Haalbaarheidsonderzoek naar milieu- en kosteneffectiviteit van een energieweb met geothermie en hoge temperatuuropslag in Vierpolders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Haalbaarheidsonderzoek naar milieu- en kosteneffectiviteit van een energieweb met geothermie en hoge temperatuuropslag in Vierpolders"

Transcriptie

1 MEC-V Rottedijk 10a 2751 DJ Moerkapelle Tel : (0795) Haalbaarheidsonderzoek naar milieu- en kosteneffectiviteit van een energieweb met geothermie en hoge temperatuuropslag in Vierpolders Multi Energy Concept Vierpolders: fase 2b Versie 1.0 Datum: 10 juni 2009 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van MEC-V. No part of this publication may be reproduced in any form by print, photo print, microfilm or any other means without written permission of MEC-V.

2 Colofon Titel & ondertitel : Haalbaarheidsonderzoek naar milieu- en kosteneffectiviteit van een energieweb met hoge temperatuuropslag en of geothermie in Vierpolders Referentie, versie : mecv cm rapport fase 2b Datum : 10 juni 2009 Opdrachtgever : Provincie Zuid-Holland Project : Multi Energy Concept Vierpolders, fase 2b Auteurs : C. Moerman (Agrimaco) C.W. van der Zalm (V&SH) G. Zwarts (DLV glas & energie): bijlage I Contactpersoon MEC-V : T. Biemond Document historie ID/versie Bewerkt door Verzonden aan Datum Status Opmerking 0.1 C.W. van der Zalm Werkgroep MEC-V werkconcept C. Moerman 1.0 C.W. van der Zalm A. Bosma C. Moerman MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 2 / 38

3 Inhoudsopgave 1...Samenvatting Inleiding Uitvoering en resultaten Inleiding Inventarisatie en benadering deelnemende tuinbouwbedrijven Vraagprofielen van de bedrijven Analyse temperatuurbehoefte en web configuratie Berekenen van de nulsituatie Berekenen optimale inzet MEC-V concept Optimale configuratie Glaspark 4P Gevoeligheidsanalyse Consequenties van opschalen design MEC-V Kostenraming geobronnen en netwerken Discussie en conclusies Aanbevelingen Bijlagen A tot en met I in het bijlagenrapport MEC-V 2b MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 3 / 38

4 1 Samenvatting In opdracht van de Provincie Zuid-Holland wordt de haalbaarheid van het toepassen van geothermie en Hoge Temperatuur opslag (HTU), gekoppeld aan een energieweb (warmtenet en een net voor gasvormige CO 2 voorziening) voor de glastuinbouw in Vierpolders onderzocht. Het realiseren van een tuinbouw die minder afhankelijk is van fossiele energie past in het streven naar het verduurzamen van de economie van de Provincie Zuid-Holland. De opzet van het Multi Energy Concept is weergegeven in figuur 1.1. Dit rapport is één van de deelrapporten uit de fase van het haalbaarheidsonderzoek. In figuur 1.2 is schematisch de opzet van diverse deeltrajecten bij MEC-V aangegeven. Fase 2a en 2b zijn in afronding en fase 1 zal daarna worden afgesloten met het aanbod van een consortium om het haalbaarheidsonderzoek van MEC-V af te ronden en daar de helft van de kosten voor te dragen. Het uitvoeren van het geologisch haalbaarheidsonderzoek naar 90% zekerheid (fase 2c), ondermeer nodig voor de garantieregeling van LNV en EZ, wordt binnenkort gestart. Beoogd wordt dat na een verdere verdieping van het haalbaarheidsonderzoek (fase 2d) en het uitwerken van het businessplan, uiteindelijk de realisatie in 2011/2012 zal plaatsvinden. De voordelen van MEC-V zijn: overschakeling naar duurzame energie, zowel voor nieuwe als geheel of gedeeltelijk ook voor bestaande glastuinbouwbedrijven; minder of vrijwel geen afhankelijkheid van fossiele energiebronnen; grote bijdrage aan het voorkomen van emissie van fossiele CO₂; generieke toepasbaarheid, niet alleen voor nieuwe bedrijven maar ook bestaande bedrijven met ketels en of WKK worden duurzamer; warmteoverschot in de zomer van bestaande WKKbedrijven kan geoogst worden en via het warmteweb in de HTU opgeslagen worden voor benutting in de winter; WKK bedrijven kunnen in de winter de piek in warmtebehoefte dekken met warmte uit de geobron (bij benadering gaat het om ca 4 m 3 ketelgas per m 2 ); mogelijkheid tot een optimale voorziening van het gewas met CO₂ (ook voor de WKK bedrijven gedurende Off peak); aardgasbesparing bij bestaande ketelbedrijven (ca 8 m 3 /m 2 glas per jaar); verdere verduurzaming in de toekomst wordt eerder aantrekkelijk door reeds bestaand MEC-V warmte- en CO 2-web (bijvoorbeeld restwarmte uit industrie of vergisting). MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 4 / 38

5 Figuur 1.1: Schematische weergave MEC-V glastuinbouw WKK CO 2 leiding warmtenet WW WW HT warmteopslag geothermie Bij de uitwerking van het concept zijn ca. acht tuinbouwbedrijven betrokken die geïnteresseerd zijn in het concept. Met de energiecijfers van zes bedrijven uit Vierpolders is door DLV glas & energie gerekend aan het effect van MEC-V. Naast de gevestigde tuinders wordt in Vierpolders Glaspark 4P ontwikkeld met netto ca 24 ha glas. Deze zijn ook bij de scenario ontwikkeling betrokken. De door DLV, op basis van de input van MEC-V, berekende scenario s leveren ook bij de huidige lage gasprijs een positief rendement voor MEC-V. Bij stijging van de gasprijs richting 0,30/m 3 ontstaat een aanzienlijk financieel MEC-V voordeel. De grootste CO 2 efficiency is te behalen met het ontwikkelen van aardwarmtebedrijven die niet meer over een gasaansluiting beschikken. Scenario F, dat MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 5 / 38

6 FASE MEC-V fase 2b maximaal aardwarmte bedrijven bevat, komt met de laagste afschrijving per kg CO 2 reductie. Namelijk, bij een afschrijftermijn van 15 jaar, op 86 per kg per jaar (zie tabel 1.3). De levering van gasvormig CO 2 is van groot belang in het MEC-V concept. De contacten en mogelijkheden zullen met OCAP verder worden uitgediept. In tabel 1.1 is een prijzenmatrix gemaakt van energie- en CO 2 behoefte. Op basis van de bedrijfsgegevens die DLV glas&energie van geïnteresseerde bedrijven heeft bewerkt blijkt er bij een gasprijs van 0,30 per m 3 een gemidddeld voordeel voor MEC-V te onstaan van 3 per m 2. De samenvatting staat in tabel 1.2 welke gebaseerd is op gegevens uit het DLV rapport bijlage I. De tabel is ontstaan door de uitkomsten per bedrijf te delen door de betrokken teeltoppervlakte. Gelet op de grote investeringen en deels onzekerheden is subsidie nodig om te kunnen starten. De toepassing van diverse regelingen, zoals de in ontwikkeling zijnde regeling voor energiewebs van LNV, is een belangrijk aandachtspunt voor de vervolgfase. Figuur 1.2: 5 MEC-V en haar fasen in bedrijf 4 bouwen 3 businessplan 2 d def. haalbaarheid 2 c geo haalbaarheid 2 b gevoeligheidsanalyse 2 a verkenning warmteopslag 1 bijeenbrengen consortium week jaar MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 6 / 38

7 Tabel 1.1: Concept prijzenmatrix scenario F CO 2 versus m 3 25 m 3 /jr.m 2 30 m 3 /jr.m 2 35 m 3 /jr.m 2 40 m 3 /jr.m 2 10 kg/m 2.jaar 6,75 7,01 7,20 7,33 20 kg/m 2.jaar 7,29 7,55 7,74 7,87 30 kg/m 2.jaar 7,92 8,18 8,38 8,51 40 kg/m 2.jaar 8,56 8,82 9,01 9,14 * De voorbeelden met de concept tariefstructuur, die "vet" gedrukt zijn, zijn aan te treffen in bijlage E. Toelichting Concept prijzenmatrix in per m 2 per jaar voor energie en CO 2 (bij afschrijving in 20 jaar en 3% indexatie per jaar voor de operationele kosten) uitgaande van een MEC-V deelname door 38 ha aardwarmtebedrijven, 14 ha bestaande WKK bedrijven en 10 ha bestaande ketelbedrijven. Uitgangspunt is een aardwarmtekas met 35 o C retourtemperatuur; buffers bij en van tuinder als bij WKK; ca 1% van de warmtevraag wordt voorzien middels (olie) back up; exclusief klein elektra (ad 0,60/m 2.jr) en exclusief kapitaallasten ketel op olie. De nieuwe (volledige) aardwarmtebedrijven hebben 0,8 MW/ha warmtevraag capaciteit. Als voor klein elektra ca 80 kwh per m 2 ad 0,075/kWh bijgeteld wordt in tabel 1.1., dan is de correctie ca + 0,60/m 2.jr Tabel 1.2: Energiekosten in /m 2.jr per bedrijf zonder en met MEC-V en het daaruit resulterende MEC-V voordeel, inclusief klein elektra en exclusief invloed van CO 2 emissie reductie Prijzen/m 2.jaar per bedrijf zonder MEC V met MEC V verschil per m 2.jaar 1 14,06 11,39-2,68 *) 3 12,10 10,16-1, ,04 9,75-0, ,44 9,29-2,16 6 7,70 6,13-1, ,28 7,57-2,71 **) Glaspark 4P 15,15 8,70-6,46 ***) Totaal gemiddeld 12,31 9,15-3,16 *) niet te vergelijken i.v.m. elektra belichting **) niet te vergelijken i.v.m. vaste kosten WKK ***) benchmark ketelgas, vergelijk met ca 8,78 MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 7 / 38

8 Tabel 1.3: Investeringsramingen voor de MEC-V scenario s A en E met bijbehorende CO 2 reductie, zie ook tabel 3.5 in hoofdstuk 3.9 voor een verdere verklaring voor de overige scenario s. scenario A E bestaat uit: - geobron ondiep - geobron diep - HT opslag doublet 2 (2400 m) (2200 m) 1 (3100 m) 2 deelname (in ha kas) waarvan: 75,3 63,6-100% aardwarmtebedrijf garantiewarmte 30,2 39,2 - bestaand WKK bedrijf`iawa warmte 32,6 14,4 - bestaand ketelbedrijf iawa warmte 12,5 10,0 CO 2 reductie (via fossiel besparing) in kton/jaar 24,0 25,7 investeringsraming m 33,7 33,3 afschrijving gedurende 15 jaar in /ton CO 2 reductie per jaar 93,61 86,44 Toelichting Alle bedragen zijn onder voorbehoud verdere engineering (alle HTU voorzieningen zijn gebaseerd op de ondiepe variant op ca. 215 meter diepte). De investeringsraming voor scenario E is als bijlage D bijgevoegd (de 90% haalbaarheidsstudie voor de ondiepe en de diepe doubletten moet nog gemaakt worden). In variant E is een 100% deelname van aardwarmtebedrijven voorzien: qua nieuwbouw het volledige areaal van Glaspark 4P én de uitbreidingsplannen van twee bedrijven. Hierop zijn de tarieven voor warmte en CO 2 gebaseerd. In alle andere scenario's is een bijdrage op CO 2 effectiviteit nodig om de prijsstelling te kunnen blijven handhaven (met globaal dezelfde IRR) indien de omvang van deelname door de nieuwe en uitbreidende bedrijven in eerste instantie bij aanvang lager is. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 8 / 38

9 2 Inleiding De provincie Zuid-Holland heeft in het kader van haar ambities om te komen tot verduurzaming van haar economie in februari 2009 opdracht gegeven voor fase 1 van het Multi Energy Concept Vierpolders (MEC-V). Dit onderzoek -dat nog loopt- richt zich op het vormen van een consortium om de haalbaarheid te onderzoeken van een warmteweb met geothermie en hoge temperatuuropslag (HTU). De in dit rapport behandelde fase 2b richt zich op de milieu- en kosteneffectiviteit. Dit sluit aan op de rapportage van fase 2a, die ingaat op de inpassing van hoge temperatuur warmteopslag binnen het MEC-V concept in Vierpolders. MEC-V is het concept wat middels een combinatie van hoge temperatuuropslag en energieweb beoogt een situatie te realiseren waardoor duurzame energieconcepten voor een zo klein mogelijke groep glastuinbouwbedrijven, zowel nieuwe als bestaande, aantrekkelijk worden doordat ze: uitgerekend kunnen worden over een theoretische volcontinue bedrijfstijd; en niet meer tot het risico van een individueel tuinbouwbedrijf berekend hoeven te worden. Figuur 2.1: Opbouw van de aarde en de mogelijkheid tot ontrekken van warmte. Momenteel is fase 1 van MEC-V, waarin getracht wordt tot een consortium te komen, dat bereid is om minimaal 50% van het vervolg haalbaarheidsonderzoek voor haar rekening te nemen, nog in uitvoering. Fase 1 is beoogd voor de zomer 2009 afgerond te worden; de deelresultaten van fase 2a en 2b kunnen daartoe uitermate effectief ingezet worden om de consortiumvorming te bespoedigen. Inmiddels bestaat overeenstemming tussen vijf partijen om het geologisch onderzoek naar 90% zekerheid over de tot nu toe veronderstelde geothermische capaciteit, MEC-V fase 2c, in uitvoering te nemen. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 9 / 38

10 Het MEC-V concept wordt zo klein als mogelijk en zo groot als nodig op een praktijksituatie in de bestaande glastuinbouw in Vierpolders (Gemeente Brielle) ontwikkeld. Het concept dient uitgebreid te kunnen worden middels kralen rijgen (het aan elkaar groeien van kleine webs) tot de gehele glastuinbouw in Vierpolders en gekopieerd te kunnen worden naar andere glastuinbouwgebieden met een geschikte diepere ondergrond. Doelstelling Dit onderzoek beoogt inzicht te geven in het effect op kosten en milieu (besparing uitstoot van fossiele CO 2) bij toepassing van het MEC-V concept voor een concrete groep glastuinbouwbedrijven in Vierpolders. Dit voor tenminste vijf bestaande en of nieuwe bedrijven met totaal minimaal 30 ha glas. Bereiken doelstelling Figuur 2.2: Glastuinbouwgebied Vierpolders met aan de Noordzijde het Hartelkanaal vanwaar beoogd wordt om gasvormig CO 2 per pijpleiding aan te voeren. Voor het bereiken van de doelstelling zijn onderstaande activiteiten uitgevoerd. Deze worden uitgewerkt bij de bespreking van de resultaten in hoofdstuk 3: 1. het inventariseren van de glastuinbouwbedrijven in Vierpolders op hun potentiële geschiktheid voor het MEC-V concept op basis van areaal, gewas en opgesteld WKK-vermogen; 2. het individueel benaderen van de potentieel meest geschikte tuinders met de vraag om deel te nemen aan dit onderzoek, totdat minimaal 5 tuinders met in totaal minimaal 30 ha deelnemen aan dit onderzoek; 3. het verzamelen van de vraagprofielen van deze tuinders (warmte, elektra, CO 2), draaiuren van WKK en ketel en benodigde temperaturen en dit geheel integreren tot één vraagprofiel (i.v.m. het veronderstelde, al dan niet virtuele, warmte-, CO 2- en elektraweb van MEC-V); MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 10 / 38

11 4. analyse temperatuurbehoeften en eventueel daaruit voortvloeiende noodzaak tot meerdere netten; 5. het berekenen van de totale netto kosten en CO 2 emissie van de huidige situatie (nul-situatie); 6. berekenen van de optimale inzet van het MEC-V concept (HTU, warmte-, CO 2- en elektraweb mét aardwarmte) en de daaruit voortvloeiende netto kosten en CO 2 emissie en draaiuren van WKK, ketel en MEC-V componenten; 7. berekenen van de meerkosten als er additioneel op de optimale MEC-V inzet naar extra CO 2 emissie reductie wordt gestreefd; 8. berekenen van de optimale energieconfiguratie voor Glaspark 4P (de virtuele extra tuinder in de groep: 24 ha nieuw glas bij Vierpolders) met en zonder MEC-V en de daaruit voortvloeiende besparing (investering en jaarkosten) voor Glaspark 4P als gevolg van MEC-V; 9. gevoeligheidsanalyse van de uitkomst ten aanzien van de grootste risico s als energiemarkt, investeringen jaarkosten MEC-V, prijsvorming tuinbouwmarkt, enzovoort; 10. welke extra investeringen en kosten ontstaan er als het design voor MEC-V (5 tuinders, 30 ha) dusdanig moet zijn dat het in principe uitbreidbaar is voor heel Vierpolders, welke effecten kan een uitbreiding hebben op de CO 2 emissie reductie; en 11. naast het individuele intakegesprek met de tuinders zal ten minste een bijeenkomst worden gehouden met de betrokken tuinders om een optimale inpassing op de praktijk te krijgen. Bij de verdere rapportage van het onderzoek is in een aantal gevallen om praktische redenen van voornoemde volgorde afgeweken. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 11 / 38

12 3 Uitvoering en resultaten 3.1 Inleiding Gelet op de korte doorlooptijd zijn diverse activiteiten gelijktijdig gestart. Voor het doorrekenen van de energiegegevens van de deelnemende glastuinbouwbedrijven naar het MEC-V concept, is DLV Glas & Energie uit Naaldwijk (in dit rapport verder als DLV vermeld) ingeschakeld. De resultaten van de door DLV gemaakte analyse zijn in bijlage B opgenomen. Bij de bespreking van de resultaten is zo veel mogelijk de benadering uit de opdrachtbevestiging gehanteerd. Afkortigen en begrippen WKK Warmtekrachtkoppeling m 3 a.e kubieke meter standaard aardgas equivalenten. In de tekst m 3 gas. piekgas de hoogste behoefte op een WKK bedrijf aan aanvullend ketelgas tijdens de koudste periode COP Coëfficiënt Of Performance (kwh thermisch per benodigde kwh elektrisch voor o.a. de pompenergie) iawa if and when available (zonder capaciteitgarantie) HT of HTU Hoge Temperatuuropslag in de ondergrond ( m) prijzen in exclusief BTW 3.2 Inventarisatie en benadering deelnemende tuinbouwbedrijven Voor het doorrekenen van de energie gegevens zijn er begin mei zeven bedrijven bezocht. Deze bezoeken zijn middels korte gespreksverslagen met de ondernemers teruggekoppeld. Slechts één van de zeven bezochte ondernemers zag af van deelname. Voor de presentatie van het MEC-V concept is gebruik gemaakt van het leaflet MEC-V (bijlage B) en een beknopte PowerPoint presentatie (zie bijlage C). Beoogd is dat tenminste vijf bedrijven mee zouden doen aan het verkennende haalbaarheidsonderzoek. De deelnemers dienden hun energiegegevens beschikbaar te stellen om de uitwerking van het MEC-V concept te kunnen doorrekenen. Vanwege de korte termijn waarop vanuit de bedrijven en de energieleveranciers de energie-gegevens (uurwaarden van gas en elektra) moesten worden verkregen, is uiteindelijk met de cijfers van zes bedrijven gerekend. Hiermee is de onderzoekdoelstelling op dit punt royaal gerealiseerd. Voor de eerste aanname van het in te vullen MEC-V areaal is uitgegaan van het (nieuwe) aardwarmte areaal van ca 30 ha, aangevuld met ruim 30 ha WKKbedrijven en ca 12,5 ha ketelbedrijven. Hiermee komt het totaal op ongeveer 75 ha glas komt (zie tabel.3.1). MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 12 / 38

13 Tabel 3.1: Inventarisatie potentieel aanwezig areaal in hectaren glas in Vierpolders voor deelname aan MEC-V. Nieuwe areaal met warmte en CO 2 van MEC-V ha Uitbreiding 1 5,0 Uitbreiding en transitie 10,2 Glaspark 4P onbelichte groenten 1 6,0 Glaspark 4P onbelichte groenten 2 9,0 Potentiële deelname aardwarmte bedrijven 30,2 WKK-bedrijven inpassen WKK 1 6,0 WKK 2 3,0 WKK 3 6,0 WKK 3 4,1 WKK 4 5,0 WKK 5 8,1 WKK totaal nabij web 32,2 WKK 6 3,0 WKK 7 4,1 WKK 8 4,2 WKK op afstand van basis web 11,3 Inpassen ketelbedrijven Ketelbedrijven 5 à 2,5 ha 12,5 In te passen ketelbedrijven 12,5 Aanname maximaal areaal 74,9 De gekozen scenario s A tot en met F in de verdere hoofdstukken geven steeds aan welke oppervlakten glas het uitgangspunt zijn voor potentiële deelname. Scenario A sluit aan op de rapportage van MEC-V fase 2a. Scenario F is in cijfers het meest uitgewerkt en als base case gepresenteerd. 3.3 Vraagprofielen van de bedrijven In figuur 3.2 is schematisch de warmtevraag en de voorziening daarin vanuit geothermie en vanuit HTU weergegeven. In de grafiek is de groen getrokken lijn een globale weergave van alle bedrijven waaraan capaciteitsgarantie is gegeven (de ca. 30 ha aardwarmtebedrijven). De onderbroken roze lijn is de capaciteitsgarantie, die rechtstreeks uit de geothermie bronnen komt. Zolang de lijn totaal uit HT en geothermie boven de vraaglijn ligt, kan er tevens warmte geleverd worden aan bestaande WKK bedrijven en aan bestaande ketelbedrijven. Met de garantietoewijzing in capaciteit (MW/ha) dient voorzichtig te worden omgegaan omdat in mei de HT voorraad leeg kan raken. Alleen de bedrijven die volledig afhankelijk zijn van warmte uit aardwarmte krijgen dan ook capaciteitsgarantie. De andere bedrijven mogen iawa de warmte betrekken. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 13 / 38

14 Figuur 3.1: Schematische weergave van het netwerk MEC-V in de winterperiode, waarbij ook warmte wordt geleverd vanuit de Hoge Temperatuur opslag MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 14 / 38

15 Warmte oogsten voor HTU (zie figuur 3.3) Doordat bestaande en nieuwe WKK-teruglever bedrijven ca 80 peak uren (werkdagen van 7 23 uur) per week draaien, ontstaat er een overschot aan warmte in de zomerperiode die door een op te stellen warmtewisselaar bij die bedrijven geoogst kan worden. In principe kan in de zomerperiode naast rechtstreekse warmtelevering uit geobronnen aan aardwarmtebedrijven bij die configuratie van het net ook rechtstreeks geleverd worden aan bestaande ketelbedrijven. In figuur 3.3 (welke niet op schaal is omdat er een weekperiode getekend is) zijn dat de blauwe Off-peak uren. Doordat de warmte slechts met één aan- en één afvoerleiding geleverd en opgehaald gaat worden, is de periode dat er WKK warmteoverschot geoogst kan worden, beperkt tot de 80 peak uren per week. Dit zijn in de tekening de groene peak uren. De verdeling is gekozen om in het momentane WKK denken mee te gaan in 80 WKK-draaiuren (peak) per week, omdat dan de elektra terugleverprijs het hoogst is (plateau prijzen). In de weekbalans wordt (als de afnemers een voldoende grote buffer hebben) wel naar een optimalisatie voor de wekelijkse uren oogsten gezocht. Met deze optimalisatie wordt de flexibiliteit van bestaande WKK bedrijven verder vergroot en zal de levering aan bestaande ketelbedrijven nauwelijks onder druk komen te staan omdat er in de zomer een erg lage vraag aan warmte is. Deze optimalisatie houdt in dat er niet alleen maar geoogst kan worden in de peak uren, maar ook op andere momenten in de zomer dat het aantrekkelijk is om de WKK te laten draaien vanwege de hoge elektraprijzen en er toch een warmteoverschot is. Het overschot WKK-oogst (wat in de zomer van de WKK bedrijven niet direct aan de ketelbedrijven geleverd wordt) gaat naar de HTU (zie figuur 3.3 en 3.4). Hier wordt het bewaard tot het in de winter nodig is om de capaciteit aan te vullen voor bedrijven die alleen op aardwarmte draaien of voor ketelbedrijven. Het voordeel van dit systeem is dat de WKKoverschotwarmte, die nu zonder MEC-V s zomers verloren gaat, kan worden benut (met een bepaald rendement op opslag). Een bijkomend voordeel is dat de gemiddelde temperatuur waarmee de warmte de HTU in gaat, iets hoger is dan alleen de overschotten van de aardwarmte bronnen. De aan- en afvoerleidingen worden in de zomer dus meervoudig gebruikt (zowel voor het binnenhalen van WKK overschotwarmte als voor levering aan aardwarmtebedrijven en bestaande ketelbedrijven) waardoor de warmteverliezen relatief erg laag zijn. Om de warme leiding altijd warm te houden en de koude leiding altijd koud, wordt de pomprichting dus tussen off-peak en peak uren omgedraaid met een omkeerinrichting zoals gebruikelijk bij warmte/koude opslag. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 15 / 38

16 energie MEC-V fase 2b Figuur 3.2: Warmte levering uit HTU en Geothermie Levering HT (Hoog Temperatuuropslag) en Geothermie Totaal inhoud HT door overschot geothermie en wkk HT 'onttrekken' warmtevraag alle bedrijven (behalve 'bestaand ketelbedrijf') warmtelevering vanuit geothermie Totaal uit HT en geothermie januari februari maart april mei juni juli jaar augustus september oktober november december Toelichting Schematisch model voor warmtevraag en -levering uit geothermie en hoge temperatuur opslag in één figuur. In de winterperiode met meer vraag levert HTU een aanvulling op de geobron. De HTU wordt in de zomer gevuld vanuit het verschil tussen de paars onderbroken lijn en de groene lijn (deze laatst geeft de vraag naar warmte weer). In het rapport MEC-V fase 2a, wordt in paragraaf 6.4 de warmte opslag in en levering uit de bodem behandeld. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 16 / 38

17 Figuur 3.3: Model weergave WKK bedrijf en HTU. glastuinbouw voor de dagelijkse omkeer van de stromingsrichting nog kan worden gewijzigd in een bredere periode waardoor de flexibiliteit van de WKK tuinders toe kan nemen. Dat zal uiteraard in balans moeten zijn met het energie evenwicht op jaarbasis van de HT. WKK TSA Ketel HT warmteopslag warmte laden en leveren teruglevering elektriciteit Voorkomen dient te worden dat overschotten eerst naar de HTU gaan en vervolgens direct (na warmte- en pompverlies) gebruikt worden, omdat daarmee de duurzaamheidpercentages verminderen. Er dient een ontwerp gemaakt te worden waarbij de weekbalans (via de buffer bij de tuinder) en de jaarbalans (via HTU) in evenwicht is. Op verzoek van de geïnteresseerde tuinders zal nog worden bekeken of tijdens peak uren de bandbreedte 3.4 Analyse temperatuurbehoefte en web configuratie Ten behoeve van de warmteoverdracht en veilige werking van de capaciteiten van de bronnen naar de afnemers, zal met gescheiden systemen (geothermie, HTU, warmteweb en tuinbouwbedrijven) gewerkt worden. Hierbij wordt warmte uitgewisseld via warmtewisselaars. Het water uit het leidingnet van het warmteweb zal dan niet het systeem van de individuele afnemer kunnen vervuilen. Het zeer corrosieve diepe grondwater uit de geothermie of de HT bron zal daardoor ook niet in het warmtedistributienet kunnen komen. Naast het genoemde voordeel is er ook een nadeel, namelijk dat de capaciteiten zullen dalen door de dtrange (delta Temperatuur = Temperatuur aanvoer Temperatuur afvoer) bij de warmtewisselaars. Echter, aangezien een gescheiden systeem state of the art is in Nederland, zal hier bij de ramingen vooralsnog ook voor gekozen worden. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 17 / 38

18 Figuur 3.4: Energiehuishouding glastuinbouw gedurende de zomerperiode Toelichting Model weergave (niet op schaal) van één week in de zomerperiode van het oogsten van warmte van WKK bedrijven. De kleur groen geeft de peak uren weer en blauw is off-peak. Er is een periode van 8 dagen weergegeven met 5 dagen peak vervolgens 2 dagen (weekend) off-peak en gevolgd door maandag. In de zomerperiode is er een overschot op de geselecteerde geothermie bronnen. Dit overschot kan of rechtstreeks geleverd worden naar bestaande ketelbedrijven of naar de Hoge Temperatuur (HT) opslag. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 18 / 38

19 Dan ontstaat het volgende overzicht van temperatuurtrajecten (zie ook bijlage A) welk minimaal kunnen worden gegarandeerd: uit ondiepe geothermie bronnen ºC. In de MEC-V rapportage fase 2a wordt ook een optie voor een hogere temperatuur uit diepere geothermie aan de orde gesteld, welke in dit rapport in scenario F verder is uitgewerkt; verlies bij warmtewisselaars 2 ºC (één keer bij geothermie bronnen, één keer bij HTU en één keer bij overdracht aan afnemers); levering in zomer bij afnemers ca. 66 ºC; levering in winter bij afnemers ca ºC (door menging aardwarmte doublet met aanvoer van lagere temperatuur uit HTU); voor het temperatuurregime van de opslagbronnen verwijzen we naar de rapportage fase 2a van het MEC-V concept; een nieuw aardwarmtebedrijf zal werken met een retourtemperatuur uit de kas van 35 ºC en zal daarop zijn warmtewisselend oppervlak en pompsysteem aan moeten passen. Bij deze lagere retourtemperatuur wordt meer warmte uit dezelfde hoeveelheid water geoogst, waarmee de capaciteit van de bron en het web toenemen; bij bestaande WKK bedrijven en bestaande ketelbedrijven zal iawa warmte geleverd worden met een temperatuur welke inpasbaar is achter de mengpomp van de kasinstallatie. Aangezien deze bedrijven in de winter voldoende eigen warmte met een hoge temperatuur kunnen bijmengen, worden daarbij geen problemen verwacht. Dit zal in een detailengineering wel verder uitgewerkt moeten worden; en de temperatuur die geoogst zal worden van de zomeroverschotten van de bestaande WKK bedrijven, zal ca. 96+ ºC zijn en in de peak uren worden binnengehaald met dezelfde leiding als die gebruikt wordt om in de Off-peak uren aan bestaande ketelbedrijven en nieuwe aardwarmtebedrijven te leveren. Bij de aan MEC-V deelnemende bestaande WKK bedrijven zal in de zomerperiode met een omkeerinrichting van de aanvoer- en retourleiding moeten worden gewerkt. De energiebalans per dag zal nog een controlepunt moeten zijn in de verdere haalbaarheidsstudie. De deelnemers hebben namelijk aangegeven prijs te stellen op een breder tijdvenster dan alleen de peak uren waarin zij eventuele warmteoverschotten van de WKK kunnen leveren aan MEC-V, teneinde de bestaande WKK installatie maximaal te optimaliseren. Voor een verdere beschrijving van het concept temperatuur ontwerp wordt verwezen naar bijlage A. Bovenstaande temperatuuranalyse is gemaakt voor scenario A met twee ondiepe geothermie bronnen. Als ook de diepere (hetere) geothermiebron wordt gekozen dan worden alle temperaturen en de dt range aanmerkelijk hoger. Dit is in bijlage F (warmte netontwerp) gekozen als uitgangspunt voor de bepaling MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 19 / 38

20 van de concept diameter. Voor de temperatuuranalyse in het web en naar de afnemers welke bij scenario F behoren kan bijlage H gelezen worden Warmte Aflever Stations en temperatuuranalyse. Netontwerp (zie figuur 3.5) Bij de tracétekening in figuur 3.5 is de potentie van het aantal en de omvang van aardwarmtebedrijven aangegeven. Ook de plaats van de mogelijke pomplocatie is aangegeven. In het MEC-V rapport fase 2a is de berekening toegevoegd. De energie efficiency voor levering en oogsten van warmte in het aan- en afvoer leidingnet is voorzichtig geraamd op een COP van 80. De voorlopige omvang van het aardwarmteareaal, voor de berekeningen van diameters van de leidingen, is gesteld op 30,2 ha. Er is ook een controle gedaan op de oogstcapaciteit in de peak uren bij de bestaande WKK bedrijven. De diameterkeuze voor de wintersituatie is leidend voor het ramingontwerp. Er dient nog wel een controle gedaan te worden op de diameterkeuze nadat het aantal en de vraag van de deelnemende afnemers bekend is. De diameterberekeningen voor scenario A zijn opgenomen in het MEC-V rapport fase 2a. In de onderzoeksopdracht voor deze rapportage is de vraag gesteld om de temperatuurbehoeften te analyseren en de eventueel daaruit voortvloeiende noodzaak tot meerdere netten. Na de weergegeven analyse van de temperatuurbehoefte en de web configuratie in dit hoofdstuk en na de weergave van het netontwerp in figuur 3.5 kan geconstateerd worden dat één net, bestaande uit aanvoer- en afvoerleiding, voor warmte voldoende kan zijn. In de zomer zal er dan wel met een omkeerinrichting gewerkt gaan worden zodat op uren dat er bij bestaande WKK bedrijven elektra teruggeleverd wordt, de warmte geoogst kan worden met de warmtewisselaar. En op uren dat er geen elektra teruggeleverd wordt, zal met hetzelfde warmtenet de vervangingswarmte van ketelgas aan bestaande ketelbedrijven of aan de weekbuffers van bestaande WKK bedrijven plaatsvinden. Bij de uitgangspunten die in dit rapport beschreven zijn en van bijlagen voorzien zijn (bijlage A, F en H) mag geconcludeerd worden dat het netontwerp met een enkelvoudige aan- en afvoerleiding voor warmte voldoende is. Dit indien de pomplocatie in relatie met de geothermie bronnen en de HTU op de juiste plaats gesitueerd kan worden. De gekozen pomplocatie is in figuur 3.5 weergegeven. 3.5 Berekenen van de nulsituatie Bij het berekenen van de nulsituatie is een bepaalde tariefstructuur aangenomen voor de kosten van capaciteit, warmte en CO₂. MEC-V, sustainable and future-proof Pag. 20 / 38

Haalbaarheidsonderzoek. Energie Concept- Vierpolders. Samenvatting en factsheet

Haalbaarheidsonderzoek. Energie Concept- Vierpolders. Samenvatting en factsheet Haalbaarheidsonderzoek Multi Energie Concept- Vierpolders Samenvatting en factsheet MEC-V fase 2d hoofdrapport. (maart 2010) MEC-V Haalbaarheidsonderzoek Multi Energie Concept- Vierpolders Samenvatting

Nadere informatie

Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven

Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven 05/05/2015 Haalbaarheid van een collectieve energie + CO2 voorziening voor glastuinbouwbedrijven Dries Vos, Mathias Coomans Inhoud 1. Inleiding 2. Aannames 3. Collectieve stookplaats met als warmteproductie:

Nadere informatie

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen

Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Innovatie Netwerk Energie Systemen glastuinbouw Oost Brabant (INES) Aardwarmte, WKK en CO 2 10 januari 2013, Peter Vermeulen Programma Kosten doublet Warmte aardwarmte berekening Warmtebalans aardwarmte

Nadere informatie

Haalbaarheidsonderzoek. Energie Concept- Vierpolders. MEC-V fase 2d hoofdrapport. (maart 2010)

Haalbaarheidsonderzoek. Energie Concept- Vierpolders. MEC-V fase 2d hoofdrapport. (maart 2010) Haalbaarheidsonderzoek Multi Energie Concept- Vierpolders MEC-V fase 2d hoofdrapport. (maart 2010) MEC-V Haalbaarheidsonderzoek Multi Energie Concept- Vierpolders MEC-V fase 2d hoofdrapport. (maart 2010)

Nadere informatie

Smart Energy Mix. Victor van Heekeren Platform Geothermie

Smart Energy Mix. Victor van Heekeren Platform Geothermie Smart Energy Mix Victor van Heekeren Platform Geothermie Inhoud 1. Hoe ziet het er uit (globale contouren) 2. Vragen 3. Profiel/introductie Platform Geothermie 4. Blockers & Drivers, het krachtenveld 5.

Nadere informatie

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Programma Kas als Energiebron Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Inhoud Kenmerken glastuinbouw Introductie Programma Kas als Energiebron

Nadere informatie

Factsheet Diepe Geothermie

Factsheet Diepe Geothermie Energiesymposium, 16 oktober 2009, Den Haag s.hagedoorn@ecofys.com Factsheet Diepe Geothermie Algemene kenmerken diepe geothermie Geothermie (of aardwarmte) maakt gebruik van de temperatuurtoename met

Nadere informatie

WKK in Het Nieuwe Telen. Een analyse van de rentabiliteit

WKK in Het Nieuwe Telen. Een analyse van de rentabiliteit WKK in Het Nieuwe Telen Een analyse van de rentabiliteit Februari 2010 Uitgevoerd door: In opdracht van: WKK in Het Nieuwe Telen Een analyse van de rentabiliteit Januari 2010 Uitgevoerd door: In opdracht

Nadere informatie

Aardwarmte voor de tuinbouw in gemeente Lingewaard

Aardwarmte voor de tuinbouw in gemeente Lingewaard Aardwarmte voor de tuinbouw in gemeente Lingewaard Eerste uitwerking van een mogelijke aanpak (concept) Greenport Arnhem-Nijmegen 1. Inleiding Het gebruik en de productie van warmte en elektriciteit is

Nadere informatie

Ondiepe Geothermie. Index

Ondiepe Geothermie. Index Ondiepe Geothermie Kansen voor Ondiepe Geothermie voor de glastuinbouw Index Ondiepe Geothermie 1. Klankbordgroep welkom 2. Doelstellingen en conclusies 3. 4. 5. Systeemintegratie & potentieel - Behoeftegedreven

Nadere informatie

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Referentienummer Datum Kenmerk 336723.01.N001 1 september 2014 336723 Betreft Indicatieve berekening exploitatie warmtenet Westland 1 Inleiding Om een globale

Nadere informatie

Waarom mannen van Mars komen en vrouwen van Venus

Waarom mannen van Mars komen en vrouwen van Venus Waarom mannen van Mars komen en vrouwen van Venus Korte termijn winstgerichtheid en lange termijn duurzaamheid huwen moeizaam. Datum: 1 november 2012 Locatie: Van: Voor: Kenmerk: Wierickerschans Teun Biemond

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Realisatie van de projectorganisatie voor het MEC-V haalbaarheidsonderzoek

Realisatie van de projectorganisatie voor het MEC-V haalbaarheidsonderzoek MEC-V Realisatie van de projectorganisatie voor het MEC-V haalbaarheidsonderzoek Rottedijk 10a 2751 DJ Moerkapelle Tel : (0795) 933 882 E-mail : mec-v@agrimaco.nl Multi Energy Concept - Vierpolders: fase

Nadere informatie

Energievisie Glastuinbouw Bergerden/Huissen - Angeren

Energievisie Glastuinbouw Bergerden/Huissen - Angeren QuickTime en een -decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. Energievisie Glastuinbouw Bergerden/Huissen - Angeren Opdrachtgever: Provincie Gelderland & Gemeente Lingewaard Adviesbureau:

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

MEC-V. Haalbaarheidsonderzoek warmteopslag glastuinbouw Vierpolders, MEC-V fase 2a

MEC-V. Haalbaarheidsonderzoek warmteopslag glastuinbouw Vierpolders, MEC-V fase 2a MEC-V Haalbaarheidsonderzoek warmteopslag glastuinbouw Vierpolders, MEC-V fase 2a Rottedijk 10a 2751 DJ Moerkapelle Tel : (0795) 933 882 E-mail : mec-v@agrimaco.nl Datum: 27 mei 2009 Printdatum: 28 mei

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties

Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties Toelichting Aanvraag subsidie Marktintroductie energie-innovaties Waarom deze toelichting? Deze toelichting hoort bij het digitale aanvraagformulier 'Subsidie voor Marktintroductie energie-innovaties 2010'.

Nadere informatie

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit

DE RYCK Klima. 1 kw primaire energie 2,25 kw warmte. ŋ verlies op motor 10% netto vermogen op WP 34% geeft warmte afvoer verwarmingscircuit DE RYCK Klima LUWAGAM : pomp lucht-water aangedreven met gasmotor PAUL DE RYCK Werking op laag niveau (buitenlucht min. 0 C) omzetten naar warmte op hoog niveau (buiswater max. 50 C) Serreverwarming buis

Nadere informatie

Pilot Glastuinbouw. Hogetemperatuuropslag voor de Glastuinbouw. betreft. versie. datum. opdrachtgever. adviseur project 11-0022

Pilot Glastuinbouw. Hogetemperatuuropslag voor de Glastuinbouw. betreft. versie. datum. opdrachtgever. adviseur project 11-0022 Pilot Glastuinbouw Hogetemperatuuropslag voor de Glastuinbouw betreft Fase 1: Aquifers: de stand van zaken Fase 2: Hoge temperatuuropslag Glastuinbouw Fase 3: Analyse landelijk potentieel HTO Glastuinbouw

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V.

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie d.m.v. HT-warmtepompen Case A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Aan bod komen: Situatie omschrijving case vleesbedrijf

Nadere informatie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie

Champignon kwekerij t Voske. Klimaatneutraal door Duurzame energie Champignon kwekerij t Voske Klimaatneutraal door Duurzame energie Jan Gielen Manager / Specialist Klimaat & Energie DLV Plant MUSHROOMS E-mail: j.gielen@dlvplant.nl 1 Onderwerpen Schone en Zuinige Paddenstoelensektor:

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Programma Kas als Energiebron

Programma Kas als Energiebron Programma Kas als Energiebron Co-innovatie in de glastuinbouw KIVI NIRIA jaarcongres 2010 Ir. P. Jan Smits 6 oktober 2010 Inhoud Introductie Kengetallen en energietransitie Convenant Schone en Zuinige

Nadere informatie

Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie. EGS in Europa en een case studie

Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie. EGS in Europa en een case studie Diepe geothermie Nationaal Onderzoek Programma Geothermie (NOPG) Breed inzetbare goedkope duurzame energie EGS in Europa en een case studie Het Soultz project is een uitgebreid onderzoeksproject Soultz-sous-Forêts

Nadere informatie

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Warmtenetten Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Agenda Wat is een warmtenet Technologie Projecten Regulering Rol Eandis 2 2015 Studiedag Energik - Warmtenetten 1 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

De financiering van geothermie in de glastuinbouw

De financiering van geothermie in de glastuinbouw De financiering van geothermie in de glastuinbouw Rabobank en Geothermie Anneke Postma Sectormanager Tuinbouw, Rabobank Nederland Inhoud presentatie Deel 1: Deel 2: Deel 3: Deel 4: Deel 5: Deel 6: Rabobank

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders Zeeland Seaports

Algemene Vergadering van Aandeelhouders Zeeland Seaports Algemene Vergadering van Aandeelhouders Zeeland Seaports datum vergadering: 19 december 2014 agendapunt: datum stuk: onderwerp: vennootschapslening ZSP aan WarmCO2 Inleiding Begin 2013 was de continuïteit

Nadere informatie

Duurzaam produceren, Duurzaam consumeren

Duurzaam produceren, Duurzaam consumeren Agrarisch Platform Zuid-Holland Duurzaam produceren, Duurzaam consumeren Duurzaam produceren. Uitdaging en kans! Politiek Café van het CDAV Zuid-Holland Datum: 17 maart 2010 Locatie: Van: Voor: Kenmerk:

Nadere informatie

Onderzoek Offerte. Voorbeeld Hotel

Onderzoek Offerte. Voorbeeld Hotel Onderzoek Offerte Voorbeeld Hotel AdvaVolt B.V. Telefoon: 06 31 96 17 40 Weegschaalstraat 3 Email: info@advavolt.com 5632 CW Eindhoven, Netherlands Website: www.advavolt.com Postbus 4122 KvK: 17067671

Nadere informatie

Optimaal gebruik van CO 2

Optimaal gebruik van CO 2 Optimaal gebruik van CO 2 Energiek2020 Event, 17 maart 2011 Anja Dieleman Wageningen UR Glastuinbouw Onderwerpen Trends CO 2 balans van de kas Effecten van CO 2 op groei Fysiologisch effect van CO 2 :

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006

WKK in de glastuinbouw samen sterk. Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw samen sterk Mechelse Veiling 23 mei 2006 WKK in de glastuinbouw Welkom R. Libotte - Fiburo WKK Ideaal voor glastuinbouw H.Marien - GlasReg Deutz-Concept Pauze WKK en milieu Voordelen:

Nadere informatie

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010 Warmtelevering Dordtse Kil Kyck over den Dyck 1 juli 2010 Agenda 15:30 Welkom door Roosmarijn Sweers (gemeente Dordrecht) 15:35 Stand van zaken waar staan we nu? (Marc van der Steen Provincie Zuid-Holland)

Nadere informatie

High Level Business Case Energiecoöperatie

High Level Business Case Energiecoöperatie High Level Business Case Energiecoöperatie DE Ramplaan (Haarlem) Het project: een haalbaarheidsstudie Energie- en klimaatneutraliteit in bestaande woonwijk is technisch haalbaar en financieel haalbaar

Nadere informatie

Energie aspecten EPT en SiB

Energie aspecten EPT en SiB 26 Februari 2015 Energie aspecten EPT en SiB Jan Gielen DLV Plant MUSHROOMS j.gielen@dlvplant.nl 1 Energiebesparende opties EPT en SiB EPT www.energiekepaddenstoelentelers.nl Houtkachel Zonnepanelen WKO

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Het project is een initiatief van de volgende zes partijen. Deze zes partners participeren op gelijkwaardige basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Den Haag VOF die de realisatie en exploitatie van

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

CO2 uit andere bronnen

CO2 uit andere bronnen CO2 uit andere bronnen InnovatieNetwerk Energie Systemen Datum: 29 november 2012 Naam: Sander Peeters, Energy Matters 1 Inhoud 1. CO2 bronnen 2. CO2 kwaliteit 3. Techniek & projecten 4. Productie-, Opslag-

Nadere informatie

Introductie HoSt B.V.

Introductie HoSt B.V. HR Hout WKK (Vink Sion) voor glastuinbouw en stadverwarming door HoSt Imtech Vonk vof door H. Klein Teeselink info@host.nl Introductie HoSt B.V. Inhoud: Waarom biomassa WKK, belang van warmte? Wie zijn

Nadere informatie

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Deze lezing wordt u aangeboden door Introductie Strukton STRUKTON GROEP Strukton Rail Strukton

Nadere informatie

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse

Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas. Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Bijeenkomst CO 2 en Venlow Energy Kas Venlow Energy kas 2 juli 2012 Frank Kempkes, Jan Janse Ons energiegebruik (warmte) Redenen om warmte in de kas te brengen 1. Setpoint verwarmen handhaven 2. Gewas

Nadere informatie

ECN-RX--05-116 MICRO-WARMTEKRACHT: Hoe magisch is de Toverketel? G.J. Ruijg. ECN colloquium 2 mei 2005

ECN-RX--05-116 MICRO-WARMTEKRACHT: Hoe magisch is de Toverketel? G.J. Ruijg. ECN colloquium 2 mei 2005 ECN-RX--05-116 MICRO-WARMTEKRACHT: Hoe magisch is de Toverketel? G.J. Ruijg ECN colloquium 2 mei 2005 MEI 2005 Micro-Warmtekracht: Hoe magisch is de Toverketel? ECN colloquium 2 mei 2005 Gerrit Jan Ruijg

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

PVT-systeem Coöperatieve Vereniging Esonstad U.A.

PVT-systeem Coöperatieve Vereniging Esonstad U.A. PVT-systeem Coöperatieve Vereniging Esonstad U.A. Projectnummer : Status document: Versie document: In opdracht van: Datum laatste wijziging: Laatste wijziging door: Auteur: Telefoonnummer: 01102 Definitief

Nadere informatie

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1 Welkom StepUp 8 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds leidingsysteem dat warm water transporteert Koppelt plaatsen met een warmteoverschot ( warmtebron of restwarmte ) aan plaatsen met een warmtevraag ( verwarming,

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

Verlichtingsscan. Gemeente Koggenland. Juli 2012. Pagina 1 van 16

Verlichtingsscan. Gemeente Koggenland. Juli 2012. Pagina 1 van 16 Verlichtingsscan Gemeente Koggenland Juli 2012 Pagina 1 van 16 Opdrachtgever opdrachtgever : Gemeente Koggenland contactpersoon : Dhr. R. Gotjé Opdrachtnemer opdrachtnemer : Ziut Advies B.V. contactpersoon

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

15/06/2012. 15/06/2012 Geothermie in Limburg: enkele geologische aspecten Matsen Broothaers WAT IS GEOTHERMIE? 15/06/2012 2 2012, VITO NV

15/06/2012. 15/06/2012 Geothermie in Limburg: enkele geologische aspecten Matsen Broothaers WAT IS GEOTHERMIE? 15/06/2012 2 2012, VITO NV 15/06/2012 Geothermie in Limburg: enkele geologische aspecten Matsen Broothaers WAT IS GEOTHERMIE? 15/06/2012 2 1 WAT IS GEOTHERMIE?» Warmte uit de kern van de Aarde» neemt toe met de diepte» Radioactief

Nadere informatie

Korte analyse van de mogelijkheden voor het Agro & Food Cluster West-Brabant

Korte analyse van de mogelijkheden voor het Agro & Food Cluster West-Brabant reductie warmteopties glastuinbouw Korte analyse van de mogelijkheden voor het Agro & Food Cluster West-Brabant Notitie Delft, november 2009 Opgesteld door: B.L. (Benno) Schepers A. (Ab) de Buck 1 November

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

uitbreiding warmtenet Alkmaar Algemene Vergadering directie en raad van commissarissen Datum: 6 november 2015

uitbreiding warmtenet Alkmaar Algemene Vergadering directie en raad van commissarissen Datum: 6 november 2015 6. Uitbreiding warmtenet Alkmaar Aan: Van: Betreft: Algemene Vergadering directie en raad van commissarissen uitbreiding warmtenet Alkmaar Datum: 6 november 2015 Bijlage: toelichting investeringsvoorstel

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Referenties warmtenetten

Referenties warmtenetten Referenties warmtenetten Warmtenetten Twente Ontwikkeling visie op regionale potentie verduurzaming warmtenet en nieuwe samenwerkingsvormen: Warmtenet Essent in Enschede Gemeentelijke warmtenet Hengelo

Nadere informatie

Eindverantwoording Procescoördinatie aardwarmte project Tuinbouwgebied Koekoekspolder, IJsselmuiden

Eindverantwoording Procescoördinatie aardwarmte project Tuinbouwgebied Koekoekspolder, IJsselmuiden Eindverantwoording Procescoördinatie aardwarmte project Tuinbouwgebied Koekoekspolder, IJsselmuiden Periode: april 2009 tot januari 2010 Opgesteld door: Ir. R. Vorage rvorage@projectenltonoord.nl 06-53431301

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

CO2-prestatieladder Periodieke voortgangsrapportage 1e helft 2014

CO2-prestatieladder Periodieke voortgangsrapportage 1e helft 2014 CO2-prestatieladder Periodieke voortgangsrapportage 1e helft 2014 Verheij Infra b.v. Prisma 89 3364 DJ Sliedrecht Tel : 0184-433095 Getekend: Email Site : info@verheijsliedrecht.nl : www.verheijsliedrecht.nl

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 026 Reductie CO 2 -emissies Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF CAPACITEITSPLAN ELEKTRICITEIT 2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF Inhoudsopgave: Inleiding 3 Toelichting op het Capaciteitsplan 4 1.1 Algemeen 4 1.2 Opbouw van het net 4 1.3 Invullen

Nadere informatie

Inventarisatie Thermische wateropslagsystemen

Inventarisatie Thermische wateropslagsystemen Inventarisatie Thermische wateropslagsystemen Arjan van Steekelenburg Wouter Hoogervorst Arjan van Antwerpen (DLV glas en energie) Dit project is gefinancierd door: Inleiding Aanleiding : In het kader

Nadere informatie

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den Wijngaart Rob Folkert 1 Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA Energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper en terugverdientijden Niek Tramper en terugverdientijden Zonneboiler geeft warm tapwater Zonnepanelen geven elektriciteit Warmtepomp geeft verwarming Pelletkachel geeft verwarming Zonneboiler Uitgangspunt:

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

De doelstelling van het project Duurzame Energie Noordoostpolder (DE NOP) is de duurzame

De doelstelling van het project Duurzame Energie Noordoostpolder (DE NOP) is de duurzame Nieuwsbrief Duurzame Energie in de Noordoostpolder (DE NOP) Duurzaamheid voor de glastuinbouwgebieden Luttelgeest en Ens In deze nieuwsbrief brengen wij u op de hoogte van de resultaten uit het project

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Biomassa WKK in de glastuinbouw

Biomassa WKK in de glastuinbouw Management samenvatting Biomassa WKK in de glastuinbouw Evaluatie van transitieroutes Februari 2005 Auteurs Opdrachtgevers : Ir. Joep Coenen, Cogen Projects Ir. Stijn Schlatmann, Cogen Projects : Productschap

Nadere informatie

Eindexamen vwo m&o 2012 - I

Eindexamen vwo m&o 2012 - I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 5. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Projectontwikkelaar Bouwfonds ontwikkelt, bouwt en verkoopt het appartementencomplex

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol. Datum: dd-mm-jj BUSINESS CASE: Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum: LET OP: De bedragen in deze business case zijn schattingen op grond van de nu beschikbare kennis en feiten.

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Match van vraag en aanbod

Match van vraag en aanbod Match van vraag en aanbod Globale verkenning van oplossingen, kosten en markt (bijgewerkte versie) Denktank Structurele veranderingen Energiemarkt, maart 2014 Frans Rooijers, Bettina Kampman Groei fluctuerend

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie