REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK"

Transcriptie

1 - - REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK De uitvering van een systeem vr de pvang, de pslag en de distributie van regenwater vr beheften die geen drinkwaterkwaliteit vereisen (spreien van de tuin, schnmaak, spelwater vr de tiletten, wasmachine) PRINCIPES CONTEXT Van het dagelijkse waterverbruik van een Brusselaar (ngeveer 106 liter per dag en per persn), vereist slechts 43% drinkwaterkwaliteit, en wel vr veding, afwas en lichaamsverzrging. Wat de verige 57% betreft, kan helder niet-drinkbaar water wrden gebruikt zals regenwater. Behalve een besparing p de waterfactuur, heeft regenwaterwinning een aantal milieuvrdelen. Schema van een installatie Adviesgids "Technische criteria vr het duurzaam en energievriendelijk buwen", Leefmilieu Brussel. AANPAK: PRINCIPES VAN REGENWATERWINNING Regenwaterwinning heeft veel gevlgen vr het waterbeheer p de schaal van een prject. > Bescherming van de waterhulpbrnnen Het gebruik van regenwater draagt bij tt de bescherming van de waterhulpbrnnen, mdat er minder grndwater en ppervlaktewater wrdt geput vr de prductie van drinkwater. > Bijdrage tt de vermindering van de stedelijke afwatering Een regenwaterput uitgerust met een buffertank vermindert het waterdebiet en -vlume naar de waterzuiveringsinstallaties en beperkt het verzadigingsrisic van de put, dat tt verstrmingen leidt (zie praktische aanbeveling WAT01). Laten we wel vr gen huden dat een watertank vr huishudelijk gebruik en een buffertank vr de bescherming tegen strmweer niet dezelfde delstelling nastreven en dus p verschillende manieren functineren. > Ratineel watergebruik Regenwater is gratis maar is slechts in beperkte mate beschikbaar. Om de efficiëntie van het regenwaterwinningssysteem te garanderen, met men ervr zrgen het te ntwerpen in cmbinatie met een ratineel watergebruik (zie praktische aanbeveling WAT02). > Impact p de waterkwaliteit Omdat regenwater vaak minder vervuild is dan het meeste ppervlaktewater, met het regenwaterwinningssysteem zdanig wrden ntwrpen dat de kwaliteit ervan behuden blijft, dr de gepaste keuze van de pvangppervlakken, van de leidingen en van de pslagmstandigheden. Regenwater is zachter dan leidingwater en dus beter, mdat minder zeep ndig is en p die manier de watervervuiling wrdt beperkt. BLZ. 1 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

2 > Ec-efficiëntie Waterbeheer p de meest efficiënte schaalgrtte: tussen een lkaal individueel waterbeheer en een gecentraliseerd penbaar waterbeheer, stelt zich de vraag van het meest efficiënte niveau vr de tever van een aangepaste waterkwaliteit vr zijn gebruik. Hierbij gaan diverse milieu-, sciale, ecnmische maar k praktische parameters een rl spelen. Z heeft een lkaal regenwaterwinningssysteem zin: - als het efficiënter is qua effectieve beperking van het leidingwaterverbruik, qua reiniging en nderhud van de installatie, qua grijze energie en energieverbruik. - als het systeem parallel andere functies mgelijk maakt, zals het beheer van het regenwater p het perceel. > Regenwaterwinningssystemen Een regenwaterwinningsinstallatie bestaat uit een geheel van nderling verbnden elementen, gaande van de eenvudige externe regenwaterput met vrije afvleiing vr de bespreiing van de tuin, tt een cmplexe installatie die verschillende aftappunten vedt. INDICATOREN De vlgende kwantitatieve indicatren zijn nuttig bij de berdeling van het belang van een regenwaterwinningssysteem: De bergingscëfficiënt: de verhuding, uitgedrukt in percentage, tussen de heveelheid effectief pgevangen water en de heveelheid invallende regen (p het pvangppervlak). Dit percentage drukt het efficiëntieniveau uit van het regenwaterwinningssysteem. De buffercapaciteit bij nweer, uitgedrukt in kubieke meter. Niet alle regenwaterputten zijn ntwrpen m bij nweer het water te bufferen (zie "Uitvering dimensinering van de regenwaterput"). Het dekkingspercentage van de beheften: de verhuding, uitgedrukt in percentage, tussen de heveelheid pgevangen water en de ndige heveelheid water m aan de geselecteerde beheften te vlden. De waterkwaliteit p haar beurt wrdt vastgesteld aan de hand van een aantal parameters die met het gebruik vereenstemmen (zie Elementen vr een duurzame keuze > Milieuaspecten > Kwaliteit van het regenwater). DOELSTELLINGEN Elke regenwaterwinningsinstallatie met vlden aan de Gewestelijke Stedenbuwkundige Verrdening (GSV), de gemeentelijke stedenbuwkundige vrschriften en de technische vrschriften van Belgaqua vr binneninstallaties. Vr de uitvering van een duurzaam prject is het verigens aangewezen dat de installatie beantwrdt aan de vlgende principes: Ratineel watergebruik (zie WAT02); Vermindering van de stedelijke afwatering (integratie van een buffertank - zie WAT01); Gravitaire werking (znder elektrische pmp). Minimaal: Vlden aan de GSV + Inachtneming Belgaqua-reglement + Tepassing van één principe Aangeraden: Vlden aan de GSV + Inachtneming Belgaqua-reglement + Tepassing van twee principes Optimaal: Vlden aan de GSV + Inachtneming Belgaqua-reglement + Tepassing van drie principes BLZ. 2 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

3 OVERZICHT VAN DE VOORZIENINGEN: SYSTEMEN REGENTON IN DE TUIN 490 GERENOVEERDE REGENWATERPUT WATERTANK ONDER HET DAK VOORZIENINGEN OPVANG OPSLAG VOEDING 1. Opvangppervlakken: type en ppervlakte Pannendak (1 helling) 24 m² Pannendak 60 m²; extensief grendak Extensief grendak 200 m² 18 m² 2. Afverleidingen Hanggt + zinken regenpijp Ø 80 Dakgten + zinken regenpijp Ø 80 Regenpijpen van plyethyleen 3. Vrfilters Bladvanger + regenpijpfilter 60 Bladvanger + dufilter met deksel en Kiezelbak (2 stuks) pzetstuk 4. Regenwaterput "Plub" regenwaterzuil Gerenveerde ude regenwaterput Keldertanks Materiaal / Inhud Plyethyleen / 400 l 300 Metselwerk / l Plyethyleen / 2 x l = l Plaatsing Bvengrnds - naast de regenpijp (tuin) Ondergrnds (buiten) Dakverdieping 5. Watertever Aansluiting van plyethyleen Leiding van plyethyleen + 45 Leiding van plyethyleen + 45 bchtstukken aansluitstuk rustige tever aansluitstuk rustige tever 6. Bijvulling met leidingwater - In het cmpacte systeem inbegrepen AA- f AB-aansluiting 7. Beluchter - Aquariumbeluchter Peilmeter f Niveausensr Peilbuis 30 In het cmpacte systeem inbegrepen Niveausensr met autmatische 329 inschakeling vr bijvulling 9. Afver van het buffervlume met - Slang + vltter 130 gecntrleerd lekdebiet Overlp Buis van plyethyleen + 2 bchtstukken Sifn van plyethyleen + afver naar 85 naar infiltratiezne in de tuin buitenpslag 11. Aftappen Aftapkraan nderaan de put - Aftapping nderaan de tank 12. Tegang vr nderhud Afneembaar deksel Mangat Mangat 13. Distributie Vrije uitlp Elektrische pmp Gravitaire werking Onder druk zetten Afhankelijk van de hgte van de Cmpact systeem Afhankelijk van de hgte van de regentn (maar te weinig druk vr - tank/aftappunt bespreiing van de tuin) 14. Tebehren Tapkraan Aanzuigset 130 Aanzuigset Leidingen - Identificatie en markeringsset Zuivering / filtratie / zuivering tt - Filter + zuivering tt Filter drinkwaterkwaliteit drinkwaterkwaliteit BLZ. 3 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

4 ELEMENTEN VOOR EEN DUURZAME KEUZE TECHNISCHE ASPECTEN Eerst met de mgelijkheid van een regenwaterwinningsinstallatie vr het gebuw wrden verwgen. Dat zal afhankelijk zijn van klimatlgische en architectnische beperkingen en van het type en de ligging van het penbare rilnet. > Klimatlgische beperkingen De gemiddelde maandelijkse en jaarlijkse neerslag bepalen het maximaal beschikbare regenwatervlume. Gemiddelde maandelijkse neerslag in het Brusselse Gewest, gemeten dr het KMI: Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Augustus September Oktber Nvember December Maand van het jaar Neerslag 66,9 mm/m² f 67 liter/m² 53,7 mm/m² f 54 liter/m² 73,3 mm/m² f 73 liter/m² 57,2 mm/m² f 57 liter/m² 70,3 mm/m² f 70 liter/m² 78,2 mm/m² f 78 liter/m² 75 mm/m² f 75 liter/m² 62,7 mm/m² f 63 liter/m² 58,7 mm/m² f 59 liter/m² 70,8 mm/m² f 71 liter/m² 78,3 mm/m² f 78 liter/m² 76,1 mm/m² f 76 liter/m² Brn: Let wel dat de regenmeting in nze regi van het ene jaar tt het andere kan variëren (van 1089 liter/m²/jaar in 2001 tt 671 liter/m²/jaar in 2003!). Het is dus verstandig m bij het ntwerp van een installatie rekening te huden met zwel perides van drgte (de regenwaterput met vldende watervrraad hebben) als met nweer (eventueel een buffervlume m het teveel aan water p te vangen en zdende het penbare rilnet niet te verbelasten). > Architectnische beperkingen De heveelheid regenwater die in verhuding tt de neerslag kan wrden pgevangen, is afhankelijk van de inrichting van het gebuw p het niveau van: De pvangppervlakken: slechts een deel van de regenval p het perceel kan wrden pgevangen. Afhankelijk van het type dakbedekking en van de helling van het pvangppervlak, zal meer f minder water wrden pgevangen. De beschikbare ruimte: de keuze van een regenwaterput is afhankelijk van de beschikbare plaatsingsruimte. Afhankelijk van de inrichting van het gebuw, zal de regenwaterput fwel wrden ingegraven, fwel in de kelder, p zlder f in de tuin wrden geplaatst. > Type van het penbare rilnet Het Brussels Hfdstedelijk Gewest heeft een gemengd rilnet waar afvalwater en regenwater samen wrden afgeverd. In nieuwe wnwijken f ng in niet-gerileerde znes, treft men echter cllectieve gescheiden rilnetten aan. Bij het bestaan van een cllectief gescheiden rilnet, kan het regenwater (f de tijdelijke pslag ervan in een pvangbekken) cllectief wrden pgevangen. In niet-gerileerde znes kan een regenwaterput met buffertank het lekdebiet regelen afhankelijk van de lkale absrptiecapaciteit (infiltratie en ppervlaktewater). > Peil en ligging van het bestaande rilnet: Het peil van het penbare f cllectieve rilnet bepaalt de minimale hgte van de verlp van de regenwaterput, zdat het water vrij kan afvleien znder behulp van een pmp. Dat betekent dat de regenwaterput zich in smmige gevallen bvengrnds zal bevinden f dat er met een dmpelpmp met wrden gewerkt (te vermijden indien mgelijk). BLZ. 4 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

5 MILIEUASPECTEN > Bescherming van de waterhulpbrnnen Het Brusselse leidingwater is vr 68% grndwater. Nageneg 70% van het neerslagvlume in België wrdt gedistribueerd. We meten ns water dus drdacht gebruiken. Er wrdt zwaar geput uit de vrraden, vanwege de hge bevlkingsdichtheid in ns land ng meer dan in de buurlanden. Een duurzaam prject met bij zijn aanpak dus ndzakelijkerwijs een besparing van het leidingwater in aanmerking nemen. > Vermindering van de stedelijke afwatering Dr de tenemende verharde ppervlakken die de natuurlijke infiltratie van het water in de bdem beletten, wrden de waterlpen en het rilnet bij nweer regelmatig verbelast. Een in dat pzicht gedimensineerd regenwaterwinningssysteem kan bijdragen tt het beheer van het regenwater p het perceel met als del een vermindering van het prbleem van de stedelijke afwatering (zie praktische aanbeveling WAT01). > Kwaliteit van het regenwater Regenwater, dat zeer zacht is, bevat vrijwel geen kalk (in tegenstelling tt het leidingwater, dat tt 300 mg/l calcium kan bevatten). Dr die eigenschap is regenwater crrsiever vr de leidingen, maar het biedt de vlgende vrdelen: minder gebruik van wasmiddelen; het gebruik van waterverzachters is verbdig; geen kalksteenaanslag in de leidingen en p de verwarmingsweerstand van elektrische huishudtestellen; zachter vr de huid. Anderzijds vert regenwater deeltjes met zich mee die zich p de daken bevinden (grendak = eventuele kleuring, metalen dak = metalen, vervuiling met diverse stfdeeltjes, vuil, vgeldrek, enz.) Bij het ntwerp van de regenwaterinstallatie met men hiermee dus rekening huden, dr een aangepaste keuze van de dakbedekkings- en afvermaterialen, alsk van de teverleidingen. > Impact p de watervervuiling Tiletten met regenwater spelen, vermindert niet de vuilvracht ervan. Enkel het gebruik van drge tiletten f van tiletten met een spaarspeling, gecmbineerd met een recyclage in situ, kunnen de vuilvracht beperken die naar het penbare rilnet wrdt afgeverd. > Milieubalans van regenwaterwinning Een regenwaterwinningssysteem met wrden ntwrpen in het kader van een eclgische ttaalaanpak die verder reikt dan de waterprblematiek. In termen van energie, CO2-uitstt, bdem-, lucht- en watervervuiling verbnden aan de prductie en het verver van de installatienderdelen en aan het gebruik ervan, kan de milieubelasting grter zijn dan die van de leidingwatervrziening (zie de studies van het Zwitserse OFEFP ver de milieubalans van regenwaterwinning als spelwater vr de tiletten). Let wel dat de distributie van het leidingwater in Brussel vlledig gravitair gebeurt, terwijl vr de distributie van regenwater vaak een elektrische pmp ndig is. ECONOMISCHE ASPECTEN Regenwaterwinning hudt een aardige besparing in p de factuur van het leidingwater. > Prijs van het leidingwater en mgelijke besparingen De slidaire tarifering vr de gezinnen, per verbruiksschijf, medigt een zuinig gebruik van het leidingwater aan. Overigens wrden de heffingen vr de sanering en de bescherming van de waterwinningen aangerekend per kubieke meter verbruikt water en zijn ze dus direct evenredig aan het verbruik. De watertarieven zijn beschikbaar p de website van HYDROBRU, de Brusselse intercmmunale vr waterdistributie en sanering (www.biwd.be). In de nderstaande tabel vermelden we de prijzen van 2010, die vr deze handleiding als rekenbasis werden gebruikt. BLZ. 5 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

6 WATER Huishudelijk tarief van de gezinnen Vitaal: van 0 tt 15 m³/jaar 0, 864 eur/m³ Sciaal: van 15 tt 30 m³/jaar 1,5807 eur/m³ Nrmaal: van 30 tt 60 m³/jaar 2,3427 eur/m³ Cmfrt: 60 m³/jaar en meer 3,4798 eur/m³ Niet-huishudelijk lineair tarief: Industrieel tarief SANERING van 0 tt m³ meer dan m³ Dr de gemeente aan de BIWD tevertruwde sanering 1,7313 eur/m³ 1,7313 eur/m³ 1,2986 eur/m³ Dienst 1 beheer van de strmbekkens en cllectren 0,0860 eur/m³ Dienst 2 tezicht p het rilnet 0,0430 eur/m³ Dienst 3 hydraulisch beheer van het rilnet, van het regenwater en van het afvleiend water 0,0215 eur/m³ Dienst 4 explitatie van het rilnet 0,2365 eur/m³ Dienst 5 geïntegreerd beheer van het rilnet 0,0430 eur/m³ Gemeente die de 5 diensten afneemt Vitaal: van 0 tt 15 m³/jaar 0,3521 eur/m³ Sciaal: van 15 tt 30 m³/jaar 0,6081 eur/m³ Nrmaal: van 30 tt 60 m³/jaar 0,8962 eur/m³ Cmfrt: 60 m³/jaar en meer 1,2802 eur/m³- Stad Brussel (dienst 1) Vitaal: van 0 tt 15 m³/jaar 0,0704 eur/m³ Sciaal: van 15 tt 30 m³/jaar 0,1216 eur/m³ Nrmaal: van 30 tt 60 m³/jaar 0,1792 eur/m³ Cmfrt: 60 m³/jaar en meer 0,2560 eur/m³ Elsene (diensten 1 en 2) Vitaal: van 0 tt 15 m³/jaar 0,1056 eur/m³ Sciaal: van 15 tt 30 m³/jaar 0,1824 eur/m³ Nrmaal: van 30 tt 60 m³/jaar 0,2689 eur/m³ Cmfrt: 60 m³/jaar en meer 0,3841 eur/m³ Ukkel (diensten 1, 2, 3 en 4) Vitaal: van 0 tt 15 m³/jaar 0,3169 eur/m³ Sciaal: van 15 tt 30 m³/jaar 0,5473eur/m³ Nrmaal: van 30 tt 60 m³/jaar 0,8066 eur/m³ Cmfrt: 60 m³/jaar en meer 1,1522 eur/m³ Jaarlijks abnnement per wning 11,8 eur tt 23,80 eur Bijdrage gewestelijke penbare sanering Vitaal: van 0 tt 15 m³/jaar 0,2250 eur/m³ Sciaal: van 15 tt 30 m³/jaar 0,3886 eur/m³ Nrmaal: van 30 tt 60 m³/jaar 0,5726 eur/m³ Cmfrt: 60 m³/jaar en meer 0,8180 eur/m³ Lineair tarief: niet-huishudelijk 0,4090 eur/m³ BLZ. 6 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

7 > Prijs van het pgevangen regenwater Die prijs is afhankelijk van de pgevangen en gebruikte heveelheden water, van het uitgeverde systeem en van zijn beschuwde levensduur. De nderstaande vergelijkende tabel vermeldt de rden van grtte m te vlden aan de waterbeheften van een gezin van 4 persnen. > Flessenwater en zuivering van regenwater tt drinkwater Hewel het leidingwater in het Brussels Hfdstedelijk Gewest van gede kwaliteit is, geven velen de vrkeur aan flessenwater ndanks zijn zeer hge prijs (150 tt 700 per kubieke meter). Dr middel van mgekeerde smse is het echter mgelijk regenwater te zuiveren tt drinkwater van vergelijkbare kwaliteit met flessenwater en dit vr een duidelijk lagere prijs. > Leidingwater en schaalvrdeel Bij de verweging van de vervanging van leidingwater dr regenwater meten de vlgende factren in aanmerking wrden genmen: Indien een greiend aantal Brusselse abnnees regenwater gaat gebruiken, zal dit tt gevlg hebben dat de vaste ksten verbnden aan het waterbeheer, ver een kleiner aantal geleverde kubieke meter zullen wrden verdeeld en waarschijnlijk tt een prijsverhging zullen leiden, wat de pgeleverde besparingen gedeeltelijk tenietdet. De waterbesparingen zullen niet leiden tt een beperking van de penbare industriële diensten vr waterzuivering en van de zuiveringsinstallaties, mdat de vrziening gewaarbrgd met blijven m in perides van drgte in de ttale waterbeheften te kunnen vrzien. > Eenheidsprijzen van de installaties Een regenwaterwinningsinstallatie blijft een dure investering, die slechts p lange termijn renderend is. Afhankelijk van de keuze van de uitgeverde installatie, kan de prijs ervan aanzienlijk variëren, van ngeveer tt vr een vlledige installatie. Vlgens de Adviesgids "Technische criteria vr het duurzaam en energievriendelijk buwen", gepubliceerd p de website van het BIM, bedraagt de terugverdientijd tussen 6 en 14 jaar. Als algemene regel kan vr een vlledige installatie wrden gesteld dat, he meer verbruikspsten p de installatie zijn aangeslten, he renderender die zal zijn. Een installatie die uitsluitend vr de bespreiing van de tuin dient, kan echter veel gedkper zijn. Vr zver beschikbaar, wrden de eenheidsprijzen luter ter infrmatie vermeld. > Premies Het Brussels Hfdstedelijk Gewest en smmige gemeenten kennen premies te: Gewestelijke premies: De renvatiepremies van het Brussels Hfdstedelijk Gewest begen nder meer, en nder bepaalde vrwaarden, de installatie f de renvatie van een regenwaterput. Vr meer infrmatie: Directie Huisvesting van het Brussels Hfdstedelijk Gewest. Gemeentelijke premies: Het dr smmige gemeenten tegekende bedrag kan meestal 500 bereiken en wrdt aan de buwheer/pdrachtgever terugbetaald p basis van de factuur en het betalingsbewijs, na vltiing en cntrle van de werken en mits het vervullen van bepaalde vrwaarden. Vr meer infrmatie: Gemeentelijke Dienst Stedenbuw. SOCIALE EN CULTURELE ASPECTEN > Regenwater versus leidingwater De penbare distributie van leidingwater vertegenwrdigt een element van slidariteit en demcratie, vr zver de last ver alle abnnees wrdt verdeeld en iedereen het recht heeft te beschikken ver deze essentiele hulpbrn waarvan de verheid de kwaliteit waarbrgt. Integendeel berust het gebruik van regenwater p de uitvering van een, meestal individuele, privé-installatie znder kwaliteitswaarbrg. BLZ. 7 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

8 De keuze van een van beide vrzieningen, f de integratie ervan p de meest geschikte schaalgrtte, reikt verder dan een luter technische keuze en vertegenwrdigt een beheerskeuze p het niveau van de stedelijke infrastructuur. > Regenwaterwinning en milieubewustzijn De lutere aanwezigheid van een regenwaterwinningssysteem in een gebuw, wrdt vaak als eclgisch gezien, znder dat daarm de werkelijke prestaties wrden berdeeld (in termen van de dekking van de waterbeheften, de effectieve buffering van regenwater bij nweer f de milieubalans). In het kader van duurzame buw f renvatie met men trachten dit eerste imag te vertreffen, dr een systeem uit te veren dat het best bij de lkale waterkringlp aansluit. DE JUISTE KEUZE MAKEN > Hiërarchische indeling van de te ndernemen acties De winning van regenwater m het te gebruiken, is niet ndzakelijkerwijs een priritaire ingreep vr een ged waterbeheer p de schaal van het prject. Het meest efficiënte middel vr een betere milieubalans van de watervrziening, blijft ngetwijfeld een ratineel watergebruik (zie inffiche WAT02 Ratineel mspringen met water). Z k is infiltratie van het water, waar mgelijk, het meest efficiënte middel vr de vermindering van de stedelijke afwatering (zie inffiche WAT01 Het regenwater p het perceel beheren). Regenwaterwinning heeft echter zijn nut: In dicht bebuwde znes waar de uitvering van andere vrzieningen vr waterbeheer p het perceel niet haalbaar zijn (pvangbekkens, infiltratiesystemen). In dat pzicht wrdt de installatie met een buffertank uitgerust. De pvang van het water hudt een relatieve winst in die de kst van de tank cmpenseert. In het geval van een gravitaire f manuele distributie waarbij het water znder elektriciteitsverbruik naar de aftappunten wrdt geverd. Indien de keuze van de cmpnenten uitgeverd in duurzame en energievriendelijke materialen, bijdraagt tt een gunstige milieubalans van de installatie: een regenwaterput van gemetseld f prefab betn, binnenleidingen van plybutyleen, plyethyleen f pvc. De renvatie van een ude regenwaterput, waarvan er veel zijn in Brussel, is in deze cntext een zeer gunstige plssing. UITVOERING GEMEENSCHAPPELIJKE PUNTEN VOOR ALLE VOORZIENINGEN REGLEMENTAIRE ASPECTEN > Gewestelijke Stedenbuwkundige Verrdening Vr de buw van nieuwe wningen en vr elke grte verbuwing van een bestaande wning, verplicht deze verrdening tt de plaatsing van een regenwaterput van 33 liter per m² dakppervlak (in hrizntale prjectie). Let wel, de bedeling van de verrdering is dat de rilering minder water te verwerken krijgt bij strtregens. De put met leeg zijn bij het begin van de regenval. Het betreft hier dus niet een put vr regenwaterwinning, maar een strmtank. > Technische vrschriften vr binneninstallaties van Belgaqua Deze vrschriften betreffen nder meer de installatie van een bijvulsysteem met leidingwater en begen elke indringing van regenwater in het distributiesysteem van het leidingwater te vrkmen m de kwaliteit ervan te beschermen. KEUZE VAN HET SYSTEEM Vr elk prject zijn eigen systeem. De keuze zal afhankelijk zijn van de verhuding tussen de heveelheid en de aard van de te dekken waterbeheften en de beschikbare regenwatervrraad. BLZ. 8 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

9 > In een appartementsgebuw De beschikbare heveelheid regenwater is meestal niet vldende vr een gebruik in elk appartement. In dat geval is het wenselijk m, afhankelijk van de beschikbare heveelheid regenwater, slechts een beperkt aantal aftappunten p de installatie aan te sluiten (bijvrbeeld de spelbakken van de wc's in de appartementen p de benedenverdieping). Z met de regenwaterput niet telkens met leidingwater wrden bijgevuld en vervlgens pnieuw dr de pmp p druk wrden gebracht. Ok zijn er minder bijkmende meters leidingen ndig. > In een gebuwencmplex Desgewenst kan de regenwaterwinning in verschillende entiteiten wrden gerganiseerd, waarbij verschillende systemen wrden tegepast. > Op kleine schaal Een gedkpe en efficiënte plssing bestaat in een buiteninstallatie met gravitaire werking vr de bespreiing van de tuin en/f vr de schnmaak, met een infiltratiesysteem van de verlp, gecmbineerd met een geheel van waterbesparende vrzieningen vr een ratineel watergebruik (drge tiletten f tiletten met spaarspeling, drukbegrenzers, enz.). DIMENSIONERING VAN DE REGENWATERPUT De dimensinering van een installatie zal afhankelijk zijn van het juiste evenwicht tussen beheften en hulpmiddelen, rekening hudend met een vldende autnmie in perides van drgte. De dimensinering kan een buffervlume in aanmerking nemen m bij hevig nweer het regenwater te bufferen. Overigens met men erp tezien dat de regenwaterput een tiental keer per jaar verlpt m de laag van nzuiverheden te verwijderen die p het waterppervlak drijft. Te kleine inhud De regenwaterput lpt te vaak ver Optimale inhud De regenwaterput lpt slechts af en te ver Te grte inhud Het waterpeil bereikt nit de verlp, waardr de regenwaterput nit verlpt Vergeet niet dat de bendigde ruimte vr de regenwaterput grter zal zijn dan de berekende dimensinering. Men met bijgevlg in vldende ruimte vrzien vr zijn installatie. De dimensinering wrdt in vier fasen uitgeverd: 1. Schatting van de heveelheid pvangbaar regenwater: De heveelheid pvangbaar regenwater Q [l] in één jaar wrdt berekend aan de hand van de vlgende frmule: Q = P x S x T x R x O waarbij: P = de jaarlijkse neerslag [l/m²]. De gemiddelde jaarlijkse neerslag in Brussel bedraagt 780 liter water per vierkante meter S = het aanverend pvangppervlak [m²], in hrizntale prjectie van het dak, hang- en dakgten inbegrepen T = de bergingscëfficiënt [%] van het pvangppervlak, bepaald dr het type dakbedekking: he gladder en he hellender het ppervlak, he hger de bergingscëfficiënt en he kleiner de heveelheid verdampt water (zie infra: Opvang - BLZ. 9 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

10 Opvangppervlakken) R = het rendement van de vrfilters [%], afhankelijk van welk gedeelte van het pgevangen water wrdt afgeverd (zie infra: Opvang - Vrfilters) O = de hellings- en windrichtingscëfficiënt van het pvangppervlak. Aangezien de wind verheersend uit het Zuidwesten kmt, zullen de zuidwest geriënteerde pvangppervlakken meer water pvangen dan andere (zie infra: Opvang - Opvangppervlakken) 2. Keuze van de waterverbruikspsten die met regenwater kunnen wrden geved: Van Belgaqua hebben we de gegevens betreffende het gemiddelde verbruik en de verdeling vr wat betreft de wningen. Het zijn indicatieve gegevens. Vr een fijnere berdeling met men het verbruik meten vr een specifieke bewner. Regenwatergebruik: Waterbeheften van de wningen (Brn: Belgaqua) Vereiste behandeling Verkregen kwaliteit Verdeling (%) Heveelheid (l/d/pers.) Heveelheid (m³/jaar/pers) Speling van de tiletten 31% 33 12,04 schnmaak / bespreiing 9% 12 3,65 Primaire filtratie Helder water Was 12% 15 4,38 Subttaal 52% 55 20,07 Persnlijke hygiëne 36% 38 13,87 Afwas Zuivering tt Drinkwater f 7% 8 2,92 Drank en veding drinkwater bicmpatibel 5% 5 1,82 Subttaal 48% 51 18,61 TOTAAL 100% ,68 Vr tertiaire activiteiten met een nderscheid wrden gemaakt tussen industrieel gebruik en sanitair gebruik. Het eerste is specifiek vr de uitgeefende activiteit. De ndige heveelheid regenwater en de kwaliteit ervan meten vr elk specifiek geval apart wrden berekend. Bij gebrek aan gedetailleerde verbruiksgegevens, kan men vr het sanitair gebruik aannemen dat dit gebruik hfdzakelijk de speling van tiletten betreft. De nderstaande tabel vermeldt ter infrmatie de verbruiksgegevens van drie tertiaire gebuwen. Sanitaire waterbeheften vr de activiteiten Referentie = 8,4 m³ per fulltime-equivalent vr alle sanitaire beheften (gemiddelde van 80 rganisaties met het label "Ecdynamische nderneming") Regenwatergebruik: Speling van de tiletten Vereiste behandeling Primaire filtratie Vereiste kwaliteit Helder water Referentiegebuw Heveelheid Heveelheid (l/d/pers.) (m³/jaar/pers) Test-Aankp 3,4 2,15 Drukkerij Avenue Ariane 12,3 4,5 Les Mureaux (Fr) 16 5,8 De praktische aanbeveling "EAU02 Ratineel mspringen met water", vermeldt gewgen waterheveelheden afhankelijk van de uitgeverde waterbesparende vrzieningen, waarbij met dezelfde heveelheid pgevangen water meer aftappunten kunnen wrden geved. 3. Eerste schatting van de inhud (V) van de regenwaterput: De inhud van de regenwaterput kan ruwweg p verschillende wijzen wrden geschat: Vlgens de GSV (Gewestelijke Stedenbuwkundige Verrdening): 33 liter per m² dakppervlak. V = S x 33 liter/m² Vlgens de "waterwegwijzer", de cde van gede praktijk van de VMM (Vlaamse Milieumaatschappij): 50 liter per m² vanaf een dakppervlakte van 50 m², met een minimum van 1000 liter per begnnen 20 m² dakppervlakte. V = S x 50 liter/m² waarbij S = N x 20 BLZ. 10 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

11 Afhankelijk van de schatting van de gemiddelde dagelijkse heveelheid pgevangen regenwater, vermenigvuldigd met 21 f met 30 vereenstemmend met het aantal dagen autnmie. V = Q x 21/365 f V = Q x 30/365 Afhankelijk van de beschikbare ruimte in het gebuw f van de inhud van een bestaande regenwaterput 4. Aanpassing van de inhud Deze fase neemt het aantal dagen drgte en vrraad van de regenwaterput in aanmerking. De wisselvalligheid van de beheften en van de neerslag, betekent enerzijds een verhging van de inhud van de regenwaterput m in een aantal dagen reserve te vrzien en te vrkmen dat de regenwaterput te lang leegstaat (met leegstand wrdt bedeld een waterpeil van 20 cm m te vermijden dat zwevende deeltjes f slib wrden pgepmpt). Z k zal een vldende lange verblijftijd van minstens drie weken van het water in een gemetselde f betnnen regenwaterput de zuurgraad neutraliseren die eigen is aan regenwater en crrsief is vr de binnenleidingen. Daarnaast is het aanbevlen dat de tplaag van het water regelmatig via de verlp wrdt afgeverd. Daarm mag de regenwaterput niet vergedimensineerd zijn, tenzij het een regenwaterput met een buffervlume betreft, die naast de verlp uitgerust is met een afver vr een gecntrleerd lekdebiet. De juiste dimensinering wrdt dus bepaald dr de inhud aan het maximaal aantal drgtedagen aan te passen. Hierte bestaan een aantal min f meer ingewikkelde methden. De Vlaamse Milieumaatschappij VMM heeft de hierna afgebeelde dimensineringsgrafiek gepubliceerd. De y-as beeldt de beschikbare waterheveelheid af en de x-as de te dekken beheften. De curven van 1 tt 10 drukken het percentage van het aantal dagen leegstand uit dat niet minder mag bedragen dan 5 tt 10%. De gekzen inhud van de regenwaterput met zich dus p f tussen deze curven bevinden. Indien te ver naar links zal de regenwaterput vergedimensineerd en indien te ver naar rechts zal hij ndergedimensineerd zijn. Op de y-as: de geschatte heveelheid van het werkelijk pgevangen regenwater per 100 m² pvangppervlak, vermenigvuldigd met de bergingscëfficiënt. Op de x-as: het geschatte dagelijkse verbruik per 100 m² pvangppervlak, vermenigvuldigd met de bergingscëfficiënt. Figuur 3: dimensineringsgrafiek die de effectieve pvangppervlakte in aanmerking neemt. Brn: VMM BLZ. 11 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

12 5. Berekening van het buffervlume lekdebiet verlp buffervlume pslagvlume Regenwaterputten die gedimensineerd zijn vr het gebruik van regenwater, zijn bij krte en hevige neerslag (hfdzakelijk zmers nweer) geen afdend middel vr het beheer van de stedelijke afwatering. Zdra de regenwaterput vl is kan hij niet langer zijn rl van regulerende buffer vervullen. Om dit te verhelpen wrdt bij de dimensinering, behalve het ndige vlume vr het gebruik van het regenwater, een buffervlume in aanmerking genmen. De regenwaterput wrdt dan uitgerust met een afvervrziening met gecntrleerd lekdebiet, die de afvleiing van het watersurplus naar het rilnet f het infiltratiesysteem vertraagt. Afhankelijk van de lkale mstandigheden kan die vrziening een deel van het buffervlume pvangen. In dit kader schrijft de GSV vr alle regenwaterputten een inhud vr van 33 liter per vierkante meter dakppervlak. Om werkelijk deltreffend te zijn vr het beheer van de stedelijke afwatering, met deze maatregel p het buffervlume wrden tegepast, wat vr een dakppervlak van 60 m² dus een buffervlume van 1980 liter betekent. Het buffervlume met wrden aangepast afhankelijk van: de eventuele aanwezigheid van een infiltratievrziening en haar capaciteit; het neerslagtype dat met wrden beheerd; de instructies van de beheerder van het rilnet waarp het perceel is aangeslten. > Belang van een gede dimensinering De berekening kan p het niveau van het ntwerp een gebrek aan samenhang vertnen en de ndige aanpassingen vereisen. Bijvrbeeld de nmgelijkheid, vanwege een te klein pvangppervlak, m alle verbruikspsten in aanmerking te nemen waarvr men regenwater wil gaan gebruiken. Z zu men in smmige gevallen kunnen verwegen m, met de testemming van de eigenaars, de daken van de aangrenzende gebuwen p het systeem aan te sluiten, f enkel de dichtstbijzijnde verbruikspsten aan te sluiten. VOORBEELDEN Brussels huis Appartementsgebuw Functie Entiteiten Selectie Bewners Entiteiten Selectie Bewners Wning Huis ja 4 App. 2 kamers neen App. 2 kamers neen App. 2 kamers neen BLZ. 12 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

13 App. 2 kamers neen App. 4 kamers neen App. 4 kamers neen Kantr ja SCHATTING VAN DE HOEVEELHEID OPVANGBAAR REGENWATER Jaarlijkse neerslag liter/m² 780 liter/m² 780 Dakppervlakte 1 (S1) m² 60 m² 200 Type / bergingscëfficiënt dakpannen 0,75 extensief grendak 0,50 Filtertype / filterrendement cyclnfilter 0,90 cyclnfilter 0,90 Windrichtingscëfficiënt zadeldak 1,00 plat dak 1,00 Dakppervlakte 2 (S2) m² 18,00 m² 75,00 Type / bergingscëfficiënt extensief grendak 0,50 extensief grendak 0,50 Filtertype / filterrendement cyclnfilter 0,90 cyclnfilter 0,90 Windrichtingscëfficiënt zadeldak 1,00 plat dak 1,00 Ttale dakppervlakte (S) m² 78 m² 275 Jaarlijks pgevangen heveelheid liter/jaar liter/jaar Dagelijks gemiddelde (Qj) liter/dag 104 liter/dag SELECTIE VAN DE BEHOEFTEN (B) Beheften wning l/dag/pers. l/dag selectie l/dag l/dag selectie l/dag Speling tiletten neen neen Schnmaak ja neen Was ja neen Persnlijke hygiëne neen neen Afwas 8 32 neen 288 neen Veding 5 20 neen 180 neen Beheften activiteit l/dag/pers. l/dag selectie l/dag l/dag selectie l/dag Speling tiletten 12 0 neen ja 180 Schnmaak 3 0 neen 0 45 ja 45 Overige 0 neen 0 0 neen Ttaal van de geselecteerde beheften (B) liter/dag 100 liter/dag SCHATTING VAN DE INHOUD VAN DE REGENWATERPUT (V) GSV S x 33 l/m² liter liter VMM S x 50 l/m² liter liter Autnmie van 30 dagen Qj x 30 dagen liter liter AANPASSING VAN DE INHOUD VAN DE REGENWATERPUT Omrekening van het pslagvlume in m³ vr 100 m² dakppervlak (V/S) x 100 m² GSV m³ vr 100 m² 3,30 m³ / 100 m² 3,30 VMM m³ vr 100 m² 5,00 m³ / 100 m² 5,00 Autnmie van 30 dagen m³ vr 100 m² 4,10 m³ / 100 m² 2,88 Omrekening van de geselecteerde beheften in liter per dag vr 100 m² dakppervlak (B/S) x 100m² l / dag vr 100 m² 128 l / dag / 100 m² 82 BLZ. 13 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

14 Opslag Leegstand Appartementsgebuw 82 Brussels huis 128 5,00 4,10 3,30 2,88 Verbruik (l/dag/100m²) Cmmentaar bij de aanpassing: Brussels huis: De regenwaterput staat af en te leeg (1 tt 3 %). Een pslagvlume van 5 m³ is vldende vr het geselecteerde gebruik. Appartementsgebuw: De regenwaterput staat nit leeg. Een pslagvlume van 3 m³ is vldende vr het geselecteerde gebruik. 5. BEREKENING VAN HET BUFFERVOLUME (zie praktische aanbeveling WAT01) GSV S x 33 l/m² liter liter UITVOERING SPECIFIEKE PUNTEN VOOR ELKE VOORZIENING OPVANG - OPVANGOPPERVLAKKEN Meestal wrden de daken als pvangppervlak gebruikt, mdat ze het minst vervuild zijn. De andere beschikbare ppervlakken p het perceel zijn namelijk aan divers vuil bltgesteld dat naar de regenwaterput kan wrden meegeverd (klwaterstf p de berijdbare ppervlakken, hndendrek, vuil afkmstig van menselijke activiteiten f andere vervuilende stffen). > Invled van de helling en de riëntatie p de heveelheid pgevangen regenwater Indien beide tegenverliggende hellingen van een dak wrden gebruikt, wrden deze cëfficiënten niet in aanmerking genmen. Dakhelling Nrdst Nrdwest Zuidwest Zuidst 30 0,75 1 1, ,70 1 1, ,64 1 1, ,57 1 1, ,48 1 1, ,45 1 1,55 1 Brn: Water nr. 101, 1998 > Invled van het type dakbedekking p de heveelheid pgevangen regenwater: Zals vermeld nder het punt ver de dimensinering van de regenwaterput, is de heveelheid BLZ. 14 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

15 pgevangen water sterk afhankelijk van de dakppervlakte en van het type dakbedekking. > Invled p de kwaliteit van het pgevangen regenwater: Het type dakbedekking beïnvledt de kwaliteit van het pgevangen water. Het Vlaams Instituut vr Bi-Eclgisch Buwen en Wnen (VIBE), vermeldt dat nderzek in Nederland heeft uitgewezen dat afvleiend regenwater van zinken en kperen daken en van daken die zware metalen bevatten, erg vervuild kan zijn, zzeer zelfs dat in Amsterdam vr dit type daken geen stedenbuwkundige vergunningen meer wrden uitgereikt. Oude daken van kunstlei die asbest bevatten, kunnen eveneens een brn van vervuiling vr het regenwater zijn. Daarentegen zijn "natuurlijke" materialen zals hut, riet, terractta, f ng grendaken, het meest aangepast vr regenwaterwinning, gevlgd dr betn en leisteen, en vervlgens vezelcement en bitumen. Overigens hebben grendaken de eigenschap de in de mgevingslucht aanwezige vervuilende stffen te filtreren en het water met rganische en minerale stffen te verrijken; mineralen kunnen de natuurlijke zuurgraad van het regenwater verminderen. In smmige gevallen echter kan geurhinder ptreden, f ng een kleuring van het regenwater, waardr het ngeschikt is vr gebruik dat helder water vereist. Types bedekking van het pvangppervlak: Bergingscëfficiënt van het pvangppervlak Invled p de kwaliteit * ** *** Plat dak bedekt met grind 60% 60% 0 Plat dak bedekt met kunststf f bitumen 80% 70 tt 80% 0 Plat dak bedekt met extensieve vegetatie 50 tt 70% / Plat dak bedekt met weinig uitverige intensieve vegetatie 30 tt 40% Plat dak bedekt met uitverige intensieve vegetatie 10 tt 20% 20% + / kleuring Hellend dak bedekt met gelakte platen, dakpannen f leien 75 tt 95% 75 tt 95% 0 Hellend dak bedekt met metalen platen 75 tt 95% 75 tt 95% - Hellend dak bedekt met kunststf f bitumen / 80 tt 95% 0 Hellend dak bedekt met gras f andere planten / 25% + * Brn: A&C (Ademe en KUL) - ** Brn: WWF/VIBE (WILO-Duitsland) - *** Brn: VIBE OPVANG - LEIDINGEN De buitenleidingen meten elk jaar na de herfst wrden gereinigd m bladeren, slijk en takken te verwijderen die er zich kunnen in phpen. Bvenaan de regenpijpen kan een bladvanger wrden geplaatst m de reiniging ervan te vergemakkelijken en verstpping te vrkmen. Evenals vr de daken raadt het VIBE het gebruik af van metalen leidingen zals zink, kper en ld. Aanbevlen wrden pvc, plyethyleen, hut f zink bedekt met een flie van het EPDMtype. OPVANG - VOORFILTERS Vóór de ingang van de regenwaterput wrdt een vrfilter geplaatst, met mazen kleiner dan 2 cm, m een verbelasting van rganisch materiaal in de regenwaterput te vermijden, dat kan fermenteren en geurhinder verrzaken, waardr de put vaak met wrden gereinigd. Die vrfilters kunnen zwel p het niveau van het pvangppervlak, van de hanggt, van de regenpijp f in de grnd wrden geplaatst, waarbij de laatste uitgerust zijn met een inspectieluik vr eventuele reiniging. Smmige fabrikanten bieden plssingen aan met een vrfilter die in de regenwaterput zelf is ingebuwd. De vrkeur gaat uit naar zelfreinigende vrfilters, eerder dan naar niet-zelfreinigende vrfilters, die regelmatig meten wrden schngemaakt. De zelfreinigende filters zijn uitgerust met een fijne filter van restvrij staal die bladeren en andere deeltjes tegenhudt en ngeveer 90% van het water naar de regenwaterput laat strmen. De verige 10% water vert het vuil via een tweede afver af. Die filters zijn in verschillende vrmen beschikbaar, namelijk in de vrm van een put, van een cycln f van een verticale filter in de regenpijp. BLZ. 15 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

16 Het rendement van een vrfilter is het percentage van gefilterd regenwater in verhuding tt de heveelheid regenwater die dr de filter strmt. Bij een gebrek aan nderhud kan dat rendement verminderen. De hierna vlgende tabellen bieden een verzicht van de belangrijkste filtertypes vlgens hun plaatsing. Beschrijving, materialen, reiniging, bendigde ruimte R (%) Richtprijs in eur excl. BTW Opmerkingen DAK Grendak f met grind bedekt dak Het pvangppervlak filtreert het stf. Zie grendaken. De efficiëntie, het rendement en de prijs zijn afhankelijk van de pbuw van het dak HANGGOOT Bladvangers, kiezelbakken en beschermrster vr de hanggten. Vrzieningen die aan de bvenkant van de regenpijpen f p de hanggt wrden geplaatst m verstpping dr bladeren, fijne takjes en fijn grind te vrkmen (kiezelbak) Materiaal: verzinkt staal, restvrij staal, kper, pvc, plyprpyleen (bladvanger en beschermrsters) f geperfreerde zinkplaat (kiezelbak) Afmetingen: aangepast aan de regenpijpen 100 2,00 tt 37,00 per stuk De vrzieningen meten regelmatig wrden gereinigd m het rendement te handhaven en m kleuring van het water en de aanwezigheid van bacteriën te vermijden. BLZ. 16 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

17 REGENPIJPEN Beschrijving R (%) Regenpijpfilter Filterlichaam van zink, kper f kunststf, bestemd m p de regenpijp te wrden gemnteerd. Filtreert het water van een dakppervlakte tt 180 m². Filter van restvrij staal in de wanden van de hanggt. Op elke regenpijp met een filter wrden gemnteerd. Aangepast vr regenpijpen van 80, 87, 110 f 100 mm. Bendigde minimale inbuwhgte van 1 m strmpwaarts. Aansluiting naar de regenwaterput: 50 mm Regenpijpfiler vr de "tuin" Regenpijpfilter vr tuinputten. Afhankelijk van het mdel, geschikt vr regenwaterputten van 500 tt 2000 liter. Zmer- en winterpsitie (in winterpsitie strmt het water niet naar de regenwaterput). Aangepast vr regenpijpen van 80 f 100 mm. Afhankelijk van het mdel, zij-uitlaat van 20, 32, 50 f 70 mm. Geef de vrkeur aan een zelfreinigend mdel. Smmige filters kunnen als autmatische verlp dienst den. Onderhud: visuele inspectie vr de zelfreinigende mdellen; regelmatige reiniging vr de andere mdellen. 70 tt 90 (65) Richtprijs in eur excl. BTW 185 tt 270 Opmerkingen Gemakkelijk p de bestaande regenpijpen te mnteren (renvatie). Bij hevige regen daalt het rendement tt 65% à 60 Gemakkelijk te mnteren. Gedkp. Vermijd de basismdellen, die vaak meten wrden gereinigd en een lager rendement bieden. Afgebeeld mdel: "Regendiep" (Graf) Zandfilter Weinig geschikt vr regenwater, eerder een behandeling m het water drinkbaar te maken. Geschikt vr de filtrering van zwembadwater. Afgebeeld mdel: "Filclar 500S" tt 900 vr standaar dgrtte (privé zwemba d) Het zand is meilijk te reinigen en laag pnamedebiet, dus veel waterverlies bij strtregen. Ingegraven cyclnfilter Kunststf behuizing en RVS filter. Fijne filtrering dr werveling. Geschikt vr dakppervlakken van 200 m² tt 3000 m². In de hgte verstelbaar dankzij een uitschuifbaar pzetstuk. Berijdbaar deksel. Afgebeeld mdel: "WFF 100" van Wisy tt 550 Vuil restwater en deeltjes vleien rechtstreeks naar de rilering BLZ. 17 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

18 In te graven filter Kunststf behuizing en RVS filter. Zelfreinigende filters f uitgerust met een krf die regelmatig met wrden leeggemaakt. Geschikt vr dakppervlakten van 350 m² tt 1500 m². In de hgte verstelbaar dankzij een uitschuifbaar pzetstuk. Belpbaar en berijdbaar deksel. Afbeelding: graf 95 tt tt vlgens capaciteit Vereist een ingraafdiepte die niet altijd beschikbaar is GROND Dufilter Ingegraven filtervrziening vr dakppervlakten tt 350 m², bestaande uit een vrfilter (grve maas van 5 mm) en een filter (fijne maas van 0,5 f 1 mm). Vr een in te graven uitvering zijn filters met een pzetstuk en deksel beschikbaar. Ze kunnen eveneens in een inspectieput wrden geplaatst (znder deksel nch pzetstuk) inclusief pzetstuk en deksel 265 znder pzetstuk en deksel Hrizntaal systeem waarbij minder hgte ndig is Afbeeldingen: Wil Regenwaterput Beschrijving R (%) Krffilter in de regenwaterput Is eveneens geschikt vr bestaande installaties vr zver hij gemakkelijk tegankelijk is. Vereist een regelmatige reiniging. Hgte: ngeveer 18 cm Ø binnen: 37 cm Ø buiten: 40,5 cm In de regenwaterput ingebuwde zelfreinigende filter Maas: 0,35 mm Maximale dakppervlakte: 350 m² Aansluiting: ND 100 De filter kan wrden gecmbineerd met een tevervrziening vr de regenwaterput en een verlp Afbeeldingen: "récupérer les eaux de pluie" Brigitte Vu - Eyrlles php Richtprijs in eur excl. BTW 95 Filter: 230 Cmbinatie: 350 Opmerkingen OPSLAG - DE REGENWATERPUT EN ZIJN TOEBEHOREN Afhankelijk van de inrichting van het gebuw, wrdt de regenwaterput, beschermd tegen vervuiling van buitenaf, in een kele en dnkere ruimte geplaatst m algengrei te vrkmen, z mgelijk p een zandbed van 10 cm. Idealiter wrdt de regenwaterput ingegraven echter niet nder een berijdbaar ppervlak maar hij kan k bvengrnds wrden geplaatst, in een kelder, in de tuin, f ng p de bvenverdieping van een gebuw met het g p een gravitaire waterdistributie, indien de structuur van het gebuw dit echter telaat. BLZ. 18 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

19 Er bestaat een ruim aanbd van regenwaterputten waarvan de belangrijkste kenmerken en nderdelen hierna wrden tegelicht. Een samenvattende tabel beeldt de vrnaamste categrieën af. > Dimensinering Vr de gemeenschappelijke punten vr alle vrzieningen, wrdt een dimensineringsmethde vrgesteld. De dimensinering is van twee factren afhankelijk: het gebruik van het pgevangen regenwater; de buffering van krte en hevige regenbuien. > Materiaal Het materiaal van de regenwaterput met zijn waterdichtheid waarbrgen en de kwaliteit van het water beschermen. Bijgevlg gaat de vrkeur uit naar prefab betnnen regenwaterputten uit één stuk f van gecementeerd metselwerk, vanwege hun vermgen de zuurgraad van het regenwater te neutraliseren. Vr een gemakkelijker nderhud kan (enkel) de bdem eventueel wrden betegeld. Indien de lkale mstandigheden pleiten vr een kunststf regenwaterput, met men erp tezien dat die ndrschijnend is en van gerecycleerd f van vlledig recycleerbaar materiaal. Om de zuurgraad van het regenwater te neutraliseren en de leidingen en het kraanwerk tegen crrsie te beschermen, wrden kalkstenen in de regenwaterput geplaatst. Metaal met wrden vermeden mdat zijn cntact met het regenwater crrsie verrzaakt. > Plaatsbepaling, plaatsing Idealiter wrdt een regenwaterput ingegraven, z ndig beschermd met een waterdichte cating tegen ngewenste infiltraties. Indien de lkale mstandigheden pleiten vr een bvengrndse regenwaterput, met men erp tezien dat de regenwaterput wrdt gezet p een kele plaats en beschermd tegen het znlicht. Het plaatsingsppervlak met stabiel zijn (Fundering: p een zandbed van min. 10 cm). > Tebehren Een regenwaterput met met het vlgende tebehren uitgerust zijn: een regenwatertever vrzien van een vertrager (rustige tever); een bijvulvrziening met leidingwater; een beluchter; een peilmeter f niveausensr (facultatief); een afvervrziening vr het buffervlume, eventueel met gecntrleerd lekdebiet; een verlp; een aftapvrziening; een tegang vr het nderhud: deksel f mangat afhankelijk van de grtte van de regenwaterput. > Tever van het regenwater De tever van het regenwater wrdt zdanig ntwrpen m het slib p de bdem van de put niet p te welen. Een eerste "filtratie" gebeurt in een bezinkput, die 10 tt 20 % van de inhud van de regenwaterput bedraagt. Hier bezinken het stf en andere deeltjes die zich in het water bevinden. Omdat het regenwater in de tweede put minder stfdeeltjes bevat, met de strmafwaartse filter minder vaak wrden gereinigd. Het water van de bezinkput is niet vr gebruik beschikbaar. BLZ. 19 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

20 Een speciaal tebehren "rustige tever" van recycleerbaar plyethyleen, is eveneens beschikbaar. Het is uitgerust met een aansluitstuk D110 f D125, waarp men de watertever aansluit. Een dergelijke vrziening is eveneens mgelijk met een U-stuk. Let wel dat de ventilatie van de regenwaterput hier niet langer dr de watertever wrdt verzekerd. Richtprijs excl. BTW: 45,00 eur/stuk > Bijvulling met leidingwater Het kan gebeuren dat de regenwaterput kmt leeg te staan (zie dimensinering). In dat geval det men een berep p een bijvulling met leidingwater. Dit kan fwel in de regenwaterput, wat de inwerkinstelling van de pmp en een verarming van de waterkwaliteit inhudt drdat het water niet-drinkbaar wrdt, fwel dr een dubbele nafhankelijke aansluiting. Om een vlledige uitdrging van het systeem te vrkmen, wat schadelijk is vr de pmp en een brn van ngemak is, bestaan verschillende systemen m de regenwaterput bij te vullen, van de handbediende kraan die direct in de regenwaterput uitkmt, tt autmatische sensrbestuurde systemen. Recente cmpacte systemen greperen de pmp en de regeling van de bijvulling met leidingwater dr middel van een reglementaire nderbreker. Belgaqua maakt jaarlijks een inventaris p van de cnfrme testellen (zie infra: Veding - Distributiesystemen en hydrfrgrepen). De bijvulling met tt het strikt ndige minimum wrden beperkt, zdat het regenwater later kan wrden tegeverd en verspilling wrdt vrkmen. In ieder geval, m elk risic van vervuiling van het leidingwaternet te vermijden, is de abnnee van het leidingwaternet cntractueel verantwrdelijk vr de inachtneming van de dr Belgaqua pgestelde technische vrschriften betreffende de nderbreking tussen het leidingwater en het regenwater. Een terugstrming van het regenwater kan namelijk wrden verrzaakt dr een drukvermindering in het distributienet f dr een verdruk in de regenwaterwinningsinstallatie. Terugslagkleppen zijn in geen geval geschikt en uitsluitend beveiligingen van het AA- en het AB-type zijn tegestaan, met een zichtbare scheiding van minstens 2 cm tussen de teverleiding van de bijvulling en het hgste peil dat het water in de regenwaterput kan bereiken. b (binnendiameter) b (binnendiameter) Afver (ptie) Afver (ptie) AA-type AB-type > Beluchter Een beluchter vrkmt eventuele geurhinder ten gevlge van de anaerbe afbraak van de rganische vervuiling, aanwezig in het slib p de bdem van de regenwaterput. Afhankelijk van de grtte van de regenwaterput kan men een beluchter installeren van het aquariumtype f van het type vr minizuiveringsinstallaties (meer dan 30 m³). Indien ndanks de beluchter de geurhinder aanhudt, met de regenwaterput wrden gereinigd. > Een peilmeter f een niveausensr Een pneumatische peilmeter f vacuümmeter meet het waterpeil in de regenwaterput. Het hiernaast afgebeelde mdel is geschikt vr waterniveaus van 900 tt 2500 mm, met de mgelijkheid van een lezing p afstand tt 50 m. De wijzer duidt het percentage aan van het huidige waterpeil ten pzichte van het maximaal peil van de regenwaterput. Vr bvengrndse regenwaterputten vlstaat echter een eenvudige drzichtige peilbuis, aangeslten aan de nderkant van de regenwaterput en verticaal ertegen bevestigd. BLZ. 20 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

21 > Afver van het buffervlume met gecntrleerd lekdebiet Een buis vr vertraagde afver, geplaatst in de regenwaterput en aangeslten p de afver naar het rilnet, maakt het mgelijk het water met een cnstant debiet af te veren wanneer het waterpeil het niveau van deze aansluiting verschrijdt. Een vltter en een afstandhuder huden de zuigmnd p een cnstante diepte ten pzichte van de waterspiegel, waardr het lekdebiet wrdt gehuden. Deze buizen zijn beschikbaar in drie standaarddebieten: 35, 115 en 155 liter/minuut (tlerantie van 5%). Een sifn vr vertraagde afver, uitgerust met een vltter aan het einde van een scharnierarm, kan eveneens zrgen vr een cnstant lekdebiet. De sifn kan p 5 verschillende psities tussen 1 en 6 liter/secnde wrden ingesteld. Mntageschema Afvergrafiek in functie van de tijd Legenda bij het mntageschema: 1. Drijver / fltteur 2. Beugel met afstandhuder (inx) / supprt avec écarteur (inx) 3. Zuigmnd / buche d aspiratin 4. Flexibele slang / tuyau flexible 5. T-Stuk 110 mm / T 110 mm 6. Ndverlp / trp plein Legenda bij de grafiek De bvenstaande grafiek duidt de heveelheid afgeverd water aan in functie van de tijd (L/min). Rd: piekdebiet bij een nrmale regenbui Gren: de afvleiing via een regenwaterput Blauw: de afvleiing via een regenwaterput met een buis vr vertraagde afver Zals uit de bvenstaande afbeelding blijkt, is het mgelijk het gebruik van regenwater te cmbineren met de buffering van krte en hevige regenbuien, dr infiltratie en z ndig met een afver met cnstant debiet naar het rilnet (f dr enig andere afver met een vertraagd debiet). BLZ. 21 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

22 > Overlp van de regenwaterput De verlp is ndzakelijk ingeval de regenwaterput verlpt. Het is ged dat de regenwaterput een tiental keer per jaar verlpt m de stflaag te verwijderen die zich nvermijdelijk p het water vrmt en m te vermijden dat de sifn uitdrgt. De verlp met z hg mgelijk p de regenwaterput wrden aangeslten m een maximale inhud van de regenwaterput te garanderen. De afvleiing gebeurt naar het rilnet indien een gescheiden rilstelsel, naar het regenwaternet f z mgelijk naar een infiltratievrziening (zie supra en k inffiche WAT02). De verlp wrdt met een sifn f eventueel met een terugslagklep uitgerust m geurhinder te vermijden. Vr zver mgelijk, wrdt de verlp hger geplaatst dan het ril m een natuurlijke afvleiing mgelijk te maken. Een bescherming van restvrij staal met de indringing van knaagdieren in de ndergrndse regenwaterput beletten. Materiaal: gemakkelijk recycleerbaar. Diameter 100 mm. Richtprijs: 85,00 > Aftapvrziening Vr een gemakkelijker nderhud, is het nuttig vr de ndergrndse regenwaterputten in een zinkput te vrzien waarin men een dmpelpmp kan plaatsen, f vr de bvengrndse regenwaterputten in een aftapkraan. > Tegang vr het nderhud Afhankelijk van de grtte en van de plaatsing van de regenwaterput, met een deksel f een mangat (minimaal 50 cm x 50 cm) zrgen vr een vlt nderhud. Vr grte regenwaterputten met in een waterdichte verlichting aan het plafnd van de put wrden vrzien, met een schakelaar uitgerust met een cntrlelampje binnen het gebuw. > Onderhud van de regenwaterput Afhankelijk van de efficiëntie van de vrfilter, met de regenwaterput regelmatig wrden gereinigd: jaarlijks vr putten znder vrfilter, en m de 5 tt 10 jaar in de andere gevallen. De regenwaterput wrdt afgetapt, maar niet znder vraf de autmatische aansluiting p het leidingwater te hebben afgeslten. Het slib p de bdem wrdt dr een tankwagen geruimd. Vervlgens wrden de wanden met een harde brstel f met een hgedrukreiniger gereinigd. Bleekwater is uit den bze, tenzij een grndige ntsmetting ndig is. Het nderhud wrdt bij vrkeur in een peride van drgte uitgeverd. Tijdens de duur van het nderhud met de directe aansluiting van de testellen p het leidingwater mgelijk zijn zdat die cntinu dr leidingwater kunnen wrden geved. Het nderhud met van bij de ntwerpfase in aanmerking wrden genmen. Een ged uitgeverde regenwaterput kan 10 jaar functineren alvrens hij met wrden gereinigd. BLZ. 22 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

23 Beschrijving / Inhud / Richtprijzen Prefab kunststf regentanks De kuip is meestal van plyethyleen f pvc. Men kan meerdere regenwaterputten in serie p elkaar aansluiten. Om de zuurgraad van het regenwater te verhelpen, wrdt aanbevlen de bdem van de tank met een laag van ngeveer 50 kg grind te bedekken. Die laag zal eveneens beletten dat de tank nder druk van het grndwater naar bven wrdt geduwd. Inhud: l tt l Richtprijs: tt Prefab betnnen regenwaterputten Rnde f parallellepipedumvrmige regenwaterputten. Dragen bij vrkeur het BENOR-keurmerk. De wanden en de bdem meten uit één stuk zijn. De prefab betnnen regenwaterputten zijn meestal de gedkpste plssing, vr zver de regenwaterput kan wrden geïnstalleerd p een plaats die gemakkelijk met vrachtwagen en kraan tegankelijk is. Inhud: l tt l Richtprijs: 700 tt Gemetselde regenwaterputten Regenwaterputten van betnblkken, gebuwd vlgens de traditinele methde. Dit systeem is renderend vr vlumes van meer dan 10 m³. Inhud: nbeperkt Richtprijs: zie prijs vr graafwerken en metselwerken Oude regenwaterputten die pnieuw in gebruik wrden genmen Bestaande gemetselde regenwaterputten kunnen pnieuw in gebruik wrden genmen f meer intensief wrden benut. Men met ze leegmaken, hun staat cntrleren (waterdichtheid, reinheid, stabiliteit), en z ndig herstellen. Hun waterdichtheid wrdt uitgeverd met een gladde pleister p basis van cement en/f kalk. Inhud: afhankelijk van de huidige inhud; uitbreidbaar Richtprijs: afhankelijk van hun staat Stijve kunststf regentanks Men legt kalkstenen p de bdem m de zuurgraad van het regenwater te neutraliseren. Inhud: l tt l per cmbineerbare mdule Richtprijs: 600 ; aansluiting: 65 Vr- en nadelen (+) Lichter dan betn. Kunnen znder de hulp van een kraan wrden geplaatst. (+) Kunnen met eenheden van 1500 liter in serie wrden gemnteerd m het binnenbrengen te vergemakkelijken. ( ) De kunststf neutraliseert de zuurgraad van het regenwater niet. ( ) Duurder. ( ) Hun maximale inhud is meestal beperkt tt 10 m³. (+) Neutraliseren de zuurgraad van het regenwater. (+) Gedkper (+) Hun thermische inertie waarbrgt een cnstante watertemperatuur. ( ) Hun plaatsing vereist het gebruik van een kraan. (+) Mgelijk in kelders f tuinen die via een enkele deur tegankelijk zijn. (+) Neutraliseren de zuurgraad van het regenwater. ( ) Duur. (+) Neutraliseren de zuurgraad van het regenwater. (+) Zeer gunstige milieubalans vr zver de levensduur van bestaande installaties wrdt verlengd. (+) Verschillende kleine tanks kunnen in een bestaande kelder in serie p elkaar wrden aangeslten. Zdende kan men in een minder tegankelijke ruimte een grte inhud pbuwen. (+) De vierkante mdellen passen dr de pening van een deur. Sepele kunststf regenreservirs Bereiken slechts hun maximaal vlume nadat ze gevuld zijn. (+) Kunnen in kruipruimten en andere beperkte ruimten wrden geplaatst. BLZ. 23 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

24 Tuinregentnnen vr bespreiing Zijn beschikbaar in de vrm van zuilen f huten tnnen. Gravitaire werking Inhud: 200 l tt l Richtprijs: 150 tt 600 (+) Een eenvudige installatie waarbij geen binnendistributienet, geen ingewikkelde regenwaterputvrzieningen nch een bijkmende filtratie ndig is en die vanuit financieel en technisch gpunt dus tegankelijker is. (-) Met bij vrst wrden leeggemaakt. VOEDING - LEIDINGEN: Vr een aangepast en veilig gebruik van het regenwater, met de teverleiding van de aftappunten de vlgende factren in aanmerking nemen: > Een apart net Om een nderbreking tussen het leidingwater en het regenwater te handhaven, met een apart binnennet enkel die testellen p de regenwaterwinningsinstallatie aansluiten die bestemd zijn m met regenwater te wrden geved. De bijvulling met leidingwater gebeurt via deze installatie (zie supra: Bijvulling met leidingwater). > Identificatie van het regenwaternet De installaties die met leidingwater en met regenwater wrden geved, meten nuitwisbaar en duidelijk wrden gemerkt zdat geen enkel misverstand mgelijk is. Hierte wrden de vlgende middelen gebruikt: Markering van de leidingen (gekleurde ringen en leidingen) Etiketten "geen drinkwater" aangebracht in de directe nabijheid van de aftappunten van regenwater. Eventuele kleuring van het regenwater (bij vrkeur blauw f gren). Een principeschema van de installatie met aanduiding van de verschillende cmpnenten en eventueel de vermelding van de uitgeverde werken. > Keuze van de materialen Dr de natuurlijke zuurgraad van regenwater, kunnen metalen leidingen p de duur gaan crrderen. Daarm gaat de vrkeur uit naar leidingen van het type PVC, PE, plybutyleen. > Onderhudsgemak Een afsluitkraan ter hgte van smmige vrzieningen zals een filter strmafwaarts van de regenwaterput, kan p het mment van zijn nderhud f eventuele vervanging bijznder nuttig blijken. > Beveiliging Buitenkranen wrden buiten het bereik van kinderen geplaatst (hgte 160 cm) f beveiligd. Smmige technische kranen kunnen met een speciale sleutel wrden uitgerust. > Infrmatie De eigenaar f beheerder van een appartementsgebuw kan de bewners infrmatie geven ver de principes en vrdelen van de uitgeverde regenwaterwinningsvrziening. > Meters Een metersysteem kan de effectieve heveelheid pgevangen regenwater en de bijvulling met leidingwater meten. Hierte wrden twee meters geplaatst: de ene p de teverleiding van de bijvulling en de andere p de teverleiding met regenwater van de aangeslten testellen. VOEDING - DISTRIBUTIESYSTEMEN EN HYDROFOORGROEP > Verschillende distributiesystemen De aftappunten kunnen p verschillende wijzen met regenwater wrden geved, afhankelijk enerzijds van hun bestemming en de ndige heveelheid water, en anderzijds van hun plaatsbepaling ten pzichte van de regenwaterput: Met een elektrische pmp: het water wrdt uit de regenwaterput pgezgen en (nder druk) dr de leidingen gestuwd die de aftappunten veden. BLZ. 24 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

25 Met een handpmp: het water wrdt handmatig aangezgen en lpt ter plaatse aan de pmp uit. Er bestaan eveneens handmatige aanzuig- en stuwpmpen waarmee een van de pmp verwijderd aftappunt kan wrden geved. Via gravitaire werking: het water vleit in vrij verval uit de regenwaterput die hger is geplaatst dan het distributiesysteem. De druk is afhankelijk van het waterpeil in de regenwaterput in verhuding tt het aftappunt (1 bar vr 10 m waterklm). Via vrije uitlp: het water wrdt geput aan de nderkant van de regenwaterput via een kraan waarp een waterslang kan wrden aangeslten. Meestal vr buitengebruik. > De meest gebruikte types elektrische pmpen Centrifugaalpmpen wrden het meest gebruikt. Centrifugaalpmpen bestaan uit een schepenwiel in een behuizing (pmphuis) met twee f meer peningen: de eerst in de draaias (aanzuiging) en de tweede ldrecht p de draaias (stuwing). Het water dat zich tussen twee schepen bevindt, met verplicht meedraaien waarbij de middelpuntvliedende kracht de watermassa buiten het schepenwiel stuwt waar het uitsluitend via de stuwpening kan ntsnappen. De energie is dus afkmstig van de middelpuntvliedende kracht. Men nderscheid eentrapspmpen en meertrapspmpen: Het eentrapssysteem biedt het vrdeel dat de pmp minder cmpnenten bevat en bijgevlg rbuuster is. De pmp is wel luidruchtiger, vereist een grter mtrvermgen en verrzaakt een snel drukverlies bij een hger debiet. Het meertrapssysteem biedt de vlgende vrdelen: een lager mtrvermgen, geluidsarm en vert het water met een tereikend debiet af. Vanwege het grter aantal cmpnenten is dit systeem echter minder rbuust. Brn: Er bestaat ng een ander srt pmp, de vlumetrische pmp (met zuiger f met schref f tandwiel f membraan enz.). Ze nderscheidt zich in hfdzaak van de centrifugaalpmp dr het tepassingsgebied: centrifugaalpmpen zijn beter geschikt vr grte vlumes (van 5 tt m³/u) maar met kleine drukverschillen (van 1 tt 20 bar). Vlumetrische pmpen zijn beter geschikt vr kleine vlumes (0 tt 10 m³/u) en grte drukverschillen (van 1 tt 4000 bar). Vrdelen van de centrifugaalpmp tegenver de vlumetrische pmp: Cmpacter bij gelijk vermgen Eenvudige cnstructie, znder kleppen f ventielen Gebruiksgemak Niet duur Beter rendement Regelmatig debiet en minder lawaai In geval van dichtslibben f verstpping van de afver treedt geen schade p en is er geen gevaar dat de installatie barst. > Parameters van de pmpcapaciteit De pmpkarakteristiek wrdt weergegeven dr een curve die afhankelijk is van twee variabelen: het debiet en de pverhgte: Het te leveren debiet Q [m³/h] is afhankelijk van de gelijktijdig te veden aftappunten. Vr individuele wningen rekent men 1 tt 2 m³/u vr een plaatselijke aftapping (spelbak, wasmachine, schnmaak, enz.), en 2 tt 3 m³/u vr een cnstante aftapping (bespreiing van de tuin, enz.); De pverhgte H [m] f de hgte van de waterklm kan met de vlgende frmule bij benadering wrden berekend: BLZ. 25 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

26 H = Hge + (0,2 x L) + 10 waarbij: Hge = gedetische pverhgte f het hgteverschil tussen het waterpeil in de regenwaterput en het hgste aftappunt [m] 0,2 = benaderingswaarde vr de weerstand van het tevernet met bchten, kraanwerk, kleppen, etc. L = ttale lengte van de aanzuig- en teverleidingen [m] 10 = hgte van de waterklm die vereenstemt met de verplichte minimale druk [1 bar] aan het verst verwijderde aftappunt. 22,6 m 3 m³/h Vrbeeld: Regenwaterput nder het tuinterras: waterpeil 2 m nder het niveau van de benedenverdieping. Hrizntale afstand tt de teverleiding: 8 m. Hgst aftappunt: WC p de 2e verdieping, 7 m bven het niveau van de benedenverdieping en p 1 m van de teverleiding Hge = = 9 m ; L = = 18 m H = 9 + (0,2 x 18) + 10 = 22,6 m Debiet = 3 m³/u te leveren debiet (gebruik: WC, was, bespreiing tuin) De pmp AF Cmfrt/Basic 304 is bv. geschikt. Brn: Gebruikelijke waarden vr de aanzuighgte: 6 à 8 m > Andere elementen die bij de keuze en de plaatsbepaling van een elektrische pmp in aanmerking meten wrden genmen Hydraulische kenmerken van de pmp: Materialen: Kies een zelfaanzuigende pmp (ndzakelijk indien hger geplaatst dan de regenwaterput) f een dmpelpmp. Kies een pmp met crrsiewerende cmpnenten (pmphuis van restvrij staal) m kleuring van het water te vrkmen. Plaatsbepaling: Akestiek: Plaats de pmp p een vrstvrije plaats. Plaats de pmp hger dan de regenwaterput (behalve vr dmpelpmpen) m te vrkmen dat de pmp bij defect een verstrming verrzaakt. Plaats de pmp in een ruimte verwijderd van de rustige vertrekken (slaapkamer, bureau, enz.). Geef de vrkeur aan een meertrapspmp. Plaats de pmp p een trilvaste steun. Gebruik sepele kppelstukken m te vermijden dat de trillingen zich dr de leidingen vrtplanten. > Kenmerken van de meest gebruikte pmpen De nderstaande tabel geeft een verzicht van de meest gebruikte pmpen die in verschillende merken beschikbaar zijn. Om uw keuze te verfijnen kunt u de twee vrgaande pagina s raadplegen. BLZ. 26 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

27 Beschrijving / buitenafmetingen / richtprijs Hydrfrgrep Een hydrfrgrep is een cmbinatie van een centrifugaalpmp en een membraandrukvat. Dr de werking van de pmp wrdt het membraan met water gevuld, waardr de lucht in het vat en rnd het membraan wrdt samengedrukt. Wanneer het water wrdt afgetapt, verhgt het luchtvlume en vermindert de druk tt de (instelbare) drempel waarbij de pmp inschakelt m het membraan pnieuw te vullen. Buitenafmetingen: L = 670 mm; B = 350 mm; H = 675 mm Richtprijs: eentrapspmp: 350 ; meertrapspmp: 300 tt 800 Vr huishudelijke tepassingen waar akestische criteria gelden, gaat de vrkeur uit naar een zelfaanzuigende meertrapscentrifugaalpmp, vr zijn geluidsarme werking, uitgerust met een manmeter en een debietmeter (drglpbeveiliging). Deze pmp hudt de persleiding cnstant nder druk. Een elektrnisch besturings- en cntrlesysteem schakelt de pmp in bij de vraag, namelijk wanneer water wrdt afgetapt en de druk tt de inschakeldrempel daalt. Een ingebuwde drglpbeveiliging vervangt de vltterschakelaar. Buitenafmetingen: L = 450 mm; B = 250 mm; H = 390 mm. Richtprijs: 300 tt 1100 Dmpelpmp Dit pmptype wrdt rechtstreeks in de regenwaterput geplaatst en kenmerkt zich dr zijn vermgen m een grte afstand tussen de regenwaterput en de aftappunten te dekken. De afbeelding tnt een pmp uitgerust met een grndplaat met trilvaste blkjes en tebehren (zie infra). Buitenafmetingen: Ø basis = 175 mm ; 540 tt 710 mm Richtprijs: 200 tt 600 Tepassing / berdeling Gedkp en bedrijfszeker Luidruchtig. Risic van bacteriegrei p het membraan van het drukvat Geen gelijkmatige verdeeldruk. Een drukregelaar kan nuttig zijn Geschikt vr een plaatselijk huishudelijk gebruik Duurder Geluidsarme werking (meertrapspmp) Ingebuwde drglpbeveiliging Die beveiliging reageert p kleine waterverliezen, waardr kleine en zelfs minieme waterlekken tt ngewenste inschakelingen kunnen leiden. Geschikt vr waterdistributie in bedrijven en vr regenwaterwinning Plaatsbesparend want de pmp wrdt in de regenwaterput geplaatst Duurder Geluidsarm De pmp wrdt dr de ververde vleistf (water) gekeld > Cmpacte systemen Recente cmpacte systemen greperen de pmp en de regeling vr de bijvulling met leidingwater met een reglementaire nderbreker. Belgaqua maakt jaarlijiks de inventaris p van de cnfrme testellen (http://www.belgaqua.be/hmenl.htm). Beschrijving / buitenafmetingen / richtprijs Individuele systemen met ingebuwde pmp Regenwaterwinningssystemen met ingebuwde pmp. Autmatische mschakeling p leidingwater wanneer de regenwaterput leeg is. In dat geval lpt het leidingwater in een reservir (uitgerust met een verlp vereenkmstig de geldende nrmen). Wanneer het waterpeil daalt, vult een vltterkraan het reservir bij, zals vr een spelbak. Smmige mdellen zijn met een LCD-scherm uitgerust vr de afbeelding van het waterpeil. Dit systeem kmt in een behuizing met beschermdeksel. tepassing / berdeling Geschikt vr gezinswningen. Bijvulling met leidingwater is tt het strikt ndige beperkt. Geen bijvulling van de regenwaterput met leidingwater. Wanneer het systeem p leidingwater verschakelt, is energie ndig m de druk van het tevernet te verzekeren. Geluidsarme werking (uitgerust met een meertrapspmp). BLZ. 27 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

28 Buitenafmetingen: L = 660 mm; H = 633 mm; B = 393 mm Richtprijs: tt Cllectieve systemen Vr een beter rendement en m bij het nderhud f de reparatie van een pmp een cntinue werking te verzekeren, kan men kiezen vr twee in serie geschakelde pmpen. Buitenafmetingen: B = 660 mm; L = 835 mm; H = 1225 mm Geschikt vr regenwaterwinningssystemen in cllectieve wngebuwen en kleine bedrijven (50 tt 60 tiletten), vr de besparing van leidingwater in cmbinatie met regenwaterputten f waterreservirs Gecmbineerd systeem watertank + pmp Kunststf watertank en pmp met elektrnische bediening. Bij smmige mdellen wrdt de tank autmatisch gevuld. Geschikt vr bestaande gebuwen Vr een grtere inhud kan men de watertanks in serie installeren. Buitenafmetingen: B = 820 mm; L=1730 mm; H=1700 mm > Tebehren vr elektrische pmpen Beschrijving / buitenafmetingen / richtprijs Aanzuigset Samengesteld uit een sepele f stijve aanzuigleiding met zuigfilter en vltter. De sepele leiding is bestand tegen aanzuiging en stuwing. Ze is met een terugslagklep uitgerust. De zuigfilter kan een grve f fijne maas hebben. Dr de vltter wrdt het water p 10 cm nder het water aangezgen. Richtprijs: filter met maas van 1,2 mm: 60 ; filter met maas van 0,23 mm: 80 ; slang 3 m: 75 ; 5 m: 125 Tepassing Regenwaterfilter geschikt vr dakppervlakten tt 350 m 2 In de grnd te installeren f reeds in de regenwaterput ingebuwd Ingebuwde f externe drglpbeveiliging Een elektrnisch besturings- en cntrlesysteem f pressstaat, is een mechanisme dat de verschrijding van een ingestelde waarde van de vleistfdruk detecteert. Richtprijs: 130 Autmatische bijvulling Een vlledig set vr de autmatische bijvulling met leidingwater van ndergrndse regenwaterputten. Op dagen met weinig f geen regen blijft het regenwaterwinningssysteem werken maar p leidingwater. Richtprijs: 140 Expansievat Wrdt bij cllectieve systemen altijd gebruikt. Drukregelaar Een drukregelaar vermijdt drukstten en/f past de druk aan, afhankelijk van de ndige pverhgte m de hgste aftappunten te veden. Richtprijs: zie WAT02 Ratineel mspringen met water BLZ. 28 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

29 > Distributie met een handpmp Beschrijving / buitenafmetingen / richtprijs Handbediende zuigpmp Met dicht bij de regenwaterput wrden geplaatst Beschrijving van het afgebeelde mdel (van gietijzer): maximaal debiet: l/u maximale aanzuighgte: 6 tt 7 m aanzuigdiameter: F33/42 diameter zuiger: 75 mm Hgte: 70cm Richtprijs: 85 Handbediende zuig- en stuwpmp Drge zelfaanzuiging - Diameter zuiger: 80 mm - Pmphuis van restvrij staal - Debiet: 20 tt 30 l/min - Gewicht: 4,5 kg Aanzuiging tt 8 m, stuwing tt 5-7 m bven het niveau van de pmp. Tepassing Gedkp Vrij laag debiet, vereist spierkracht De pmp kan k buiten wrden gemnteerd. De zuigpmpen zuigen het water mhg m het vervlgens simpelweg ter plaatse te laten uitlpen (er is dus helemaal geen druk). Aanzuigset Slang van 7 m, Ø 25 mm, waarmee de handpmp p de regenwaterput wrdt aangeslten. Richtprijs: 80 > Distributie dr gravitaire werking Beschrijving / buitenafmetingen / richtprijs De watertank wrdt hger geplaatst dan het distributiesysteem Het water strmt dr gravitaire werking en is dus enkel geschikt vr gebruik waarbij weinig druk ndig is, zals de vulling van een spelbak. Men rekent een druk van 1 bar per 10 m hgteverschil (buiten het drukverlies van de leidingen). Vrije uitlp (Plub-zuil en andere regenwaterwinningssystemen vr de tuin) Aansluiting: De zuil heeft twee aftappunten. De eerste wrdt met een kraan uitgerust, p de tweede kan een waterslang, een hgedrukreiniger f een tuinpmp wrden aangeslten. Afmetingen: V: 400 liter; H: 215 cm, Ø: 50 cm Materiaal: plyethyleen (PE) Richtprijs: zie regenwaterputten Tepassing Dit systeem biedt het vrdeel dat geen pmp ndig is en bijgevlg geen energie vr de distributie. Dit type van watertank wrdt veel gebruikt in regi s waar de vrziening van leidingwater niet permanent is. Vr systemen met kraan vr buitengebruik (bespreiing van de tuin, wassen van de aut, enz.) Indien niet tegen vrst beschermd, met de tank in de winter wrden leeggemaakt. VOEDING FILTRATIE / ZUIVEREN TOT DRINKWATER > Filtratie Hewel vr de werking een vrfiltratie vlstaat, is een filtratie na de hydrfrgrep ndig m de strmafwaarts geïnstalleerde testellen te beschermen. Men plaatst een mechanische filter m de fijne deeltjes tegen te huden: 1 tt 9 micrn: wasmachine 15 tt 20 micrn: tiletten BLZ. 29 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

30 Afhankelijk van de heveelheid en de kwaliteit van het gefilterde water, mag u niet vergeten de filters regelmatig te reinigen. Zrg eveneens vr een gede luchtdichtheid m bacteriegrei te vrkmen. Filter met keerspeling (backwash) (http://seme.cer.free.fr/index.php?cat=recuperatin-eau-pluie) > Zuiveren tt drinkwater In het kader van een gebruik vr veding, zijn vrfilters niet bestemd m het regenwater tt drinkwater te zuiveren. Hiervr is een derde filtratie ndig m de micr-rganismen, bacteriën, virussen, pesticiden, zware metalen, enz. te verwijderen. Let wel dat de beheerder van een zuiveringsinstallatie vr de zuivering van regenwater tt drinkwater, de verantwrdelijkheid p zich neemt van leverancier van drinkwater. Wat de reiniging en het nderhud van een dergelijk systeem betreft, zal hij dus blijk meten geven van stiptheid, de aanbevelingen van de fabrikanten en leveranciers strikt in acht meten nemen (vb. vervanging van de filters, enz.), en elk prbleem van lzing van verntreinigende stffen in het verbruikte water meten vermijden. Bvendien is een regelmatige analyse van het water ndig m de drinkbaarheid ervan te cntrleren. In de handel zijn zuiveringsinstallaties beschikbaar die men nder de gtsteen kan installeren waar het leidingwater tekmt, m enkel de kraan van het leidingwater te veden. Vóór echter in z'n systeem meestal duur en energieverslindend te investeren, is het verstandig m de werkelijke ndzaak ervan te verwegen. Omgekeerde smse waterzuivering - 6 filterniveaus met ultraviletlamp en uitgerust met een bsterpmp PURE PRO 50 GPD liter/dag > Vrzieningen vr het zuiveren van regenwater tt drinkwater Vrdelen Nadelen Richtprijs Actief klfilter Gedkp De filter met regelmatig wrden vervangen. Keramische filter Gedkp Hudt de pgelste stffen 300 niet tegen. UV-filter Vereist geen teveging van Energieverslindend chemische stffen Omgekeerde Zeer efficiënt Duur 300 tt smse Ultrafiltratie Zeer efficiënt Verwijdert nch de smaak nch de slechte geur. Ozn Efficiënt Van nature nstabiel, zeer krte levensduur tt 1700 BLZ. 30 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

31 Actief klfilters: Actief kl, een zeer absrberende stf, is een vrm van micrpreuze filtratie. De micrpriën vrmen samen een grt cntactppervlak waar de klatmen bepaalde elementen die zich in het water bevinden, dr absrptie binden. Dr chlr en bepaalde rganische verbindingen (pesticiden, trihalmethanen, enz.) te verwijderen, verbetert de actief klfiltratie de smaak van het water en zijn rganleptische berdeling. Actief kl kan eveneens calcium en zware metalen gedeeltelijk absrberen. De absrptie van deze verschillende ngewenste elementen leidt geleidelijk aan tt de verzadiging van de micrpriën van de filter. Afhankelijk van zijn eigen vlume, kan elke filter dus een bepaalde heveelheid water filtreren (men spreekt van 500 g vr 100 l water), waarna de filter met wrden vervangen. De filter kan enkel wrden gereinigd p een temperatuur die de verbranding van de filter benadert. Een late vervanging van de filter verhgt het risic dat de filter, die waardels is gewrden, niet meer reageert en het risic van bacteriewekering vergrt. Om dit nadeel te vermijden, drdrenken de fabrikanten het actief kl met zilverzut. Keramische filters: Keramische filters zrgen vr een fysieke filtratie van het water dr micrpriën met een grtte van 0,5 tt 1 micrn. Dit srt filter verwijdert dus de eventueel in het water aanwezige micr-rganismen. Het betreft hfdzakelijk een bacteriële filtratie die de fysicchemische aard van het water niet wijzigt. Het filterpatrn met regelmatig wrden gespeld, na de drgang van een bepaalde heveelheid water. De levensduur van een patrn bedraagt ngeveer 1 jaar. UV-filters: De ntsmetting en zuivering tt drinkbaar water dr UV-straling. Principe: een UV-lamp bevestigd in een kwartsmf, wrdt in het te behandelen water gedmpeld en inactiveert met zijn UV-stralingen de pathgene micr-rganismen. Dit prcédé vereist geen enkele teveging van chemische stffen. Het te behandelen water met vlkmen helder zijn en vereist dus een efficiënte vrfiltratie. Maandelijks wrdt de lamp vervangen en de mf (indien ndig) gereinigd m een gede werking te verzekeren. Filters met mgekeerde smse: Waterzuiveringssysteem met een zeer fijne filtratie waarbij het water dat pgelste stffen bevat, dr een membraanfilter strmt die enkel de watermleculen drlaat. Een systeem van mgekeerde smse bevat een inlaat vr het te zuiveren water en twee uitlpen: een vr het gezuiverde water en een vr het "afvalwater". De heveelheden variëren tussen 2 tt 8 liter "afvalwater" vr 1 liter smsewater. (Hier schuilt uiteraard het grte en vaak nbekende nadeel van dit srt filter.) PROLINE-smsetestel BLZ. 31 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

32 De installatie van een systeem met mgekeerde smse vereist een vrafgaande analyse van het te zuiveren water en het advies van een vakman. De meeste smsetestellen p de markt zijn samengesteld uit drie hfdcmpnenten: Een fysieke vrfilter van 5-10 micrn m de kleinste niet-pgelste nzuiverheden tegen te huden; Een mgekeerd smsemembraan met een priëngrtte van ± 0,0005 micrn. Deze filter hudt ziektekiemen en vrijwel alle al dan niet vervuilende, rganische en minerale elementen tegen. Om te vermijden dat de tegengehuden mleculen het membraan te snel verstppen, met dit permanent wrden gespeld; De zuivering wrdt vltid dr een actief klfilter die vral de chlrhudende stffen absrbeert en de smaak van het water verfijnt. Dit systeem verbruikt eveneens water. Dit systeem vr de prductie van drinkwater is thans het duurste (de prijs van het water varieert van 1 tt 10 cent per liter) maar biedt de beste resultaten. Osmsewater is zeer zacht, bevat weinig minerale zuten, heeft gede bilgische kenmerken en kan dus vrdeliger zijn dan flessenwater, dat niet bijznder aangewezen is vr dagelijks gebruik. Ultrafiltratie: Deze filtratietechniek verschilt niet fundamenteel van de mgekeerde smsetechniek, behalve wat de grtte van de tegengehuden deeltjes betreft. De deeltjes gaan van 0,002 tt 0,1 micrn en kunnen bacteriën, macrmleculen, enz. zijn. Ozn: Waterzuivering met zn (een natuurlijk xiderend agens) biedt het vrdeel de teveging van chemische middelen zals chlr te halveren en vermindert dus k hun negatieve gevlgen. Ozn verwijdert micr-rganismen en nzichtbare vervuilende stffen. Dit systeem wrdt meestal tegepast in de industrie, vr de reiniging van zwembadwater, enz. Het gezuiverde water is helderder en heeft minder geur en smaak. > Kwaliteitscntrle van het water Helder en smaakls water, schijnbaar drinkbaar, kan veel verntreinigende stffen bevatten. Een regelmatige analyse van het water is aangewezen m zich van zijn zuiverheid en drinkbaarheid te vergewissen, en is vr de aanvraag van een premie zelfs verplicht. Hierte kan men met de leverancier van het prduct een cntract sluiten f een berep den p een labratrium. Een indicatr zals een geleidbaarheidsmeter kan een eerste aanwijzing geven van de efficiënte werking van het zuiveringssysteem en aangeven dat de filter aan vervanging te is. Draagbare HANNA-geleidbaarheidsmeter BLZ. 32 VAN 33 REGENWATERWINNING EN -GEBRUIK JULI 2010

AANSTIPLIJST GEMEENTELIJKE GEÏNTEGREERDE STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING. Modelformulier bolletje kleuren wat van toepassing is & ondertekenen.

AANSTIPLIJST GEMEENTELIJKE GEÏNTEGREERDE STEDENBOUWKUNDIGE VERORDENING. Modelformulier bolletje kleuren wat van toepassing is & ondertekenen. Wat bij te vegen bij de aanvraag van het plaatsen van reclame/ een afsluiting/ een penlucht zwembad/ een gevelwijziging/ het plaatsen van znnepanelen/ het rien van een bm/ aanleggen van een terras: AANVRAAGFORMULIER

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidieregeling woonboten

Aanvraagformulier subsidieregeling woonboten Klant, Markt & Relaties Planadvies & Vergunningen v.201102 Aanvraagfrmulier subsidieregeling wnbten De aanvraag wrdt ingediend p grnd van de Subsidieregeling rilering wnbten AGV, 22 mei 2008, nr. AB 08/018;

Nadere informatie

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE Zware materialen kiezen en ze in rechtstreeks cntact laten met de mgeving van het lkaal, m te beschikken ver een gede thermische buffer PRINCIPES BENADERING Om tijdens de

Nadere informatie

RECYCLAGE VAN GRIJS WATER IN SITU

RECYCLAGE VAN GRIJS WATER IN SITU - - RECYCLAGE VAN GRIJS WATER IN SITU Afvalwater zuiveren m het te hergebruiken f terug te veren naar de natuurlijke waterkringlp dr insijpeling f dr lzing in het ppervlaktewater. PRINCIPES CONTEXT In

Nadere informatie

REGLEMENT OP DE RIOOLAANSLUITING

REGLEMENT OP DE RIOOLAANSLUITING REGLEMENT OP DE RIOOLAANSLUITING Versie GR juni 2008 VOORBESCHOUWING Vr de afwatering van gebuwen en verhardingen zijn er meerdere vrschriften van belang: Vlarem II (de milieuwetgeving), het Zneringsplan,

Nadere informatie

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN - - HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN Het algemeen rendement van de verwarmingsinstallatie verbeteren dr te zrgen vr een efficiënte verdeling van de energie PRINCIPES BENADERING Naast

Nadere informatie

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN - - EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN PRINCIPES BENADERING Een efficiënt en vrdelig systeem kiezen m warmte uit te stralen Naast de prductiewijze, een kwaliteitsvlle verdeling en een efficiënte regeling,

Nadere informatie

Nieuwe Vlaamse renovatiepremie vanaf 1 november 2015!

Nieuwe Vlaamse renovatiepremie vanaf 1 november 2015! Nieuwe Vlaamse renvatiepremie vanaf 1 nvember 2015! Hebt u plannen m uw wning te renveren? Dan kunt u misschien rekenen p de steun van de vernieuwde Vlaamse renvatiepremie. Vanaf 1 nvember 2015 kunt u

Nadere informatie

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE - - EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE Een ged geregeld verwarmingssysteem zrgt vr een ideaal evenwicht tussen de behefte aan energie en de werkelijk geprduceerde heveelheid warmte PRINCIPES

Nadere informatie

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN PRAKTISCHE GIDS VOOR DE RENOVATIE EN DE DUURZAME CONSTRUCTIE VAN KLEINE GEBOUWEN DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN Sanitair warm water verwarmen, verdelen en aftappen, rekening hudend met

Nadere informatie

RICHTLIJNEN MET BETREKKING TOT HET ONTWERP VAN RIOLERINGEN

RICHTLIJNEN MET BETREKKING TOT HET ONTWERP VAN RIOLERINGEN RICHTLIJNEN MET BETREKKING TOT HET ONTWERP VAN RIOLERINGEN Versie ktber 2014 INHOUD Inhud... 2 1. Ontwerp van rileringsstelsel... 3 1.1 1.2 Algemene minimale vrwaarden... 3 Plaatsing van leidingen t..v.

Nadere informatie

CONDAIR ME. Adiabatische luchtbevochtiger/koeler voor kanaalmontage Zeer energiezuinig. Luchtbevochtiging en adiabatische koeling

CONDAIR ME. Adiabatische luchtbevochtiger/koeler voor kanaalmontage Zeer energiezuinig. Luchtbevochtiging en adiabatische koeling CONDAIR ME Adiabatische luchtbevchtiger/keler vr kanaalmntage Zeer energiezuinig Luchtbevchtiging en adiabatische keling Verdampingsmdule Leidingwater f mgekeerd smsewater wrdt naar de bvenkant van de

Nadere informatie

HET REGENWATER OP HET PERCEEL BEHEREN

HET REGENWATER OP HET PERCEEL BEHEREN - - HET REGENWATER OP HET PERCEEL BEHEREN De ndrlatende ppervlakken beperken, het regenwater pvangen m het te gebruiken f terug te brengen in de natuurlijke mgeving dr infiltratie f verdamping, f m het

Nadere informatie

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten Interne Dienst vr Preventie en Bescherming p het Werk Afdeling Risicbeheer Veiligheidsinstructie vr pslag van gevaarlijke prducten in recipiënten Datum 20 januari 2011 Inleiding Opslag wrdt gedefinieerd

Nadere informatie

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING Wintercmfrt gegarandeerd tegen een z laag mgelijk energieverbruik Als je een gebuw buwt f renveert, wil je cmfrt bieden, zwel tijdens de winter als

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet DB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 30 september 2014 NUMMER : WM/MIW/SSl/8372 OPSTELLER : J.M.U. Geerse, 0522-276864

Nadere informatie

Algemeen reglement rioolaansluitingen

Algemeen reglement rioolaansluitingen Tussenmuren 17 9700 Oudenaarde 1 Stad Oudenaarde Algemeen reglement rilaansluitingen Tussenmuren 17 9700 Oudenaarde 2 INHOUDSOPGAVE Opzet van het Algemeen Reglement Rilaansluitingen 2. Administratieve

Nadere informatie

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

Algemeen reglement rioolaansluitingen

Algemeen reglement rioolaansluitingen Tussenmuren 17 9700 Oudenaarde 1 Stad Oudenaarde Algemeen reglement rilaansluitingen Tussenmuren 17 9700 Oudenaarde 2 INHOUDSOPGAVE Opzet van het Algemeen Reglement Rilaansluitingen 2. Administratieve

Nadere informatie

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen Technische en buwkundige vrschriften vr meterlkalen Referentie: SIB10 CCLB 110 Datum:22/10/2010 Pagina 1/9 Inhudstafel 1 INLEIDING... 3 2 AFKORTINGEN... 3 3 TOEGANKELIJKHEID INSTALLATIES... 3 4 LOKAAL...

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT. Gebruik en opslag gevaarlijke stoffen

VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT. Gebruik en opslag gevaarlijke stoffen 1 DOEL... 2 2 TOEPASSINGSGEBIED... 2 3 DEFINITIES... 2 4 VOORSCHRIFT... 2 4.1 Eisen bij het gebruik van gevaarlijke stffen... 2 4.2 (Tijdelijke) Opslag van gevaarlijke stffen... 6 4.2.1 Definitie van pslag/pslagplaats...

Nadere informatie

HET REGENWATER OP HET PERCEEL BEHEREN

HET REGENWATER OP HET PERCEEL BEHEREN - - HET REGENWATER OP HET PERCEEL BEHEREN De ndrlatende ppervlakken beperken, het regenwater pvangen m het te gebruiken f terug te brengen in de natuurlijke mgeving dr infiltratie f verdamping, f m het

Nadere informatie

Elektrische warmhoudplaat

Elektrische warmhoudplaat Elektrische warmhudplaat 114.360 114.361 114.362 V1/1209 NL/B 1. Algemeen 74 1.1 Infrmatie ver de gebruiksaanwijzing 74 1.2 Symblverklaring 74 1.3 Aansprakelijkheid en vrijwaring 75 1.4 Auteursrecht 75

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht Veelgestelde vragen Zn-Privé gemeente Utrecht In dit dcument beantwrden we een aantal veel gestelde vragen. Deze zijn als vlgt gecategriseerd: Zn-Privé actie Utrecht Het plaatsen van znnepanelen p een

Nadere informatie

Aansluitingstarieven 2012-2015

Aansluitingstarieven 2012-2015 Aansluitingstarieven 2012-2015 DE TARIFAIRE VOORWAARDEN VOOR DE KLANTEN DIRECT AANGESLOTEN OP HET ELIA- NET De tarifaire vrwaarden vr elke aansluiting p het Elia-net, zals bepaald dr de beslissing van

Nadere informatie

Introductie. Introductie

Introductie. Introductie Intrductie Intrductie Op het industrieterrein De Hemmen in Sneek wrden een 9 tal hagelnieuwe, nder architectuur ntwrpen, multifunctinele bedrijfsunits gerealiseerd. Alle units zijn gelegen p uitstekende

Nadere informatie

Ids Veiligheidscoördinatie

Ids Veiligheidscoördinatie Ids Veiligheidscördinatie 1 / 5 IDS-1119 - AG Vespa - Viletstraat 39-2060 Antwerpen - Ontwerpanalyse 01 COÖRDINATIEDAGBOEK Datum: 19-7-2005 Aanwezige partijen: COO: Jhan De Kninck Inf vr: BH AR Karlien.Vanmerhaeghe@vespa.antwerpen.

Nadere informatie

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers Oprep erkenning en subsidiëring van grepsgericht aanbd pvedingsndersteuning dr vrijwilligers In het kader van het versterken van aanbd pvedingsndersteuning in de Huizen van het Kind lanceert Kind en Gezin

Nadere informatie

DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN

DE MANUELE VENTILATIE OPTIMAAL ORGANISEREN - - DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN Wanneer en he lang meten kamers verlucht wrden wanneer er geen installatie vr hygiënische ventilatie aanwezig is? PRINCIPES CONTEXT De luchtkwaliteit hangt

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen. Categrie C Per aspect van het framewrk zijn nrmen pgesteld. Vetgedrukt zijn de verplichte nrmen. Organisaties die nder categrie C vallen, zullen verder zijn met het implementeren van kwaliteitssystemen

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN RES PREPAID

ALGEMENE VOORWAARDEN RES PREPAID ALGEMENE VOORWAARDEN RES PREPAID 1. Inleiding & definities RES is een netwerk van lkale bedrijven, km's, handelaars en persnen, die vrije berepen uitefenen. Particulieren wrden gemtiveerd m aan te kpen

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool Energie besparen dr een crrecte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvrbeeld in een basisschl 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schlgebuwen draaien p vlle teren, k wanneer er geen

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 72095942000 VZW Psych. Centrum Caritas Caritasstraat 76 9090 MELLE Telichting bij het dcument pnameverklaring bij pname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met

Nadere informatie

Automatiseren van een gravitatiemagazijn aan de hand van een pneumatische sturing

Automatiseren van een gravitatiemagazijn aan de hand van een pneumatische sturing Prject 1 Autmatiseren van een gravitatiemagazijn aan de hand van een pneumatische sturing Fest Belgium nv Klnel Burgstraat 101 BE-1030 Brussel Tel.: +3 70 3 39 Inf_be@fest.cm www.fest.cm Naam: Klas: Datum:

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

6 Verordenende stedenbouwkundige voorschriften

6 Verordenende stedenbouwkundige voorschriften 6 Verrdenende stedenbuwkundige vrschriften Het grafische bestemmingsplan wrdt weergegeven in figuur 8: verrdenend grafisch plan. 6.1 Artikel 1. Lkaal wngebied met lage dichtheid en gren karakter Telichting

Nadere informatie

Analytische boekhouding

Analytische boekhouding Analytische Bekhuding Analytische bekhuding 1 Vrbereiding... 2 1.1 Dssier instellingen... 2 1.2 Analytische rekeningen maken... 3 2 Analytisch beken... 4 2.1 Kppeling... 5 2.2 Bekingsvrstellen (mdellen)...

Nadere informatie

prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenformulier -

prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenformulier - prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenfrmulier - Datum: Gegevens Klant Naam :... Adres :......... Tel /GSM:... Fax:... @:... Particulier Prfessineel Berep:... ON nr:... Handelaar Eigenschappen tuin in

Nadere informatie

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING - - DE JUISTE ZONWERING Het binnenkmend znlicht tijdens de zmer beperken en prfiteren van de warmte tijdens de winter PRINCIPES BENADERING Het znlicht dat binnenkmt in een gebuw mag dan wel het verwarmingsverbruik

Nadere informatie

ack-aquaconcept.com, concept GmbH en Microdyn-Nadir Nadir,, Slotgrachtstraat 25, 9940 Telephone: +32 (0)9 3445176, Fax: +32 (0)9 3445176

ack-aquaconcept.com, concept GmbH en Microdyn-Nadir Nadir,, Slotgrachtstraat 25, 9940 Telephone: +32 (0)9 3445176, Fax: +32 (0)9 3445176 Kwaliteitsverbetering in prductieprcessen dr tepassing van aangepaste UV desinfectiemethdes en geavanceerde UV xidatie. Van Daele Drine. 1, www.dvd-technlgy.be www.ack-aquacncept.cm aquacncept.cm. 1 a.c.k.

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

Bijlage 1. Gedragscode vrijwilligers en leden B.S.V. Amsterdam - Zuid

Bijlage 1. Gedragscode vrijwilligers en leden B.S.V. Amsterdam - Zuid Bijlage 1 Gedragscde vrijwilligers en leden B.S.V. Amsterdam - Zuid Als B.S.V. vinden wij het belangrijk m afspraken te maken ver de manier waarp we met elkaar mgaan. Daarm hebben we een aantal mgangsregels

Nadere informatie

Diepvries voor sterke drank en diepgevroren producten

Diepvries voor sterke drank en diepgevroren producten Diepvries vr sterke drank en diepgevrren prducten 700.075H V1/1209 NL/B 1. Algemeen 86 1.1 Infrmatie ver de gebruiksaanwijzing 86 1.2 Symblverklaring 86 1.3 Aansprakelijkheid en vrijwaring 87 1.4 Auteursrecht

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

Op deze gronden mogen ten behoeve van de bestemming uitsluitend worden gebouwd:

Op deze gronden mogen ten behoeve van de bestemming uitsluitend worden gebouwd: Artikel 20 Wnen 20.1 Bestemmingsmschrijving De vr "Wnen" (W) aangewezen grnden zijn bestemd vr: a. het wnen in een wning; b. bijbehrende erven, terreinen en vrzieningen, zals ntsluitingswegen ten beheve

Nadere informatie

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO)

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) Wettelijke grndslag De maatregelen beschrijven p welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbwet. - Fysieke belasting

Nadere informatie

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar Fabels in islatieland Wat waar is f niet waar Fabels verleven de tijden. Sms is dat ged. Maar het kan k verkeerd uitpakken. Eind jaren '70 bracht Sven (Stichting vrlichting energiebesparing nederland)

Nadere informatie

Factsheet Zonnepanelen

Factsheet Zonnepanelen Znnepanelen Znnepanelen staan veelvuldig vermeld in kranten, magazines en reclameflders. Ze lijken ht. Bvendien zijn er veel gezamenlijke inkpacties en prijsstunters p internet. In Bsweide zijn nu k de

Nadere informatie

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN - - EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN Een deel van het warm water verwarmen met een znneverwarmingsinstallatie PRINCIPES BENADERING Het energieverbruik m sanitair water p te warmen kan met meer dan 75% wrden verminderd

Nadere informatie

Uw partner in hernieuwbare energie

Uw partner in hernieuwbare energie www.svetechniek.be Znnebiler anaf 1999.00 * Inclusief 6% btw,levering en mntage : *Tarief ttaal te betalen 4333 Premie 2334 via netbeheerder te recupereren. Levering en mntage. Exclusief afbraak ude biler,

Nadere informatie

OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK

OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK Wettelijke grndslag - Vrlichting en nderricht Arbwet Artikel 8 - Persnlijke Beschermingsmiddelen Arbbesluit - Fysische factren Arbbesluit - Fysieke

Nadere informatie

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven Preventie tegen chemische risic s in carrsseriebedrijven Eind 2010 werd k een inspectiecampagne gehuden bij de carrsseriebedrijven. De campagne kaderde in een Eurpese SLIC-campagne Chemische agentia p

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

De juiste mensen op de juiste plek

De juiste mensen op de juiste plek De juiste mensen p de juiste plek Visitekaartje Brand-, ret- en waterschade? Gm staat steeds vr u klaar. Cntacteer ns 03 820 96 20 Ndnummer 0900 100 87 Tevreden klanten dankzij een ttaalpakket en de nieuwste

Nadere informatie

1. VERGELIJKING VAN DE ALTERNATIEVEN

1. VERGELIJKING VAN DE ALTERNATIEVEN DEEL E SAMENVATTING VAN DE AANBEVELINGEN, INTERACTIES EN BESLUITEN E.1 1. VERGELIJKING VAN DE ALTERNATIEVEN Dit hfdstuk beschrijft de prjectalternatieven. Deze vergelijking is samengevat in een tabel die

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Veranderingen in de agrarische bebouwing

Veranderingen in de agrarische bebouwing ONTHEFFINGEN De activiteiten met betrekking tt het buwen die in het bestemmingsplan nder een ntheffing zijn gebracht kunnen glbaal als vlgt wrden aangeduid: buwactiviteiten; veranderingen van de situering

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND BESCHRIJVING De ksten mzaïekbeheer zijn een vergeding vr de ksten die p bedrijfsniveau gemaakt wrden vr het

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

STAD LEUVEN BIJZONDER PLAN VAN AANLEG L21. Brusselsesteenweg GOEDGEKEURD BIJ KB VAN 06-04-1987 VOORSCHRIFTEN

STAD LEUVEN BIJZONDER PLAN VAN AANLEG L21. Brusselsesteenweg GOEDGEKEURD BIJ KB VAN 06-04-1987 VOORSCHRIFTEN STAD LEUVEN BIJZONDER PLAN VAN AANLEG L21 Brusselsesteenweg GOEDGEKEURD BIJ KB VAN 06-04-1987 VOORSCHRIFTEN Gedgekeurd bij KB van 6/04/1987, digitaal bestemmingsplan gedgekeurd bij MB van 28/04/2004 2

Nadere informatie

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen Buwbedrijf Beneens Stadsestraat 43 2250 Olen 1 Alles heeft een levensduur. Alles dient vervangen te wrden. Bill McDnnuch C2C Livespan f Materials 2 3 Renvatie in de Praktijk 4 Renvatie in de Praktijk 5

Nadere informatie

Beheerplan voor bouwhistorische objecten

Beheerplan voor bouwhistorische objecten Beheerplan vr buwhistrische bjecten 2.7.1 Inleiding Met een beschermd stadsgezicht, ngeveer 1500 mnumenten en een uniek laatmiddeleeuws bdemarchief heeft Drdrecht een mvangrijke bven- en ndergrndse cultuurhistrische

Nadere informatie

Resultaten Enquête Bedrijven 2008

Resultaten Enquête Bedrijven 2008 Resultaten Enquête Bedrijven 2008 Gedrag & ervaringen van bedrijven p de vrijgemaakte Vlaamse energiemarkt resultaten met betrekking tt slimme meters Rapprt vr de Vlaamse Reguleringsinstantie vr de Elektriciteits-

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767 Nb. Per vraag kunnen er meerdere gede antwrden zijn 1. Welke van de nderstaande bewering is juist? NEN 2767 is een: methdiek vr de bepaling van achterstallig nderhud bjectieve methdiek vr de bepaling van

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities

Algemene Voorwaarden. Artikel 1 Definities Algemene Vrwaarden Dit zijn de Algemene Vrwaarden van Fiets Clinics Nederland, gevestigd: Waalbandijk 20, 6541AJ Nijmegen. Op alle prducten van Fiets Clinics Nederland zijn deze Algemene Vrwaarden van

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet vr elektriciteit ELIA Verklaring van de Algemene Directie Energie met het g p de gedkeuring van het plan dr de federale Minister van Energie Deze verklaring

Nadere informatie

Algemeen Reglement voor de arbeidsbescherming

Algemeen Reglement voor de arbeidsbescherming Algemeen Reglement vr de arbeidsbescherming Titel II - Algemene bepalingen betreffende de arbeidshygiëne alsmede de veiligheid en de gezndheid van de arbeiders Hfdstuk I: Bepalingen betreffende de veiligheid

Nadere informatie

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen.

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Inhudspgave 1. Inleiding 3 2. De eerste dagen na een ramp: riëntatie en besluitvrming 4 3. Een hulpkanaal kiezen 5 3.1 Hulpkanaal A: Ndhulp via de SHO 6 3.2 Hulpkanaal

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken. Het aankpen van

Nadere informatie

Subsidiereglement Energiezorg op School 2014. Hoofdstuk I: Algemene bepalingen

Subsidiereglement Energiezorg op School 2014. Hoofdstuk I: Algemene bepalingen Subsidiereglement Energiezrg p Schl 2014 Hfdstuk I: Algemene bepalingen Artikel 1.- Stedenfnds De subsidie Energiezrg p Schl past in de Beleidsvereenkmst Stedenfnds tussen de Vlaamse Gemeenschap en de

Nadere informatie

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden.

dat u gemakkelijker het huurcontract kunt opzeggen als u een koper voor de woning heeft gevonden. Telichting huurcntract Tijdelijke verhuur p basis Leegstandwet behrende bij het huurcntract p de website van Vereniging Eigen Huis datum van pstellen telichting: 14 december 2012 Inleiding Het verhuren

Nadere informatie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken. 5.2.7 Energie Wat is het thema en waarm is het belangrijk? Het thema energie gaat ver het gebruik van energie in de gebuwde mgeving vr verwarming, keling, verlichting en industriële en agrarische prcessen.

Nadere informatie

Algemene v((rwaarden ten beh(eve van het schildersbedrijf

Algemene v((rwaarden ten beh(eve van het schildersbedrijf Algemene v((rwaarden ten beh(eve van het schildersbedrijf 1. Definities In deze algemene v++rwaarden w+rdt verstaan +nder: Opdrachtnemer: het schildersbedrijf Opdrachtgever: Degene met wie +pdrachtnemer

Nadere informatie

Hergebruikinitiatieven

Hergebruikinitiatieven Hergebruikinitiatieven Principe: materialen en verpakkingen hergebruiken vr ze afval wrden Hergebruik betekent de terugwinning en het hergebruik van prducten f nderdelen ervan: hergebruik van de verschillende

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden -

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden - - Bedrijfsvermeldingen, Key-accunts & andere advertentiemgelijkheden - Dr: VvE Media B.V. Versie: 2.1 Datum: 7 mei 2015 Cntactpersn: Dhr. R.H.P. van der Vssen inf@nederlandvve.nl www.nederlandvve.nl ABN

Nadere informatie

Onderstaande tabel bevat aanvullend op de vier functies van de bodem ook voor bodemkwaliteit en grondverzet ambities. Ambitie Basis Comfort Excellent

Onderstaande tabel bevat aanvullend op de vier functies van de bodem ook voor bodemkwaliteit en grondverzet ambities. Ambitie Basis Comfort Excellent 5.2. Thema s 5.2.1 Het bdem- en grndwatersysteem Wat en waarm Duurzaam mgaan met de bdem is het zdanig beheren van de bdem dat natuurlijke / intrinsieke kwaliteiten van de bdem wrden beschermd vr mens

Nadere informatie

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt De derde betaler en het persnlijke aandeel van de patiënt 14/10/2010 Cntext huidige situatie Het hnrarium betreffende de geneeskundige verstrekkingen, bepaald dr de wet van 14 juli 1994, bestaat uit 2

Nadere informatie

Reglement Geschillencommissie Wonen Zuid-Holland Zuid

Reglement Geschillencommissie Wonen Zuid-Holland Zuid Reglement Geschillencmmissie Wnen Zuid-Hlland Zuid DEFINITIES Artikel 1: Dit reglement verstaat nder: crpratie: de bij de Geschillencmmissie Wnen Zuid-Hlland zuid aangeslten rganisatie p wiens handelen

Nadere informatie

K5 GEMEENTEPARK VIJVERPARK

K5 GEMEENTEPARK VIJVERPARK BIJZONDER PLAN VAN AANLEG K5 GEMEENTEPARK VIJVERPARK GOEDGEKEURD BIJ KB VAN 7/10/1969 VOORSCHRIFTEN Gedgekeurd bij KB van 7/10/1969, Digitaal bestemmingsplan gedgekeurd bij MB van 28/04/2004 2 INHOUD.

Nadere informatie

Technische omschrijving huurappartementen De Eeuwsels te Helmond

Technische omschrijving huurappartementen De Eeuwsels te Helmond Technische mschrijving huurappartementen De Eeuwsels te Helmnd 1. Algemeen Deze technische mschrijving is nauwkeurig en met zrg samengesteld aan de hand van gegevens en tekeningen verstrekt dr architect

Nadere informatie

Het herroepingsrecht voor buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten. Boek VI van het Wetboek van economisch recht (art. VI.67 en volgende WER)

Het herroepingsrecht voor buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten. Boek VI van het Wetboek van economisch recht (art. VI.67 en volgende WER) Het herrepingsrecht vr buiten verkpruimten geslten vereenkmsten Bek VI van het Wetbek van ecnmisch recht (art. VI.67 en vlgende WER) Binnen welke termijn mag de cnsument zijn herrepingsrecht den gelden?

Nadere informatie

STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN

STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN STEDENBOUWKUNDIGE VOORSCHRIFTEN RUP Bedrijvigheid Gemeente Kinri Vr Antea Grup, Miguel Vanleene, Ruimtelijk planner - prjectleider Gezien en vrlpig vastgesteld dr de gemeenteraad in zitting van 4 mei 2015

Nadere informatie

Vallen niet echt onder de rubriek Omnium, maar kunnen ook in het kader van een autoverzekering worden afgesloten :

Vallen niet echt onder de rubriek Omnium, maar kunnen ook in het kader van een autoverzekering worden afgesloten : De Omnium verzekering : wat zit daar allemaal in? Naast de verplichte verzekering 1, waarbij de burgerrechtelijke aansprakelijkheid (BA) met wrden gedekt bij het gebruik van een mtrvertuig p de penbare

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... De Rietkraag 2e fase Type Kievit Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking

Nadere informatie

ONTWERPBESLUIT. Omgevingsvergunning. Besluit

ONTWERPBESLUIT. Omgevingsvergunning. Besluit ONTWERPBESLUIT Datum : Ons kenmerk : 2013.0. Zaaknummer : 130201236 Cntactpersn : mw. J. Elbrecht Telefnnummer : (026) 377 31 39 Omgevingsvergunning Burgemeester en wethuders hebben p 18 februari 2013

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Lidaholm Garens

Algemene Voorwaarden Lidaholm Garens Algemene Vrwaarden Lidahlm Garens Inhudspgave: Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Identiteit van de ndernemer Artikel 3 - Tepasselijkheid Artikel 4 - Het aanbd Artikel 5 - De vereenkmst Artikel 6 - Herrepingsrecht

Nadere informatie

Huisregelement opvang Kiddyzz

Huisregelement opvang Kiddyzz Huisregelement pvang Kiddyzz Deze huisregels gelden in cmbinatie met de vereenkmst van pdracht tussen uders/verzrgers en gastuder, welke dr beide partijen ndertekend zijn. Alle vraaguders dienen van deze

Nadere informatie