signaalherkenning tot nabestaanden Suïcidepreventie op de werkvloer: van signaalherkenning tot nabestaanden Studiedag Wel-zijn of niet-zijn op het werk - 18/03/2016 Stefanie Ghekiere Coördinator Suïcidepreventiewerking CGG Anwerpen Ine

Nadere informatie

nota Vanuit het werkveld werden bijkomende vragen gesteld omtrent de verwachtingen vanuit

nota Vanuit het werkveld werden bijkomende vragen gesteld omtrent de verwachtingen vanuit nota nota aan datum 04/10/2016 uw kenmerk naam lijnmanager David Debrouwere naam auteur Benedikte Van den Bruel, David Debrouwere onderwerp Meldingen (seksueel) grensoverschrijdend gedrag vanuit de door

Nadere informatie

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH Resultaten van het onderzoek naar de kwaliteit van leven van de partner van een persoon met NAH Meer zicht krijgen op de impact van NAH op het leven van de partners van mensen met NAH. Vanuit dit inzicht

Nadere informatie

NETWERK GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG REGIO IEPER - DIKSMUIDE

NETWERK GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG REGIO IEPER - DIKSMUIDE NETWERK GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG REGIO IEPER - DIKSMUIDE Situering De overheid ontwikkelde een globale visie op wat er nodig is om te komen tot een (nog) betere geestelijke gezondheidszorg, weliswaar

Nadere informatie

Transitiereglement voor de subsidiëring van culturele projecten met een regionale uitstraling

Transitiereglement voor de subsidiëring van culturele projecten met een regionale uitstraling Transitiereglement voor de subsidiëring van culturele projecten met een regionale uitstraling I. SITUERING Het decreet van 18 november 2016 houdende de vernieuwde taakstelling en gewijzigde financiering

Nadere informatie

Meer dan 1 miljoen extra voor vrijwilligers zorgsector

Meer dan 1 miljoen extra voor vrijwilligers zorgsector Kabinet Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 4 maart 2011 Meer dan 1 miljoen extra voor vrijwilligers zorgsector Jo Vandeurzen: Vrijwilligers zullen almaar onmisbaarder blijken

Nadere informatie

Transitiereglement voor de subsidiëring van culturele projecten met een regionale uitstraling

Transitiereglement voor de subsidiëring van culturele projecten met een regionale uitstraling Transitiereglement voor de subsidiëring van culturele projecten met een regionale uitstraling I. SITUERING Het decreet van 18 november 2016 houdende de vernieuwde taakstelling en gewijzigde financiering

Nadere informatie

VERZOEKSCHRIFT. over een voordelig internetabonnement voor andersvaliden VERSLAG

VERZOEKSCHRIFT. over een voordelig internetabonnement voor andersvaliden VERSLAG Zitting 2005-2006 11 oktober 2005 VERZOEKSCHRIFT over een voordelig internetabonnement voor andersvaliden VERSLAG namens de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin uitgebracht door de dames Vera

Nadere informatie

Huizen van het Kind. Gezinnen ondersteunen in hun kracht

Huizen van het Kind. Gezinnen ondersteunen in hun kracht Huizen van het Kind Gezinnen ondersteunen in hun kracht Een noodzakelijke, natuurlijke evolutie ondersteund door een nieuwe regelgeving www.huizenvanhetkind.be Doelstelling Hoe Regels Doelstelling Hoe

Nadere informatie

Sinds 1 januari 2014 is het Vlaamse Gewest bevoegd voor de dienstencheques aangekocht in Vlaanderen.

Sinds 1 januari 2014 is het Vlaamse Gewest bevoegd voor de dienstencheques aangekocht in Vlaanderen. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 636 van GRIET COPPÉ datum: 5 juli 2016 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Dienstencheques - Profiel gebruikers Sinds 1 januari 2014 is het

Nadere informatie

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement

Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Algemene Raad 20 december 2012 AR-AR-ADV-010 Advies over het voorstel van onderwijskwalificatie graduaat in het winkelmanagement Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99

Nadere informatie

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING DE VLAAMSE MINISTER VAN MOBILITEIT, OPENBARE WERKEN, VLAAMSE RAND, TOERISME EN DIERENWELZIJN NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING Betreft: Standpuntbepaling van de Vlaamse regering over het wetsvoorstel tot wijziging

Nadere informatie

Subsidiebeleid Stichting Zorg en Zekerheid

Subsidiebeleid Stichting Zorg en Zekerheid SUBSIDIEBELEID 2014 oktober 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Thema s... 4 2.1 Preventie... 4 2.2 Ouderenzorg... 5 2.3 Mantelzorg/vrijwilligerswerk... 5 2.4 Daarnaast kunnen projectvoorstellen ingestuurd

Nadere informatie

België - Vlaanderen. Alle Vlamingen zijn betrokken. Pijlers van het Vlaams zorgen ouderenbeleid. Vermaatschappelijking van zorg 29-11-13

België - Vlaanderen. Alle Vlamingen zijn betrokken. Pijlers van het Vlaams zorgen ouderenbeleid. Vermaatschappelijking van zorg 29-11-13 België - Vlaanderen Dementievriendelijke gemeenschap Landelijk Congres - Moderne Dementiezorg Jo Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin 25 november 2013 Alle Vlamingen zijn betrokken

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE VLAAMSE REGERING. Vlaamse vinger aan de Europese pols. Overzicht van voor Vlaanderen belangrijke EU-dossiers in 2005.

VERSLAG VAN DE VLAAMSE REGERING. Vlaamse vinger aan de Europese pols. Overzicht van voor Vlaanderen belangrijke EU-dossiers in 2005. Zitting 2004-2005 17 mei 2005 VERSLAG VAN DE VLAAMSE REGERING Vlaamse vinger aan de Europese pols Overzicht van voor Vlaanderen belangrijke EU-dossiers in 2005 Januari 2005 GEDACHTEWISSELING over de dossiers

Nadere informatie

DE VLAAMSE MINISTER VAN CULTUUR, JEUGD, SPORT, BRUSSELSE AANGELEGENHEDEN EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING,

DE VLAAMSE MINISTER VAN CULTUUR, JEUGD, SPORT, BRUSSELSE AANGELEGENHEDEN EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, Ministerieel besluit van 29 mei 2002 houdende vastlegging van de structuur van een gemeentelijk cultuurbeleidsplan, een beleidsplan van een bibliotheek en een beleidsplan van een cultuurcentrum DE VLAAMSE

Nadere informatie

De multifactoriële aanpak van valproblematiek bij hoogrisicopersonen verloopt in drie fasen: A Case finding B Multifactoriële C Multifactoriële

De multifactoriële aanpak van valproblematiek bij hoogrisicopersonen verloopt in drie fasen: A Case finding B Multifactoriële C Multifactoriële Inleiding Valproblematiek is een multifactorieel probleem en vraagt om een multidisciplinaire aanpak. Valpreventie is daarenboven het meest effectief wanneer het zich richt op oudere personen met een verhoogd

Nadere informatie

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de wetten op de Rijkscomptabiliteit, gecoördineerd op 17 juli 1991, artikel 55 tot en met 58;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de wetten op de Rijkscomptabiliteit, gecoördineerd op 17 juli 1991, artikel 55 tot en met 58; Besluit van de Vlaamse Regering tot toekenning van een subsidie aan het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie voor de ontwikkeling van een operationele begeleidingsmethodiek voor

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VERZOEKSCHRIFT. over de zorgverzekering VERSLAG

VLAAMS PARLEMENT VERZOEKSCHRIFT. over de zorgverzekering VERSLAG Stuk 1772 (2002-2003) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 26 juni 2003 VERZOEKSCHRIFT over de zorgverzekering VERSLAG namens de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen uitgebracht

Nadere informatie

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek 1 Inleiding 2 Op 15 juni 2015 verzamelden de leden van de advieswerkgroep Sociaal-Cultureel Werk en vertegenwoordigers van regionale koepelverenigingen

Nadere informatie

Vraag nr. 234 van 1 februari 2013 van GÜLER TURAN

Vraag nr. 234 van 1 februari 2013 van GÜLER TURAN VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Vraag nr. 234 van 1 februari 2013 van GÜLER TURAN Eenzaamheid bij jongeren Thuisonderwijs In het

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

PROVINCIE ANTWERPEN STAD HERENTALS GEMEENTE GROBBENDONK RUIMTELIJK UITVOERINGSPLAN HAZENPAD VERZOEK TOT RAADPLEGING BIJLAGE BUNDELING ADVIEZEN

PROVINCIE ANTWERPEN STAD HERENTALS GEMEENTE GROBBENDONK RUIMTELIJK UITVOERINGSPLAN HAZENPAD VERZOEK TOT RAADPLEGING BIJLAGE BUNDELING ADVIEZEN PROVINCIE ANTWERPEN STAD HERENTALS GEMEENTE GROBBENDONK RUIMTELIJK UITVOERINGSPLAN HAZENPAD VERZOEK TOT RAADPLEGING BIJLAGE BUNDELING ADVIEZEN bvba Advies Ruimtelijke Kwaliteit (bvba ARK) Augustijnenlaan

Nadere informatie

1. Toelichting: houding en rol van de loopbaandienstverlener

1. Toelichting: houding en rol van de loopbaandienstverlener Deontologische code Klachtenbehandeling Deontologische code voor loopbaandienstverlening (artikel 2, 1, 9, van het besluit van de Vlaamse regering betreffende de erkenning en subsidiëring van centra voor

Nadere informatie

PROGRAMMA 1. INTRODUCTIE AWEL, IK ZIE HET NIET MEER ZITTEN. Introductie Epidemiologie 19/12/2014. Introductie Verklarend model voor suïcidaal gedrag*

PROGRAMMA 1. INTRODUCTIE AWEL, IK ZIE HET NIET MEER ZITTEN. Introductie Epidemiologie 19/12/2014. Introductie Verklarend model voor suïcidaal gedrag* AWEL, IK ZIE HET NIET MEER ZITTEN Kwalitatieve analyse van chatgesprekken, e mailen forumberichten m.b.t. suïcide Eva Dumon Eenheid voor Zelfmoordonderzoek KeKi Research on Stage 9/10/ 14 PROGRAMMA 1.

Nadere informatie

houdende bepalingen tot begeleiding van de aanpassing van de begroting 2015

houdende bepalingen tot begeleiding van de aanpassing van de begroting 2015 333 (2014-2015) Nr. 10 ingediend op 2 juni 2015 (2014-2015) Verslag namens de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin uitgebracht door Peter Persyn en Vera Jans over het ontwerp van decreet houdende

Nadere informatie

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC)

Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) ALGEMENE RAAD 25 november 2010 AR-AR-KST-ADV-005 Advies over de decreetwijziging betreffende de Regionale Technologische Centra (RTC) Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014

Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 Observatorium voor Gezondheid en Welzijn OPERATIONEEL PLAN 2011-2014 1. OPDRACHTEN VAN HET OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN 1.1 Wettelijke basis De opdrachten van het Observatorium staan opgesomd

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT ONTWERP VAN DECREET

VLAAMS PARLEMENT ONTWERP VAN DECREET Stuk 19-B (2001-2002) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2001-2002 25 april 2002 ONTWERP VAN DECREET houdende eerste aanpassing van de algemene uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor het begrotingsjaar

Nadere informatie

Centra voor Integrale Gezinszorg

Centra voor Integrale Gezinszorg Centra voor Integrale Gezinszorg Regelgeving: 1. Besluit van de Vlaamse Regering van 24 juli 1997 tot regeling van de erkenning en subsidiëring van de centra voor integrale gezinszorg (B.S.27.XI.1997)

Nadere informatie

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES naschoolse opleidingsinitiatieven in de landbouwsector SALV, 18 januari 2013(nr.2013-01) Contactpersoon SALV: Dirk Van Guyze SALV-advies naschoolse

Nadere informatie

Titel I Begrippen Volks

Titel I Begrippen Volks Intentieverklaring tussen de Vlaamse minister bevoegd voor Onderwijs, de Vlaams Minister bevoegd voor Gezondheid, de Vlaams Minister bevoegd voor landbouwbeleid en de zeevisserij, en de Vlaams minister

Nadere informatie

ZELFDODING OP DE WERKVLOER PRE EN POSTVENTIE

ZELFDODING OP DE WERKVLOER PRE EN POSTVENTIE ZELFDODING OP DE WERKVLOER PRE EN POSTVENTIE IMPOSSIBLE IS NOTHING. Nico De fauw Psycholoog Beleidsmedewerker Voorzitter Werkgroep Verder www.passant.be www.werkgroepverder.be WELZIJN OP HET WERK Welzijnswet

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

alle campagnefoto s Maak het mee : Paul Delaet provincie Limburg Universiteitslaan 1 B-3500 HASSELT limburg.be

alle campagnefoto s Maak het mee : Paul Delaet provincie Limburg Universiteitslaan 1 B-3500 HASSELT limburg.be alle campagnefoto s Maak het mee : Paul Delaet provincie Limburg Universiteitslaan 1 B-3500 HASSELT limburg.be deontologisch kader pedagogisch advies Situering Het Limburgs netwerk opvoedingsondersteuning

Nadere informatie

MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk

MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk MINISTERIE VAN TEWERKSTELLING EN ARBEID ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 37 van 12 oktober 2001 met betrekking tot de modellen van jaarverslag van de externe

Nadere informatie

Ter voorbereiding van het academiejaar waren de resultaten als volgt:

Ter voorbereiding van het academiejaar waren de resultaten als volgt: VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN HILDE CREVITS VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS Vraag nr. 26 van 10 september 2014 van ANN BRUSSEEL Toelatingsexamen arts

Nadere informatie

Provincie Vlaams-Brabant Zitting van 27 januari OCMW der gemeente 3470 KORTENAKEN

Provincie Vlaams-Brabant Zitting van 27 januari OCMW der gemeente 3470 KORTENAKEN Provincie Vlaams-Brabant Zitting van 27 januari 2014. OCMW der gemeente 3470 KORTENAKEN Aanwezig : Eddy Marcoen, voorzitter; Dr. De Roo Ludo (vanaf agendapunt 5), Haesevoets Daniël, Lemmens Mia, Struys

Nadere informatie

BEROEPSINSTANTIE INZAKE DE OPENBAARHEID VAN BESTUUR

BEROEPSINSTANTIE INZAKE DE OPENBAARHEID VAN BESTUUR BEROEPSINSTANTIE INZAKE DE OPENBAARHEID VAN BESTUUR JAARVERSLAG 2013-20 2014 1) Algemeen 1.1. Krachtens artikel 27 van het decreet van 26 maart 2004 betreffende de openbaarheid van bestuur dient de beroepsinstantie

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT), Gent 1. Gemotiveerd advies van de beoordelingscommissie Collectiebeherende Cultureel-erfgoedorganisaties over indeling bij het Vlaamse niveau en toekenning

Nadere informatie

2 de uitwerking en uitvoering van de in artikel 8 bedoelde openbare dienstverplichtingen

2 de uitwerking en uitvoering van de in artikel 8 bedoelde openbare dienstverplichtingen Advies van de WaterRegulator met betrekking tot het ontwerp Ministerieel besluit houdende nadere regels tot uitvoering van artikel 27/3 van het besluit van de Vlaamse Regering van 8 april 2011 houdende

Nadere informatie

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het akkoord van de Vlaamse minister, bevoegd voor de begroting, gegeven op dd mm yyyy;

DE VLAAMSE REGERING, Gelet op het akkoord van de Vlaamse minister, bevoegd voor de begroting, gegeven op dd mm yyyy; Informatief 2009/043 - bijlage Ontwerpbesluit van de Vlaamse Regering houdende de wijze van subsidiëring door het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap van de opvang van personen met een handicap

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang

Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang ADVIESBRIEF Kinderopvang: dienstencheques bieden geen garantie voor kwaliteitsvolle opvang Brief aan: Minister-president van de Vlaamse Regering Vlaams minister van Mobiliteit, Sociale Economie en Gelijke

Nadere informatie

V-A-2. Personeel in de overheidssector, uitsluitend onderworpen aan de verzekering geneeskundige verzorging (30 juni)

V-A-2. Personeel in de overheidssector, uitsluitend onderworpen aan de verzekering geneeskundige verzorging (30 juni) 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979 Staat, Gemeenschappen en Gewesten 216.011 222.206 237.562 241.163 256.294 264.001 283.245 291.480 297.042 300.327 Leger (1) 42.632 43.879 41.521 39.929

Nadere informatie

Deze vorm van begeleiding is beperkt in tijd (3 jaar), maar niet in het aantal begeleidingen.

Deze vorm van begeleiding is beperkt in tijd (3 jaar), maar niet in het aantal begeleidingen. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 187 van VERA JANS datum: 12 december 2014 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Thuisbegeleiding personen met autismespectrumstoornis - Capaciteit

Nadere informatie

Verduidelijkende nota van de beoordelingscommissie sociaal-artistiek werk

Verduidelijkende nota van de beoordelingscommissie sociaal-artistiek werk Deze verduidelijkende nota is voorzien in het draaiboek artistieke beoordeling Kunstendecreet. Dit draaiboek is een gemeenschappelijk werkdocument voor alle partijen die betrokken zijn bij de advisering

Nadere informatie

SUÏCIDEPREVENTIE IN VLAANDEREN:

SUÏCIDEPREVENTIE IN VLAANDEREN: SUÏCIDEPREVENTIE IN VLAANDEREN: Eva De Jaegere Preventiemanager VLESP CIJFERS EN FEITEN Zomerschool 2016 VLESP? Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie Partnerorganisatie Vlaamse Overheid Samenwerkingsverband

Nadere informatie