SOA in functioneel beheerperspectief

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SOA in functioneel beheerperspectief"

Transcriptie

1 SOA in functioneel beheerperspectief Een herbezinning Er wordt veel gepubliceerd over service georiënteerde architecturen, vaker SOA genoemd (naar de Engelse term Service Oriented Architecture). Het functioneel beheerperspectief ontbreekt meestal. Dit artikel brengt het functioneel beheerperspectief vanuit een praktijksituatie in kaart. De belangrijkste les is dat de introductie van SOA dwingt tot een herbezinning op beheer. De belofte Via een ambitieus veranderprogramma wordt SOA geïntroduceerd in een organisatie. De beloftes van het programma zijn niet mis; samenwerking tussen bestaande en nieuwe applicaties, hergebruik van functionaliteit waarbij SOA als koppelmethode dient, een procesmatige benadering voor de bedrijfsvoering waarbij SOA als overkoepelend (diensten)model fungeert, de IT infrastructuur wordt in dienst gesteld van de processen en het beheer en onderhoud van bedrijfsprocessen en ICT kan snel worden uitgevoerd met minimale inspanningen en verstoringen. Richard Feringa, Norbert Huijzer en Hans Tönissen Het grote vertrouwen van het programma in de maakbaarheid van business en techniek, blijkt echter nog niet terecht. Er is te vroeg gejuicht. De business is nog niet gereed voor procesmatig werken (laat staan service oriented), ketenpartners hebben hun samenwerking niet juridisch geborgd, te koppelen systemen en gegevens blijken niet zo herbruikbaar, SOA-integratiecomponenten, zoals het business process managementsysteem en het workflowsysteem, werken niet vlekkeloos samen, consultants van leveranciers blijken eigenlijk verkopers, de ICT-infrastructuur is toch niet zo toepasbaar voor een op open 4 mei ITB08-04_v3.indd :19:21

2 standaarden gebaseerde SOA en de beheerorganisaties komen niet uit het vraagstuk wie nu eigenaar van wat is. Organisatie Afdeling Bedrijfsproces Het veranderprogramma heeft te veel hooi op zijn vork genomen. Naast klassieke projectrisico s als werken met aannames over haalbaarheid en maakbaarheid en het voorbijgaan aan irrationele zaken (mensen), pretendeerde het programma een oplossing te bieden voor zowel het business-, technologie-, als het beheerperspectief. Dit laatste perspectief, het functioneel beheerperspectief, wordt in dit artikel verder behandeld. SOA in vogelvlucht Veel bedrijven adopteren de service georiënteerde architectuurstijl met het idee meer flexibiliteit in de bedrijfsprocessen en de bijbehorende informatieverwerking te realiseren. Over SOA doen vele definities de ronde, die allemaal op ongeveer hetzelfde neerkomen: SOA is een architectuur die nuttige bedrijfscomponenten hergebruikt, zowel binnen als buiten de context van applicaties, afdelingen of organisaties. Aangezien een SOA afdelings- of zelfs organisatie-overschrijdend is, zal er rekening mee moeten worden gehouden dat bedrijfsfuncties en systemen van allerlei oorsprong aanzienlijke impact hebben. Figuur 1 geeft de relatie aan tussen een aantal architectuurcomponenten. Het is belangrijk dat de uitvoering van een bedrijfsservice, in veel gevallen een werkproces, volledig valt binnen een bedrijfsfunctie. Een logisch informatiesysteem loopt in het ideale geval één-opéén met een bedrijfsfunctie. Een bedrijfsproces loopt van klant tot klant en zal in het algemeen meerdere werkprocessen bevatten. SOA wordt in eerste instantie vaak gemodelleerd op de gegevensuitwisseling tussen organisatieonderdelen. Vanuit het perspectief van inrichten en beheer en het aansluiten van nieuwe Logische informatie systeem Bedrijfsfunctie Bedrijfsservice Applicatieservice Figuur 1 Relatie tussen architectuurcomponenten ketens is het verstandig al rekening te houden met: Het toepassen van open standaarden; Het kunnen beschikken over managementinformatie; Het flexibel inrichten van uitwisselingsprotocollen, zodat organisaties zelf controle houden over de inrichting van hun eigen processen; Uitbreidbare en aanpasbare functionaliteit van de dienstverlening via het toevoegen van additionele services; Schaalbare technologie, zodat de capaciteit van de infrastructuur snel en eenvoudig uitbreidbaar is. SOA is in eerste instantie een architectuurstijl. Het is een middel en geen doel. Om allerlei redenen proberen we de softwareleveranciers voorop er iets tastbaars van te maken. Maar SOA gaat eerst over ontwerpen, over standaarden, over de relatie tussen aanbieder en leverancier en dan pas over infrastructuur. SOA in soorten en maten De SOA bestaat niet, er lijkt eerder sprake te zijn van een aantal scenario s. We onderscheiden er een vijftal, dat helpt om het beheer van een SOA te plaatsen. De boodschap is: pas wanneer de basisgedachten achter een SOA zijn ingevuld heeft het zin naar de hogere niveaus te streven. Let op: het is slechts een hulpmiddel, het betreft geen standaardtypologie, ook zijn de grenzen in de praktijk niet zo scherp te leggen. Werkproces I. Basis-SOA Een basis-soa kenmerken we als een software architectuur waarbij middelen in een netwerk als zelfstandige services beschikbaar zijn gesteld. Het gebruiken van zo n service is mogelijk zonder kennis van het platform waarop de service is geïmplementeerd (black box services). Bij een basis-soa is een servicecatalogus beschikbaar. Voor functioneel beheer is het van belang om afspraken en standaarden overeen te komen om functionaliteit en gegevens uit onderliggende systemen via services beschikbaar te stellen en afhankelijkheden (tussen services) te beheersen. II. Open standaarden-soa Een dergelijke SOA heeft als extra kenmerk dat services niet alleen binnen het eigen domein beschikbaar zijn, maar ook voor andere afdelingen of organisaties. De services zijn bij voorkeur generiek van aard, zodat ze kunnen worden toegepast voor verschillende informatiestromen. Doordat de services losse 1 onderdelen vormen waaruit de processen zijn opgebouwd, is het mogelijk om services te vervangen zonder dat de gebruikers daar al te veel hinder van ondervinden en zonder dat de processen wezenlijk veranderen. Dit kenmerk maakt het mogelijk om bestaande systemen in te zetten, met als voorwaarde dat deze zich gedragen als services. Het is dan wel noodzakelijk dat partijen die gegevens met elkaar uitwisselen dezelfde beteke mei 2008 ITB08-04_v3.indd :19:22

3 nis aan dezelfde gegevens toekennen. De serviceleverancier(s) en de servicegebruiker hebben ook vaak andere eigenaren. Hierdoor is het van belang om naast de functionele beheerorganisaties (voor ongedeelde voorzieningen als gegevensdefinitie en het procesverloop) een gemeenschappelijke beheerorganisatie in te richten en in stand te houden voor gedeelde voorzieningen zoals de procesinfrastructuur, de services en de technische infrastructuur. Voor functioneel beheer is het vooral van belang om afspraken en standaarden overeen te komen om processen in de vorm van flows te beschrijven en bedrijfsprocessen te beschrijven die services gebruiken. De beschikbare services dienen in een administratie te worden opgenomen. III. Publieke SOA Bij dit niveau wordt het open karakter verder versterkt, nu zijn ook portalen (naast systeem-systeemkoppelingen) en discovery (de gebruiker hoeft niet te weten door wie of waar een service geleverd wordt) belangrijk. De open standaarden (BPEL, SOAP, (EB)XML) zijn nu echt noodzakelijk. Het publiceren en beheren van services is nodig om kenbaar te maken wie welke services aanbiedt. Drie beheer- en juridische hoofdaspecten zijn hierbij van belang: 1. Wet- en regelgeving stelt in veel gevallen eisen aan de wijze waarop informatie-uitwisseling plaatsvindt. Voorbeelden van wetgeving zijn bescherming persoonsgegevens en elektronisch bestuurlijk verkeer. 2. Afhankelijk van de informatie en de keten waarbinnen de informatie wordt uitgewisseld, kan er sprake zijn van specifieke wetten, bijvoorbeeld de wet op de rijksbelastingen. 3. De juridische relatie tussen de gebruikers en de beheerorganisaties dient zorgvuldig te worden ingericht. De inrichtingskeuzes die worden gemaakt, kunnen onder meer van invloed zijn op eventuele aansprakelijkheden die uit de informatie-uitwisseling voortvloeien. Voor functioneel beheer is het vooral van belang dat de bovengenoemde aspecten geregeld zijn. IV. Samengestelde (composite) SOA Hierbij kunnen services of bestaande applicaties samengesteld worden tot complexere services. Dit scenario lijkt op dit moment de norm te worden. De bedoeling hierbij is om top-down te werk te gaan: bedrijfsprocessen worden in componenten onderverdeeld, waarbij op het hoogste niveau business services worden gedefinieerd die zijn opgebouwd uit steeds lagere services, die door basissystemen beschikbaar worden gesteld. Samengestelde services worden hierbij vanuit een Business process management (BPM)-omgeving gedefinieerd en georkestreerd. Aan procesmodellering en functioneel beheer wordt dan de eis gesteld om hogere en lagere services te ontwerpen en te onderhouden. Om de processen in de SOA te beleggen, beschikt de SOA dan over functionaliteit op het gebied van procesmodellering. De processen zijn opgebouwd uit meerdere processtappen die worden uitgevoerd door verschillende services. Wanneer nieuwe of gewijzigde processen worden belegd, dan kan systeemontwikkeling beperkt blijven tot het vaststellen van de procesgang en de wijze waarop de (herbruikbare) services moeten worden samengesteld en aangeroepen. V. De ideale SOA Komt nu alleen nog voor in verkoopbrochures (en in projectplannen; zie de introductie). De ideale SOA biedt allerlei integrale beheer- en onderhoudsfaciliteiten, die er vooral op gericht zijn om de betrouwbare werking en de productiviteit te verhogen. Denk aan inregelprocessen voor onderhoud/vernieuwing (zonder te programmeren), geautomatiseerde foutafhandeling, logging & auditing, business activity en web-sla monitoring, end-to-endbeveiliging en deployment. Deze faciliteiten zelf worden ook weer als service beschikbaar gesteld. Voor functioneel beheer is het vooral van belang dat hierbij de juiste tooling wordt ingezet. Overeenkomsten en de verschillen tussen traditioneel en SOA functioneel beheer Bij de SOA zien we andere accenten ontstaan: uniformiteit in de architectuur en processen, zodat hiermee services kunnen worden opgezet die faciliterend zijn voor de verschillende partijen in de keten. Levert dit nu overeenkomsten en verschillen op in de wijze waarop functioneel beheer opereert? We zetten de zaken op een rijtje. De overeenkomsten De overeenkomsten kunnen in eerste instantie worden gevonden bij de te onderhouden objecten, zoals business en functioneel ontwerp, business rules, (meta) datamodel en dienstenportfolio s. In tweede instantie zijn de overeenkomsten te vinden in het modellenbos van kwaliteits- en procesmodellen. De volgende modellen zijn onder meer van toepassing bij Functioneel beheer: Capability maturity model (CMM), Kennismanagement (KM), Kerncompetenties, Strategisch alignment model, Test management approach (TMAP), Control objectives for information and related technology (COBIT), Instituut Nederlandse Kwaliteit (INK) en Business Information Services Library (BISL). Bent u er nog? In derde instantie is dat de operationele ondersteuning. Meekijken met de uitvoering en ingrijpen en corrigeren wanneer dat nodig is. Een traditionele functioneel beheerafdeling zou bijna zeggen: Kom maar op met SOA, we hebben vaker rubbish overgedragen gekregen vanuit een project, dat zijn we wel inmiddels wel gewend en we hebben het uiteindelijk toch altijd wel aan de praat gekregen. Lees toch maar even mee met het volgende deel. 4 mei ITB08-04_v3.indd :19:22

4 Traditioneel functioneel beheer De inrichting van de informatievoorziening is volledig afhankelijk van de omgeving waarbinnen informatie wordt uitgewisseld. Strikte scheiding tussen administratieve organisatie (AO) en interne control (IC) en Systeembeheer. Uitgangspunt is het productiehandboek. Beheerder is qua productie vooral pro-actief bezig: plannen en klaarzetten. Beheerder heeft te maken met functional stovepipes : relatief grote zelfstandige verticale applicaties met hun eigen wereld. Beheerder hoeft slechts kennis hebben van één omgeving om volledig te kunnen functioneren De planningen van systeemontwikkelings-projecten dienen nauwkeurig op elkaar te worden afgestemd omdat de gegevensdiensten die het ene Informatiesysteem van een ander nodig heeft, pas wordt afgesproken, ontworpen en gebouwd nadat deze noodzaak is gebleken. Autorisatiecontroles zijn voornamelijk gebaseerd op de aard van de uit te voeren handeling, en slechts bij hoge uitzondering op beperkingen ten aanzien van de deelpopulatie van gevallen waarop de handeling wordt uitgevoerd. Informatievoorziening is een gesloten bolwerk. Ook tussen de ketens intern zijn er hoge muren tussen verschillende delen. De neiging van systeemeigenaren om hun gegevens te optimaliseren en te beschermen voor eigen gebruik en overige belangen te verwaarlozen wordt bestreden door het eigendomsidee af te zwakken. Koppelingen tussen verschillende delen van de informatievoorziening worden op bestelling en als point-to-pointoplossingen gebouwd. Daarbij moet de ene partij kennis hebben van een of meer van de volgende delen van de andere partij: de interne gegevensrepresentatie, gebruikte technologie, het toegepaste transactiemanagement en verwerkingstempo. Systemen zijn beschikbaar ten behoeve van interactieve gebruik tijdens kantooruren. Batchverwerking vindt in batchvensters plaats. De transactionele en documentaire informatievoorzieningen zijn gescheiden werelden. De procesgang (inclusief routering, werkverdeling en rappellering) is ingebakken in de verwerkingsapplicaties. Als er een nieuwe afnemer is van een mutatie uit een verwerkingsapplicatie, moet deze applicatie worden aangepast. Rollen conform industrie-standaarden, zoals ITIL, ASL, BiSL, Looijen en dergelijke. SOA functioneel beheer De inrichting van de informatievoorziening is deels afhankelijk van de keten waarbinnen informatie wordt uitgewisseld. Dit is voornamelijk het geval bij gegevensdefinities en het verloop van de processen. Daarnaast zijn er aandachtsgebieden die generiek van aard zijn en dus kunnen worden ingericht onafhankelijk van de keten waarbinnen de informatievoorziening plaatsvindt (procesinfrastructuur, services en technische infrastructuur). Transparantie (traceerbaarheid) van de exploitatie, sturing en controle; de services architectuur geeft gecontroleerde toegang tot de processen en de resultaten die het gevolg zijn van de uitvoering van deze processen. Uitgangspunt is de services administratie (discovery, lifecycle, beheer). Functioneel Beheerder is qua productie meer reactief bezig, want processen en services gaan uit van zelfsturing of gedragen zich als blackboxes. Verder meer aandacht voor het bewaken van processen, gezond houden van omgeving en fouten oplossen. Functioneel Beheerder heeft te maken met relatief kleine zelfstandige functionele eenheden (services) die draaien in een heterogene omgeving met applicaties voor processturing, middleware en andere integratie software. Functioneel Beheerder zal algemene kennis moeten hebben van de volledige heterogene omgeving met vervolgens een specialisatie. De planningen van systeemontwikkelingsprojecten zijn redelijk onafhankelijk van elkaar, omdat de gegevensdiensten die het ene Informatiesysteem van een ander nodig heeft, door het andere systeem op voorraad beschikbaar wordt gesteld. Autorisatiecontroles zijn gebaseerd op zowel de aard van de uit te voeren handeling als op beperkingen ten aanzien van de deelpopulatie van gevallen waarop de handeling wordt uitgevoerd. In het geval van klanten en leveranciers is de toegang zelfs beperkt tot een zeer kleine deelpopulatie, namelijk de gegevens die op hen zelf betrekking hebben. Ketens hebben toegang tot hun gegevens en documenten. In een SOA bevinden zich vele, onderling afhankelijke, services in verschillende stadia/versies van gebruik en zijn er meerdere beheerpartijen, exploitanten en gebruikers(organisaties) actief. Het is daarom ondoenlijk een SOA te beheren zonder goede integrale management-gereedschappen (business activity monitoring, services administratie). Interfaces naar andere delen van de informatievoorziening worden op voorhand en op generieke wijze beschikbaar gesteld. Deze interfaces zijn onafhankelijk van de aan weerszijden toegepaste interne gegevensrepresentatie, gebruikte technologie, toegepaste transactiemanagement en verwerkingstempo. Alle uitwisseling geschiedt via gestandaardiseerde gegevenselementen. Systemen zijn beschikbaar ten behoeve van interactieve gebruik tijdens alle werkbare uren. Batchverwerking kan te allen tijde worden uitgevoerd, zonder op het interactieve gebruik verstorend te werken. De gebruiker werkt vanuit een omgeving waarin zowel transactionele als documentgerichte taken in samenhang aan hem ter beschikking worden gesteld. De procesgang wordt geregistreerd en aangestuurd door workflowmanagement en juist niet in de verwerkingsapplicaties. Dit geldt zowel binnen als tussen verwerkingapplicaties. De procesgang is zichtbaar en traceerbaar. Applicaties melden standaard en ongevraagd hun mutaties af bij het workflowmanagement, dat vervolgens bepaalt welke verdere verwerking naar aanleiding van deze mutaties plaats moet vinden. Deze verdere verwerking is niet zichtbaar voor de oorspronkelijke applicatie. Nieuwe rollen (zie verder in het artikel) mei 2008 ITB08-04_v3.indd :19:23

5 Traditioneel functioneel beheer Functionele foutafhandeling is vaak een taak voor gebruikers. Testen volgens industrie-standaarden, zoals TMAP. Juridisch kader is vooral van toepassing bij uitbestedingrelaties; aansprakelijkheid ligt vaak bij één eigenaar. Geen bijzondere noodzaak tot standaardisatie. Ontwerp, uitvoering en bewaking processen vindt gescheiden plaats. SOA functioneel beheer Op basis van de procesbeschrijvingen wordt nagegaan welke fouten voor kunnen komen. De business stelt vast op welke wijze deze moeten worden afgehandeld door de procesinfrastructuur. De procesinfrastructuur zorgt voor afhandeling van fouten. Hierdoor worden gebruikers niet belast met het afhandelen van uitzonderingssituaties in de procesgang. Het testen van SOA-componenten is een stuk technischer van aard dan het testen van een traditioneel systeem (denk aan interne en externe XML standaarden, quality-ofservice metrics, security, communicatieprotocollen et cetera.). Services moeten volledig getest zijn omdat de afnemer van een service moet kunnen bouwen op kwalitatief goede services. Je kunt bij SOA niet zonder geautomatiseerd testen en valideren vanwege het grote aantal regressietesten. De juridische relatie tussen de gebruikers van de SOA-infrastructuur en de beheerorganisatie moet zorgvuldig worden ingericht. De inrichtingskeuzes die worden gemaakt kunnen onder meer van invloed zijn op eventuele aansprakelijkheden die uit de informatie-uitwisseling voortvloeien. De partijen die informatie uitwisselen, moeten de afspraken over de betekenis en samenhang van begrippen en gegevens expliciet vastleggen (met behulp van standaarden, zoals XML en een gegevensmodel.) Doordat het ontwerp, de uitvoering en de bewaking van de werkprocessen grotendeels in de SOA- procesinfrastructuur is belegd, hoeven gebruikers niet op de hoogte te zijn van het procesverloop. In feite verdwijnt de term Business & IT, want IT wordt gewoon business, als een leverancier van informatie-services De verschillen Wat zijn nu de bepalende verschillen tussen het functioneel beheer van een SOA en een traditionele omgeving? In nevenstaand schema zijn de meest kenmerkende verschillen in kaart gebracht: Herbezinning op functioneel beheer? Traditioneel wordt een beheerorganisatie opgezet op basis van de volgende bouwstenen: eigenaarschap, te beheren objecten/te leveren diensten, beheerprocessen, TVB/rollen (taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden) en kwaliteitsniveaus. Wat betekent SOA voor deze bouwstenen? We zetten de belangrijkste zaken even op een rijtje en proberen daarna de vraag te beantwoorden of SOA leidt tot een herbezinning van functioneel beheer. We sluiten af met een aantal tips uit de praktijk om het leven van de functioneel beheerder aangenamer te maken. Eigenaarschap Afspraken staan bij SOA voorop, dan pas eigenaarschap over de uitvoering ofwel de processen. Afspraken kunnen gemaakt worden tussen externe partijen of tussen afdelingen onderling, dit heten dan business services (valideer kredietwaardigheid, registreer claim, geef informatie klantorder, accepteer polis). In plaats van afspraken tussen afdelingen praten we liever over afspraken tussen bedrijfsfuncties (inkoop, relatiemanagement, acceptatie, fraudebestrijding, claimbehandeling, enzovoort). Afdelingen zijn dan minder relevant, deze zijn vaak regionaal of om andere redenen anders ingericht (in elk geval vaak nog niet bedrijfsfunctiegericht). Business services maak je in principe eenmalig en zijn herbruikbaar. Het is belangrijk dat de uitvoering van een business service, in veel gevallen een werkproces, volledig valt binnen een bedrijfsfunctie. Een logisch informatiesysteem loopt in het ideale geval één-op-één met een bedrijfsfunctie. Een bedrijfsproces loopt van klant tot klant en zal in het algemeen meerdere werkprocessen bevatten. Beheerobjecten en de te leveren diensten De inrichting van het beheer is deels afhankelijk van het domein waarbinnen informatie wordt gebruikt. Dit is voornamelijk het geval bij de domeinspecifieke beheerobjecten; gegevensdefinities en het verloop van de werkprocessen. Te leveren (business c.q. functionele) diensten door de functioneel beheerder zijn: beveiliging & audit, interactie, procesbeheersing, (meta)data management en automatische verwerking. Daarnaast is er een aantal aandachtsgebieden dat generiek van aard is en dus onafhankelijk van het domein waarbinnen de informatie-uitwisseling plaatsvindt, kan worden ingericht. Dat heeft tot gevolg dat deze generieke inrichting in meerdere domeinen kan worden toegepast (of in SOA-termen: herbruikbaar is). De belangrijkste beheerobjecten zijn hier: de procesinfrastructuur (vooral BPM en Workflow-management) die de processen uitvoert en bewaakt, de services, de referentieprocessen en de technische infrastructuur inclusief koppelvlakken. Te leveren diensten zijn generieke functies zoals infrastructuurbeheer en gegevensbeheer. Beheerprocessen De standaard op het gebied van functioneel beheer is BISL. Hierbij is de volgende vraag relevant: is BISL toepasbaar voor SOA? Het antwoord is: niet helemaal. Voorbeelden zijn dat het configuratieproces en versiebeheer ontbreken; voor SOA-beheer zijn dat belangrijke basisprocessen. Verder is het BISL-begrip portfolio bij SOA vooral van toepassing op de 4 mei ITB08-04_v3.indd :19:23

6 serviceadministratie. Lifecycle management is gekoppeld aan de business-processen. BISL is gericht op monolithische (de stovepipe) en als gevolg hiervan is het aspect governance beperkt uitgewerkt. De governance van COBIT kan hierbij mogelijk een oplossing bieden. Verder lijkt het erop dat SOA nog voor een richtingenstrijd in het modellenbos kan veroorzaken; het beheer van services, zo belangrijk in de SOA, zal zowel door BISL als ASL geclaimd kunnen worden (is een service nu de applicatie, of is een service de functionaliteit?). Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden De verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden is onlosmakelijk verbonden met de inrichting van de SOA-componenten en komt tot uiting in de processen (werk- en beheerprocessen). In deze processen wordt beschreven wie, wanneer bevoegd is welke processtap uit te voeren. SOA zorgt verder voor een aantal nieuwe rollen binnen functioneel beheer: Service provider: beheert een serviceportfolio binnen de SOA infrastructuur. Beheerder/architect: zorgt voor de vaststelling van standaarden en voor een juiste communicatie inzake wijzigingen. Competence authority: instantie/organisatie die partijen van normen en een kwaliteitskeurmerk voorziet. De basishouding die te grondslag aan de boven genoemde rollen zal meer gericht zijn op het conformeren aan de open standaards, servicegericht, samenwerken en het oprecht delen van kennis. Alleen al het conformeren aan standaarden zal voor diverse ICT ers een significante verandering zijn. De noodzakelijke veranderingen zullen niet alleen ingezet worden vanuit de medewerkers, maar ook geborgd moeten worden in de gehele organisatie. Vanuit een praktijksituatie geven we de volgende tips mee voordat je als functioneel beheerder een SOA in beheer gaat nemen: traceerbaarheid van de (business en non-functionele) requirements; traceerbaarheid van services (onderscheid in business-, applicatie- en technische services); transparantie in de exploitatie, sturing en controle van de services door middel van een service administratie; transparantie in de doorbelasting van kosten; transparantie van de rechten en plichten voor de gebruiker; opleiding in SOA-basics; maar maak je niet druk of het SOA-architecture framework wel klopt; dat is voer voor architecten. Control Door het monitoren van de uitvoering van de processen en services ontstaat inzicht in hoe de verschillende processtappen in de praktijk verlopen en kan zichtbaar worden gemaakt waar eventueel sprake is van bottlenecks (business activity monitoring). Dit biedt de functioneel beheerder aanknopingspunten voor het aanpassen van bestaande processen of het ontwerpen van nieuwe processen. Het probleem is echter dat door de continue interactie en grote aantallen transacties het handmatig beheren van deze proces- en service levels ontzettend veel tijd kost. Dit probleem kan worden opgelost door geautomatiseerde specificatie en observatie van de service levels toe te passen. Veelbelovende, maar grotendeels nog onbeproefde, oplossingen hiervoor zijn Web Service Level Agreement framework (WSLA) van IBM, de Web Service Management Language (WSML) van HP en de Web Services Offering language (WSOL) van de Carleton University in Canada. Bij deze oplossingen zouden de COBIT controls, SLA s, QoS en KPi s kunnen worden geoperationaliseerd. Conclusie De focus die voorheen lag op de interne informatievoorziening is bij SOA aan het verschuiven en verbreden naar bedrijfsprocessen die zich niet alleen intern afspelen, maar ook over de afdelings- en organisatie- en systeemgrenzen heen strekken. Het zal duidelijk zijn: functioneel beheerders kunnen niet meer alleen in functional stovepipes denken. De functioneel beheerder die alleen verstand heeft van het CRM of het financiële systeem zal dus uitsterven. Processen lopen over alle systemen en organisaties heen. Het is vooral de service provider die een belangrijke rol zal spelen binnen de SOA. Functioneel beheer, als service provider van business en functionele services, zal moeten bepalen welke processen, processtappen en services (delen van het proces zijn immers uit te besteden) hij wil onderhouden en beheren. Deze keuze en ook de te verwerken hoeveelheden bepalen de interne structuur van functioneel beheer. Wel zal van functioneel beheer verwacht worden dat ze aan kwaliteitseisen voldoen om in de keten service provider te mogen zijn. Richard Feringa is managementconsultant bij Logica Norbert Huijzer is ICT- en veranderdeskundige HuijzerConsultancy.com). Hans Tönissen is managing consultant bij van de Geijn Partners. Bronnen Het managementmodellenboek, Berenschot, 1999 Pols, Donatz en van Outvorst, BISL, 2005 NORA 2.0, Nederlandse Overheid Referentie Architectuur, 2007 Jaap Schekkerman, SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur, 2007 Roel Wieringa, Wat ICT architecten Moeten Weten, Automatisering Gids, 2006 Cor Baars, Domotica voor organisaties, Automatisering Gids, 2007 Bart de Best, Beheren onder Architectuur, IT Beheer Management, 2007 Danny Greefhorst, Service Oriented Enterprise Architecture, 2006 Een monoliet is zo gek nog niet, ASL foundation, 2006 CFI Klantgerichte innovatie onder architectuur, NK Architectuur, 2006 Noot 1 Er wordt ook wel gesproken over loosely coupledservices mei 2008 ITB08-04_v3.indd :19:23

SOA in functioneel-beheerperspectief

SOA in functioneel-beheerperspectief evaluatie SOA t SOA in functioneel-beheerperspectief Een herbezinning op beheer Er wordt veel gepubliceerd over servicegeoriënteerde architecturen, vaker SOA genoemd (naar de Engelse term service-oriented

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

20 mei 2008. Management van IT 1. Management van IT. Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen Management van IT Han Verniers PrincipalConsultant Han.Verniers@Logica.com Logica 2008. All rights reserved Programma Management van IT Wat is dat eigenlijk? IT organisaties: overeenkomsten en verschillen

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI getronicspinkroccade.nl Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI Machteld Meijer Zeist, 3 oktober 2006 Inhoud Domeinen en modellen Functioneel beheer en BiSL Rol van BiSL in SPI 1 Goed functioneel

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

getronicspinkroccade.nl EPD en BiSL! 13 e EPD-ICT Congres NVMA 12 juni 2008 Thijs de Jong Senior adviseur en trainer

getronicspinkroccade.nl EPD en BiSL! 13 e EPD-ICT Congres NVMA 12 juni 2008 Thijs de Jong Senior adviseur en trainer getronicspinkroccade.nl EPD en BiSL! 13 e EPD-ICT Congres NVMA 12 juni 2008 Thijs de Jong Senior adviseur en trainer Kennismaking 1 Beheer Van project naar beheer Grootschalige Vernieuwing Applicatiebeheer

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

Examen BiSLF Business Information Management Foundation

Examen BiSLF Business Information Management Foundation Examen BiSLF Business Information Management Foundation Publicatiedatum Startdatum 1 januari 2006 1 oktober 2005 Doelgroep De doelgroep voor deze module heeft in zijn of haar functie een rol bij het aansturen,

Nadere informatie

Verbinden. Bestuurlijke Samenvatting

Verbinden. Bestuurlijke Samenvatting Verbinden Bestuurlijke Samenvatting Verbinding Burgers en bedrijven verwachten dat de overheid er voor hen is in plaats van andersom. Ze willen samenhangende en begrijpelijke communicatie van de overheid

Nadere informatie

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans

Business Scenario. Voorbeeld Archimate Risico Extensie. versie 0.1. Bert Dingemans Business Scenario Voorbeeld Archimate Risico Extensie versie 0.1 Bert Dingemans Administratieve pagina Wijzigingshistorie Versie Datum Auteur Reden wijziging Review historie Naam Afdeling Functie Datum

Nadere informatie

Een framework voor applicatiebeheer

Een framework voor applicatiebeheer Een framework voor applicatie Mark Smalley ASL-Foundation www.aslfoundation.org SPIder, Utrecht, 10 juni 2003 Agenda Positionering applicatie Wat is ASL Waarom ASL Hoe ziet ASL eruit Samenwerking domeinen

Nadere informatie

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen Last but not least Hoofdstuk 35 Bijlagen V1.2 / 01 februari 2016 Geen copyright! MCTL is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Gebaseerd op een werk van

Nadere informatie

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem

Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA. 16 januari 2014 Doetinchem Het gevolg van transitie naar de cloud SaMBO-ICT & KZA 16 januari 2014 Doetinchem Agenda Introductie Aanleiding Samenvatting handreiking Uitkomsten workshop netwerkbijeenkomst Afsluiting 2 Introductie

Nadere informatie

De beheerrisico s van architectuur

De beheerrisico s van architectuur De beheerrisico s van architectuur Een overzicht van de ArChimate Risico Extensie versie 0.2 Bert Dingemans Inleiding Het implementeren van een (enterprise) architectuur brengt altijd risico s met zich

Nadere informatie

Parasoft toepassingen

Parasoft toepassingen Testen op basis van OSB en Digikoppeling Voor de bestaande Overheid Service Bus en de nieuwe standaard Digikoppeling zijn verschillende test- omgevingen opgezet. Hiermee kan het asynchrone berichtenverkeer

Nadere informatie

BABOK en BiSL. Marcel Schaar Machteld Meijer. Valori Maise

BABOK en BiSL. Marcel Schaar Machteld Meijer. Valori Maise BABOK en BiSL Marcel Schaar Machteld Meijer Valori Maise Wat is BABOK BABOK. Ondersteuning voor het werk van de business analist Beschrijving van kennisgebieden (knowledge areas) en bijbehorende taken

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid

ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid ITIL en/of eigen verantwoordelijkheid Leo Ruijs 20 SEPTEMBER 2011 INNOVATIEDAG MANSYSTEMS Service8 B.V. Stelling ITIL BEPERKT DE EIGEN VERANTWOORDELIJKHEID VAN MEDEWERKERS EN HEEFT DAARMEE EEN NEGATIEVE

Nadere informatie

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten

Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Praktisch Implementeren van EA bij Gemeenten Edwin de Vries 3 juni 2008 Praktisch Implementeren van Enterprise Architectuur bij Gemeenten Waarom Architectuur bij Gemeenten? Praktische aanpak Invulling

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

[functie] De functie die verantwoordelijk is voor het beheren van applicaties. [zaak] Een methode of maatregel om een risico te managen.

[functie] De functie die verantwoordelijk is voor het beheren van applicaties. [zaak] Een methode of maatregel om een risico te managen. Applicatiebeheer het beheren van applicaties. [functie] De functie die verantwoordelijk is voor het beheren van applicaties. Beheer (beheren) Control Onder de activiteit applicatiebeheer valt de ontwikkeling,

Nadere informatie

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels.

In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens en Adri Cornelissen In een keten gaat het om de verbindingen, niet om de schakels. Verbindingsmodel IV Serviceketen Theo Thiadens Alleen een organisatie die

Nadere informatie

Taakcluster Operationeel support

Taakcluster Operationeel support Ideeën en plannen kunnen nog zo mooi zijn, uiteindelijk, aan het eind van de dag, telt alleen wat werkelijk is gedaan. Hoofdstuk 5 Taakcluster Operationeel support V1.1 / 01 september 2015 Hoofdstuk 5...

Nadere informatie

ISM: BPM voor IT Service Management

ISM: BPM voor IT Service Management ISM: BPM voor IT Service Management ISM: BPM voor IT Service Management Het jonge IT-vakgebied wordt bestookt met allerlei frameworks om grip te krijgen op de input en output: ITIL, ASL, BiSL, COBIT en

Nadere informatie

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2)

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Deel 1 1. Prelude 8 13 2. Achtergrond en Context MARIJ (leerdoel 3; duur 1-2 uur) 14-25 3. Eén architectuur voor de Rijksdienst (leerdoel 3; duur 1 uur)

Nadere informatie

Business Service Management Eén ERP-oplossing voor al uw beheer

Business Service Management Eén ERP-oplossing voor al uw beheer WHITEPaPER: BUSINESS SERVICE MANAGEMENT Business Service Management Eén ERP-oplossing voor al uw beheer IT SERVIcE PRoVIDER auteur: Herman Rensink WHITEPAPER: BUSINESS SERVICE MANAGEMENT 2 Met GENSYS levert

Nadere informatie

Procesgerichte IT BPM de link tussen bedrijf en IT

Procesgerichte IT BPM de link tussen bedrijf en IT 24 november 2010 Procesgerichte IT BPM de link tussen bedrijf en IT ir. Martin R. Meijer senior BPM/EAI consultant Agenda Business Process Management, een historisch overzicht BPM als bindmiddel geschikte

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren!

Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! Kwaliteitsmanagement: de verandering communiceren! (de mens in het proces) Ronald Vendel Business Development manager Ruim 20 jaar ervaring Gestart in 1990 Software specialisme: Procesmanagement (BPM)

Nadere informatie

Betere koppeling processen door helder onderscheid

Betere koppeling processen door helder onderscheid outsourcing f Betere koppeling processen door helder onderscheid Een keten van functioneel, applicatieen technisch beheer De noodzaak tot standaardisatie en professionalisering van applicatiebeheer is

Nadere informatie

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet

Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet Dé cloud bestaat niet. maakt cloud concreet 1 Wilbert Teunissen wilbert.teunissen@sogeti.nl Cloud Cases Strategie De rol van Functioneel Beheer 2 Onderwerpen 1. Context? Hug 3. the Impact cloud! FB 2.

Nadere informatie

De weg naar. Data Governance Maturity

De weg naar. Data Governance Maturity De weg naar Data Governance Maturity Bedrijf : Nováccent ICT Solutions BV Auteur : J. Struik Datum : 14 december 2012 Versie : 2.0 Data Governance Maturity Nováccent ICT Solutions BV 2012 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com

Regie uit een andere Branche. Hoe om te gaan met de vraag en de levering. Facto Magazine Congres 12 mei 2009. www.quintgroup.com Regie uit een andere Branche Facto Magazine Congres 12 mei 2009 Hoe om te gaan met de vraag en de levering THIS DOCUMENT CONTAINS PROPRIETARY INFORMATION, WHICH IS PROTECTED BY COPYRIGHT. ALL RIGHTS RESERVED.

Nadere informatie

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013 VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND 31 augustus 2013 CONTEXT Delfland wordt de komende jaren geconfronteerd met een groeiende interne en externe vraag naar (innovatieve)

Nadere informatie

Soa en de kwaliteit van services

Soa en de kwaliteit van services architectuur Eisen en richtlijnen aan services Soa en de kwaliteit van services Veel organisaties hebben een omvangrijke verzameling applicaties gecreëerd die overlappen en vaak op allerlei manieren aan

Nadere informatie

Lifecycle Management: opereren onder architectuur. Jan Willem van Veen jwvveen@archixl.nl

Lifecycle Management: opereren onder architectuur. Jan Willem van Veen jwvveen@archixl.nl Lifecycle Management: opereren onder architectuur Jan Willem van Veen jwvveen@archixl.nl Agenda Introductie mijzelf en ArchiXL Korte inleiding Lifecycle Management methodiek Inzicht in status Inzicht in

Nadere informatie

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam

De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam De weg naar SOA bij de Gemeente Rotterdam Een reisverslag OGH Fusion Middleware SOA dag 19-5-2010 Lonneke Dikmans Oracle Ace Director Inhoud 2 Architectuur Doelstellingen Rotterdam Veilig, betrouwbaar

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving

Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Generiek framework voor administratieve toepassingen in een webgeörienteerde omgeving Henk van de Ridder Administratief 12 mei 2007 Inhoud Aanleiding Administratieve systemen REA model Aspect Oriented

Nadere informatie

Informatiemanagement Examennummer: 62017 Datum: 8 december 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur

Informatiemanagement Examennummer: 62017 Datum: 8 december 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Informatiemanagement Examennummer: 62017 Datum: 8 december 2012 Tijd: 13:00 uur - 14:30 uur Dit examen bestaat uit 6 pagina s. De opbouw van het examen is als volgt: - 20 meerkeuzevragen (maximaal 40 punten)

Nadere informatie

begin presentatie welkom naam jan vegt functie business consultant bedrijf www.2en40.nl 2 specialismes + E A I Enterprise Application Integration EAI integratie-vraagstukken veel meer details bij Rita

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

Data Governance van visie naar implementatie

Data Governance van visie naar implementatie make connections share ideas be inspired Data Governance van visie naar implementatie Frank Dietvorst (PW Consulting) deelprogrammamanager Caesar - Vernieuwing Applicatie Landschap Leendert Paape (SAS

Nadere informatie

Service Oriented Architecture voor interne beheersing

Service Oriented Architecture voor interne beheersing Service Oriented Architecture voor interne beheersing Bedrijfsprocessen overschrijden steeds vaker de grenzen van de organisatie, bijvoorbeeld in het geval van processen met toeleveringsbedrijven. Dergelijke

Nadere informatie

Kernwaarden versus principes. Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011

Kernwaarden versus principes. Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011 Kernwaarden versus principes Johan Hobelman Nieuwegein, november 2011 Enkele definities van architectuurprincipes: Fundamentele organisatiespecifieke keuzes Richtinggevende afspraken Regels en richtlijnen

Nadere informatie

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011

Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit. ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 Rijkspas: veiligheid en flexibiliteit ID-ware, C. Borgmann, MSc Heerhugowaard 24 november 2011 24-11-2011 Profile Consultancy Services State of the art software solutions Project implementation Life-cycle

Nadere informatie

Wees in control over uw digitale landschap

Wees in control over uw digitale landschap Managed Services Managed Services We zorgen ervoor dat uw complete beheerketen soepel functioneert, zodat uw eindgebruikers optimaal worden bediend. Zorgenvrij beheer is cruciaal voor de continuïteit van

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur

SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur SOA in het perspectief van Enterprise Architectuur Jaap Schekkerman 1 Service Architecture staat volop in de belangstelling en veel IT leveranciers promoten hun SOA oplossingen via diverse kanalen. Wat

Nadere informatie

Syllabus FSM Introductietraining Structuur en doelen

Syllabus FSM Introductietraining Structuur en doelen Syllabus FSM Introductietraining Structuur en doelen Datum: 12-03-2014 Versie: 1.1 Functional Service Management Inhoud De FSM Introductietraining... 3 Doelgroep... 3 Leerdoelen... 3 Inhoud... 3 Werkvormen...

Nadere informatie

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot

Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst. Het Rotterdamse E-depot Informatie van nu, beschikbaar in de toekomst Het Rotterdamse E-depot Stand van zaken Het Stadsarchief Rotterdam heeft twee opdrachten: Als informatiebeheerder van Rotterdam, klaarstaan voor de digitale

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL. Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV

THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL. Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV THE CLOUD IN JURIDISCH PERSPECTIEF SPREKERSPROFIEL Mr. Jan van Noord Directeur International Tender Services (ITS) BV Wat is Cloud Op het moment dat content uit het eigen beheer c.q. toezicht verdwijnt

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

Van idee tot ICT Oplossingen

Van idee tot ICT Oplossingen Van idee tot ICT Oplossingen Het A utomatiseren B eheren C ontroleren van Informatie Systemen Historie Parnassia Groep Parnassia: fusie organisatie 1999 2 Psychiatrische ziekenhuizen Verslavingszorg Zuid

Nadere informatie

Business Information Management Foundation

Business Information Management Foundation Preparation Guide Business Information Management Foundation Editie februari 2012 Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een dataverwerkend

Nadere informatie

Generieke I Toets & Advies module functioneel

Generieke I Toets & Advies module functioneel module functioneel Deze template ondersteunt onderzoek door professionals (architecten en adviseurs) naar de mate van genericiteit van functionaliteit van informatiediensten. Het onderzoeksresultaat, de

Nadere informatie

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL

Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Uitgangspunten en randvoorwaarden bij implementatie BiSL Auteurs: Frank van Outvorst, Henri Huisman Datum: Januari 2009 Inleiding Veel organisaties zijn momenteel bezig met het (her)inrichten van de vraagzijde

Nadere informatie

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten

De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten De impact van de basisregistraties op de informatievoorziening van gemeenten Op weg naar de Gemeentelijke Service Bus Danny Greefhorst Gemeenten worden geconfronteerd met allerlei ontwikkelingen die van

Nadere informatie

Business Process Management

Business Process Management Business Process Management Prof. dr. Manu De Backer Universiteit Antwerpen Katholieke Universiteit Leuven Hogeschool Gent Wat is een bedrijfsproces? Een verzameling van (logisch) gerelateerde taken die

Nadere informatie

EXIN Business Information Management Foundation

EXIN Business Information Management Foundation Preparation Guide EXIN Business Information Management Foundation with reference to BiSL Editie 201601 Copyright 2016 EXIN Alle rechten voorbehouden Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of

Nadere informatie

Geef handen en voeten aan performance management

Geef handen en voeten aan performance management Geef handen en voeten aan performance management De laatste jaren is het maken van concrete afspraken over de ICT-serviceverlening steeds belangrijker geworden. Belangrijke oorzaken hiervoor zijn onder

Nadere informatie

Het (her)inrichten van functioneel beheer staat momenteel

Het (her)inrichten van functioneel beheer staat momenteel Functioneel beheer Een ontwikkelingsmodel voor functioneel beheer getoetst in de praktijk 2.4 Een ontwikkelingsmodel voor functioneel beheer getoetst in de praktijk Het (her)inrichten van functioneel beheer

Nadere informatie

HORA als instrument voor (IT) governance bij Hogeschool Utrecht

HORA als instrument voor (IT) governance bij Hogeschool Utrecht HORA als instrument voor (IT) governance bij Hogeschool Utrecht Daniël van Winsum Enterprise Architect Hogeschool Utrecht NGI, 31 oktober 2013 IT Governance bij veranderingen PPM Security Architectuur

Nadere informatie

Sjabloon Project Start Architectuur (PSA), versie 0.1

Sjabloon Project Start Architectuur (PSA), versie 0.1 Sjabloon Project Start Architectuur (PSA), versie 0.1 Doelstelling document Een PSA (Project Start Architectuur) is bedoeld om te borgen dat nieuwe ontwikkelingen en veranderingen in samenhang worden gerealiseerd

Nadere informatie

Ieder document direct beschikbaar

Ieder document direct beschikbaar Slide 1 Ieder document direct beschikbaar 4 februari 2016 1 Slide 2 Over Expansion Implementatiespecialist op gebied van digitale documentverwerking en archivering Verantwoordelijk voor volledig implementatietraject

Nadere informatie

Hieronder staat een voorstel voor het kennismodel voor de vernieuwde EAR wiki.

Hieronder staat een voorstel voor het kennismodel voor de vernieuwde EAR wiki. Kennismodel EAR wiki Het doel is een rijksbrede informatie-infrastructuur: De kaders en de generieke diensten en producten op het terrein van informatievoorziening en ICT die worden aangeboden aan organisaties

Nadere informatie

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Abstract Modelleren op basis van de open standard ArchiMate is een goed uitgangspunt voor

Nadere informatie

Eibert Dijkgraaf Kijk verder dan je test neus lang is: Life Cycle Testing Scan Voorjaarsevent Testnet: 30 juni 2008

Eibert Dijkgraaf Kijk verder dan je test neus lang is: Life Cycle Testing Scan Voorjaarsevent Testnet: 30 juni 2008 Titel, samenvatting en biografie Eibert Dijkgraaf Kijk verder dan je test neus lang is: Life Cycle Testing Scan Voorjaarsevent Testnet: 30 juni 2008 Samenvatting: Eibert Dijkgraaf (testconsultant Test

Nadere informatie

Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens

Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens Samenvatting Modellen voor beheersbaarheid en assurance zijn tot dusver intraorganisatorisch van aard. Doordat ICT zich niet beperkt tot de grenzen van

Nadere informatie

epv Inhoudsopgave Datum: Januari 2007 Pagina 2 van 9 Beheerder: G-J van Lochem Document: Handboek epv deel 1 Project: Project BBO Versie: 1.

epv Inhoudsopgave Datum: Januari 2007 Pagina 2 van 9 Beheerder: G-J van Lochem Document: Handboek epv deel 1 Project: Project BBO Versie: 1. Elektronische Berichtenuitwisseling in de Strafrechtsketen Handboek epv Deel 1 Conceptuele Modellen Datum Januari 2007 Auteur Project BBO: Gert-Jan van Lochem www.e-pv.nl Versie 1.02 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

Voorbeeldexamen. Business Information Management Foundation. Editie augustus 2011

Voorbeeldexamen. Business Information Management Foundation. Editie augustus 2011 Voorbeeldexamen Business Information Management Foundation Editie augustus 2011 Copyright 2011 EXIN Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA.

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven Johan Zandhuis SYSQA Start: 1999 Onafhankelijk Quality Assurance in IT 150 medewerkers (en groeiend) 2 SYSQA Operationeel

Nadere informatie

Gemeente Amsterdam digitaliseert dienstverlening

Gemeente Amsterdam digitaliseert dienstverlening Gemeente Amsterdam digitaliseert dienstverlening De overheid zet zwaar in op e-government, bijvoorbeeld door verbetering van de digitale dienstverlening aan de burger. De gemeente Amsterdam pakt deze vernieuwingsslag

Nadere informatie

Samenwerking vanuit het perspectief van de Shared Service Organisatie

Samenwerking vanuit het perspectief van de Shared Service Organisatie Samenwerking vanuit het perspectief van de Shared Service Organisatie 10 juni 2010 A.W. Siebenga MBA Directeur van ICT Samenwerking Zuidwest Fryslân De andere overheid werkt samen! ICT shared services

Nadere informatie

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér

Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Niklas Integratie Platform Verbeteren, besparen en méér Het betaalbare integratieplatform voor al uw Business-to-Business Integratie en Applicatie Integratie Volledig geautomatiseerde afhandeling van elektronisch

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Even voorstellen: M&I/Partners 2. ICT in de zorg:

Nadere informatie

Proactief monitoring en beheer van Oracle Fusion Middleware

Proactief monitoring en beheer van Oracle Fusion Middleware Proactief monitoring en beheer van Oracle Fusion Middleware Denis Joannides Jelle de Bruin Truston Fusion Duwboot 6-8 Houten www.truston-fusion.com OGH 19 mei 2010 Wie is Truston Fusion? Onderdeel van

Nadere informatie

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder IT beheerder als bedreigde diersoort: Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder Auteur: Reinout Dotinga Quality Assured Services B.V. Thorbeckestraat

Nadere informatie

BII 1 : Beheer van de interne informatievoorziening

BII 1 : Beheer van de interne informatievoorziening BII 1 : Beheer van de interne informatievoorziening Voor u ligt een procesmodel voor het beheer van de interne informatievoorziening 2. In dit model is aangegeven hoe de van de organisatieprocessen kan

Nadere informatie

Workshop Proces- en informatiemanagement. Feike Verweij

Workshop Proces- en informatiemanagement. Feike Verweij Workshop Proces- en informatiemanagement Feike Verweij + Voorstellen Feike Verweij Achtergrond KUN Planologie / Beleidswetenschappen Marktonderzoek & ICT Business Consultant Centric Woningcorporaties HC&H

Nadere informatie

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden

ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Drechtsteden Technische Architectuur (DTA) ICT Beheermodel informatiesystemen Drechtsteden Baseline inrichting ICT beheermodel Drechtsteden Status : Definitief 1.0 Redactie : DTA Datum : 29-08-2007 1 Versiebeheer

Nadere informatie

Zekerheid in de Cloud. ICT Accountancy praktijk dag: Cloud computing 27 mei 2014

Zekerheid in de Cloud. ICT Accountancy praktijk dag: Cloud computing 27 mei 2014 Zekerheid in de Cloud ICT Accountancy praktijk dag: Cloud computing 27 mei 2014 Agenda - Wat speelt zich af in de Cloud - Cases - Keurmerk Zeker-OnLine - Wat is het belang van de accountant en het administratiekantoor

Nadere informatie

I&A Integraal bestuurd

I&A Integraal bestuurd I&A Integraal bestuurd I&A-besturingsmodel samenvatting Datum: 25-04-2014 Versie: 1.0 1 Doelstellingen van het I&A-besturingsmodel De positie van informatievoorziening en automatisering (I&A) de afgelopen

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie

Cloud Computing. -- bespiegelingen op de cloud -- MKB Rotterdam, 10 november 2015. Opvallend betrokken, ongewoon goed

Cloud Computing. -- bespiegelingen op de cloud -- MKB Rotterdam, 10 november 2015. Opvallend betrokken, ongewoon goed Cloud Computing -- bespiegelingen op de cloud -- MKB Rotterdam, 10 november 2015 Opvallend betrokken, ongewoon goed Agenda Inleiding Mijn achtergrond Over Innvolve Cloud Computing Overwegingen Afsluiting

Nadere informatie

Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur.

Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur. ITIL Wat is ITIL? Best practice verzameling voor het managen van alle aspecten van beheer van ICT-infrastructuur. Begrippen Rol Functie Proces Proceseigenaar Procesmanager Product Dienst Problem Problem

Nadere informatie

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening

Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Portal als infrastructuur voor gepersonaliseerde dienstverlening Onafhankelijke diensten......veilig, gebundeld en gepersonaliseerd voor.....alle doelgroepen... Klanten Informatie Communicatie Back-office

Nadere informatie

10 trends in Performance testen of: wat hebben we écht te bieden?

10 trends in Performance testen of: wat hebben we écht te bieden? 10 trends in Performance testen of: wat hebben we écht te bieden? Martijn Ruff 30 mei 2012 Agenda Even voorstellen... Introductie 10 Trends Conclusies KETENBEWAKING TM 2 Even voorstellen... KETENBEWAKING

Nadere informatie

SVHT-IT. Mission statement

SVHT-IT. Mission statement SVHT-IT Mission statement Wij leveren oplossingen en diensten aan het MKB op het gebied van ICT, waarbij service, flexibiliteit en een persoonlijke relatie met de klant voorop staan SVHT-IT is een onderneming

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Optimalisatie. BMC klantendag 4 maart 2010

Optimalisatie. BMC klantendag 4 maart 2010 Applicatie Portfolio Optimalisatie BMC klantendag 4 maart 2010 Introductie Pim van der Kleij consultant applicatieen servicemanagement Benno Faase consultant servicemanagement 2 Sogeti Professioneel ICT-vakbedrijf

Nadere informatie

Tag Cloud voor deze sessie. Business drivers Enterprise bus

Tag Cloud voor deze sessie. Business drivers Enterprise bus Tag Cloud voor deze sessie Business drivers Enterprise bus Procesoptimalisatie Documenten Webformulieren Brieven Architectuur Trigger Functiescheiding Masterdata Workflow Metadata Logboek/Audit Functioneel

Nadere informatie

Convenant. Samenwerkingsovereenkomst Stichting VERA en gebruikersverenigingen, samenwerkingsverbanden en leveranciers

Convenant. Samenwerkingsovereenkomst Stichting VERA en gebruikersverenigingen, samenwerkingsverbanden en leveranciers Convenant Samenwerkingsovereenkomst Stichting VERA en gebruikersverenigingen, samenwerkingsverbanden en leveranciers Versie: 1.0 Datum: 07-02-2014 Status: Definitief Stichting VERA, 20134 http://www.stichting-vera.nl

Nadere informatie

Ant: B Dit is het doel van het proces.

Ant: B Dit is het doel van het proces. In welk proces vormt het voor aanpassingen in de informatievoorziening beschikbaar gestelde budget een mandaat voor besluitvorming? A: Contractmanagement B: Financieel management C: Transitie D: Wijzigingenbeheer

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Servicedesking! Hot or Not? Egbert van der Steege MSc

Servicedesking! Hot or Not? Egbert van der Steege MSc Servicedesking! Hot or Not? Egbert van der Steege MSc FACTO CONGRES 2013 Servicedesking! Hot or Not? 11 juni 2013 BENT U TEVREDEN OVER DE PERFORMANCE VAN UW (FACILITAIRE) SERVICEDESK? DRAAGT UW (FACILITAIRE)

Nadere informatie