Saxion Jaarverslag 2011

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Saxion Jaarverslag 2011"

Transcriptie

1 Saxion Jaarverslag 2011 Saxion in perspectief Ook in dit jaarverslag: 10 interviews over Saxion jaarverslagsaxion.nl

2 2 Inhoudsopgave Voorwoord De resultaten Onderwijs Bedrijfsvoering Onderwijsintensivering Relatie met het werkveld Internationalisering Excellentie Professionalisering Onderwijs en onderzoek Onderwijs Onderzoek en onderzoekslijnen Assortiment en accreditatie Onderwijsaanbod bij Saxion Hogeschool Deventer en Saxion Hogeschool Enschede Particulier onderwijs: Saxion Next Bedrijfsvoering Governance Kwaliteitszorg Informatie en communicatie Human Resources Huisvesting Partnerships en duurzame samenwerkingsrelaties Financiën Communicatie, Bestuur en Control Toezicht 54 Bijlagen deel A 61 Jaarkalender (Achterin verslag bijgevoegd als los boekje) 5 Deel B: Jaarrekening * Deel C: Overige gegevens * * Deel B en C zijn separaat toegevoegd. 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

3 3 Voorwoord Met dit jaarverslag sluiten we de vierjarige planperiode van onze Strategische Visie af. We beginnen aan een nieuwe fase, waarin we uitvoering geven aan de Strategische Agenda Saxion In deze agenda formuleren we op basis van onze visie en missie de belofte die Saxion doet aan de samenleving. We zijn bereid om deze belofte in ambities te vertalen en afspraken te maken over concrete resultaten. Ambities hebben we meer dan ooit. De ondertitel van onze nieuwe Strategische Agenda Saxion is niet voor niets: Durf, Kies, Doe. Onderwijsintensivering, de relatie met ons werkveld, internationalisering, excellentie en professionalisering. De vijf thema s uit onze Strategische Visie komen voorbij in het eerste hoofdstuk. We laten zien dat we op deze terreinen vooruitgang hebben geboekt. Daarnaast constateren we dat de resultaten ten aanzien van studierendement en uitval achterblijven bij onze verwachtingen. Wij allen (studenten, docenten en overige medewerkers van Saxion) verenigen onze krachten en leveren extra inspanningen om verbeteringen te realiseren. Dat is extra noodzakelijk, nu het rijk prestatieafspraken maakt met individuele hogescholen. Wil Nederland tot de mondiale top van kenniseconomieën behoren, dan zal het hbo kwalitatief sterke werknemers moeten afleveren. Het is zaak om die kwaliteit zo vroeg mogelijk in het onderwijs te bewaken en zo nodig te vergroten. Dat kan alleen met een hoog studierendement en lage uitval. In de nieuwe Strategische Agenda Saxion laten we zien hoe we ons profileren als een University of Applied Sciences. High Tech Systemen en Materialen is ons inhoudelijke zwaartepunt in zowel onderwijs als onderzoek. Dat is ook te lezen in de interviews en de kaderartikelen in dit jaarverslag. Ze maken duidelijk dat we aan de vooravond staan van een nieuwe periode. We kijken terug en vooruit, net zoals we dat in 2011 hebben gedaan. Saxion in perspectief. Ook het beeldmateriaal in dit jaarverslag laat zien dat we een hogeschool in ontwikkeling zijn. Op weg naar een brede veelzijdige hogeschool van hoge kwaliteit, waar techniek in alle opleidingen en onderzoeksprogramma s een rol van betekenis speelt. Wim Boomkamp en Ineke van Oldeniel College van Bestuur Colofon Regie en eindredactie: Interviews en redactie: Vormgeving en drukwerk: Conceptfotografie: Overig beeldmateriaal: Online reporting: Oplage: Digitaal jaarverslag: Saxion, Bureau Bestuur Krijnsen Tekst En, Hengelo Via Design, Twello Jeroen Jazet Photography, Amersfoort Saxion beeldbank Facetbase, Rosmalen 75 exemplaren 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

4 4 Saxion Jaarverslag DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

5 5 1 DE RESULTATEN 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

6 6 Saxion Jaarverslag DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

7 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN 7

8 8 In de nieuwe Strategische Agenda maken we belangrijke, strategische keuzes om onze positie in onderwijs en onderzoek te versterken. Saxion zal zich duidelijk en herkenbaar profileren als een University of Applied Sciences, waarbinnen High Tech Systemen en Materialen geldt als inhoudelijk zwaartepunt. De basis is en blijft uitstekend onderwijs en optimaal studiesucces. Op het gebied van onderzoek zijn focus en valorisatie kernbegrippen. Hoewel dit jaarverslag al voorsorteert op de nieuwe Strategische Agenda, valt het binnen de planperiode van de Strategische Visie Daarin staan de volgende vijf thema s centraal, die met de bijbehorende resultaten uitgebreid aan de orde komen in dit hoofdstuk: We hebben duidelijke keuzes gemaakt voor indicatoren en te realiseren resultaten in de planperiode. Alle academies, kenniscentra en diensten hebben hun jaarplannen daarop gebaseerd. Naast inzet voor uitvoering van de strategische visie is de kwaliteit van going concern essentieel. Het gaat dan om de kwaliteit van de dagelijkse gang van zaken, die de uitvoering van het onderwijs en onderzoek, onze core business, en onze bedrijfsvoering betreffen. Door metingen, benchmarks en gesprekken met werkveld, studenten en medewerkers krijgen we een beeld van de realisatie van de Strategische Visie en de kwaliteit van de going concern. Alle thema s, zowel de algemene als de strategische, bevatten ambities, voorzien van een set concrete indicatoren. Alle resultaten op de algemene en strategische indicatoren staan in vogelvlucht weergegeven in het hierna opgenomen resultatenoverzicht, gevolgd door een toelichting op al deze indicatoren. Aanvullende tabellen behorend bij de indicatoren zijn terug te vinden in de bijlagen. 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

9 9 Indicatoren Gerealiseerd Gerealiseerd Te bereiken Algemene indicatoren Onderwijs Totaal aantal nieuwe studenten groei Totaal aantal studenten groei Marktaandeel nieuwe studenten 2 5,4% 5,0% 5,0% Percentage afgestudeerden na vijf jaar 3 53,6% 56,2% 60-65% Studenttevredenheid 6,9 6,8 7,0 Werkveldtevredenheid 7,1 - n.t.b. Bedrijfsvoering Medewerkertevredenheid 7,7 7,4 7,4 Ziekteverzuim 4 4,4 3,9% <4% Rentabiliteit 3,5% 2,8% 0,0% Solvabiliteit 30,8% 29,0% 35,0% Liquiditeit 1,0 1,0 0,8-1,2 Strategische indicatoren Onderwijsintensivering Aantal contacturen per week Aantal bestede uren aan de studie per week 29,9 29,7 40 Percentage individuele toetsen 80% 78% 75% Relatie met het werkveld Aantal duurzame en relevante samenwerkingsrelaties (zgn. A-relaties) Internationalisering Aantal deelnamen aan internationale (EU en niet-eu) projecten/netwerken Percentage studenten met aantoonbare internationale ervaring (minimaal 30 ects) 33% 29% 100% Excellentie Aantal Saxion-ondernemingen Aantal doorstromers naar Saxion/UT masters groei Professionalisering Percentage docenten dat over een academische opleiding beschikt 61% 55% 70% Percentage docenten dat structureel deelgenomen heeft aan praktijkgericht onderzoek bij een kenniscentrum 15,5% 13,1% groei 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

10 Onderwijs Meer nieuwe studenten Het aantal nieuw ingestroomde studenten (6.900) betekent een groei van 2,4% ten opzichte van vorig studiejaar. Voor de bekostigde opleidingen hebben zich studenten voor het eerst ingeschreven; ze zijn nieuw bij Saxion, maar kunnen wel een verleden hebben elders in het hoger onderwijs. Voor de nietbekostigde opleidingen hebben 408 studenten zich voor het eerst bij Saxion ingeschreven. Totaal aantal groeit Het voorlopige totaal aantal Saxion-studenten bedraagt (inclusief de 581 studenten aan de externe opleidingen van Saxion Next). Dit betekent een toename van 3,5% ten opzichte van 2010, toen het er waren (inclusief 921 studenten aan de externe opleidingen van Saxion Next). Het voorlopig totaal aantal studenten bij bekostigde opleidingen bedraagt , een groei van 6,1%. Marktaandeel stijgt Het marktaandeel nieuwe instroom studenten bij de bacheloropleidingen is gegroeid van 5,0% naar 5,4%. Van de omringende hogescholen komt Windesheim uit op een marktaandeel van 5,1% (was 5,5%) en Hogeschool Arnhem Nijmegen op 7,2% (was 7,3%). Studierendement daalt Er is een dalende lijn zichtbaar in het studierendement zowel bij Saxion als bij de andere hogescholen in het land. Van de studenten die in 2005 zonder verleden in het hoger onderwijs bij Saxion zijn begonnen, heeft na vijf jaar 53,6% een einddiploma behaald bij Saxion dan wel elders in het hoger onderwijs. Dit is iets lager dan het landelijk gemiddelde. Betreft het alleen de studenten die het einddiploma van een Saxion-opleiding hebben behaald, dan komt het percentage op 49,4%. De ingezette maatregelen om studie-inspanning en -gedrag te verbeteren, zoals intakegesprekken, selectie en bindend studieadvies, zijn nog niet zichtbaar in het rendement. Optimale benutting van talent vraagt om verscherping en versterking van deze maatregelen. Ze zijn onderdeel van de prestatieafspraken met het ministerie van OCW. In de nieuwe Strategische Agenda komt dit thema nadrukkelijk aan de orde. Meer uitval na 1 jaar Van onze nieuw ingestroomde studenten (studiejaar ) is 26,3% na 1 jaar uitgevallen zonder einddiploma. Een cohort eerder was dat 25,5%. Deze studenten hebben Saxion verlaten, maar volgen mogelijk wel een opleiding elders in het hoger onderwijs. De HBO-raad presenteert cijfers van cohort 2009 waarbij alleen wordt gekeken naar de uitval uit het HO. Van de instromers van Saxion in 2009 is 14,9% een jaar later niet meer ingeschreven bij een opleiding in het hoger onderwijs. Dat is iets lager dan het landelijk gemiddelde van 15,8% over dat cohort. Saxion spant zich tot het uiterste in om studenten te (bege) leiden naar een passende opleiding, het liefst vóór de poort: via adequate voorlichting, aansluitingsactiviteiten (masterclasses, summercourses, meeloopdagen, studietryouts, etc.) en intakegesprekken. Hoge studenttevredenheid Het kengetal studenttevredenheid wordt bepaald door de gemiddelde tevredenheid op alle relevante stellingen in de jaarlijkse Nationale StudentenEnquête (NSE). De studenttevredenheid op Saxion komt in 2011 uit op een score van 6,9 (in 2010: 6,8). Dat is iets boven het landelijk gemiddelde van 6,8. Saxion scoort op dit punt gelijk aan de Hogeschool Windesheim (6,9) en hoger dan de Hanzehogeschool (6,8), de Hogeschool 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

11 11 Arnhem/Nijmegen (6,7) en de Hogeschool Utrecht (6,5). Onze studenten zijn het meest tevreden over algemene vaardigheden (7,5), studieomgeving (7,5), wetenschappelijk vaardigheden (7,1), Docenten (7,1), Voorbereiding op beroep (7,0), praktijkgericht onderzoek (7,1) en inhoud opleiding (7,0). Het minst tevreden zijn ze over: Kwaliteitszorg (6,3), Roosters (6,3), Toetsen en beoordelen (6,6) en Informatie (6,6). Ook de komende jaren vinden we studenttevredenheid belangrijk en is daarom opgenomen in onze Strategische Agenda en maakt het deel uit van de prestatie afspraken met OCW. Begeleiding niet vrijblijvend Studieloopbaanbegeleiding is essentieel en niet vrijblijvend. De intensieve begeleiding richt zich op studiekeuze, studiehouding en studietempo. Nominaal studeren is voor ons de norm. Daarom zullen meer opleidingen de grens van 54 studiepunten hanteren voor het Bindend Studie Advies (BSA). Ook worden de mogelijkheden verkend om de tijdsperiode, waarbinnen een BSA gegeven kan worden, te verruimen. Tegelijkertijd organiseren we de curricula zodanig dat studievoortgang niet belemmerd wordt. De studievoortgang van elke student is inzichtelijk en up-to-date. Door alerte signalering is het mogelijk (potentiële) langstudeerders te identificeren en intensief te begeleiden. Hiermee spannen we ons in om, zonder concessies te doen aan de kwaliteit en intensiteit van de opleidingsprogramma s, uitval in het eerste jaar te beperken tot maximaal het huidige niveau (26%). 1.2 Bedrijfsvoering Medewerkertevredenheid Het derde Medewerkers Tevredenheid Onderzoek leverde een totaalscore van 7,7 op, een stijging ten opzichte van 2009 (7,4). We zien een toename in tevredenheid over de organisatie, leidinggevenden en de beloning. Een belangrijk aandachtspunt zijn de arbeidsomstandigheden, een van de hoofdonderwerpen uit het MTO. Op dit onderwerp scoren wij in 2011: 6,2 (was in 2009: 6,1). Dat is significant lager dan de score in de Nationale Tevredenheidindex (6,8). Binnen de arbeidsomstandigheden zien we dat steeds meer medewerkers de werkdruk te hoog vinden: het percentage is gestegen van 33,9% (2009) naar 36,2% (2011). We zien geen bijzonderheden in de score tussen mannen en vrouwen. Het onderwijzend personeel (OP) ervaart een hogere werkdruk dan het onderwijsondersteunend personeel (OBP). Management en medewerkers zitten samen aan tafel om die werkdruk te verlichten, waar nodig met specifieke ondersteuning. Ziekteverzuim Het ziekteverzuim is gestegen van 3,9% naar 4,4 %. Deze situatie willen we verbeteren. De rol van de casemanager wordt daarom aangepast en er komt een zwaardere verantwoordelijkheid te liggen bij eindverantwoordelijke directeur/manager als verzuimmanager. Dit moet leiden tot effectievere en efficiëntere begeleiding van zieke medewerkers. Rentabiliteit De rentabiliteit is het resultaat in percentage van de totale baten. In 2011 bedraagt deze 3,5% tegenover 2,8% in Omdat het resultaat sterker is gestegen dan de baten, is deze waarde gestegen. Solvabiliteit Eind 2011 bedraagt het eigen vermogen k (eind 2010: k ). De solvabiliteit (dit is het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal) is, vanwege een grotere stijging van het eigen vermogen dan het balanstotaal, toegenomen van 29,0% tot 30,8%. Liquiditeit Liquiditeit drukken we uit in de current ratio. De current ratio geeft de mate weer waarin Saxion aan haar kortlopende verplichtingen kan voldoen, indien deze verplichtingen direct opgeëist zouden worden. De current ratio per 31 december 2011 is ongewijzigd gebleven op een waarde van 1, Onderwijsintensivering Aantal bestede studie-uren per week Aan studenten is in de Nationale Studentenenquête 2011 gevraagd hoeveel uur per week zij besteden aan hun opleiding. Het gemiddelde aantal ligt op 29,9 uur per week voor voltijdstudenten en op 22,4 uur voor deeltijdstudenten, variërend (voor 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

12 12 voltijd) van 43,7 uur bij Bouwkunde tot 22,8 uur bij Small Business & Retail Management (Enschede). De nominale studiebelasting voor een voltijdstudent is 40 uur, voor een deeltijdstudent 28 uur. Onze voltijdstudenten blijken gemiddeld dus ongeveer 10 uur onder het nominale aantal uur te besteden aan hun studie. Deeltijdstudenten besteden ruim 5 uur onder het nominale aantal uren. De verwachte verhoging naar gemiddeld 32 uur per week is niet gerealiseerd. Het cijfer ligt in 2011 op 29,9 uur. We blijven ons richten op verhoging van het aantal bestede studie-uren bij studenten, door onder meer professionalisering van docenten en uitwisseling van ervaringen met effectieve vormen van onderwijs en het versterken van de kenniscomponent in de opleidingen. Aantal contacturen Het aantal contacturen is een belangrijke indicator voor de studie-inspanning. Voor het eerste en tweede leerjaar hebben onze opleidingen in 2011 gemiddeld 20 contacturen (15 klokuren) per lesweek geprogrammeerd, evenveel als in voorgaande jaren Saxion Hbo (landelijk) Docent / student 1 : 24,5 1 : 23,4 Lector / student 1 : : (december) Ratio OP / OOP 1,38 (58% / 42%) Meer studiebelasting Saxion stuurt krachtig op verhoging van het bachelorrendement van 63% naar 68%. Intensief onderwijs komt tot uitdrukking in voldoende contacturen, een goede spreiding van de geprogrammeerde contacturen en een passende studiebelasting. We programmeren in alle voltijd bacheloropleidingen in het eerste en tweede studiejaar tenminste 15 klokuren aan contacttijd. We comprimeren het onderwijs niet op enkele dagen. Studeren kost tijd; bij Saxion beschouwen we een studieweek als een volledig werkweek Daarom zal de studiebelasting groeien naar nagenoeg een volledige werkweek. 1.4 Relatie met het werkveld Werkveldtevredenheid Stage- en afstudeerbegeleiders oordeelden in het werkveldtevredenheidsonderzoek 2011 positief over onze opleidingen. De totaalscore is 7,1; deze is gelijk aan die van In het onderzoek zijn praktijkbegeleiders van alle bacheloropleidingen bevraagd op de onderzoeksgebieden: uitvoering van het onderwijs, niveau van de opleiding en de student en de communicatie en reputatie van Saxion. Over het niveau en de inhoud van de opleiding en het niveau van de studenten zijn de respondenten zeer positief. Een groot deel van onze opleidingen kan de begeleiding van en communicatie met studenten en praktijkbegeleiders nog verbeteren. Het tevredenheidsonderzoek onder opdrachtgevers van praktijkgericht onderzoek geeft een positief beeld over hun tevredenheid. De komende jaren streeft Saxion naar een relatief groter aandeel van het onderwijzend personeel, ratio 1,50 (60%) ten opzichte van het aandeel onderwijsondersteunend personeel (40%). Deze percentages maken deel uit van de prestatieafspraken met OCW. Minstens een 7,5 van het werkveld Saxion heeft een blijvend hoge score op werkveldtevredenheid van tenminste een 7,5. Het werkveld heeft de (werk)omgeving waarin onze studenten qua kennis, creativiteit, verwondering en ondernemerschap naadloos moeten passen. De docent en het werkveld vormen de student vanuit inspiratie en opleiding. Alleen door alle drie de hoekpunten op elkaar af te stemmen, realiseren we gelijkwaardigheid in de driehoek. 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

13 13 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

14 Internationalisering 1.6 Excellentie Afgestudeerde internationale studenten die in Nederland hun carrière willen starten of voortzetten, kunnen dat doen via Saxion Connect. Voor continuering van het project is in 2011 een Pieken in de Delta-subsidie toegekend. Het percentage studenten dat gebruik maakt van het beursprogramma, de Saxion scholarship, is voor zowel instroom als uitstroom ongeveer gelijk aan voorgaande jaren. Het Erasmusprogramma voor de uitgaande studentenmobiliteit laat opnieuw een stijging van het aantal beursaanvragen binnen de EU/EEA zien. Studenten Studie/stage/afstuderen Studie/stage/afstuderen Docenten Docenten uitgaand Het aantal bestaande uitwisselingsovereenkomsten met andere instellingen bedraagt 98 voor inkomende studenten en 133 voor uitgaande mobiliteit (Erasmusstudenten binnen de EU/EER). Het percentage Duitse studenten is licht gedaald van 12,6% naar 12,4%. Het merendeel volgt een opleiding in Enschede. Excelleren is ook in de nieuwe Strategische Agenda een speerpunt, dat succesvol vorm krijgt door het Saxion Programma Excelleren. Dit programma wordt mede gefinancierd vanuit een subsidie (Sirius). Het doel is het mobiliseren van meer beschikbare talenten, zodat deze zich ontwikkelen tot excellente startende beroepsbeoefenaren (Reflective Professionals). Dit gebeurt in Honours Programma s voor buitengewone studenten. Een Honours Council, samengesteld uit diverse vertegenwoordigers van het beroepenveld, adviseert over de (wenselijke) kwaliteit van de programma s. Onze Honours Programma s hebben nog deels het karakter van experimenten, die samen met gericht onderzoek na 2013 antwoord moeten geven op de vraag hoe de ideale Honours Programma s eruit zien. In dit verband zijn de volgende resultaten geboekt: of zijn bezig met de ontwikkeling daarvan, vaak in nauwe samenwerking met lectoraten. Aan het eerste jaar daarvan nemen in totaal 133 geselecteerde studenten deel. hogeschool is goed op gang gekomen. Saxion was gastheer van een zeer geslaagde landelijke conferentie excelleren. het algemeen positief oordeel. Er is wel een aantal verbeterpunten gesignaleerd, die leiden tot de volgende prioriteiten in 2012: Verhogen van de instroom, verbreding en verduurzaming van de programma s en meer synergie tussen de Honours Programma s. Meer internationale programma s Het internationale karakter versterken we door toename van studentenmobiliteit alsmede door uitbreiding van het aantal internationale programma s (in de Engelse taal) en opleidingsprogramma s die studenten voorbereiden op internationale competenties. Onder deze verstaan we: activiteiten gericht op het bevorderen van internationale focus, interculturele vaardigheden, taalvaardigheid, mobiliteit van studenten en docenten en participatie in internationale projecten en onderzoek. 1.7 Professionalisering Saxion wil stapsgewijs realiseren dat in 2020 alle docenten over een mastertitel beschikken. Per 31 december 2011 staat de tussenstand op 60,7% (in 2010: 54%). We willen dat nieuwe docenten in het bezit zijn van een mastertitel of deze binnen afzienbare tijd verwerven. Sinds eind 2011 vergoedt Saxion zowel de opleidings- als verletkosten voor docenten die een masterstudie volgen. In 2011 hebben 53 medewerkers gebruik gemaakt van deze vergoedingsregeling. Daarnaast richten wij ons ook op een toename van instroom van 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

15 15 gepromoveerde docenten. Onze ambitie is dat in % van de docentenpopulatie over een doctorstitel beschikt. In 2011 hebben drie Saxion-medewerkers hun promotietraject succesvol afgerond. Docenten hoger opgeleid Van alle Saxion-docenten is 71% master opgeleid, 10 % is gepromoveerd (onder wie alle lectoren). Alle docenten zijn didactisch gecertificeerd. Saxion heeft een constant hoge score (minstens een 7,7) op medewerkertevredenheid (MTO). Saxion kent een onderwijsformatie die minimaal tweederde (66%) van de totale formatieuitgaven omvat. 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

16 16 Saxion Jaarverslag DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

17 17 2 ONDERWIJS EN ONDERZOEK 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

18 18 Saxion Jaarverslag DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

19 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN 19

20 Onderwijs Instelling Groei 2011 Inhoud en niveau onderwijs en toetsing Bij de visitaties van de opleidingen wordt sinds 2011 nog scherper gekeken naar het gerealiseerde eindniveau. Een adequaat toetssysteem is daarbij ook van groot belang. Door training (vaak ) en scholing is de deskundigheid van docenten bij veel opleidingen op het gebied van valide en betrouwbaar toetsen verder toegenomen. Saxion heeft in 2011 besloten om een systeem te ontwikkelen voor certificering van docenten op verschillende rollen bij de toetsing (constructeur, beoordelaar, ROC van Twente: ROC Aventus: ROC Graafschap College ROC Deltion ROC Landstede TOTAAL t.o.v % 11.7% 21% 5.3% 2.7% 4.4% borger). De academies gaan daarmee aan de slag. Iedere opleiding heeft een Body of Knowledge & Skills (BoKS) vastgelegd. Dat is de theoretische bagage waarover de afgestudeerde moet beschikken om zich op zijn/haar vakgebied verder te ontplooien. In 2012 gaan we onderling vergelijken en practices aanprijzen. Saxion besteedt aandacht aan de doorstroom van studenten naar het wetenschappelijk onderwijs. Er is structureel overleg met de Universiteit Twente om ingangseisen te harmoniseren en de potentiële terugstromers sneller in het eerste jaar van hun wetenschappelijke bachelor op te sporen en te verwijzen. Daarnaast werken we aan de ontwikkeling van driejarige trajecten voor vwo ers met aansluiting op een masteropleiding. Aansluiting en instroom Bij aansluiting en instroom gaat het om activiteiten voor de poort voor de aanstaande studenten tot en met de begeleiding van onze studenten in het eerste studiejaar. Saxion Entree helpt toeleverende onderwijsinstellingen bij het laten maken van de juiste opleidingskeuze door hun leerlingen. Na de drie jaar durende pilot studiekeuzegesprekken hebben in 2011 meerdere academies gewerkt met dergelijke gesprekken. In 2011 is besloten tot invoering van intake-trajecten bij alle opleidingen en zijn de voorbereidingen gestart om dat uiterlijk Doelgroepen Het Saxion Oriëntatieproject biedt twijfelende leerlingen en studenten de kans zich onder deskundige begeleiding gedurende vier maanden met lotgenoten te oriënteren op een vervolgopleiding. Als alternatief kunnen zij een beroep doen op een loopbaanbegeleider voor individueel onderzoek en advies. Masterclasses helpen groepsgewijs leerlingen in hun eindexamenjaar bij hun studiekeuze. Verder is er sinds kort een studiekeuzecafé waar (aanstaande) studenten terecht kunnen met hun vragen. voor het studiejaar 2013/2014 met alle instromers te doen. Het Voorbereidend Jaar Anderstaligen (VJA) bereidt allochtonen In samenwerking met de VO-raad en enkele scholen voor voortgezet onderwijs in de regio heeft Saxion gewerkt aan een gezamenlijk LOB-traject (Loopbaan Oriëntatie en Begeleiding) onder de naam Die ene Docent. Het project richt zich op opleidingsen beroepsoriëntatie van zowel leerlingen als hun vo-mentoren en wordt in 2012 bij vier academies uitgevoerd. voor op een studie aan een hogeschool of universiteit. Het programma behelst, naast Nederlands, acculturatie en studievaardigheid, ook studiekeuze en inhoudelijke voorbereiding. In 2011 behaalden 22 van de 33 deelnemers hun certificaat. Aan de NT2- taalcursus, het voorportaal van het VJA, hebben 22 allochtonen deelgenomen, van wie er 16 slaagden. De Saxion Taalwinkel begeleidt studenten met de Nederlandse Saxion continueert de ingezette ontwikkelingen van het programma Bevordering Doorstroom mbo-hbo. Het op 1 januari taal en verzorgt sinds het afgelopen jaar het onderwijs Nederlands voor circa 200 Duitse studenten tijdens hun propedeuse afgeronde programma, samen met ROC Aventus en ROC van Twente, heeft geleid tot nieuwe initiatieven zoals een doorstroomtraject voor de laboratoriumopleidingen, een masterclass Business & Economie voor mbo4 studenten en concrete contacten en werkafspraken met andere mbo-instellingen. Van alle Saxionstudenten heeft 11 % een functiebeperking, zo blijkt uit de Nationale Studenten Enquête Dyslexie komt het meest voor (44 %), gevolgd door psychische problematiek (12 %) en chronische ziekte (9 %). Deze groep maakt veelvuldig gebruik van de toetsvoorzieningen verlengde toetstijd en 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

21 21 4. BEDRIJFSVOERING 5. TOEZICHT BIJLAGEN

22 22 vergroot lettertype. Qua voorzieningen scoren we op dit punt een voldoende (hoger dan in 2010). Toch voldoen we nog niet altijd aan onze norm, een ruime voldoende. Met name op de volgende punten zijn we bezig om ons te verbeteren: In 2011 hebben we een voorlichtingscampagne gestart met banieren, posters en ansichtkaarten. We hebben een digitale helpdesk in bedrijf genomen en meer social media ingezet. We zetten bij wijze van proef studenten met een functiebeperking in als ambassadeur. Verder doen we ook meer aan voorlichting over scholing van docenten en studieloopbaanbegeleiders. Hulp bij studiekeuze Juiste studiekeuze bevorderen we door adequate voorlichting. In ons voorlichtings-, wervings- en toelatingsbeleid en in onze studieloopbaanbegeleiding maken we duidelijk dat we hoge eisen stellen aan studenten. Een verplichte intake voor elke opleiding draagt bij aan een goede, vroegtijdige kennismaking en een bewuste studiekeuze. Mocht echter blijken dat een student niet op de juiste plek zit, dan spannen we ons in om een student met minimaal (studie)tijdverlies zijn of haar studieloopbaan te laten vervolgen bij een andere opleiding van Saxion of een andere onderwijsinstelling. Studievoorlichting en studiekeuzehulp zullen ertoe leiden dat het aantal switchers (studenten die van ene opleiding naar de andere opleiding binnen Saxion overstappen) niet boven het huidige niveau komt (13%). Bètatechniek Het Programma Bètatechniek Saxion bestaat uit 29 opleidingen en studieroutes. In 2011 hebben deze opleidingen 7,7% meer instroom behaald dan een jaar eerder. De verhoging zit vooral in de opleidingen met technische toepassingen en nieuwe opleidingen/studieroutes (bijvoorbeeld Archeologie). De instroom van vrouwen in de technische opleidingen is gestegen met 13,9%. Het aantal afstudeerders binnen Bètatechniek daalde licht van 862 naar 845 studenten. Bètatechniek heeft een nieuwe website in gebruik genomen. Deze is tevens een techniekwijzer om leerlingen en ouders te informeren over alle technische opleidingen en studieroutes bij Saxion. Nieuw is ook dat studenten voorlichting geven aan potentiële studenten in de techniek. Saxion heeft in 2011 voor het eerst de volledige organisatie van de First Lego League Regio Oost op zich genomen in samenwerking met de Universiteit Twente. De wedstrijden vonden plaats in Saxion en waren een groot succes. Saxion heeft in het kader van de meesterproef 62 Technasiumleerlingen begeleid in het schooljaar In het Regionaal Bèta Steunpunt Oost werken Saxion, Universiteit Twente, Windesheim en scholen voor voortgezet onderwijs uit de regio samen aan sterk onderwijs in natuurwetenschap en technologie. Het is een steunpunt van en voor docenten in het voortgezet onderwijs. De digitale werkomgeving voor docenten is een middel om gezamenlijk nieuwe curriculumonderdelen te ontwikkelen. Digitalisering onderwijs en onderzoek In 2011 was opnieuw sprake van stijging in het gebruik van de leeromgeving Blackboard. We zetten nog meer in op didactisch gebruik van de digitale leeromgeving. De leergang Didactiek in een digitale leeromgeving, die in 2011 is ontwikkeld door docenten, onderwijskundigen uit de academies en experts, brengt docenten didactisch op een hoger peil. Steeds meer academies maken voor kennistoetsen gebruik van digitale hulpmiddelen. In 2012 vindt er onderzoek plaats naar een digitale vindplaats van materialen die helpen de kwaliteit van toetsing te verbeteren. In 2011 zijn we als vervolg op de weblectures gestart met kennisclips, korte video-opnames van een afgerond stukje kennis (leerobject). Kennisclips lenen zich bij uitstek voor academie overstijgende onderwerpen en bevorderen de efficiënte inzet van capaciteit. Examencommissies Als gevolg van de invoering van de Wet Versterking Besturing (WVB) is de vernieuwing van de examencommissies vormgegeven en per 1 september 2011 afgerond. Het ging daarbij in het bijzonder om het functioneren van de examencommissies, het borgen van de kwaliteit van toetsing en examinering en de samenstelling van de commissies. 1. DE RESULTATEN 2. ONDERWIJS EN ONDERZOEK 3. ASSORTIMENT EN ACCREDITATIE

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Het Studiesuccescentrum Koersen op succes 2015-2016

Het Studiesuccescentrum Koersen op succes 2015-2016 Ik wil succesvol studeren! Het Studiesuccescentrum saxion.nl/succesvolstuderen saxion.nl/studysuccessfully Het Studiesuccescentrum (SSC) coacht, ondersteunt en verbindt zodat de student zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108

Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108 Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108 Doel Zorg dragen voor de ontwikkeling en uitvoering van onderwijs en werkzaamheden binnen een opleiding en zorg dragen voor de personele aansturing,

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

IT Governance & programma ICT&O

IT Governance & programma ICT&O IT Governance & programma ICT&O Kom verder. Saxion. Henny Groot Zwaaftink Saxion Deventer Hengelo Enschede Apeldoorn Bij de vier vestigingen van Saxion in Apeldoorn, Deventer, Enschede en Hengelo studeren

Nadere informatie

Bijlage A. Een duidelijk profiel

Bijlage A. Een duidelijk profiel Bijlage A De han in 2016; prestatieafspraken met de overheid 79 De HAN kan op basis van het fundament dat is beschreven en onderbouwd in het instellingsplan voor 2012-2016 de samenleving beloven dat niveau

Nadere informatie

Mekelweg 4, kamer LB02.800 2628 CD Delft 015-2781430 j.vandeluitgaarden-ninaber@tudelft.nl

Mekelweg 4, kamer LB02.800 2628 CD Delft 015-2781430 j.vandeluitgaarden-ninaber@tudelft.nl Pagina 1/5 Mekelweg 4, kamer LB02.800 2628 CD Delft 015-2781430 j.vandeluitgaarden-ninaber@tudelft.nl Aan: TU Delft, College van Bestuur Van: Betreft: Prestatieafspraken TU Delft Datum: 2 januari 2011

Nadere informatie

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek Monitor beleidsmaatregelen 2014 Anja van den Broek Maatregelen, vraagstelling en data Beleidsmaatregelen Collegegeldsystematiek tweede studies uit de Wet Versterking besturing inclusief uitzonderingen

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2008. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Verkort jaarverslag 2008. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Verbonden in kwaliteit Verkort jaarverslag 2008 Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Verbonden in kwaliteit Onder de titel Verbonden in kwaliteit presenteren wij deze brochure als een verkorte weergave van

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Samenvatting Jaarverslag 2009

Samenvatting Jaarverslag 2009 Samenvatting Jaarverslag 2009 1 Jaarverslag 2009 Onderweg naar een nieuwe organisatie NHL Hogeschool legde in 2009 op verschillende manieren een goede basis voor een nieuwe organisatie. Zo is er de nieuwe

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

STRATEGISCHE AGENDA 2012-2016. saxion.nl

STRATEGISCHE AGENDA 2012-2016. saxion.nl STRATEGISCHE AGENDA 2012-2016 d u r f K i e s d o e 2012 2016 saxion.nl Inhoudsopgave Saxion durft, kiest en doet 1 1. Missie, visie en positionering 2 2. Profilering 5 2.1 University of Applied Sciences

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie dr. Steven Van Luchene [VLIR Cel Kwaliteitszorg] op weg naar accreditatie 1. routebeschijving: tno visita e accredita e 2. de meet: generieke

Nadere informatie

Achtergrondinformatie

Achtergrondinformatie BIJLAGE 3 Achtergrondinformatie Diplomarendement Daling diplomarendement voltijd hbo-bacheloropleidingen De trend die de Inspectie van het Onderwijs de afgelopen jaren signaleerde in het hbo zet door:

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

Instroom onderwijs 2012-2013 Oost-Nederland, mbo en hbo

Instroom onderwijs 2012-2013 Oost-Nederland, mbo en hbo Instroom onderwijs 212-213 Oost-Nederland, mbo en hbo Inhoudsopgave Inleiding 3 Korte cijfermatige analyse van de inventarisatie 4 Mbo BOL en BBL niveau 1 t/m 4 5 Mbo V&V en Welzijn niveau 3 en 4 6 Mbo

Nadere informatie

NSE: Van vraag naar verbetering

NSE: Van vraag naar verbetering NSE: Van vraag naar verbetering Olof Wiegert Hogeschool van Amsterdam Stafafdeling Onderwijs en Onderzoek Hogeschool van Amsterdam 46444 studenten 3539 medewerkers 7 domeinen 68 voltijd bachelor opleidingen

Nadere informatie

PROTOCOL STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN

PROTOCOL STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN PROTOCOL STUDEREN MET EEN FUNCTIEBEPERKING AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN Preambule Dit protocol is bedoeld om duidelijkheid te bieden over de mogelijkheden van het studeren met een functiebeperking binnen

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

De waarde(n) van weten

De waarde(n) van weten De waarde(n) van weten STRATEGISCHE AGENDA HOGER ONDERWIJS 2015-2025 9 oktober 2015 De HO tour Waarom veranderen? Leven en werken in een in toenemende mate onvoorspelbare, complexe en geglobaliseerde wereld.

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

Kwaliteitskaart onderwijs Felipe Salve

Kwaliteitskaart onderwijs Felipe Salve Kwaliteitskaart onderwijs Felipe Salve Collega s aan het woord Aanleiding Deelprojecten Conclusies inventarisatie Verbeteracties Kwaliteitskaart Kwaliteitsproces Aanleiding Instellingsaccreditatie Onvrede

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Bouwen aan excellentie. vroeg beginnen!

Bouwen aan excellentie. vroeg beginnen! WELKOM Bouwen aan excellentie vroeg beginnen! First LEGO League Bouwen aan excellentie een tussenstand Sturingsprincipe Deltion ruimte leegte RUST kaders versus ON RUS T chaos Verbinden van trots en besef

Nadere informatie

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen september 2013 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 3 Beoordeling standaarden 10 pagina 2 1 Inleiding Vanuit

Nadere informatie

Studenten met een functiebeperking helpen naar succes!

Studenten met een functiebeperking helpen naar succes! Studenten met een functiebeperking helpen naar succes! Fontys Hogescholen Dienst Studentenvoorzieningen Presentatie: André Rozendaal, teamleider Decanen & Psychologen Onderwerpen - Overgang van VO naar

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking 15 oktober 2013 Directie Hoger onderwijs en studiefinanciering Ministerie van OCW Anja van den Broek, Marjolein Muskens & Jeroen Winkels Meerjarig onderzoek 2008-2012

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs

Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Trends en Ontwikkelingen in HBO Onderwijs Saxion Security Management Apeldoorn Rob van Nuland MSec Ontwerp, kwaliteit, continuïteit Waarom Security? De overheid trekt zich steeds meer terug. Bedrijven

Nadere informatie

Instroom onderwijs 2011 Oost-Nederland, MBO en HBO

Instroom onderwijs 2011 Oost-Nederland, MBO en HBO onderwijs 211 Oost-Nederland, MBO en HBO Inhoudsopgave Inleiding 3 Korte cijfermatige analyse van de inventarisatie 4 MBO BOL en BBL niveau 1 t/m 4 5 MBO V&V en Welzijn niveau 3 en 4 6 MBO BOL niveau 1

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

VWO (R.K. Lyceum St. Dominicus College, Nijmegen, diploma behaald)

VWO (R.K. Lyceum St. Dominicus College, Nijmegen, diploma behaald) CURRICULUM VITAE IRIS VAN DE KAMP PERSONALIA Naam Roepnaam Adres I.N. van de Kamp Iris Trompstraat 14 7311 HV Apeldoorn Telefoon Email Geb. datum 06 47214907 info@irisvandekamp.nl 28111971 OPLEIDINGEN

Nadere informatie

STUDENTEN EN NEVENACTIVITEITEN: (voorheen studentactivisme) DE VISIE VAN DE UNIVERSITEIT TWENTE

STUDENTEN EN NEVENACTIVITEITEN: (voorheen studentactivisme) DE VISIE VAN DE UNIVERSITEIT TWENTE STUDENTEN EN NEVENACTIVITEITEN: (voorheen studentactivisme) DE VISIE VAN DE UNIVERSITEIT TWENTE 1 2 Inleiding De waarde van door studenten verrichte nevenactiviteiten, aan de UT ook wel studentenactivisme

Nadere informatie

Profiel. Avans Hogeschool. Directeur Academie Gezondheidszorg

Profiel. Avans Hogeschool. Directeur Academie Gezondheidszorg Profiel Avans Hogeschool Directeur Academie Gezondheidszorg Avans Hogeschool Directeur Academie Gezondheidszorg Organisatie Avans Hogeschool is een brede hogeschool met ruim 54 hbo-opleidingen, 29.000

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Directeur onderwijsinstituut

Directeur onderwijsinstituut Directeur onderwijsinstituut Doel College van van Bestuur Zorgdragen voor de ontwikkeling van het facultair en uitvoering en organisatie van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande

Nadere informatie

Training examencommissies

Training examencommissies Training examencommissies N.a.v. midterm review instellingstoets kwaliteitszorg 5 maart 2015 Linda Verbeek 1 Voorstellen Drs Scheikunde (UU) MSc Onderwijskundig ontwerp en advisering (UU) Nu: Beleidsmedewerker

Nadere informatie

Welkom. Wat komt er terecht van de aanbevelingen (inmiddels accreditatie-eisen) van de Commissie Maatstaf? Nationale Dyslexie Conferentie 2013

Welkom. Wat komt er terecht van de aanbevelingen (inmiddels accreditatie-eisen) van de Commissie Maatstaf? Nationale Dyslexie Conferentie 2013 Welkom Wat komt er terecht van de aanbevelingen (inmiddels accreditatie-eisen) van de Commissie Maatstaf? Nationale Dyslexie Conferentie 2013 Expertisecentrum handicap + studie Lex Jansen www.handicap-studie.nl

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Verband tussen studentkenmerken en studiesucces. Aandacht voor de MATCH om studiesucces te bevorderen.

Verband tussen studentkenmerken en studiesucces. Aandacht voor de MATCH om studiesucces te bevorderen. Verband tussen studentkenmerken en studiesucces Aandacht voor de MATCH om studiesucces te bevorderen. Lidwien Jacobs, programmamanager ljm.jacobs@avans.nl Vandaag 1. Hippocampus: bevorderen van kwaliteit

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen

Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen 19 JUNI 2014 Flexibilisering van het onderwijs aan volwassenen kan alleen door het systeem volledig anders te gaan opzetten en is niet gebaat bij het veranderen van de bestaande situatie Flexibilisering

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO MBO Utrecht te Utrecht Medewerker marketing en communicatie (Assistent communicatiemedewerker)/ Medewerker marketing en communicatie (Marketing medewerker) Financiële

Nadere informatie

DE NIEUWE BACHELOR OPLEIDING

DE NIEUWE BACHELOR OPLEIDING DE NIEUWE BACHELOR OPLEIDING STUDIESUCCES: DE VRIJBLIJVENDHEID VOORBIJ Diagnose Doelstellingen Maatregelen Waar staan we? Effectmeting 2 DIAGNOSE - KERNPROBLEEM Lage studierendementen in de bachelor opleidingen

Nadere informatie

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs

Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs Kaderregeling Vierslagleren in het voortgezet onderwijs... Inleiding Voor het voorgezet onderwijs (vo) is de verwachting dat het huidige lerarentekort, dat zich vooral voordoet in een aantal vakken, de

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING (OER) DEEL 1: AVANS GENERIEK

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING (OER) DEEL 1: AVANS GENERIEK ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING (OER) DEEL 1: AVANS GENERIEK 1 De inhoud van de Onderwijs- en Examenregelingen Hoofdstuk 1 ALGEMEEN 1.1 Algemene bepalingen 1 Avans Hogeschool kent, conform artikel 7.59. van

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING (OER) DEEL 1: AVANS GENERIEK

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING (OER) DEEL 1: AVANS GENERIEK ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING (OER) DEEL 1: AVANS GENERIEK 1 De inhoud van de Onderwijs- en Examenregelingen Hoofdstuk 1 ALGEMEEN 1.1 Algemene bepalingen 1 Avans Hogeschool kent, conform artikel 7.59. van

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE HOGESCHOOL LEIDEN Inhoudsopgave 1 Hogeschool Leiden 3 De organisatie 3 De structuur 3 De thema s 4 2 4 Plaats in de organisatie 4 Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

5. KWALITEIT. Tevredenheid van studenten en werkveld. Kwaliteitszorg en accreditatie

5. KWALITEIT. Tevredenheid van studenten en werkveld. Kwaliteitszorg en accreditatie 5. KWALITEIT Tevredenheid van studenten en werkveld Kwaliteitszorg en accreditatie Jaarverslag 2010 Hanzehogeschool Groningen, University of Applied Sciences 72 5 Kwaliteit TEVREDENHEID VAN STUDENTEN EN

Nadere informatie

voor het hoger beroepsonderwijs

voor het hoger beroepsonderwijs voor het hoger beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma dat

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Kerncijfers. Onderwijs. Onderzoek [ 6 ]

Kerncijfers. Onderwijs. Onderzoek [ 6 ] [ 6 ] Kerncijfers Onderwijs Studenten 2010/2011 2011/2012 2012/2013 2013/2014 2014/2015 Instroom propedeuse bachelor 3.857 4.153 4.541 5.222 4.937 Deelnemers excellentie 7,2% 6,3% 6,0% 7,9% 10,4% Contacturen

Nadere informatie

Studententevredenheid als kwaliteitsmaat?

Studententevredenheid als kwaliteitsmaat? Studententevredenheid als kwaliteitsmaat? Donderdag 19 september 2013 netwerkbijeenkomst van Platform HBO van het Nederlands Netwerk voor Kwaliteitsmanagement (NNK) Presentatie van Annemieke Voets tijdens

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011

Feiten en cijfers. Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs. juni 2011 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs juni 2011 2 Feiten en cijfers Afgestudeerden en uitvallers in het hoger beroepsonderwijs Meer dan zeven op de tien studenten

Nadere informatie

JAARVERSLAG STUDENTENDECANAAT STUDIEJAAR 2011 2012

JAARVERSLAG STUDENTENDECANAAT STUDIEJAAR 2011 2012 JAARVERSLAG STUDENTENDECANAAT STUDIEJAAR 2011 2012 Opleiding Communication and Multimedia Design (Interactieve Media) Domein Media, Creatie en Informatie Datum: Februari 2013 Samengesteld door: Jarno Gerritsen

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

De onderwijs- en examenregeling

De onderwijs- en examenregeling De onderwijs- en examenregeling Algemeen In de onderwijs- en examenregeling (OER) wordt informatie gegeven over het onderwijs van een opleiding of een groep van opleidingen. Heeft de OER betrekking op

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU ROC A12 te Ede Ondernemer detailhandel definitief januari 2015 3280511/8 BRIN: 25PM Onderzoeksnummer: 279414 Onderzoek uitgevoerd in: oktober/november

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS

FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS Inhoudsopgave 1 Juridische Hogeschool Avans-Fontys 3 Missie 3 Visie 3 De structuur 3 De thema s 3 2 Adjunct-directeur 4 Plaats in de

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking 1. Vooraf De Inspectie van het Onderwijs en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben in de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 31 januari 2015 Enschede Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS

FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS FUNCTIEPROFIEL ADJUNCT-DIRECTEUR JURIDISCHE HOGESCHOOL AVANS-FONTYS Inhoudsopgave 1 Juridische Hogeschool Avans-Fontys 3 De missie 3 De structuur 3 De thema s 3 2 Adjunct-directeur 4 Plaats in de organisatie

Nadere informatie

Onderwijs van de 21ste eeuw:

Onderwijs van de 21ste eeuw: Onderwijs van de 21ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Onderwijs van de 21 ste eeuw: didactiek, wetenschap en technologie Professionaliseringsaanbod

Nadere informatie