Samen werken met nieuwe ondernemers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samen werken met nieuwe ondernemers"

Transcriptie

1 Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen Samen werken met nieuwe ondernemers Handreiking met praktijkvoorbeelden voor het benaderen, bereiken en ondersteunen van ondernemers van allochtone herkomst - ten behoeve van de Kamers van Koophandel, brancheverenigingen en ondernemersorganisaties

2 Samen werken met nieuwe ondernemers Handreiking met praktijkvoorbeelden voor het benaderen, bereiken en ondersteunen van ondernemers van allochtone herkomst - ten behoeve van de Kamers van Koophandel, brancheverenigingen en ondernemersorganisaties. juni 2007

3 2007 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, en evenmin in een retrieval systeem worden opgeslagen, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen. No part of this book/publication may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. ii

4 Woord vooraf In juni 2005 is het Actieplan Nieuw ondernemerschap: kansen benutten gepresenteerd. Dit plan is tot stand gekomen in samenwerking tussen de departementen van Economische Zaken, Sociale Zaken & Werkgelegenheid, Justitie, Volksgezondheid Welzijn & Sport, Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen, en de ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland. Doel van het plan is met concrete acties belemmeringen voor nieuwe ondernemers wegnemen, waarbij de focus ligt op allochtone ondernemers, en zodoende de positieve bijdrage van nieuwe ondernemers aan de samenleving vergroten. Een van de actiepunten betreft het toegankelijker maken van reguliere ondernemersnetwerken voor nieuwe ondernemers, onder andere door versterking van communicatie en dienstverlening richting nieuwe ondernemers vanuit Kamers van Koophandel, brancheverenigingen en ondernemersorganisaties. In dit verband is een project opgezet gericht op kennisuitwisseling en -ontwikkeling van Kamers van Koophandel, brancheverenigingen en ondernemersorganisaties, onder verantwoordelijkheid van de Directie Inburgering en Integratie. Doel van dit project was op basis van praktijkervaringen een handreiking te ontwikkelen voor het beter benaderen, bereiken en ondersteunen van nieuwe ondernemers. Voor het project is onderzoek gedaan naar de actuele stand van zaken rond het nieuwe ondernemerschap in Nederland, is geïnventariseerd welke ervaringen in de praktijk bij Kamers van Koophandel, MKB-Nederland en VNO-NCW zijn opgedaan en is in de literatuur gezocht naar aanknopingspunten voor effectieve benaderingswijzen. In een tweetal workshops zijn de bevindingen met betrokkenen besproken en is nagegaan hoe en onder welke voorwaarden vanuit instanties met meer effect op de ontwikkelingen in nieuw ondernemerschap kan worden ingespeeld. De inzichten uit praktijk, onderzoek en workshops zijn neergelegd in deze handreiking voor medewerkers van Kamers, brancheverenigingen en andere instellingen die bij nieuw ondernemerschap zijn betrokken. Wij willen iedereen die aan het project heeft meegewerkt hartelijk danken voor de geleverde bijdrage. Een bijzonder woord van dank gaat uit naar de medewerkers van Kamers van Koophandel en brancheorganisaties die aan de workshops hebben meegedaan of hun ervaringen via interviews hebben ingebracht. We hopen dat deze handreiking hen aanknopingspunten geeft om in hun eigen praktijk weer een stapje verder te kunnen zetten. iii

5 iv

6 Inhoud Woord vooraf Leeswijzer iii vii Deel I 1 1. Wie zijn de nieuwe ondernemers? 3 2. Nieuwe ondernemers: cijfers en trends 5 3. Waarom activiteiten voor nieuwe ondernemers? 15 Deel II Benaderen, bereiken en binden van nieuwe ondernemers Naar een meer planmatige aanpak Samenvatting lessen uit de praktijk 55 Meer informatie 61 Colofon 62 v

7 vi

8 Leeswijzer Deze handreiking bestaat uit twee onderdelen. Deel I is vooral bedoeld voor degenen die meer beleidsmatig bij nieuw ondernemerschap zijn betrokken. Het gaat in op vragen als: wie zijn de nieuwe ondernemers? Hoe kan de groep worden afgebakend? Wat is de omvang van de groep en hoe is hij samengesteld? Welke problemen doen zich voor waarop instanties en organisaties kunnen inspelen? Dit deel bevat veel cijfers en beschouwingen die een beeld geven van de omvang, aard en urgentie van de problematiek. Deel II is vooral bedoeld voor medewerkers die concreet in activiteiten en projecten met nieuwe ondernemerschap bezig zijn of er mee aan de slag willen gaan. Dit deel gaat over vragen als: hoe kunnen nieuwe ondernemers worden benaderd en bereikt? welke werkwijzen worden in de praktijk toegepast en welke ervaringen zijn er mee opgedaan? welke werkwijzen bieden perspectief en waarop moet men letten als men die werkwijzen wil toepassen? welke stappen zijn nodig om activiteiten voor nieuwe ondernemers op een meer planmatige manier aan te pakken? Het tweede deel bevat veel praktische informatie, tips en adviezen over hoe instanties en branches met nieuw ondernemerschap aan de slag kunnen gaan. Ook zijn voorbeelden beschreven van acties en projecten die bij de Kamers van Koophandel en bij brancheorganisaties lopen of gelopen hebben. In het laatste hoofdstuk van deel II zijn de belangrijkste lessen die uit deze ervaringen kunnen worden getrokken nog eens kort op een rij gezet. De delen I en II zijn afzonderlijk leesbaar. vii

9 viii

10 DEEL I 1. Wie zijn de nieuwe ondernemers? 2. Nieuwe ondernemers: cijfers en trends 3. Waarom activiteiten voor nieuwe ondernemers?

11 2

12 1 Wie zijn de nieuwe ondernemers? Begrippen als buitenlandse ondernemers, allochtone ondernemers, ondernemers uit etnische minderheden, etnische ondernemers en migranten ondernemers worden in de discussie over bevordering van ondernemerschap vaak gebruikt. Recent is hier het begrip nieuwe ondernemers bij gekomen. Deze termen worden vaak door elkaar heen gebruik, maar de inhoud van de begrippen is niet synoniem. Om verwarring te voorkomen, daarom eerst enkele definities. Zo wordt duidelijk waar het precies over gaat als de term nieuwe ondernemers wordt gebruikt. Definitie allochtoon Om te bepalen of iemand autochtoon of allochtoon is, gebruikt het CBS gegevens over het geboorteland. Kort geformuleerd luidt de CBS-definitie van allochtonen: een allochtoon is een persoon van wie tenminste één ouder in het buitenland is geboren. Onderscheid westers en niet-westers allochtonen Het CBS maakt een verder onderscheid tussen westers en niet-westers allochtonen. Tot de westerse landen worden in dit verband gerekend alle landen in Europa (met uitzondering van Turkije), Noord-Amerika, Oceanië, Japan en Indonesië (met inbegrip van voormalig Nederlands- Indië). De niet-westerse landen bestaan uit Turkije en alle landen in Afrika, Latijns-Amerika en Azië (met uitzondering van Japan en Indonesië). Onderscheid eerste en tweede generatie allochtonen Het CBS maakt ook onderscheid in eerste en tweede generatie allochtonen. Het CBS rekent tot de eerste generatie: personen die zelf in het buitenland geboren zijn en van wie tenminste één ouder eveneens in het buitenland geboren is. Het CBS rekent tot de tweede generatie: personen die zelf in Nederland geboren zijn en van wie tenminste één ouder in het buitenland geboren is. Ondernemers Onder ondernemers verstaan we: personen die hier in Nederland een eigen bedrijf hebben opgericht of een bedrijf hebben overgenomen en voortgezet. Nieuwe ondernemers Onder nieuwe ondernemers verstaan we: alle personen die behoren tot de categorie niet-westers allochtonen en alle ondernemers die behoren tot de doelgroepen van het integratiebeleid minderheden.. Ruimere definitie van tweede generatie ondernemers In de CBS-definitie wordt voor het onderscheid tussen eerste en tweede generatie het geboorteland als criterium gehanteerd. De sociale betekenis van het criterium geboorteland is echter vrij gering. Van veel meer belang is waar personen hun vormende jaren doorbrengen. Een kind dat in het buitenland is geboren, maar de gehele schooltijd in Nederland heeft doorgebracht, heeft een betere entree tot de Nederlandse samenleving dan een eveneens in het buitenland geboren kind dat pas op latere leeftijd als (jong) volwassene naar Nederland is gekomen. Op basis van 3

13 dit argument rekenen wij ook personen die elders geboren zijn, maar voor hun zesde naar Nederland zijn gekomen tot de tweede generatie. Als zij in Nederland een bedrijf hebben, worden ze dus ook tot de categorie nieuwe ondernemers gerekend. Ook ruimere definitie van starters De categorie ondernemers die de Kamer starters noemt zullen wij starters-oprichters noemen. Naast de categorie starters-oprichters onderscheiden we de categorie starters-overnemers. Onder deze laatste categorie verstaan we zowel personen die een bedrijf overgenomen hebben als personen die na de bedrijfsstart zijn toegetreden als vennoot of mede-ondernemer. 4

14 2 Nieuwe ondernemers: cijfers en trends Wat is de stand van zaken met betrekking tot het nieuwe ondernemerschap in Nederland? Wie zijn de nieuwe ondernemers en waar komen ze vandaan? Wat is de omvang van de groep en hoe is hij samengesteld? Welke trends doen zich in het nieuwe ondernemerschap in Nederland voor en welke ontwikkelingen zijn de komende tijd te verwachten? Zicht op de cijfers is nodig om beleidsmatig te kunnen onderbouwen welke inzet men voor nieuwe ondernemers wil leveren. Per april 2006 in totaal nieuwe ondernemers actief in bedrijven Per 1 april 2006 staan er in totaal nieuwe ondernemers in het Handelsregister ingeschreven. Deze ondernemers exploiteren in totaal bedrijven. In een aantal gevallen is dus sprake van meer dan één ondernemer per bedrijf. Verdubbeling van het aantal nieuwe ondernemers in afgelopen 10 jaar In 1995 waren er circa nieuwe ondernemers in Nederland. Dit aantal is in de periode meer dan verdubbeld. Daarmee is het aantal nieuwe ondernemers in de afgelopen 10 jaar veel sterker toegenomen dan het aantal autochtone ondernemers (zie figuur 1). Het aantal autochtone ondernemers is namelijk in deze periode van 10 jaar met ruim een kwart toegenomen. De groei van het aantal nieuwe ondernemers is tevens sterker dan die van het aantal westers allochtone ondernemers in deze periode van 10 jaar. Figuur 1 Ontwikkeling van het aantal (nieuwe) ondernemers in de periode (1995=100) % nieuwe ondernemers westers allochtone ondernemers autochtone ondernemers

15 Grootste groepen: Turken, Surinamers, Marokkanen, Chinezen en Antillianen Wanneer gesproken wordt over de 4 grote etnische groepen in Nederland dan bedoelt men daarmee de Turken, de Marokkanen, de Surinamers en de Antillianen. Soms worden deze groepen overigens ook wel aangeduid als oude etnische groepen, zeker wanneer zij worden vergeleken met recenter naar Nederland gekomen groepen asielzoekers/vluchtelingen, welke dan worden aangeduid als nieuwe etnische groepen in Nederland. Tabel 2 laat zien dat er in deze groepen aanzienlijke aantallen ondernemers zitten. Samen met de Chinezen vormen deze 4 oude etnische groepen de top-5 wat betreft het aantal ondernemers. Bij Afghanen en Iraki echter snelste toename van het aantal ondernemers De snelste toename van het aantal ondernemers doet zich echter voor bij de Afghanen en de Irakezen, dus bij personen die als asielzoeker/(erkend) vluchteling naar Nederland zijn gekomen. Het aantal Afghaanse ondernemers is toegenomen van 40 in 1995 naar 935 in april Bij de Irakezen is dit toegenomen van 120 in 1995 naar in april Tabel 2 Aantal eerste én tweede generatie allochtone ondernemers in Nederland, in april 2006 Eerste generatie (april 2006) Tweede generatie* (april 2006) Totaal aantal allochtone ondernemers (april 2006) Tweede generatie als percentage van het totaal* Oude etnische groepen in Nederland Italië % Portugal % Spanje % ex-joegoslavië % Griekenland % Turkije % Marokko % Tunesië % Kaapverdische eilanden % Nederlandse Antillen en Aruba % Suriname % China % Hongkong % Nieuwe etnische groepen in Nederland Irak % Iran % Afghanistan % Ethiopië % Somalië % Vietnam % Overige allochtone ondernemers % Totaal allochtone ondernemers % Bron: Kamers van Koophandel VVK en CBS; bewerking en analyse: ITS. * Zie voor gegevens over meer herkomstgroepen tabel 1 in bijlage 1 6

16 Aandeel tweede generatie ondernemers neemt snel toe Van de circa nieuwe ondernemers, die in 1995 in Nederland actief waren, behoorde amper 5% tot de tweede generatie. Nu 10 jaar later zijn er tweede generatie ondernemers en zij maken in middels al bijna een kwart uit van alle nieuwe ondernemers in Nederland. Op dit punt bestaan overigens grote verschillen tussen de diverse herkomstlanden zoals tabel 2 laat zien. Het aandeel tweede generatie ondernemers is vooral hoog bij groepen die inmiddels al zo lang in Nederland verblijven dat hun hier geboren kinderen de leeftijd hebben bereikt waarop de keuze voor het zelfstandig ondernemerschap een reële optie is. Van de Spaanse ondernemers in Nederland is de tweede generatie in middels in de meerderheid. Maar ook bij de Antillianen en de Surinamers is in middels een aanzienlijk deel van de ondernemers van de tweede generatie. Bij de nieuwe etnische groepen in het algemeen personen die als erkend vluchteling of als asielzoeker naar Nederland zijn gekomen treffen we nog maar vrij weinig tweede generatie ondernemers aan. Het meest nog bij de Vietnamezen, maar deze groep is in middels ook al weer wat langer in Nederland. Naar verhouding zijn de nieuwe ondernemers in de afgelopen 10 jaar sterker toegenomen dan de autochtone ondernemers, maar tegelijkertijd gaat voor de nieuwe ondernemers op dat de tweede generatie in deze periode nog weer beduidend sneller is toegenomen dan de eerste generatie (zie figuur 3) Figuur 3 Ontwikkeling van aantal ondernemers in periode (1995 = 100) tweede generatie nieuwe ondernemers eerste generatie nieuwe ondernemers autochtone ondernemers Aandeel tweede generatie bij nieuwe starters laatste 10 jaar gestegen van 7% naar 32% Het totaal aantal nieuwe starters (oprichters en nieuwe overnemers) is in de periode gestegen van circa naar circa (zie tabel 4). Er is in deze periode bijna van jaar op jaar sprake van een stijging van het aantal nieuwe ondernemers dat een bedrijf opricht of overneemt. Alleen in 2002 en 2003 is er sprake van een beperkte daling ten opzichte van De 7

17 nieuwe starters maken ook een steeds groter aandeel uit van alle oprichters/overnemers. dus de autochtone, westerse en niet-westerse oprichters/overnemers tezamen. In 1995 maken de nieuwe ondernemers nog geen 10 procent uit van alle starters van dat jaar. In 2005 is hun aandeel in de starters echter al gestegen naar 15%. Tabel 4 Ontwikkeling van het aantal nieuwe ondernemers dat een bedrijf opricht of overneemt* 1 e generatie 2 e generatie Overnemers totaal (% 2 e generatie) 1 e generatie 2 e generatie Oprichters totaal (% 2 e generatie) (7%) (6%) (8%) (7%) (9%) (9%) (10%) (9%) (10%) (9%) (12%) (11%) (12%) (11%) (13%) (12%) (16%) (16%) (19%) (20%) (25%) (26%) 2006 (t/m maart) (30%) (33%) * De verhouding tussen ondernemers die hun bedrijf zelf hebben opgericht en ondernemers die een bestaand bedrijf hebben overgenomen is bij nieuwe ondernemers vrijwel hetzelfde als bij de autochtone ondernemers. Tussen de diverse herkomstgroepen bestaan op dit punt echter aanzienlijke verschillen (zie ook tabel 2 in bijlage 1). Deze stijging komt vooral op het conto van de tweede generatie. In de afgelopen 10 jaar is de tweede generatie allochtone ondernemers een steeds groter deel uit gaan maken van het totaal aantal nieuwe oprichters/overnemers. In 1995 begonnen er in totaal nieuwe ondernemers. Van deze waren er 630 (7%) van de tweede generatie. Nu 10 jaar later is inmiddels al bijna eenderde deel van de nieuwe starters (oprichters én overnemers) van de tweede generatie. Vooral vanaf 2000 stijgt het aandeel tweede generatie starters (oprichters én overnemers) snel, al zijn er wel verschillen tussen de diverse herkomstgroepen( zie ook tabel 3 in bijlage 1). Veranderende samenstelling van de categorie nieuwe ondernemers Er is dus niet alleen sprake van een snelle toename van de groep nieuwe ondernemers in Nederland, maar ook van veranderingen in samenstelling. Overigens valt er op dit laatste punt meer te melden dan dat het aandeel tweede generatie ondernemers terrein wint. Er wordt wel eens gedacht dat we in Nederland betrekkelijk snel in een situatie zullen komen dat er geen eerste generatie nieuwe ondernemers meer zullen zijn, maar alleen tweede en verdere generaties. Dit is echter niet waar. Er is weliswaar vooral vanaf 2000 sprake van een relatieve toename van tweede generatie starters, maar tegelijkertijd gaat op dat er vanaf 2000 elk jaar circa eerste generatie starters (oprichters en overnemers) zijn en vooralsnog zal dit waarschijnlijk ook niet minder worden. 8

18 Wél is ook de categorie eerste generatie ondernemers geleidelijk aan verandering onderhevig. Twintig jaar geleden ging het hoofdzakelijk om personen die aanvankelijk als arbeidsmigrant naar Nederland zijn gekomen. Langzaam maar zeker gaat het echter bij de eerste generatie ondernemers steeds meer om personen die in het kader van gezinshereniging/gezinsvorming naar Nederland zijn gekomen én om personen die als erkend vluchteling/asielzoeker naar Nederland zijn gekomen. Illustratief wat dit laatste betreft is dat de Iraki en de Afghanen de laatste 10 jaar de relatief sterkste toename van het aantal ondernemers laten zien. Branchekeuzepatroon van nieuwe ondernemers verandert De cijfers in tabel 5 laten zien dat de spreiding van de nieuwe ondernemers over de diverse economische sectoren langzaam maar zeker méér begint te lijken op die van de autochtone ondernemers. Tegelijk laat tabel 5 zien dat dit de resultante is van verschillende bewegingen bij de eerste en bij de tweede generatie ondernemers. Branchepatroon eerste generatie begint meer overeenkomsten te tonen De eerste generatie wijkt in de branchekeuze nog steeds duidelijk af van het branchekeuzepatroon bij de autochtone ondernemers, maar de verschillen zijn in de afgelopen 10 jaar opnieuw wat kleiner geworden. In 1995 zat de helft van de toen actieve eerste generatie allochtone ondernemers in de groothandel en de horeca, terwijl dat 10 jaar later nog maar opgaat voor ruim eenderde deel van deze groep ondernemers. Tegelijkertijd is het aandeel ondernemers in de bouwnijverheid en in de dienstverlenende sectoren toegenomen van 20% in 1995 naar 34% in Kijken we naar de spreiding van de bedrijven over de diverse economische sectoren dan worden de verschillen tussen allochtone en autochtone ondernemers dus kleiner. Dat neemt niet weg dat op bedrijfsniveau veel allochtone ondernemers zich nog steeds duidelijk onderscheiden van de autochtone collega s in de sector. Er zijn bijvoorbeeld aanzienlijke verschillen tussen allochtone en autochtone supermarkten, zowel wat betreft assortiment als lay out en presentatie. Overigens zien we hier tegelijkertijd nog een andere ontwikkeling. Zo blijkt dat van de ruim 800 Italiaanse restaurants die medio 2000 in Nederland aanwezig waren, nog maar iets meer dan eenderde in handen was van Italiaanse ondernemers. Bijna de helft van deze restaurants werd toen al gedreven door ondernemers afkomstig uit Turkije en Egypte. Ook in andere bedrijfstypen voltrekt zich dit proces, dat in de literatuur aangeduid wordt met de term vacancy chain: de meest recente nieuwkomers betreden de vrijkomende posities aan de onderkant van de maatschappelijke ladder, die door de vóór hen gekomen nieuwkomers verruild zijn voor posities hogerop. Het is van belang dit proces van opwaartse dynamiek te bevorderen. Uiteraard kan het daarbij zeker óók gaan om opvolging van autochtone door allochtone ondernemers. In het Actieplan Nieuw Ondernemerschap wordt aan deze mogelijkheid terecht aandacht besteed. Branchepatroon tweede generatie altijd al veel dichter bij landelijk patroon De tweede generatie heeft wat betreft de branchekeuze altijd al vrij dicht aangesloten bij het branchekeuzepatroon van de autochtone ondernemers. Dit was namelijk ook al zo bij de tweede generatie ondernemers die er anno 1995 waren. Het aantal tweede generatie ondernemers is nu echter vele keren groter dan in 1995 en daarmee bepalen ze op dit moment het branchekeuzepatroon van de nieuwe ondernemers in duidelijk sterkere mate dan 10 jaar geleden. 9

19 Tabel 5 Alle in een bepaald jaar geregistreerde nieuwe bedrijven naar sector, periode (aantallen nieuwe bedrijven conform CBS-definitie, dus zonder de bedrijven van Zuid- Europeanen en van personen afkomstig uit voormalig Joegoslavië) Sector*: totaal Totaal nieuwe bedrijven** % = % = % = % = Eerste generatie*** % = % = % = % = Tweede generatie*** % = % = % = % = Autochtone bedrijven % = % = % = % = Bron: Kamers van Koophandel en CBS; bewerking en analyse: ITS. * Sector 1 = landbouw/bosbouw 6 = detailhandel 2 = industrie 7 = horeca 3 = bouwnijverheid 8 = vervoer, communicatie 4 = handel/reparatie auto s 9 = zakelijke dienstverlening 5 = groothandel 10 = persoonlijke dienstverlening ** Het totaal aantal nieuwe bedrijven is groter dan de aantallen bedrijven van eerste en tweede generatie tezamen. Dit komt omdat de categorie bedrijven combinatie van eerste en tweede generatie wel in het totaalaantal is meegenomen, maar verder niet als aparte categorie in deze tabel is gehanteerd. *** De verschillen in branchekeuze tussen eerste en tweede generatie zijn in bepaalde groepen duidelijk groter dan in andere ( zie ook tabel 4 in bijlage 1). Er is nog maar weinig bekend over het ondernemerschap van tweede generatie jongeren, maar er zijn wel signalen dat zij er vaak in slagen op eigen wijze vorm te geven aan het ondernemerschap. Vaak zijn zij beter opgeleid dan hun ouders, waardoor ze bij het ondernemerschap meer keuzemogelijkheden hebben. Het stijgend aandeel van de zakelijke en persoonlijke dienstverlening (zie tabel 3) komt voor een belangrijk deel voor rekening van nieuwe ondernemers die hier in Nederland geboren of getogen zijn. 10

20 De verschillen in branchekeuze tussen eerste en tweede generatie ondernemers gaan echter nog verder. De tweede generatie kiest niet alleen vaker voor de zakelijke dienstverlening dan de eerste, maar ook binnen deze sector maken tweede generatie ondernemers vaak andere keuzes dan de eerste generatie. Gaat het bij de eerste generatie veelal om schoonmaakbedrijven en uitzendbureaus, de tweede generatie kiest veel vaker voor hoogwaardige diensten zoals een adviesbureau, een onderzoeksbureau, een administratiekantoor, een softwarebedrijf of een public-relationsbureau. Een bijkomend voordeel is dat zo deskundige ondersteuning en advisering beschikbaar komt voor eerste generatie allochtone ondernemers in hun eigen taal en afgestemd op hun eigen normen en gebruiken Overigens zien we ook binnen andere sectoren dan de zakelijke dienstverlening verschillen in branchekeuze tussen de eerste en de tweede generatie allochtone ondernemers. Daarbij valt op dat de tweede generatie vaker aangetroffen wordt in nieuwere bedrijfstypen. Waar de eerste generatie in de horeca zich slechts beperkt bezighoudt met cateringactiviteiten, komen deze bij de tweede generatie juist het meest voor. Bij de nieuwe bedrijfstypen gaat het ook om etnische niches. Een voorbeeld hiervan zien we in de sector persoonlijke dienstverlening. De eerste generatie die in deze sector actief is, heeft vaak een auto- en/of motorrijschool. De tweede generatie daarentegen is vooral bedrijfsmatig actief op het gebied van cultuur, recreatie en sport. Een aantal tweede generatie allochtone ondernemers weet zijn kennis van twee landen Nederland én het herkomstland van de ouders succesvol te vermarkten. Vooral de organisatie van culturele activiteiten vormt blijkbaar een aantrekkelijke niche voor de tweede generatie. Overigens is er niet alleen verschil tussen eerste en tweede generatie ondernemers wat betreft het soort product of dienst dat zij leveren, maar ook wat betreft hun klanten en de netwerken waarvan zij gebruik maken. Tweede generatie ondernemers richten zich vaker op autochtone klanten dan de eerste generatie. Evenals de eerste generatie maakt ook de tweede generatie vaak gebruik van informele netwerken, maar daarnaast maken zij meer dan de eerste generatie gebruik van de reguliere netwerken. Overlevingskansen bedrijven van tweede generatie ondernemers doen niet onder voor die van autochtone ondernemers Een analyse van de overlevingskansen heeft uiteraard alleen zin in de situaties van nieuw opgerichte bedrijven. In deze situatie is de startdatum van het bedrijf namelijk tevens de startdatum van de ondernemer. Figuur 6 laat zien dat de bedrijven die opgericht zijn door tweede generatie nieuwe ondernemers een duidelijk betere kans hebben het eerste jaar na de start te overleven dan de bedrijven die opgericht zijn door een eerste generatie nieuwe ondernemer. Vanaf 2000 zijn hun kansen om het eerste jaar goed door te komen zelfs groter dan die van autochtone starters. Overigens zijn de overlevingskansen van de tweede generatie starters niet alleen duidelijk beter op de korte termijn, maar ook op langere termijn. Tabel 7 laat de overlevingskansen van startende ondernemers zien voor de jaren De meest recente jaren 2004 en 2005 zijn niet in deze tabel opgenomen, maar ook in deze jaren blijken de overlevingskansen van tweede generatie starters beter dan die van autochtone starters. 11

21 De tweede generatie heeft dus op twee manieren een positief effect op het nieuw ondernemerschap. In de eerste plaats neemt het aantal tweede generatie nieuwe ondernemers vanaf 2000 in een steeds sneller tempo toe. In de tweede plaats nemen de overlevingskansen van hun bedrijven vanaf 1996 gestaag toe. Vanaf 2000 zijn de overlevingskansen van de door hen opgerichte bedrijven zelfs groter dan die van door autochtone ondernemers opgerichte bedrijven. Nieuwe ondernemers van de tweede generatie zijn beter opgeleid, spreken beter Nederlands en zijn meer bekend met ondersteuningsmogelijkheden dan hun voorgangers van de eerste generatie. Figuur 6 Overlevingskansen van nieuw opgerichte bedrijven, naar etniciteit en generatie van de oprichter(s) % bedrijven dat eerste volle jaar na de start overleeft autochtone oprichters tweede generatie oprichters eerste generatie oprichters oprichtingsjaar De overlevingskansen van eerste generatie starters blijven beduidend achter bij die van de autochtone en van de tweede generatie starters. De achterstand van de eerste generatie wordt op dit punt zelfs eerder groter dan kleiner. Eerder hebben we aangegeven dat de samenstelling van de eerste generatie ondernemers geleidelijk verandert omdat er steeds minder sprake is van ondernemers die aanvankelijk als arbeidsmigrant naar Nederland zijn gekomen en steeds meer van personen die in het kader van gezinshereniging/gezinsvorming of als erkend vluchteling/asielzoeker naar Nederland zijn gekomen. Deze veranderingen hebben echter zo te zien niet zo heel veel effect op (de voorbereiding op) het ondernemerschap van de meer recente cohorten eerste generatie ondernemers. Aangezien het hierbij nog steeds om een grote groep nieuwe ondernemers gaat, verdient deze de nodige aandacht en ondersteuning. 12

22 Tabel 7 Ontwikkeling van de overlevingskansen van startende ondernemers in de periode Percentage dat nog over is na Jaar Absoluut aantal starters* jaar 1993-starters. autochtoon e generatie e generatie starters. autochtoon e generatie e generatie starters. autochtoon e generatie e generatie starters. autochtoon e generatie e generatie starters. autochtoon e generatie e generatie starters. autochtoon e generatie e generatie Bron: Kamers van Koophandel en CBS; bewerking en analyse: ITS. * Onder starters zijn hier verstaan: ondernemers die een nieuw bedrijf opgericht hebben. 13

Startende ondernemers in Moerdijk 2005

Startende ondernemers in Moerdijk 2005 Startende ondernemers in Moerdijk 2005 I. Ontwikkeling startende ondernemers Aantal startende ondernemers licht gedaald In 2005 zijn in Moerdijk 136 personen een onderneming gestart 1. Dit zijn er 6 minder

Nadere informatie

In: Migrantenstudies (2007), 23(2), pp 76-98

In: Migrantenstudies (2007), 23(2), pp 76-98 Etnisch ondernemerschap in Nederland: ontwikkelingen en perspectieven Harry van den Tillaart* Inleiding Het is bijna 25 jaar geleden dat in Intermediair het artikel Op eigen kracht omhoog: etnisch ondernemerschap

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Factsheet Demografische ontwikkelingen

Factsheet Demografische ontwikkelingen Factsheet Demografische ontwikkelingen 1. Inleiding In deze factsheet van ACB Kenniscentrum aandacht voor de demografische ontwikkelingen in Nederland en in het bijzonder in de provincie Noord-Holland.

Nadere informatie

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Roelof Schellingerhout 024 3653500 r.schellingerhout@its.ru.nl 5 februari 2013 Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en

Nadere informatie

EIM onderdeel van Panteia

EIM onderdeel van Panteia EIM onderdeel van Panteia Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Onderzoek voor Bedrijf & Beleid Monitor nieuw ondernemerschap 2006 Zoetermeer, 30 januari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid dat a zorg onderwijs zekerheid t enschap rg welzijn obilit eit n beleids- Het ITSmaakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave CE

Nadere informatie

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van Kamer van Koophandel Nederland. Startersprofiel 2012. Datum uitgave. Januari 2013. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2012 van Datum uitgave Januari 2013 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 van 12 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Kerncijfers startende ondernemers... 4 2.1 Meer

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Rapport. van. Kamer v an Koophandel Nederland. Startersprofiel 2013. Datum uitgave Januari 2014. onderwerp Startende ondernemers in beeld

Rapport. van. Kamer v an Koophandel Nederland. Startersprofiel 2013. Datum uitgave Januari 2014. onderwerp Startende ondernemers in beeld Rapport Startersprofiel 2013 van Kamer van Koophandel Nederland Datum uitgave Januari 2014 onderwerp Startende ondernemers in beeld Pagina 1 v an 13 Inhoudsopgave 1 Samenvatting...3 2 Kerncijfers startende

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is de kern van de Integratiekaart?

Samenvatting. Wat is de kern van de Integratiekaart? Samenvatting Wat is de kern van de Integratiekaart? In 2004 is een begin gemaakt met de ontwikkeling van een Integratiekaart. De Integratiekaart is een project van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie

Nadere informatie

Meedoen door Werk. Dr. Bert de Vroom

Meedoen door Werk. Dr. Bert de Vroom Meedoen door Werk Dr. Bert de Vroom Naast werk in loondienst wordt het zelfstandig ondernemerschap als een kans gezien om via betaald werk aan de samenleving deel te nemen. Dat laatste geldt zeker voor

Nadere informatie

9. Werknemers en bedrijfstakken

9. Werknemers en bedrijfstakken 9. Werknemers en bedrijfstakken Niet-westerse allochtonen hebben minder vaak een baan als werknemer vergeleken met autochtonen. De positie van de tweede generatie is gunstiger dan die van de eerste generatie.

Nadere informatie

4. Kans op echtscheiding

4. Kans op echtscheiding 4. Kans op echtscheiding Niet-westerse allochtonen hebben een grotere kans op echtscheiding dan autochtonen. Tussen de verschillende groepen niet-westerse allochtonen bestaan in dit opzicht echter grote

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap

Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap Grote dynamiek in kleinschalig ondernemerschap J. Mevissen, L. Heuts en H. van Leenen SAMENVATTING Achtergrond van het onderzoek Het verschijnsel zelfstandige zonder personeel (zzp er) spreekt tot de verbeelding.

Nadere informatie

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid,

FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, FORUM Factsheet Jeugdwerkloosheid, @ FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, september 29 Samenvatting De werkloosheid onder de 1 tot 2 jarige Nederlanders is in het 2 e kwartaal van 29 met

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Wachtdagen

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

B.U.N. Boeddhistische Unie Nederland Vereniging van boeddhistische groeperingen in Nederland

B.U.N. Boeddhistische Unie Nederland Vereniging van boeddhistische groeperingen in Nederland Amsterdam, 24-11-2014 Boeddhisten in Nederland een inventarisatie Er zijn twee vragen die boeddhisten in Nederland al jaren bezig houden: 1. Wat is een boeddhist 2. Hoeveel boeddhisten zijn er in Nederland

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Fact sheet Overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam Groei overige niet-westerse allochtonen, 1992-2005 (procenten)

Fact sheet Overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam Groei overige niet-westerse allochtonen, 1992-2005 (procenten) Fact sheet nummer 2 februari 2006 Overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam Tussen 1992 en 2005 is de groep overige niet-westerse allochtonen in Amsterdam met maar liefst 86% toegenomen. Tot deze

Nadere informatie

Vakantiewerk in het mkb 2004

Vakantiewerk in het mkb 2004 Vakantiewerk in het mkb 2004 Koninklijke Vereniging MKB-Nederland Delft, 3 augustus 2004 Contactpersoon: dhr. drs. A. van Delft : 015 21 91 255, e-mail: delft@mkb.nl Copyright Koninklijke Vereniging MKB-Nederland,

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n)

monitor Marokkaanse Nederlanders in Maassluis bijlage(n) Raadsinformatiebrief (openbaar) gemeente Maassluis Aan de leden van de gemeenteraad in Maassluis Postbus 55 3140 AB Maassluis T 010-593 1931 E gemeente@maassluis.nl I www.maassluis.nl ons kenmerk 2010-4748

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins

M200916. Parttime van start. drs. A. Bruins M200916 Parttime van start drs. A. Bruins Zoetermeer, 24 september 2009 Parttime van start Van de startende ondernemers werkt een kleine meerderheid na de start fulltime in het bedrijf. Een op de vier

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht

Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Er is een nieuwe groep van jonge, zeer actieve veelplegers die steeds vaker met de politie in aanraking komt / foto: Pallieter de Boer. Nieuwe dadergroep vraagt aandacht Jongere veelplegers roeren zich

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden

De integratie van Antillianen in Nederland. Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Presentatie 9 juni: De Caribische demografie van het Koninkrijk der Nederlanden De integratie van Antillianen in Nederland Willem Huijnk - Wetenschappelijk onderzoeker

Nadere informatie

NULMETING WIJK IN BEDRIJF WESTFLANK

NULMETING WIJK IN BEDRIJF WESTFLANK NULMETING WIJK IN BEDRIJF WESTFLANK ii Nulmeting Wijk in Bedrijf Westflank Harry van den Tillaart Erna Bruin Fatih Canak November 2003 ITS Stichting Annifer iv Inhoud 0 Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Allochtonenprognose 2002 2050: bijna twee miljoen niet-westerse allochtonen in 2010

Allochtonenprognose 2002 2050: bijna twee miljoen niet-westerse allochtonen in 2010 Allochtonenprognose 22 25: bijna twee miljoen niet-westerse allochtonen in 21 Maarten Alders Volgens de nieuwe allochtonenprognose van het CBS neemt het aantal niet-westerse allochtonen toe van 1,6 miljoen

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

43. Interculturele Samenwerking binnen de Algemene Onderwijsbond

43. Interculturele Samenwerking binnen de Algemene Onderwijsbond 43. Interculturele Samenwerking binnen de Algemene Onderwijsbond Inhoud Inleiding Van OETC-groep naar allochtonengroep Antiracisme Onderwijs in allochtone levende talen Intercultureel onderwijs Wie kan

Nadere informatie

Cultuurparticipatie in Dordrecht.

Cultuurparticipatie in Dordrecht. Cultuurparticipatie in Dordrecht. Bas Hoeing CMV 2 09018387 Inhoudsopgave: Aanleiding Blz. 3 Het probleem Blz. 3 De opdrachtgever Blz. 3 Vraagstelling Blz. 4 Deelvragen Blz. 4 Aanpak Blz. 4 Definities

Nadere informatie

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste.

Zie De Graaf e.a. 2005 voor een uitgebreide onderzoeksverantwoording van het onderzoek Seks onder je 25ste. 6 Het is vies als twee jongens met elkaar vrijen Seksuele gezondheid van jonge allochtonen David Engelhard, Hanneke de Graaf, Jos Poelman, Bram Tuk Onderzoeksverantwoording De gemeten aspecten van de seksuele

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaten 0c het voortgezet et onderwijs in

Voortijdig schoolverlaten 0c het voortgezet et onderwijs in e088 Voortijdig schoolverlaten 0c olverlaten vanuit het voortgezet et onderwijs in Nederland en 21 gemeenten naar herkomstgroepering en geslacht Antilianen- Toelichting bij geleverde everde maatwerktabellen

Nadere informatie

De Tilburgse Integratiemonitor 2011. Analyse van beschikbare gegevens

De Tilburgse Integratiemonitor 2011. Analyse van beschikbare gegevens De Tilburgse Integratiemonitor 2011 Analyse van beschikbare gegevens Gemeente Tilburg Team Onderzoek & Informatie September 2011 De Tilburgse Integratiemonitor 2011 Team Onderzoek & Informatie 2 Samenvatting

Nadere informatie

Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO

Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO In opdracht van: DWI Projectnummer: 13010 Anne Huizer Laure Michon Clemens Wenneker Jeroen Slot Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal 300 Telefoon 020

Nadere informatie

Facts en figures Integratie etnische minderheden 2005

Facts en figures Integratie etnische minderheden 2005 Facts en figures Integratie etnische minderheden 2005 1. Demografische gegevens over etnische minderheden Per 1 januari 2005 telde de Nederlandse bevolking 3,1 miljoen (3.122.717) allochtonen. De omvang

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering

Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering Duurzaamheid uitstroom uit een Abw- en WW-uitkering verschillen tussen uitstroom naar Bedrijf en Loondienst Inspectie Werk en Inkomen (februari 2006) 1 Inhoud \ Managementsamenvatting 3 1 Inleiding 4 2

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

Opleidingsniveau stijgt

Opleidingsniveau stijgt Opleidingsniveau stijgt Grote doorstroom naar hogere niveaus Meer leerlingen vanuit vmbo naar havo Grote groep mbo ers naar het hbo 10 Jongens groeien gedurende hun onderwijsloopbaan Jongens na een diploma

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

Administratieve correcties in de bevolkingsstatistieken

Administratieve correcties in de bevolkingsstatistieken Maarten Alders en Han Nicolaas Het saldo van administratieve afvoeringen en opnemingen is doorgaans negatief. Dit saldo wordt vaak geïnterpreteerd als vertrek naar het buitenland. Het aandeel in het totale

Nadere informatie

BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers

BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers BergOp 4.1 Handleiding voor gebruikers Testversie 1 Praktikon B.V. Postbus 6909 6503 GK Nijmegen www.praktikon.nl tel. 024-3615480 praktikon@acsw.ru.nl fax. 024-3611152 www.bergop.info 2016 Praktikon B.V.

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 Lian Kösters, Paul den Boer en Bob Lodder* Inleiding In dit artikel wordt de arbeidsparticipatie in Nederland tussen 1970

Nadere informatie

Growth Capital Fund BV

Growth Capital Fund BV Growth Capital Fund BV Groei en ondernemen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Groeibedrijven vormen een belangrijke aanjager van de economie. Sommige bedrijven groeien spectaculair, anderen laten

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 De gemeenschap van mijn overgrootvader vormt een van oudste minderheidsgroepen

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Verlangd

Nadere informatie

Aan de leden van Provinciale Staten

Aan de leden van Provinciale Staten Aan de leden van Provinciale Staten Datum : 19 september 2007 Briefnummer : 2007-33.316/38/A.15, EZ Zaaknummer: 44942 Behandeld door : Punter M. Telefoonnummer : (050) 3164472 Antwoord op : Bijlage : Onderwerp

Nadere informatie

CULTURELE HERKOMST VAN CLIËNTEN IN DE GGZ EN VERSLAVINGSZORG

CULTURELE HERKOMST VAN CLIËNTEN IN DE GGZ EN VERSLAVINGSZORG CULTURELE HERKOMST VAN CLIËNTEN IN DE GGZ EN VERSLAVINGSZORG 1 Culturele herkomst van cliënten in de ggz en verslavingszorg Aantal cliënten in de GGZ naar land van herkomst Aantal cliënten in 2006 Aantal

Nadere informatie

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek.

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek. Markt starters Trendanalyse 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek Trendanalyse 2 1 Aantal starters door de jaren Starters per jaar 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1

Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Analyse van de instroom van allochtone studenten op de pabo 1 Inleiding Hoeveel en welke studenten (autochtoon/allochtoon) schrijven zich in voor de pabo (lerarenopleiding basisonderwijs) en blijven na

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

M200718. Overnemen vaak beter dan 'vers' starten. dr. J. Meijaard

M200718. Overnemen vaak beter dan 'vers' starten. dr. J. Meijaard M200718 Overnemen vaak beter dan 'vers' starten dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Overnemen vaak beter dan 'vers' starten Er lijkt veel te winnen met een betere match tussen potentiële kopers en

Nadere informatie

Projectboek 2. Verwerken van stukgoederen

Projectboek 2. Verwerken van stukgoederen Projectboek 2 Verwerken van stukgoederen Colofon Uitgeverij Auteurs Bijdragen beeld Vormgeving Pictogrammen Drukwerk : Uitgeverij Edu Actief b.v. : Stichting Platform afd. Transport & Logistiek Vmbo Marco

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Coaching van startende ondernemers

Coaching van startende ondernemers Coaching van startende ondernemers Onderzoek naar vorm, inhoud en kwaliteit van de coaching in de optiek van aanbieders en gebruikers Harry van den Tillaart Cees van Diemen John Warmerdam Jan Heijink Erik

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie

CBS-berichten: Arbeidsmigratie naar en uit Nederland

CBS-berichten: Arbeidsmigratie naar en uit Nederland André Corpeleijn* Inleiding Arbeidsmigratie is de laatste tien jaar weer in de belangstelling gekomen. De uitbreiding van de Europese Unie en de komst van Oost-Europese werknemers naar Nederland hebben

Nadere informatie

Introductie. Maak kennis met NGN

Introductie. Maak kennis met NGN Introductie NGN staat voor Next Generasian News en is het nieuwe online en offline platform voor de Aziatische jongeren in Nederland. NGN is een Nederlandstalige krant voor Aziatische jongeren van 15 t/m

Nadere informatie

handel en verkoop thema visuele presentatie

handel en verkoop thema visuele presentatie 4662_HV_WB_6_visueel_b 22-04-2005 15:15 Pagina 1 handel en verkoop thema visuele presentatie Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_6_visueel_b 22-04-2005 15:15 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Recreatief Frontoffice. GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel. Instructie-/werkboek

Recreatief Frontoffice. GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel. Instructie-/werkboek Recreatief Frontoffice GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel Instructie-/werkboek 1 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Auteur: Hans Veelers Redactie: Edu Actief

Nadere informatie

In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Ik Fiets. Aan het eind van dit document staat het campagnemateriaal.

In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Ik Fiets. Aan het eind van dit document staat het campagnemateriaal. Campagnevoorbeeld: Ik fiets Utrecht, 4 februari 2010 1 Inleiding In deze notitie is een korte beschrijving gegeven van de campagne Ik Fiets. Aan het eind van dit document staat het campagnemateriaal. 1.1

Nadere informatie

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Landelijke abortusregistratie 2011

Landelijke abortusregistratie 2011 Landelijke abortusregistratie 2011 Deze factsheet doet verslag van de abortuscijfers, gebaseerd op gegevens die zijn verzameld voor de Landelijke abortusregistratie (LAR). Als aanvulling hierop wordt ook

Nadere informatie

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven?

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven? Werving U wilt nieuwe vrijwilligers werven. Mensen die één keer aan een actie meedoen, mensen waar u af en toe een beroep op kunt doen, of mensen die voor langere tijd willen meewerken. U wilt hen in elk

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 Bevolkingstrends 2014 Allochtonen en geluk Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 1. Inleiding Economische welvaart draagt bij aan welzijn, maar ook niet-economische

Nadere informatie

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen

stad cijfers Inleiding Kerncijfers Werkgelegenheid Toename aantal banen Tabel 1: Banen en vestigingen stad cijfers Inleiding Deze aflevering van Stadcijfers presenteert de nieuwste informatie over de ontwikkeling van het aantal banen en het aantal vestigingen in de gemeente Groningen. Deze belangrijke

Nadere informatie

Artikelen. Overwerken in Nederland. Ingrid Beckers en Clemens Siermann

Artikelen. Overwerken in Nederland. Ingrid Beckers en Clemens Siermann Overwerken in Nederland Ingrid Beckers en Clemens Siermann In 4 werkte 37 procent de werknemers in Nederland regelmatig over. Bijna een derde het overwerk is onbetaald. Overwerk komt het meeste voor onder

Nadere informatie

maatschappelijke zorg

maatschappelijke zorg 105 10 106 Maatschappelijk zorg Bijstandsgerechtigden: daling van aantal bijstandsgerechtigden Het aantal bijstandsgerechtigden was op 1 januari 2003 lager dan op dezelfde datum het jaar ervoor. Het aantal

Nadere informatie

RAPPPORTAGE ONDERZOEK INBURGERAARS: Starters eerste helft 2013

RAPPPORTAGE ONDERZOEK INBURGERAARS: Starters eerste helft 2013 RAPPPORTAGE ONDERZOEK INBURGERAARS: Starters eerste helft 2013 22-05-2014 IN OPDRACHT VAN: Dienst Uitvoering Onderwijs UITGEVOERD DOOR: MWM2, Anuschka Sital 2 SAMENVATTING ACHTERGROND MWM2 heeft in opdracht

Nadere informatie