STARS Programme. Reconfigurability for sustainable Security

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STARS Programme. Reconfigurability for sustainable Security"

Transcriptie

1 STARS Programme Reconfigurability for sustainable Security

2

3 Inhoud 1 STARS ACHTERGROND 3 2 HERCONFIGUREERBAARHEID VAN SENSOREN 5 3 SYSTEEMCONCEPTEN EN ARCHITECTUREN 7 4 ANALOOG FRONT-END 9 5 DIGITALE SIGNAALVERWERKING 11 6 SOFTWARE, ALGORITMES EN METHODOLOGIE 14 7 EINDGEBRUIKERS 16 STARS project 1

4 Acroniemen AD ADC AIVD BPF CDAG DAC DSP ESM FEM FES FPGA GSM IC IF LNA LO LPF MIA-V MP-SoC NXP PCB PM SMS SOA STARS TNO TR TRL Analoog Digitaal Analoog Digitaal Convertor Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst Band Pass Filter Concept Development Assessment Game Digitaal Analoog Convertor Digital signal processing Electronic Support Measure Front- End Module Fonds Economische Structuurversterking Field Programmable Gate Array Global System for Mobile communications Integrated Circuit Intermediate Frequency Low Noise Amplifier Local Oscillator Low pass Filter Maatschappelijke Innovatie Agenda Veiligheid Multi Processor System-on-Chip NXP Semiconductors Netherlands B.V. Printed Circuit Board Processing Module Short Message Service Service Oriented Architecture Sensor technology Applied in Reconfigurable systems for sustainable Security Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek Transmit/Receive Technology Readiness Level STARS project 2

5 1 STARS achtergrond In een middelgrote havenstad worden de zogenaamde Havendagen georganiseerd, een groot nautisch evenement waar tienduizenden mensen op af zijn gekomen. Zowel in de binnenstad, aan de havenkant als op het water is het zeer druk. Naast de reguliere in- en uitkomende beroepsvaart zijn er zeer veel grotere en kleinere plezierjachten op het water. Toch verloopt het eerste deel van de dag zonder echte incidenten en hebben de samenwerkende diensten waaronder de havenautoriteiten, waterpolitie en lokale politie de situatie volledig onder controle. De lokale autoriteiten hebben in hun veiligheidsplan middelen en mankracht afgestemd op de verwachte drukte en mogelijke incidenten. Daarbij wordt zowel op het land als op het water gebruik gemaakt van de al aanwezige middelen zoals het haven- en verkeersbegeleidingssysteem (radar en optische sensoren), een tweetal patrouilleschepen van de waterpolitie, het camerabeveiligingssysteem in de binnenstad en de aanwezige politie op straat. De inzet van veiligheidspersoneel is afgestemd op de verwachte aantallen bezoekers. Door het op standby houden van extra personeel en veiligheidsmiddelen is opschaling bij een incident (er is rekening gehouden met zowel een incident op het water als op het land) snel mogelijk. Tot die extra middelen behoort ook een helikopter die op een nabij gelegen vliegveld stand-by staat en in korte tijd in de lucht kan zijn. Deze helikopter is voorzien van een (infrarood) camera systeem. Mankracht en middelen garanderen binnen de kaders van het veiligheidsplan dat voldoende snel geanticipeerd kan worden op incidenten en dat in alle gevallen sprake is van adequate informatievoorziening en beeldopbouw. In de loop van de ochtend begint de situatie echter te veranderen. Via sociale media kondigt een groep activisten aan een aanval uit te zullen voeren op een grote chemicaliëntanker, afkomstig uit een groot Aziatisch land. Deze tanker zal in de loop van de dag binnenlopen. Volgens de AIVD zal deze actie mogelijk uitgevoerd gaan worden met een kleine, snelle motorboot of een recent gestolen ultra-light vliegtuig. De lokale autoriteiten zijn, zoals gewoon bij dit soort evenementen, verantwoordelijk voor de veiligheid van alle bezoekers en ze zullen snel maatregelen moeten nemen om de mogelijke aanslag te verhinderen. De autoriteiten zien zich genoodzaakt om in snel tempo op te schalen en de noodzakelijke middelen vrij te maken om de actie op de chemicaliëntanker te voorkomen. Ondertussen wordt een namaak SMS, schijnbaar van de politie afkomstig, verzonden naar iedereen met een mobiele telefoon. In de SMS wordt het publiek verzocht te evacueren in verband met een grote brand waarbij giftige gassen vrijkomen. Daarna wordt door onbekenden direct een GSM stoorzender geactiveerd die op grote schaal het mobiele telefoonverkeer onmogelijk maakt. Er breekt paniek uit onder de bezoekers. De autoriteiten zien zich geconfronteerd met een zich snel ontwikkelende situatie die hen ver buiten de kaders van het veiligheidsplan positioneert. Niet alleen zal er opgeschaald moeten worden om de vele in paniek geraakte bezoekers veilig te evacueren, maar er zal ook een aanslag voorkomen moeten worden. Het wegvallen van de GSM verbindingen, het ontbreken van exacte informatie over de aard van de dreiging (vanuit de lucht of vanaf het water), timing (wanneer) en directie (uit welke richting) en het ontbreken van de juiste sensoren en middelen (zoals een fast interceptor ) om de mogelijke dreigingen tijdig te kunnen detecteren, identificeren en onderscheppen compliceert de situatie. De vluchttijd van de helikopter naar de locatie bedraagt tien minuten, maar het zoekgebied naar een mogelijke snelle motorboot is gezien de summiere informatie te groot en vereist eigenlijk meerdere helikopters. Het verkeersbegeleidingssysteem is niet ingericht op het op grotere afstand detecteren van zeer snel bewegende, kleine vaartuigen en voor het detecteren, identificeren en mogelijk onderscheppen van kleine vliegtuigen zijn in het geheel geen middelen voorhanden. De twee patrouilleboten zijn niet in staat om het relatieve grote gebied met hun sensoren snel genoeg af te zoeken en ze zijn niet snel genoeg voor een snelle motorboot, mocht het op interceptie aankomen. Het bovenstaande fictieve scenario schetst een beeld van de grote uitdagingen waarvoor de spelers binnen het maatschappelijke veiligheidsdomein zich gesteld zien. Veiligheidsdiensten moeten continu kunnen anticiperen en reageren op zich snel veranderende en slecht te voorspellen omstandigheden. Willen ze tijdig en adequaat kunnen optreden, dan is het tijdig beschikken over de juiste informatie van STARS project 3

6 essentieel belang. Bij de Havendagen in het fictieve scenario zullen, in eerste instantie, verschillende sensoren gebruikt worden om overzicht te houden over het evenement, zowel op het water als in de stad. Zodra de informatie over de activistendreiging bekend wordt, moeten andere sensoren specifiek ingezet worden om de dreiging op de olietanker op te sporen. Als tot slot de GSM stoorzender wordt gebruikt, zal dit probleem waarschijnlijk tot hoogste prioriteit worden verheven bij de opsporing en zal de stoorzender opgespoord moeten worden met weer een nieuwe set sensoren. De bestaande infrastructuur is echter niet instantaan te wijzigen en in te richten op het nieuwe dreigingsbeeld en de daaraan gerelateerde operationele taken; zij is ingericht op een vooraf bepaald beperkt aantal functionaliteiten. Een deel van de oplossingsrichtingen om de geschetste beperkingen te kunnen pareren ligt in de ontwikkeling van geheel nieuwe sensortechnologie. Sensortechnologie die cruciaal is om een dominante informatiepositie op te kunnen bouwen en te handhaven in een complexe en hoog dynamische omgeving en die in haar toepassing robuust, betrouwbaar, flexibel, betaalbaar, effectief, multi-domein en multiservice moet zijn. Herconfigureerbaarheid is in deze het sleutelbegrip. Om de droom van herconfigureerbare sensoren te realiseren is fundamenteel onderzoek noodzakelijk. Herconfigureerbaarheid grijpt namelijk in op vrijwel alle delen en alle niveaus van een systeem. Dit geldt zowel voor ontwerpmethodieken, architecturen als technologieën. Binnen het STARS (Sensor Technology Applied in Reconfigurable Systems) programma is daarom gekozen voor een brede onderzoeksaanpak, waarbij de relevante gebieden onderzocht worden binnen een viertal samenhangende onderzoeksthema s: Systeemconcepten en Architecturen, Analoge front ends, Digitale processing en Software, Methodologie en Algoritmes. Het STARS programma wordt uitgevoerd door een consortium bestaande uit Thales NL, NXP Semiconductors, Recore Systems, TNO, TU Delft en de Universiteit Twente. STARS wordt gefinancierd uit FES gelden. STARS project 4

7 2 Herconfigureerbaarheid van sensoren Eén van de kernproblemen voor veiligheidsdiensten is dat zij continu moeten kunnen anticiperen op veranderende omstandigheden en taken. Het hebben van een optimale informatiepositie is hierbij essentieel. Eén van de belangrijkste bronnen bij de opbouw van een informatiepositie zijn sensoren. Het STARS programma richt zich voornamelijk op onderzoek naar sensoren die werken in het radio spectrum, het zogenaamde RF spectrum, zoals radar en Electronic Support Measures (ESM). Hoewel strikt genomen het geen sensoren betreft, worden stoorzenders en radiocommunicatiesystemen ook in het project beschouwd vanwege de grote overkomsten in architectuur en technologie met RF sensoren. In de huidige situatie ligt bij het ontwerp van de sensoren de functionaliteit vast en deze kan in een later stadium slechts met een grote investering in tijd en geld worden aangepast. Herconfigureerbaarheid maakt het mogelijk om met kleinere investeringen in tijd en geld de systeemfunctionaliteit aan te passen. Hierbij worden drie tijdsschalen onderscheiden: de ontwerpfase, waarin relatief veel tijd is om functionaliteit aan te passen en/of uit te breiden, de ontplooiingsfase, waarin de inzet van sensoren wordt gepland (voorbereidende fase), de operationele fase, waarin functionaliteit tijdens de inzet kan worden aangepast. RF sensor- en communicatiesystemen zijn globaal opgebouwd uit een aantal delen (zie Figuur 2-1). Het analoge deel, het analoge front-end, zorgt voor zowel het opwekken en versterkt uitzenden van RF signalen als het ontvangen van inkomende RF signalen en de omzetting naar een digitaal signaal. Deze digitale signalen worden in de digitale processing via een aantal signaalverwerkingsstappen omgezet naar informatie die een bijdrage levert aan de globale informatiepositie. Daarnaast zal de digitale processing in het algemeen ook de besturing van de sensor regelen. Figuur 2-1: globale en schematische opbouw RF sensorsysteem. In de huidige methodiek van systeemontwerpen wordt een sensorsysteem ontworpen voor één bepaalde applicatie. In het ontwerpproces wordt, gegeven de eisen die deze applicatie stelt, een optimaal ontwerp gemaakt die vervolgens wordt geïmplementeerd. Zo wordt in het analoge front-end bijvoorbeeld de keuze gemaakt voor de zendfrequenties, de polarisatie en het zend- en ontvangstspatroon van de antenne die het best passen bij de applicatie. Een andere applicatie leidt als snel tot andere keuzes. Een radar bestemd voor de scheepvaartverkeersleiding heeft bijvoorbeeld een andere uitvoeringsvorm dan een peilzender die wordt gebruikt om mobiel dataverkeer te monitoren. Dit is geïllustreerd in figuur 2-2. Vergelijkbare keuzes worden ook gemaakt voor het digitale back-end. In sommige systemen worden zeer rekenintensieve algoritmen toegepast om één bepaald type informatie te verkrijgen, terwijl in andere gevallen minder rekenkracht nodig is, maar bijvoorbeeld de benodigde verwerkingssnelheid hoger ligt. In de huidige systemen zal afhankelijk van de toepassing de digitale hardware en bijbehorende data verwerkingsalgoritmen worden geoptimaliseerd. STARS project 5

8 Figuur 2-2: functie specifiek ontwerp. Het introduceren van herconfigureerbaarheid in sensoren heeft grote gevolgen voor het systeemontwerp. Deze gevolgen, in de vorm van nieuw te ontsluiten mogelijkheden, komen ook sterk naar voren in de zogenaamde phased array antenne ontwerpen. Bij een phased array antenne is de antenne opgebouwd uit een groot aantal kleine zend- en ontvangstelementen die elektronisch stuurbaar zijn. Door de elektronische sturing van de elementen kunnen zeer snel veel verschillende soorten antennepatronen worden gemaakt. Met dezelfde antenne kan zo het equivalent gemaakt worden van een ronddraaiende radarantenne en een directieve communicatie-antenne. Door vervolgens de individuele zend- en ontvangstelementen zodanig te ontwerpen dat bijvoorbeeld verschillende frequentiebanden kunnen worden gekozen, modulatievormen aangepast kunnen worden en de polarisatie instelbaar is, ontstaat een analoog front-end waarvan de configuratie ingesteld kan worden op basis van de gewenste functionaliteit. Een dergelijk herconfigureerbaar analoog front-end zal leiden tot een grotere complexiteit van de achterliggende besturing, een grotere variëteit van de datastromen en diversiteit in de bijbehorende signaalverwerking. Hiervoor zijn zowel technologische ontwikkelingen nodig op digitale hardware en software, als de noodzakelijke algoritmiek en ontwerpmethodieken. Hieronder zal voor de noodzakelijke ontwerpmethodieken, architecturen en technologieën de onderzoeksresultaten worden toegelicht die mogelijk op termijn kunnen leiden tot volledig herconfigureerbare RF sensoren. STARS project 6

9 3 Systeemconcepten en architecturen De traditionele wijze van systeemontwikkeling vindt plaats op basis van vooraf gespecificeerde taken en prestaties en biedt daarom beperkte flexibiliteit. Een herconfigureerbaar systeem is daarentegen op een zodanige manier ontworpen dat het snel aangepast kan worden om onvoorziene taken uit te kunnen voeren. Het systeem is daarmee toekomstbestendig. Bovendien kan het gebruik van een herconfigureerbaar systeem dat diverse taken kan uitvoeren, leiden tot besparingen op de kosten voor onderhoud, logistiek, training en opleiding. Het introduceren van herconfigureerbaarheid in systeemconcepten en -architecturen betekent daarmee een flinke ommezwaai in de denkwijze van systeemarchitecten. Architectuur, het fundament onder herconfigureerbaarheid Het gebruik van gestandaardiseerde bouwblokken en een modulaire architectuur is een bekende aanpak om de tijd en kosten van het ontwikkelen van een complex systeem te beheersen. Hoewel deze ontwerpfilosofie veel wordt toegepast, leidt deze aanpak ook tot een beperkte toekomstbestendigheid omdat nieuwe taken al snel buiten het toepassingsgebied van de architectuur vallen. In het STARS project is gekozen voor een architectuur met herconfigureerbare bouwblokken waardoor systemen flexibeler worden ontwikkeld en voor een groot scala aan missies kan worden ingezet met lagere kosten dan een traditioneel systeem. De herconfigureerbare bouwblokken die in de STARS systeemarchitectuur worden gebruikt bestaan uit subsystemen en algoritmes voor het analoge front-end, de digitale processing en software. Deze zullen verderop behandeld worden. Een systeemarchitectuur geeft aan hoe de operationele eisen van gebruikers vertaald worden naar bouwblokken en het beschrijft het gedrag en de onderlinge relatie van de bouwblokken. Vanwege de diverse aspecten is de systeemarchitectuur beschreven vanuit vier verschillende gezichtspunten. De gebruikersgerichte beschrijving geeft aan welke operationele behoeften het systeem moet vervullen, de functionele beschrijving geeft aan welke functies het systeem moet uitvoeren, de logische beschrijving geeft aan hoe het systeem de functies moet uitvoeren en de fysieke beschrijving geeft aan met welke bouwblokken de functies moeten worden uitgevoerd. De verschillende aspecten van de herconfigureerbare systeemarchitectuur zijn geanalyseerd in een aantal use cases die zijn gebaseerd op het bovengenoemde Havendagen scenario. Bovendien is een model van de architectuur in de MATLAB software geïmplementeerd om het gedrag van de architectuur in verschillende use cases na te kunnen bootsen. De resultaten van de simulaties met dit model hebben de haalbaarheid van de herconfigureerbare systeemarchitectuur bevestigd. Resource allocatie Het gebruik van herconfigureerbare bouwblokken maakt een grote mate van flexibiliteit mogelijk. Deze flexibiliteit kan worden benut om een systeem snel aan te passen aan nieuwe taken en omgevingsomstandigheden. Een voorbeeld hiervan is het eerder geschetste Havendagen scenario waarbij het systeem naast de opbouw van het globale omgevingsbeeld ook moet bijdragen aan de opsporing van een GSM stoorzender. De keuze van de juiste bouwblokken én de configuraties van deze bouwblokken die voldoen aan de operationele eisen en randvoorwaarden zoals afmetingen, gewicht en vermogensverbruik is echter een grote uitdaging vanwege het enorme aantal systeemconfiguraties dat mogelijk is. Traditionele oplossingen voor niet-herconfigureerbare systemen waarbij missieplanners en/of operators op basis van de verwachte operationele situatie de systeemconfiguratie aanpassen zijn in de meeste gevallen niet optimaal omdat het aantal keuzes veel te groot is. Figuur 3-1 laat een voorbeeld zien van het grote aantal mogelijkheden dat er is om een missie die bestaat uit twee operationele taken en vijf systeemtaken toe te wijzen aan een systeem met drie mogelijke sensorlocaties en drie, vier of vijf sensorconfiguraties per locatie. In dit voorbeeld zijn al bijna een kwart miljoen (12 5 ) mogelijke toewijzingen van systeemtaken aan systeemconfiguraties mogelijk. Het zal duidelijk zijn dat in realistische gevallen met meer systeemtaken en systeemconfiguraties een planner en/of operator vanwege de combinatorische explosie niet in staat is om de beste systeemconfiguratie (aangegeven met rode pijlen in STARS project 7

10 Figuur 3-1) te kiezen. Bij gebruik van herconfigureerbare systemen zal deze complexiteit verder toenemen. Figuur 3-1: Voorbeeld van een decompositie van een missie in operationele taken en systeemtaken en een toewijzing van systeemtaken aan een systeem met herconfigureerbare sensoren op verschillende locaties. Een potentiële oplossing voor het selecteren van de beste systeemconfiguratie is het ontwikkelen van automatische resource-allocatietechnieken die, op basis van de in het operationeel raamwerk gedefinieerde kwaliteitsmaten, berekenen welke combinatie van bouwblokken en bouwblokconfiguraties het best voldoet aan de operationele eisen en randvoorwaarden van de eindgebruiker(s). Daarvoor zijn utility functies ontwikkeld die het nut van een systeemconfiguratie voor een eindgebruiker meten als functie van de combinatie en configuratie van bouwblokken. Daarnaast zijn een verdeel-en-heers algoritme en een genetisch algoritme toegepast op het resource-allocatie probleem om de systeemconfiguratie met groot nut voor de eindgebruiker te kunnen selecteren. Een analyse van de resultaten laat zien dat ondanks de combinatorische explosie de resource-allocatie algoritmen in staat zijn om een systeemconfiguratie te kiezen die voor de eindgebruiker toereikende prestaties geeft. Om de introductie van herconfigureerbaarheid binnen systeem concepten en architecturen mogelijk te maken, is het essentieel dat ook de onderliggende technologieën en ontwerpmethodieken, zijnde analoge front-ends, digitale signaalverwerking en softwaremethodologie en algoritmes, herconfigureerbaar worden. In de hiernavolgende hoofdstukken wordt een beschrijving gegeven van de resultaten op deze gebieden. STARS project 8

11 4 Analoog front-end In het analoge frond-end wordt het signaal omgezet van een analoog naar een digitaal signaal zodat het daarna verder verwerkt kan worden door de digitale signaalverwerking. Om met het analoge front-end verschillende functies te kunnen ondersteunen is het noodzakelijk om aspecten zoals frequentie, polarisatie, antennepatronen, modulatievormen en bandbreedtes flexibel te kunnen aanpassen. Figuur 4-1 geeft aan welke delen van het front-end herconfigureerbaar moeten worden gemaakt (weergegeven in geel) en daarmee onderwerp zijn van onderzoek binnen STARS. Figuur 4-1: blokschema van een zender (a) en een ontvanger (b). Antenneonderzoek In het antenneonderzoek is onderzoek gedaan naar het omschakelbaar maken van een array tussen twee frequentiebanden. Hiervoor is de L-band ( GHz) en S-band ( GHz) als uitgangspunt genomen. In STARS is een proefontwerp gemaakt, gerealiseerd en gemeten. Daarmee is aangetoond dat het mogelijk is om een schakelbare array antenne te kunnen maken. Een ander onderzoek heeft zich gericht op de vraag of het mogelijk is om de frequentiebandbreedte te verhogen. Niet alleen het antenne-element moet nu een groot frequentiebereik hebben, maar ook het ontwerp van het array moet worden aangepast. Hierbij speelt de onderlinge beïnvloeding van de antenne-elementen (zogenaamde wederzijdse koppeling) een rol. Door het onderzoek in STARS is een nieuwe fabricagemethodiek voorgesteld en uiteindelijk aangetoond om deze koppeling sterk te reduceren. Hierdoor is het mogelijk om over een frequentiebereik, met een verhouding tussen de hoogste- tot de laagste frequentie van 1.5,, een lage koppeling (< -14 db) en een grote scan hoek (+/- 60 graden) te kunnen realiseren in een goedkope en produceerbare antennetechnologie. Herconfigureerbare zender. Het onderzoek binnen STARS naar de aspecten van een herconfigureerbare zender focusseert op twee onderdelen: de Digitaal naar Analoog convertor (DAC) en de vermogensversterker. De DAC zet een digitaal signaal om naar een analoog signaal. In het digitale domein is de herconfigureerbaarheid het hoogst. Het loont daarom om een DAC te maken die nauwkeurig, snel en energiezuinig is. De ontwikkelde DAC haalt een nauwkeurigheid (lineariteit) van 60dB bij een snelheid van 1.7GHz en een verbruik van 70mW, wat een verbetering is van 10 db in vergelijking met eerdere STARS project 9

12 resultaten met zelfde snelheid en verbruik. Een DAC met deze combinatie was nog niet beschikbaar en is onderzocht. Een nieuwe, flexibele, DAC architectuur is ontwikkeld waarbij nauwkeurigheid, snelheid en energieverbruik tegen elkaar kunnen worden uitgewisseld. De power amplifier wordt typisch ontworpen op één enkele frequentieband en mate van verstoring van de golfvorm. Dit wordt ingegeven door het benodigde vermogen en efficiëntie. Het onderzoek binnen STARS richt zich op het uitbreiden van het aantal frequentiebanden zodanig dat dit minimale gevolgen heeft voor het opgewekte vermogen, efficiency en de mate van verstoring van de golfvorm. Dit heeft geresulteerd in een versterker diet zowel op L-band ( GHz) als op S-band ( GHz) goed kan werken. Onderzoek naar een herconfigureerbare ontvanger. Het blok antenna+filter converteert het radiofrequente signaal van een electromagnetisch naar een elektrische vorm. Een antenne-element kan resoneren op één bepaalde frequentie. Die frequentie wordt bepaald door de fysische afmetingen van het element. Binnen STARS wordt er gewerkt aan het herconfigureerbaar maken van het antenne-element. Onderzocht wordt of het antenne-element groter of kleiner gemaakt kan worden door middel van electronische schakelingen en daardoor kan resoneren op verschillende instelbare frequenties. Hierdoor wordt het mogelijk om te schakelen tussen verschillende frequentiebanden, waarmee de antenne voor meerdere toepassingen geschikt wordt. Het onderzoek heeft uitgewezen dat het mogelijk is om één antenne te maken die geschikt is voor toepassing in phased array systemen en kan worden geschakeld tussen L en S-band. De antenne is de eerste stap waarbij selectiviteit wordt toegepast, het pre-selectie filter dat erna komt, is de tweede. Het onderzoek heeft uitgewezen dat het mogelijk is om de selectiviteit van het antenneelement sterk te verbeteren: de selectiviteit die nu gehaald wordt is 20 db of 100x beter dan een tot nu toe toegepaste antennevorm. Dit wordt bereikt door de antenne te combineren met een gedistribueerd filter. Speciaal hieraan is dat zowel de antenne als het filter een zeer lage harmonische response hebben: 20 db lager dan een standaard implementatie. Na de antenne gaat het signaal door een low noise amplifier (LNA). De LNA is nodig omdat het signaal te zwak is om door de volgende blokken goed te kunnen worden verwerkt. Daarna wordt het signaal nog een keer gefilterd zodat het gewenste frequentiegebied overblijft. Een hoge selectiviteit voor het filter is tot nu toe niet mogelijk omdat de componenten die beschikbaar zijn, de selectiviteit negatief beinvloeden. Om toch een herconfigureerbare ontvanger met hoge selectiviteit te kunnen maken wordt er binnen STARS onderzoek gedaan naar twee onderwerpen: 1) Is het mogelijk om de selectiviteit van alle blokken in de keten te verbeteren, zodat door bijdrage van alle blokken toch de benodigde overall selectiviteit wordt gehaald? Naast het werk aan de antennes zijn de electronische blokken nog in onderzoek. 2) Kunnen N-path filters worden toegepast? Bij een N-path filter wordt het inkomende signaal periodiek aan subsecties toe en afgevoerd. Het bestaat dus uit meerdere paden (N-path) waarlangs het signaal gefilterd wordt. Het gedraagt zich daardoor als een banddoorlaatfilter rondom de frequentie van af- en aanvoer. Naast een in- en uitgang heeft dit filter ook een oscillatoringang. Door deze bewerking zal het uitgangssignaal niet alleen gefilterd worden, maar ook de eigenschappen van het kloksignaal aannemen. Binnen STARS is het N-path filter zodanig aangepast dat het naast filteren ook nog een frequentietranslatie ( mixen ) kan realiseren. Ook is het systeem verder geoptimaliseerd om artefacten (ongewenste overdrachten) te onderdrukken. Voor zowel frequentie conversie als voor de N-path filtering is een oscillator nodig. Voor communicatie toepassingen zijn oscillatoren beschikbaar die kunnen worden geminiaturiseerd als geïntegreerd circuit (IC). Voor radarsystemen zijn de eisen die gelden zo streng dat deze niet als IC beschikbaar zijn. Binnen STARS moet er tussen toepassingen geschakeld kunnen worden, onder andere tussen radar en Electronic Support Measure (ESM). Daarom wordt er onderzocht of het mogelijk is een local oscillator(lo) te ontwerpen die kan worden geïntegreerd en toch voldoet aan de strenge eisen van een radarapplicatie. STARS project 10

13 5 Digitale Signaalverwerking Het onderzoek op het gebied van de digitale signaalverwerking binnen het STARS project concentreert zich op de rekenintensieve delen van een sensorsysteem (processoren) waarbij vooral het digitale deel van de ontvanger bepalend is. In dit deel wordt de digitaal gemaakte data van individuele antennes ontvangen en verder bewerkt.. Het digitale deel zit dicht bij de antennes op een plek waar weinig ruimte beschikbaar is en waar strikte eisen worden gesteld aan vermogensopname. Hierdoor worden meteen vanaf het begin de datastromen beperkt. Dit is nodig want het transporteren van veel data is duur In de huidige systemen, kan er, als er alleen naar deze eisen gekeken wordt, een oplossing op maat gemaakt worden. Echter, een dergelijk oplossing is weinig flexibel. Bij veranderende eisen zou het systeem opnieuw ontworpen, geproduceerd en geïnstalleerd moeten worden. Dit is financieel vaak onhaalbaar en het is ook onmogelijk om snel en adequaat in te spelen op een veranderende omgeving. Om die reden wordt er binnen STARS onderzoek gedaan naar een chip die die de optimale balans vormt tussen vermogensopname, chipoppervlak en flexibiliteit. Herconfigureerbare processoren Binnen het onderzoeksveld dat zich richt op het ontwerp van digitale rekeneenheden wordt een oplossing aangedragen die gebruik maakt van herconfigureerbare processoren. Herconfigureerbare processoren zijn geoptimaliseerd voor een bepaald domein. Zo zijn er processoren ontwikkeld voor toepassing binnen het domein van de digitale signaalverwerking. Door middel van herconfiguratie zijn de processoren in staat verschillende signaalverwerkingstaken efficiënt uit te voeren. Multi-Processor System-on-Chip (MP-SoC) De basisbouwsteen van het digitale processing gedeelte is een Multi Processor System-on-Chip (MP- SoC) waarin meerdere herconfigureerbare processoren gecombineerd worden tot één enkele chip. Deze processoren zullen met elkaar communiceren maar ook met de andere onderdelen van een sensor systeem zoals de antennes (middels de analoge front-ends) en andere computer systemen die gebruikt worden voor bijvoorbeeld besturing en weergave van de digitale informatie. Om de complexiteit van een dergelijk groot systeem te beheersen is gewerkt aan een hiërarchische architectuur. Er is een communicatie structuur ontworpen die gebruikt kan worden om meerdere processoren bij elkaar op één enkele chip te plaatsen. Een vergelijkbare structuur is ontwikkeld om meerdere chips op een enkele printplaat (PCB) te plaatsen en ook op het daaropvolgende niveau, waar meerdere PCBs met elkaar gecombineerd worden, wordt deze structuur herhaald. Het uiteindelijke resultaat (zie figuur 5-1) is de definitie van een TR-Processing Module (PM) en een TR-Front-End Module (FEM). Een FEM kan worden aangesloten op meerdere (bijvoorbeeld acht) antennes. Een PM kan op zijn beurt weer worden aangesloten op meerdere (bijvoorbeeld ook acht) FEMs. Een combinatie van FEMs en een PM heeft voldoende rekenkracht en daarbij behorende communicatiecapaciteit om de aangesloten antennes te bedienen. STARS project 11

14 DSP DSP Control Interface Data interface Supervision Interface STARS MP-SoC STARS MP-SoC Control Interface STARS MP-SoC Supervision Interface Control Interface STARS MP-SoC Supervision Interface F P G A F P G A Front End 1 Front End M Front End 1 Front End M TR-Processing Module (PM) TR-Front-End Module (FEM) 1 N Figuur 5-1: Digitale Signaalverwerking Architectuur Om voldoende rekenkracht te realiseren worden meerdere processoren gecombineerd. Tot op heden was het maximum aantal van dergelijke herconfigureerbare processoren op een enkele chip beperkt tot ongeveer tien. Binnen de architectuur zoals die ontwikkeld is, is echter een chip gedefinieerd waarbij 48 processoren gecombineerd worden. Om de stap van tien naar 48 processoren te kunnen maken is een precieze specificatie van een dergelijke chip opgesteld en is begonnen met het ontwerp van de essentiële bouwstenen. De chip zal tot in detail ontworpen worden zodat de haalbaarheid ervan, op basis van huidige technologie, aangetoond zal worden. Het daadwerkelijk produceren van de chip valt buiten de scope van het STARS project. Dataflow Parallel aan het onderzoek naar de integratie van zoveel mogelijk processoren op één chip richt het onderzoek zich ook op het onderzoek naar een nieuwe generatie herconfigureerbare processoren. De huidige processoren werken met taken (instructies) die in een vaste volgorde worden afgehandeld. De moeilijkheid is dan om de juiste data op het juiste moment ter bewerking aan te bieden, dus om instructies en data te synchroniseren. Een fundamenteel ander principe waarvan de geschiktheid nu onderzocht wordt is het dataflow principe. Daarbij wordt data aan een processor aangeboden en de processor beschikt over een tabel waarin de relatie gelegd wordt tussen de informatie en de taak (instructie) die op de aangeboden data moet worden uitgevoerd. Synchronisatie verloopt in een dergelijk systeem automatisch. Op dit moment is een relatief eenvoudige processor volgens het dataflowprincipe ontworpen en meerdere dataflowprocessoren zijn gecombineerd in een netwerk. Simulaties met eenvoudige toepassingen hebben de haalbaarheid van de dataflowbenadering aangetoond. De komende tijd zullen uitgebreider processoren en toepassingen ontwikkeld worden. STARS project 12

STARS 3 rd Research Achievement Rapport. Reconfigurability for sustainable Security

STARS 3 rd Research Achievement Rapport. Reconfigurability for sustainable Security STARS 3 rd Research Achievement Rapport Reconfigurability for sustainable Security Inhoud 1 INLEIDING 3 2 APPLICATIEONDERZOEK 6 2.1 INRICHTING APPLICATIEONDERZOEK 6 2.2 RESULTATEN APPLICATIEONDERZOEK

Nadere informatie

Elektor Live Software Defined Radio. Pascal Schiks & Martin Dudok van Heel

Elektor Live Software Defined Radio. Pascal Schiks & Martin Dudok van Heel Elektor Live Software Defined Radio Pascal Schiks & Martin Dudok van Heel Software Defined Radio Wat is dat? Een radio zend- of ontvanginstallatie waarin: Elektronica is vervangen door software Het radiosignaal

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie

Samenvatting Field programmabale gate arrays (FPGA s) Dynamische herconfiguratie.

Samenvatting Field programmabale gate arrays (FPGA s) Dynamische herconfiguratie. Samenvatting Field programmabale gate arrays (FPGA s) zijn heel aantrekkelijk als ontwerpplatform voor digitale systemen. FPGA s zijn geïntegreerde schakelingen die geprogrammeerd of geconfigureerd kunnen

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs

Pajottenlandse Radio Amateurs Pajottenlandse Radio Amateurs ON3BL 07/02/2014 SDR ontvangst met RTL-stick Waarvoor staat de afkorting SDR? SDR Software Defined Radio Definitie van Software Defined Radio Een radiocommunicatiesysteem

Nadere informatie

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1

Socio-technisch systemen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Socio-technisch systemen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 2 Slide 1 Systeem categoriën Technische op computer gesteunde systemen Systemen die HW en SW bevatten, maar waar

Nadere informatie

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen!

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! (Bijdragenr. 56) DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! Bert van der Veen Advin b.v. Rien Borhem Gemeente Amsterdam 1. Inleiding Om het verkeer in goede banen te leiden wordt steeds

Nadere informatie

Alvorens in te gaan op het zelfbouwproject Lima SDR eerst iets over de techniek en de

Alvorens in te gaan op het zelfbouwproject Lima SDR eerst iets over de techniek en de Lima SDR Inleiding Alvorens in te gaan op het zelfbouwproject Lima SDR eerst iets over de techniek en de mogelijkheden van een SDR. Door de opkomst van SDR (de Engelse afkorting voor Software DefinedRadio)

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10

BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 Nieuwsbrief BeheerVisie Nieuwsbrief BeheerVisie 2015, Editie 2 Nieuws BeheerVisie ondersteunt StUF-ZKN 3.10 BeheerVisie geeft advies MeldDesk App Message Router MeldDesk Gebruikers Forum Nieuwe MeldDesk

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe.

Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Functionele beschrijving: scannen naar Exact Globe. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar Exact Globe beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Exact Globe. Met deze oplossing

Nadere informatie

Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen

Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen Vier aandachtspunten bij het specificeren van digitaal geregelde voedingen De industrie staat soms nog wat afwachtend tegenover digitaal geregelde voedingen omdat engineers, anders dan bij de traditionele

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

CENTUM CS 3000 Revisie 3.04

CENTUM CS 3000 Revisie 3.04 CENTUM CS 3000 Revisie 3.04 In de loop van september 2003 werd de nieuwe revisie 3.04 van Centum CS 3000 gelanceerd. Hieronder vindt u een introductie van de nieuwe functies : Centum CS 3000 R3 : geperfectioneerd,

Nadere informatie

Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0

Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0 Beschrijving toolset Netwerk/Protocol/Applicatie test Datum 11 januari 2012 Auteur Louis de Wolff Versie 1.0 Netwerk evaluatie tools Inleiding In een pakket geschakelde netwerk gebeurt de communicatie

Nadere informatie

Detectie van (het begin van) een calamiteit

Detectie van (het begin van) een calamiteit Detectie van (het begin van) een calamiteit Raak MKB Wireless Sensortechnologie bij Calamiteiten Enschede, 20 januari 2011 Auteur Ir. P. S. Griffioen lectoraat Ambient Intelligence Samenvatting In het

Nadere informatie

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7 Het jaar 2011/2012 staat voor veel organisaties in het teken van Windows 7. De overstap van Windows XP naar Windows 7 lijkt in eerste instantie eenvoudig te zijn maar blijkt in de praktijk toch complex.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit.

Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Functionele beschrijving: Scannen naar AFAS Profit. Algemeen Met de Kyocera Scannen naar AFAS Profit beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar AFAS Profit. Met deze oplossing

Nadere informatie

Schaalbaarheid is de beste oplossing Het nieuwe Managementsysteem voor Sociale Alarmering 7 Professional

Schaalbaarheid is de beste oplossing Het nieuwe Managementsysteem voor Sociale Alarmering 7 Professional Schaalbaarheid is de beste oplossing Het nieuwe Professional 2 Efficiency door aanpassing Ideale oplossingen voor uw succes Om onmiddellijke reacties op noodoproepen, snelle service en naadloze communicatie

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 DocumentManager Algemeen Met de KYOCERA Scannen naar UNIT4 DocumentManager beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar UNIT4 DocumentManager

Nadere informatie

FLEXINES ARCHITECTUUR

FLEXINES ARCHITECTUUR Flexines architectuur Introductie Het doel van het Flexines project is om een Energie Management Systeem (EMS) te ontwikkelen voor huishoudens. Figuur 1 geeft de scope van het EMS aan. GUI Energy Management

Nadere informatie

Hardware-software Co-design

Hardware-software Co-design Jan Genoe KHLim Versie: maandag 10 juli 2000 Pagina 1 Wat is HW/SW Co-design Traditioneel design: De verdeling tussen de HW en de SW gebeurt bij het begin en beiden worden onafhankelijk ontwikkeld Verweven

Nadere informatie

Mechatronica 4.0 maakt zorgbedden slim

Mechatronica 4.0 maakt zorgbedden slim Mechatronica 4.0 maakt zorgbedden slim Abstract: Flanders Make en Sirris stellen tijdens de Open Bedrijvendag een demo-opstelling voor van een slim bed. De ontwikkeling van dit bed verloopt in samenwerking

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van VPN's m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor CDS 1. Algemeen Dit document geeft een overzicht van een aantal mogelijke hardware configuraties voor het inrichten van een serveromgeving voor

Nadere informatie

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN Klanten verwachten tegenwoordig een grotere leverbetrouwbaarheid, tegen lagere kosten, met betere kwaliteit en dat allemaal tegelijk. Diegenen

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

1200 Serie Brandmeldcentrale van Bosch Beveiliging van het meest dierbare

1200 Serie Brandmeldcentrale van Bosch Beveiliging van het meest dierbare 1200 Serie Brandmeldcentrale van Bosch Beveiliging van het meest dierbare 2 1200 Serie Brandmeldcentrale Installatie van een veilig gevoel Volledige bescherming aangepast aan uw wensen De 1200 Serie Brandmeldcentrale

Nadere informatie

math inside Model orde reductie

math inside Model orde reductie math inside Model orde reductie Model orde reductie Met het voortschrijden van de rekenkracht van computers en numerieke algoritmen is het mogelijk om steeds complexere problemen op te lossen. Was het

Nadere informatie

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen.

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. Flex_Rooster WERKBOEK INTRODUCTIE iseries Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. ICS Opleidingen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Frontend performance meting

Frontend performance meting Frontend performance meting als aanvulling op de traditionele manier van performancetesten René Meijboom rene@performancearchitecten.nl Introductie Uitdaging bij huidige klant Succesvolle performancetest

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Parasoft toepassingen

Parasoft toepassingen Testen op basis van OSB en Digikoppeling Voor de bestaande Overheid Service Bus en de nieuwe standaard Digikoppeling zijn verschillende test- omgevingen opgezet. Hiermee kan het asynchrone berichtenverkeer

Nadere informatie

Hoe haalt u het maximale rendement uit uw WMS? Arjen Lagerweij a.lagerweij@evo.nl +31 6 2191 7307

Hoe haalt u het maximale rendement uit uw WMS? Arjen Lagerweij a.lagerweij@evo.nl +31 6 2191 7307 Hoe haalt u het maximale rendement uit uw WMS? Arjen Lagerweij a.lagerweij@evo.nl +31 6 2191 7307 Wat gaan we doen? 1. Introductie 2. Wat willen we bereiken met WMS? 3. Voorbereiding aanschaf WMS 4. Samenvatten

Nadere informatie

DK4DDS. Marc van Stralen. Software Defined Radio Daar kun je niet om heen! SDR Wat is dat?

DK4DDS. Marc van Stralen. Software Defined Radio Daar kun je niet om heen! SDR Wat is dat? DK4DDS Marc van Stralen Software Defined Radio Daar kun je niet om heen! SDR Wat is dat? Er is een stille revolutie gaande: De manier van signaalverwerking in onze zenders en ontvangers verandert ingrijpend

Nadere informatie

Sim as a Service. Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie

Sim as a Service. Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie Sim as a Service Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie RAM Mobile Data Sim as a Service Veilig en betrouwbaar beheer op afstand van systemen via M2M datacommunicatie

Nadere informatie

Inrichting Systeem: Locaties & Toegang

Inrichting Systeem: Locaties & Toegang Inrichting Systeem: Locaties & Toegang EasySecure International B.V. +31(0)88 0000 083 Info@EasySecure.nl Support.EasySecure.nl v2.0.11 22-09-2014 In deze handleidingen worden de volgende functies binnen

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture Software architecture IM0203 TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN Vraag 1 Vraag 1a Veel van de in het werkboek besproken patterns kunnen ingezet worden voor het referentiesysteem. We lopen de patterns hier stuk

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Centrale label management systemen

Centrale label management systemen Centrale label management systemen Data-driven versus layout-driven label management Datum: 03-november-2010 Auteur: Jack de Hamer M.Sc. Versie: 2.1 Status: Final Pagina 1 van 7 Introductie Simpel gezegd

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN Inleiding CRM Resultants biedt aan haar klanten de keuze om Microsoft Dynamics CRM in huis te installeren, of om de

Nadere informatie

G A M E SC OREN ME T S PO R E N

G A M E SC OREN ME T S PO R E N G A M E SC OREN ME T S PO R E N RICHAR D D E RIJK, EDI TH PH IL IPSEN PRORAIL / RAILWAYLAB 11 november 2015 INTRODUCTIE ProRail is verantwoordelijk voor het spoorwegnet van Nederland. We verdelen als onafhankelijke

Nadere informatie

Rapport. i-bridge FleetBroker en LocationBroker. Versie 1.0. Datum 22 December 2010

Rapport. i-bridge FleetBroker en LocationBroker. Versie 1.0. Datum 22 December 2010 Rapport i-bridge FleetBroker en LocationBroker Versie 1.0 Datum 22 December 2010 Status Final Colofon IVENT A&A CDC Madame Curielaan 4-6 Postbus 20703 2289 CA Rijswijk Contactpersoon Patrick Brooijmans

Nadere informatie

1 Deelproject Spraakherkenning: SHoUT Audio Indexering Service

1 Deelproject Spraakherkenning: SHoUT Audio Indexering Service 1 Deelproject Spraakherkenning: SHoUT Audio Indexering Service De in het CHoral project ontwikkelde audio-indexeringstechnologie op basis van automatische spraakherkenning (SHoUT) wordt beschikbaar gemaakt

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Managed E-mail security

Managed E-mail security Managed E-mail security CleanPort Managed E-mail security Omdat de hoeveelheid ongewenste E-mail alsmaar toeneemt, zijn standaard software en applicaties tegen SPAM en virussen niet toereikend meer. CleanPort

Nadere informatie

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 24-11-2011 Profile Consultancy Services State of the art software solutions Project implementation Life-cycle

Nadere informatie

CIM. Les 6. Het FFS controlesysteem

CIM. Les 6. Het FFS controlesysteem CIM Les 6 Het FFS controlesysteem Ontwerpfasen (gewoon weten dat er goed over nagedacht is) Referentiemodel algemene structuur taken relaties tussen taken bvb: ISO OSI / NBS (Amerikaans, slechts 6 lagen

Nadere informatie

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE Eigenschappen Converged Hardware 1 van 8 Document Informatie Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 29-09-2015 Draft Remco Nijkamp 0.2 29-09-2015 Volgende Versie opgesteld

Nadere informatie

Software voor AGF ondernemers.

Software voor AGF ondernemers. NEOX Software voor AGF ondernemers. Uw rendement in beeld met Neddox. NEOX S O F T W A R E V O O R A G F O N E R N E M E R S Next Business Solutions Mission Statement e oorsprong van Neddox B.V. ligt in

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement.

Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Functionele beschrijving: scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement. Algemeen Met KYOCERA scannen naar UNIT4 Cura Documentmanagement beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen

Nadere informatie

Ontwikkeld voor mensen, vanzelfsprekend.

Ontwikkeld voor mensen, vanzelfsprekend. Priva blue id & Top control 8 Ontwikkeld voor mensen, vanzelfsprekend. Priva Blue ID & Top Control 8 Ontwikkeld voor mensen, vanzelfsprekend. Nooit eerder waren gebruiksgemak, snelheid en betrouwbaarheid

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau KICKSTARTERS We lanceren binnen twee maanden een nieuw digitaal platform waarmee u in hoog tempo business value genereert. De digitale transformatie is in volle gang. Consumenten

Nadere informatie

OpenText RightFax. Intuitive Business Intelligence. Whitepaper. BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax

OpenText RightFax. Intuitive Business Intelligence. Whitepaper. BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax OpenText RightFax Intuitive Business Intelligence Whitepaper BI/Dashboard oplossing voor OpenText RightFax Beschrijving van de oplossing, functionaliteit & implementatie Inhoud 1 Introductie 2 Kenmerken

Nadere informatie

GROSENS Maakt precisie-irrigatie mogelijk

GROSENS Maakt precisie-irrigatie mogelijk De GRODAN Groep levert innovatieve en duurzame steenwolsubstraatoplossingen aan de professionele tuinbouw. Deze oplossingen, die gebaseerd zijn op het Precision Growingprincipe, worden vooral toegepast

Nadere informatie

Inrichting marktplaats voor Flexines

Inrichting marktplaats voor Flexines Inrichting marktplaats voor Flexines Binnen een huishouden is voortdurend behoefte aan energie, die wellicht deels zelf kan worden opgewekt, en deels moet worden ingekocht. Of, zoals steeds meer gebeurt,

Nadere informatie

Wij de ontwikkeling, het beheer en de service; U het gebruikersgemak en het resultaat; Samen succesvol zijn!

Wij de ontwikkeling, het beheer en de service; U het gebruikersgemak en het resultaat; Samen succesvol zijn! Ready to go Pagina 1 van 12 Wij de ontwikkeling, het beheer en de service; U het gebruikersgemak en het resultaat; Samen succesvol zijn! Copyright Pagina 2015, 2 van 12 perbit bv Alle rechten zijn gereserveerd.

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Belgacom Smart City Surveillance. De toekomst bestaat echt!

Belgacom Smart City Surveillance. De toekomst bestaat echt! Belgacom Smart City Surveillance De toekomst bestaat echt! 25/10/2011 Slide 1 Algemene Trends Ondanks de zwakke economie van het afgelopen jaar, is de vraag naar IP Video Surveillance oplossingen, zowel

Nadere informatie

Diver Telemetrie. Draadloze grondwater- en oppervlaktewaterdata transmissie

Diver Telemetrie. Draadloze grondwater- en oppervlaktewaterdata transmissie Telemetrie Draadloze grondwater- en oppervlaktewaterdata transmissie Maximaliseer datakwaliteit Verminder operationele kosten Near real-time informatie -NETZ BEHEER 3 UW DATA IN STAPPEN Introductie -NETZ

Nadere informatie

Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens?

Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens? INTEGRATIE PLATFORM Ligt uw uitdaging in het aansluiten op de voorzieningen en de distributie van basisgegevens? Met het Neuron Integratie Platform kunt u uw informatievoorziening op betrouwbare en efficiënte

Nadere informatie

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Overzicht van oplossingen Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Wat u leert De opkomst van nieuwe technologieën zoals cloud, mobiliteit, sociale media en video die

Nadere informatie

Service Virtualization @RABOBANK

Service Virtualization @RABOBANK Service Virtualization @RABOBANK TMA Dag 2015 eter Claassen RABOBANK Marc van Lint - IBM Agenda 1. Rabobank Context 2. DevOps Vision 3. roof en Implementeren 4. Voorbeelden 5. Ervaringen & Best ractices

Nadere informatie

Architectuurredeneermodel Afgewogen keuzes maken

Architectuurredeneermodel Afgewogen keuzes maken Architectuurredeneermodel Afgewogen keuzes maken Robert Deckers SASG okt 2012 v3 Architectuur: technologie in perspectief Klantbehoefte Toepassing Systeem T 2 Vele wegen die naar ergens leiden Bewuste

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren November 2014 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 1 Inhoudstafel 1 Introductie 3 1.1

Nadere informatie

Simacan Connect verwerkt en harmoniseert verschillende databronnen, zodat deze te gebruiken zijn met eigen databronnen.

Simacan Connect verwerkt en harmoniseert verschillende databronnen, zodat deze te gebruiken zijn met eigen databronnen. Integratie van verkeersinformatie in logistieke processen Simacan, onderdeel van de OVSoftware Groep (www.ovsoftware.nl), richt zich op het verwerken, beschikbaar maken en inzichtelijk maken van grote

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

Voorstel technische aansluiting CORV

Voorstel technische aansluiting CORV Voorstel technische aansluiting CORV Aan: Van: Onderwerp: AO Jeugd Werkgroep informatiemanagement 3D Holland Rijnland Aansluiting CORV Inleiding In het nieuwe jeugdstelsel moeten gemeenten en justitiële

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Project Management met Teamcenter 2007 Door: Ramon van Raak Beheert u complexe projecten dan weet u als geen ander dat de projectvoorbereiding de basis legt

Nadere informatie

Taxis Pitane Automaat. Censys BV Eindhoven

Taxis Pitane Automaat. Censys BV Eindhoven Taxis Pitane Automaat Censys BV Eindhoven Wat is de 'automaat' van Taxis Pitane Een Taxis Pitane 'automaat' bestaat uit verschillende componenten: De belangrijkste Taxis Pitane component is wellicht het

Nadere informatie

Monitoring & Rapportage

Monitoring & Rapportage Monitoring & Rapportage Meer grip op en begrip van de omgeving Door :Tauvic Ritter Waar staan we voor Doel voor AO - Services Monitoring Alles onder controlle hebben Incidenten effectief afhandelen Rustig

Nadere informatie

De visie van Centric op datamanagement

De visie van Centric op datamanagement De visie van Centric op datamanagement De vijf elementen om optimaal invulling te geven aan datamanagement Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Wat is datamanagement? 2 2.1 Actuele en statische data 3 3 De vijf

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1.JMS...2 1.1.Inleiding...2 1.2.Messaging architectuur...3 1.2.1.Point to point domein...3 1.2.2.Publish/Subscribe domein...4 1.2.3.Synchrone - asynchrone verwerking...4 1.2.4.De

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA.

Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA. Functionele beschrijving: scannen naar Trivium FORTUNA. Algemeen Met KYOCERA scannen naar Trivium FORTUNA beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar Trivium FORTUNA. Met

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Dynamic infrastructure. Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur

Dynamic infrastructure. Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur Expertvisie: In vijf stappen naar een dynamische it-infrastructuur We behandelen in dit document de 5 stappen naar een dynamische it-infrastructuur:

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

Dienstbeschrijving I AM Connect 1 Platform

Dienstbeschrijving I AM Connect 1 Platform CBG Connect B.V. Tel: +31228 56 60 70 Fax: +31228 56 60 79 Verkoop@cbgconnect.nl Dienstbeschrijving I AM Connect 1 Platform Versie: 1 Maand: juli 2015 Versie: 1.0 Maand: april 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding...

Nadere informatie

Ticon. De volgende generatie projectmanagement

Ticon. De volgende generatie projectmanagement De volgende generatie Optimaal Het virtueel bouwproces model binnen de GWW Virtueel bouwproces model Het fundament van Ticon is het Virtueel bouwproces model. Dit datamodel is een collectie van alle projectgegevens

Nadere informatie

intelligent software for monitoring centres

intelligent software for monitoring centres intelligent software for monitoring centres Waarom UMO? Binnen Europa en daarbuiten hebben landen te maken met de vergrijzing. Daardoor stijgt de zorgvraag in het komende decennium sterk. Hoe wordt die

Nadere informatie

T-Mobile biedt 4G voor alle smartphones, dus ook de iphone 5

T-Mobile biedt 4G voor alle smartphones, dus ook de iphone 5 T-Mobile biedt 4G voor alle smartphones, dus ook de iphone 5 Samen Meer Bereiken Een netwerk voor mobiele telefonie is nooit af. T-Mobile volgt het gebruik en de prestaties van het mobiele netwerk op de

Nadere informatie

Veelzijdigheid is de beste oplossing Het nieuwe Managementsysteem 5 voor sociale alarmering

Veelzijdigheid is de beste oplossing Het nieuwe Managementsysteem 5 voor sociale alarmering Veelzijdigheid is de beste oplossing Het nieuwe Managementsysteem 5 voor sociale alarmering 2 Ruim baan voor meer efficiency Een goede basis leidt tot succes Een onmiddellijke reactie op noodoproepen,

Nadere informatie

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld!

(On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! (On)voldoende spanningskwaliteit kost geld! De verantwoordelijkheid voor een voldoende kwaliteit van de spanning en de stroom is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van netbeheerders, fabrikanten en

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Divar. Toepassingshandleiding. Divar application guide

Divar. Toepassingshandleiding. Divar application guide Divar Toepassingshandleiding Divar application de veelzijdige guide digitale recorder van Bosch Divar de veelzijdige digitale recorder van Bosch Divar is de veelzijdige digitale recorder die digitale CCTV

Nadere informatie

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen Last but not least Hoofdstuk 35 Bijlagen V1.2 / 01 februari 2016 Geen copyright! MCTL is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Gebaseerd op een werk van

Nadere informatie

BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR

BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR BETER OP DE HOOGTE VAN UW INFRASTRUCTUUR Real-Time inzicht in beweging, verandering, zetting en herstel van infrastructurele objecten www.infrasensorsolutions.com WELKOM, De dynamiek van het aantal transportbewegingen

Nadere informatie

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security.

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security. Het verlengstuk van uw IT security operations: altijd (24x7) de beste expertise en meest actuele kennis, geïntegreerd zicht op wat er gebeurt in uw datacenter en eerder en Security as a Service Het verlengstuk

Nadere informatie

Een overzichtsraamwerk voor beheermethoden

Een overzichtsraamwerk voor beheermethoden Een overzichtsraamwerk voor beheermethoden De enorme ontwikkeling die het beheer van ICT in de afgelopen jaren doormaakt, heeft een scala aan beheermethoden opgeleverd. Het gaat om een groot aantal methoden

Nadere informatie

Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe - producent van vorkheftrucks - verhoogt klanttevredenheid

Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe - producent van vorkheftrucks - verhoogt klanttevredenheid Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe - producent van vorkheftrucks - verhoogt klanttevredenheid Met een combinatie van Microsoft Dynamics CRM en een online besteltool krijgt MCFE niet alleen inzicht

Nadere informatie

CaseMaster RP ResellerProfiling

CaseMaster RP ResellerProfiling CaseMaster RP ResellerProfiling ResellerProfiling Het verzamelen van reseller informatie is een zeer belangrijke stap in het proces om bij te blijven in de huidige tijd. De performance van de resellers

Nadere informatie