Accu s, motoren, laadpalen, infrastructuur Alle seinen (weer) op groen voor elektrisch rijden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Accu s, motoren, laadpalen, infrastructuur Alle seinen (weer) op groen voor elektrisch rijden"

Transcriptie

1 Nieuws ASML zet relatie met detacheerders op scherp Nieuws De Zwitsers komen organische elektronica inpakken 7 Maandelijks magazine voor de hightechindustrie // 13 september - 4 oktober 2013 // Accu s, motoren, laadpalen, infrastructuur Alle seinen (weer) op groen voor elektrisch rijden

2 Bits&Chips 2013 EMBEDDED SYSTEMS 7 November 2013 s-hertogenbosch NL Gold sponsor Cosponsor Coffee sponsor Organiser Co-organiser Keynote by Peter Frans Pauwels Founder TomTom

3 Opinie Redactioneel Nieke Roos is hoofdredacteur van Bits&Chips. Buigen of barsten Op weg naar de top heeft ASML een heleboel vrienden gemaakt die ieder hun steentje bijdragen aan het Veldhovense succes. Veel van de partners zijn in de slipstream meegegroeid en in toenemende mate afhankelijk geworden van de inkomsten uit de samenwerking. Daarmee hebben ze hun lot in feite verbonden met dat van ASML: als het goed gaat in Veldhoven, gaat het goed met het ecosysteem, en vice versa. Deze lotsverbondenheid geeft ASML een zekere macht. Een wereldmarktleider als klant staat goed op je cv, maar een wereldmarktleider die jou de rug toekeert, is funest voor je reputatie en vaak ook voor je begroting. Dan zorg je er wel voor dat je ze in Veldhoven te vriend houdt. Want voor jou tien anderen, en anders nemen ze het roer wel van je over, zoals een Amerikaanse EUVbronnenmaker onlangs heeft mogen ervaren. Van dergelijk spierballenvertoon heeft ASML zich ook bediend bij de recente contractbesprekingen met zijn toeleveranciers van softwaremensen. Tenminste, als we die toeleveranciers moeten geloven. Niemand durft openlijk te bijten in de hand die hem voedt, maar de anonieme aantijgingen zijn niet mals (zie pagina 10). Off the record trok iemand zelfs een vergelijking met de praktijken in de beruchte Iraakse Abu Ghraib-gevangenis. ASML zegt zich van kwaad bewust te zijn. Het heeft gewoon zijn tarieven voor softwaredetacheerders tegen het licht gehouden en geconstateerd dat het veel meer betaalt dan de markt. Dat heeft het in het nieuwe contract rechtgezet. Het resulterende tarief zou echter nog steeds bovengemiddeld zijn en meer dan voldoende om alle gemaakte kosten voor een flexer van te betalen, zodat de detacheerders geen reden hebben tot klagen. Volgens ASML hebben ze ook allemaal getekend. Voor Veldhoven is daarmee de kous af. Dat de toeleveranciers allemaal hun krabbel zetten, is niet vreemd. Wat moeten ze anders? Hun mensen weghalen bij ASML? Wie niet voor een groot deel van zijn inkomsten afhankelijk is van Veldhoven zal het misschien overwegen en voor lief nemen dat het zijn personeel die uitdagende werkomgeving niet langer kan bieden. Wie er echter tot over zijn oren in zit, kan niet anders dan tekenen. Voor die toeleveranciers is het buigen of barsten. Er zijn er die wel honderd mensen bij ASML hebben rondlopen; die zet je niet zomaar even ergens anders weg. En van buigen komt wellicht alsnog barsten. Want wie er door de tariefverlaging procentueel dubbelcijferig op achteruitgaat, zoals naar verluidt bij sommige detacheerders het geval is, zal moeite krijgen het hoofd boven water te houden. Bij Bits&Chips zijn de eerste gevolgen al merkbaar: enkele van de bedrijven die softwaremensen leveren aan ASML hebben hun advertentiebudget voor de rest van het jaar bevroren. Vanwege een significante tegenvaller bij een klant in de halfgeleiderindustrie, zoals een van hen het heel voorzichtig verwoordt. Een minstens even grote zorg voor de detacheerders is de precedentwerking die uitgaat van het nieuwe ASML-contract. De inkoopafdelingen van de verschillende Voor jou tien anderen, en anders nemen ze het roer wel van je over hightechbedrijven houden elkaar nauwlettend in de gaten en als er een betere voorwaarden weet te bedingen, zullen de andere dat niet op zich laten zitten. Dan zijn de detacheringsrapen pas echt gaar. Natuurlijk is het ASML s goed recht om de tarieven te normaliseren en misschien hebben de softwaredetacheerders ook wel jarenlang op te grote voet geleefd, zoals ze in Veldhoven lijken te impliceren. Van de spil in een ecosysteem mogen we echter meer zorg verwachten voor de vrienden die je mee groot hebben gemaakt, zeker als een beslissing zo veel weerstand oproept en helemaal als je altijd zo hoog opgeeft van je partnerschappen. Van de detacheerders is het daarnaast ook wel erg kortzichtig om hun leven te verpanden aan één klant. Beide kampen hebben de verantwoordelijkheid om de wederzijdse afhankelijkheid gezond te houden, zodat als ASML een keer valt, het niet de halve hightech met zich meesleurt. 7 3

4 Inhoud Deze keer in Bits&Chips Nieuws Normalisering flextarieven ASML zorgt voor beroering bij softwaredetacheerders Het nieuwe contract dat ASML heeft voorgelegd aan zijn toeleveranciers van flexwerkers, is niet overal goed gevallen. Nieuws Eindhovense alliantie waagt zich aan inpakken organische elektronica Bij Holst ontwikkelde encapsulatietechnologie voor organische elektronica lokt het Zwitserse Rolic naar Eindhoven. 3 Buigen of 17 IT-imperialisme in 20 Fortran voor barsten vrijzinnig Amsterdam neuroware Nieuws 7 In 140 woorden 8 Overzicht 10 Normalisering flextarieven ASML zorgt voor beroering bij softwaredetacheerders 14 Eindhovense alliantie waagt zich aan inpakken organische elektronica 20 Fortran voor neuroware 22 Concurrent Cigs en organische PV duikt op Opinie 3 Buigen of barsten Nieke Roos 12 Als je dit niet kunt lezen, dan moet je leren lezen Hans Odenthal 15 Exploratory testen modi operandi Derk-Jan de Grood 19 ASML-Noord Marcel Pelgrom 21 Softwareslijtage Albert Mietus 23 De headhunter Anton van Rossum 27 De communicatietrainer Jaco Friedrich 59 Hip Joost Backus Op de fiets 17 IT-imperialisme in vrijzinnig Amsterdam Achtergrond 24 Een Design Structure Matrix geeft grip op softwareafhankelijkheden En verder 60 Trainingen 61 Events 64 Wegwijzer 67 Colofon 4 7

5 Thema Elektrisch rijden Interview Extatisch over elektrisch rijden Hans Streng is ervan overtuigd dat we de komende tien jaar het gros van de uitdagingen rond elektrisch rijden zullen overwinnen. Achtergrond Een elektrische aandrijflijn van Vlaamse makelij De motoren, batterij en versnellingsbak in het onderzoeksproject Electric Powertrain zijn volledig Vlaams. 39 De ontwerpkeuzes voor 44 Betere ingenieur worden? 54 Het waarom de elektrische auto Bouw een elektrische racewagen van OCPP Interview 30 Hans Streng (ABB) Extatisch over elektrisch rijden Analyse 34 Gaat de elektrische auto het weer niet halen? Opinie 37 En de accu dan? Hector Timmers Achtergrond 39 De ontwerpkeuzes voor de elektrische auto 42 Een elektrische aandrijflijn van Vlaamse makelij 44 Betere ingenieur worden? Bouw een elektrische racewagen 46 Formule 3 innovatieve proeftuin voor elektrisch rijden 47 Eindhovense studenten bouwen gezinsauto op zonne-energie 50 Bestemming laadpaal 53 Mobiele app wijst wereldwijd de weg naar laadpalen 54 Het waarom van OCPP In bedrijf 57 Vanmoof 7 5

6 Training Design for Six Sigma In twee stappen van Green Belt naar Black Belt! Nieuwe producten en processen moeten in steeds kortere doorlooptijden ontwikkeld worden, in één keer goed en met de juiste kwaliteit. Met complexe producten gebeurt dat in multidisciplinaire teams van specialisten van diverse organisaties en nationaliteiten. Een gestructureerde ontwikkel aanpak met de universele Design for Six Sigma methodiek is daarbij een geweldig hulpmiddel voor u om geplande marktintroducties van succesvolle producten te realiseren. Integratie met het Product Creatie Proces Het Design for Six Sigma (DfSS) programma behandelt de IDOV methode voor het ontwikkelen van nieuwe producten én de DMAIC verbetermethodiek. Deze methodes worden geplaatst binnen het bedrijfsspecifieke Product Creatie Proces. Het doel is de oplevering van een robuust product dat voldoet aan de eisen van de klant, op tijd (Time to Market) en binnen budget. Deze opleiding wordt gegeven in samenwerking met IBIS Universiteit van Amsterdam onder leiding van Prof. Dr. Jeroen de Mast. DfSS Green Belt 28 t/m 30 oktober 25 t/m 27 november 17 & 18 december Aanmelden: DfSS Black Belt t/m 27 februari 24 t/m 27 maart 12 t/m 15 mei 10 t/m 13 juni Business Case Specificatie Definitie Ontwerp Implementatie Verificatie Nazorg Productleiderschap: de factor 10 Wat betekent het voor uw business als de specificaties aan het begin van uw project helder zijn? Als u inzicht heeft in de risico s in uw productontwikkeling? Als u weet welke parameters belangrijk zijn en welke juist niet? Als u weet welke faalvormen wel/niet kunnen optreden? Of welke parameters variatie kunnen veroorzaken? Wat als uw Cost of Non-Quality een stuk lager zouden liggen? Al deze vragen liggen ten grondslag aan Productleiderschap. Daag ons gerust uit en sta versteld van de kracht van de aanpak! Resultaten User Groups Trainingen en Seminars Project Management Product- en Procesontwikkeling Reliability Executive Events Round Table Meetings Holland Innovative BV: Voor oplossingen in projectmanagement, procesverbetering en productbetrouwbaarheid 30 Professionals met ervaringsniveau van meer dan 20 jaar Marktgebieden: HighTech& Industry, Automotive, Solar&Energy, Health, Agro&Food Het Holland Innovative Huis: De kern De resultaten De enablers High Tech Campus 9 β-technology Center 5656 AE Eindhoven T E W Focus on complex business processes

7 Analyse In 140 woorden Energie Europese energiecrisis Duitsland wordt vaak geroemd vanwege zijn vooruitstrevende energiebeleid, maar het enthousiasme voor duurzame energie zou daar aanzienlijk minder zijn als buurlanden niet regelmatig zouden bijspringen. Afgelopen winter moest er bijna tweehonderd keer een beroep worden gedaan op Nederland, Polen en andere aangrenzende landen om te voorkomen dat delen van Duitsland in het donker kwamen te zitten. In de zomer is het vaak omgekeerd. Duitsland moet dan dringend overtollige stroom kwijt en dumpt die op de Europese markt. Hoe moet dat verder, nu steeds meer landen zelfs Nederland het Duitse voorbeeld volgen? De tijd dat ieder land er een eigen energiebeleid op na kan houden, lijkt met rasse schreden ten einde te komen. Op zijn minst moet er meer onderling overlegd en gecoördineerd worden, maar eigenlijk moet de discussie over de Europese interne energiemarkt nog maar eens overnieuw worden gedaan. PvG Onderwijs Techniek? Alleen als het moet Tragisch nieuws: het gaat goed met techniekstudies in Nederland en Vlaanderen. De meeste technische opleidingen meldden de laatste jaren al stevige aanwas, en volgens de VNSU hebben zich dit jaar weer twintig procent meer studenten aangemeld voor een studie in de landbouw, natuur en techniek. Over de hele linie waren er zeven procent meer inschrijvingen. De TU Delft zag de aanwas dit jaar zelfs zo sterk groeien dat zij zich genoodzaakt zag een numerus fixus in te voeren bij werktuigbouwkunde. Waarom dat tragisch is? Het is toch precies wat overheid en bedrijfsleven willen, gezien het tekort aan technisch personeel? Is ook zo. Maar blijkbaar zijn er heel wat studenten die zichzelf in staat achten een techniekstudie te volgen, maar daar alleen voor kiezen als de conjunctuur tegenzit. Dat geeft toch te denken. PvG Halfgeleiders Powerplay Net als Arm gaat IBM zijn steeds minder relevant wordende Power-architectuur in licentie geven aan derden. Google, NVidia en anderen hebben al getekend en starten een open consortium om de processorarchitectuur naar het datacentrum en de supercomputer te brengen: Open-Power.org. Dat vereist enige toelichting, want de Powerarchitectuur wordt al lang onder licentie uitgebracht door het Power.org-consortium. Dit beheerst echter alleen de specificaties terwijl het nieuwe initiatief ook implementaties en firmware onder een liberale licentie gaat uitgeven. Met het initiatief trekken de initiatiefnemers een lange neus naar hofleverancier voor deze markten Intel, maar het is twijfelachtig of eindklanten uiteindelijk bereid zijn over te stappen. De aankondiging kan daarom misschien meer gezien worden als drukmiddel van Google. PE Cryptografie Cryptocalypse soon Een presentatie op de fameuze Black Hatconferentie in Las Vegas deze zomer kan wel eens de reddingsboei voor het noodlijdende Blackberry betekenen. Security-onderzoekers kwamen met een ontnuchterende boodschap: RSA en Diffie-Helman, twee basisalgoritmes binnen de cryptografie, zouden binnen een jaar of vijf best eens kunnen sneuvelen. Twee wiskundige publicaties hinten in ieder geval in die richting. Er is nog één alternatief, één laatste uitweg waar de wereld zijn toevlucht in kan zoeken: cryptografie met elliptische curven. Blackberry heeft echter een dikke stapel patenten rond deze technologie en bewaakt deze als een moederkloek. Als de cryptocalypse inderdaad werkelijkheid wordt, kan de Canadese telefoonmaker zijn mobieltjestak lachend opzijschuiven en gaan teren op zijn patentportfolio. PE Mobiel Patentje voor de dorst Over noodlijdende mobieltjesmakers die als patent troll verdergaan gesproken: ook Nokia zou zo kunnen eindigen, of er althans een deel van zijn business van maken. Bij de overname van de mobieltjestak door Microsoft is de patentportfolio namelijk niet meegegaan, alleen een niet-exclusieve licentie erop. Nokia houdt dus nog over zijn redelijk succesvolle joint venture met Siemens voor netwerkapparatuur, zijn digitalekaartenbusiness en een zeer dikke patentenportefeuille voor mobiele telefonie. Zonder eigen toestellen zijn kruislicenties met andere telefoonmakers niet langer aan de orde, dus voor het gebruik moet betaald worden. Daarmee kan Nokia nog lang een aardig zakcentje uit de mobiele industrie persen. PE Halfgeleiders NXP, zeven jaar later Private equity heeft met moeilijke beslissingen het bedrijf gered, schrijft topmanager Guido Dierick op het bedrijfsblog van NXP. Het is een bewering die velen in het verkeerde keelgat zal schieten, maar Dierick heeft toch echt een punt. Toen de programmeerbare eenchipoplossing Nexperia mislukte en de markt instortte, gooiden de eigenaren alle digitale ballast overboord om de rest drijvende te houden. Zodoende kon NXP weer naar vaarwater navigeren waar het zich eigenlijk altijd het beste had thuis gevoeld: het vakmanschap van de analoge chip. Philips had altijd volop ingezet op enorme digitale ambities, en inderdaad is het de vraag hoe het moederbedrijf de perfect storm waarin Semiconductors terechtkwam in 2009 zou hebben afgehandeld. Toch vergeet Dierick één ding: onder Philips zou nooit het hele chipbedrijf in gevaar zijn geweest. PvG 7 7

8 Nieuws Overzicht Dienstverlening ICT fuseert met Eindhovens ingenieursbureau Brandfort Niet het Amsterdamse DPA maar het Eindhovense Brandfort wordt de fusiepartner van ICT Automatisering. De twee ondernemingen willen via een aandelenruil samengaan. Daarmee ontstaat een software- en engineeringcombinatie met een personeelsbestand van over de duizend hoogopgeleide technici en een jaaromzet boven de honderd miljoen euro. PE /ict Machinebouw Sigarenboer neemt NTS over Royal Agio Cigars uit Duizel neemt een belang van vijftig procent in NTS. Hierdoor stijgt het eigen vermogen van de Eindhovense hightechdienstverlener en komt er ruimte voor verdere groei. Ad Wintermans, president-commissaris bij Agio, heeft de ambitie uitgesproken dat zijn familiebedrijf op termijn alle NTS-aandelen wil verwerven. AP /nts Guustaaf Savenije CTO bij VDL ETG VDL ETG heeft Guustaaf Savenije benoemd als CTO. Samen met algemeen en commercieel directeur Simon Bambach zal hij leidinggeven aan de zeven werkmaatschappijen van het bedrijf. Hiervoor werkte Savenije onder meer bij Philips en ASML, waar hij de laatste jaren mede leiding gaf aan de EUV-bronontwikkeling bij Cymer. AP /savenije Applied wisselt CEO Mike Splinter is teruggetreden als CEO van Applied Materials. Hij schuift door naar de raad van commissarissen, waar hij de voorzittershamer ter hand neemt. Zijn opvolger is Gary Dickerson, die bij Applied werkt sinds dat in 2011 branchegenoot Varian overnam. Daarvoor zat Dickerson bijna twee decennia bij KLA-Tencor. PvG /applied Innovatie Brabant steekt 125 miljoen in innovatiefonds Noord-Brabant stelt 125 miljoen euro beschikbaar voor een nieuw potje ter ondersteuning van innovatieve ontwikkelingen bij regionale bedrijven, met name het toeleverende mkb. Dit fonds is revolverend: het is de bedoeling dat het geïnvesteerde kapitaal wordt terugverdiend en opnieuw uitgedeeld. Het beheer komt te liggen bij de Bom. NR /brabant Investeringsfonds voor Zuid-Hollandse innovatie Er komt een nieuw investeringsfonds voor innovatieve bedrijven in Zuid-Holland. Via dit participatiefonds van circa dertig miljoen euro kunnen ondernemers onder voorwaarden krediet krijgen voor groeiplannen. Dat heeft minister Kamp van Economische Zaken geschreven in een brief aan de Tweede Kamer. AP /zuid-holland Noorden steekt 20 miljoen in mkb-innovatie Het Samenwerkingsverband Noord-Nederland heeft bijna twintig miljoen euro beschikbaar gesteld om innovatie door het mkb te stimuleren in Drenthe, Friesland en Groningen. Dit bedrag is ongeveer gelijk verdeeld over twee potjes: de Noordelijke Innovatieondersteuningsfaciliteit (Niof) 2013 en Tender Bedrijven kunnen sinds 1 juni aanvragen indienen voor deze regelingen. NR /noord-nederland Medisch Demcon neemt Macawi over Demcon heeft deze zomer de Eindhovense ontwikkelaar van beademingsapparatuur Macawi overgenomen. Het Enschedese bedrijf is voor het vijfkoppige team een stabiele productiepartner voor de lange termijn. Andersom zegt Demcon via de overname verder te kunnen groeien in de medische markt. PE /macawi Philips, Imec en TUE samen in snelle diagnostiek Philips, Imec en de TUE hebben samen met Europese partners een onderzoeksprogramma afgetrapt naar diagnostische bloedtests. In het NextDX-project willen ze technologie ontwikkelen om met een druppeltje bloed direct uitslag te geven over een aandoening. De EU stelt 3,6 miljoen euro beschikbaar gedurende drie jaar. PE /nextdx Philips introduceert nieuwe generatie ultrageluidsystemen Philips Healthcare heeft een volgende generatie echografiesystemen gepresenteerd die beeldvorming en diagnose naar een hoger plan kunnen tillen. Dit Epiqplatform zou zelfs een nieuw tijdperk inluiden op het gebied van echografie, aldus het bedrijf. Het zou duurdere en belastende technologieën als MRI gedeeltelijk kunnen vervangen. PE /epiq Beeldverwerking Imec en Vito in beeldvorming voor aardobservatie Imec en de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (Vito) bundelen hun krachten rond hyperspectrale camerasystemen voor aardobservatie. De twee instituten stemmen hun strategische research op elkaar af om de komende jaren te komen tot nieuwe technologieën. Belangrijk ingrediënt daarbij is de chipgebaseerde hyperspectrale filtertechnologie die Imec onlangs heeft ontwikkeld. NR /imec Verlichting Ook Eindhoven doet proef met slimme straatverlichting De TUE onderzoekt met de gemeente Eindhoven, Philips en partners de effecten van adaptieve straatverlichting. In de wijk Achtse Barrier komen slimme ledlantaarns die met sensoren reageren op auto s, fietsers en voetgangers door het lichtniveau tijdelijk op te schroeven. Twee jaar geleden startte Tilburg met een vergelijkbare proef. NR /ledlantaarns Onderzoek Dijkgraaf buigt zich over derde Amsterdamse universiteit Robbert Dijkgraaf wordt voorzitter van de commissie die de vijf overgebleven plannen voor De volledige artikelen zijn te vinden op gevolgd door het label bij het betreffende stuk. 8 7

9 een nieuw onderzoeksinstituut in Amsterdam beoordeelt. Deze derde universiteit moet zich richten op moderne grootstedelijke problematiek, zoals energie, gezondheid en afval. Op basis van de beoordeling gaat de gemeente onderhandelen met de consortia. PvG /dijkgraaf Itri vestigt zich op High Tech Campus Het International Technology Research Institute (Itri) heeft een kantoor geopend op de High Tech Campus. Behalve in thuisland Taiwan zit de nonprofit-r&d-organisatie al in Silicon Valley, Berlijn, Moskou en Tokio. Itri voegt hier Eindhoven aan toe vanwege het technologische profiel en de aanwezigheid van ruim dertig Taiwanese hightechbedrijven. NR /itri Draadloos NXP in Amerikaanse proef met communicatie tussen motoren De University of Michigan gaat onderzoek doen naar voertuigcommunicatie tussen de twee- en vierwielers. Het project gebruikt de Roadlink-chipset, die een softwaregedefinieerde-radio-ic van NXP combineert met firmware van diens Australische partner Cohda Wireless. Met motoren van BMW en Honda test het de haalbaarheid en de performance van de communicatie. NR /roadlink Meest geklikt 1 Halfgeleiders Eigenaren NXP trekken zich terug NXP s private-equity-eigenaren zijn voornemens hun belang binnen aanzienlijke termijn af te bouwen. Onlangs verminderden KKR, Bain, Apax, Silverlake en Alpinvest hun aandeel al van 54 naar 34 procent. Bij de verzelfstandiging van Philips halfgeleiderdivisie in 2006 hadden zij nog tachtig procent in handen, en Philips de rest. PvG /nxp-eigenaren 2 Halfgeleiders NXP klimt op ranglijst In het IC Insights-ranglijstje van twintig grootste chipmakers blijft de top vier ongewijzigd: Intel, Samsung, TSMC en Qualcomm. Verderop zijn echter forse verschuivingen: SK Hynix steeg naar de vijfde plek en Mediatek komt voor het eerst voor in de lijst. NXP klom van 16 naar 14. PE /nxp-ranglijst Rang H1 Rang Bedrijf Inkomsten H (in miljard dollar) 1 1 Intel 23,3 2 2 Samsung 15,7 3 3 TSMC 9,6 4 4 Qualcomm 8,1 5 8 SK Hynix 6,1 6 6 Toshiba 5,8 7 5 TI 5, Micron 4,6 9 9 ST 4, Broadcom 4, Rang H1 Rang Bedrijf Inkomsten H (in miljard dollar) 11 7 Renesas 3, Globalfoundries 2, Infineon 2, NXP 2, AMD 2, Sony 2, Elpida 2, Mediatek 1, UMC 1, Freescale 1,9 Bron: IC Insights Draadloos NFC-chipje van NXP doet apparatuur ontwaken NXP komt met een NFC-chipje dat apparatuur kan inschakelen wanneer het een signaal ontvangt. Het IC is bedoeld om een bluetooth- of wifiverbinding op te zetten met randapparaten zoals headsets, toetsenborden of printers. Door deze met bijvoorbeeld een smartphone aan te tikken, worden ze aangezet én gepaird. PE /nxp-chip Halfgeleiders NXP groeit in de breedte NXP heeft in het tweede kwartaal 1188 miljoen dollar omgezet, twaalf procent meer dan in dezelfde periode van De winst kwam uit op 111 miljoen, een aanzienlijke verbetering ten opzichte van vorig jaar. Toen leed NXP negentig miljoen dollar verlies. Alleen de standaardproducten draaiden iets slechter dan verwacht. PvG /nxp-cijfers Microscopie Orders blijven binnenstromen bij Fei Het afgelopen kwartaal heeft Fei een omzet geboekt van 222,5 miljoen dollar, een miljoen meer dan twaalf maanden geleden. De nettowinst bedroeg dertig miljoen, ongeveer evenveel als vorig jaar. De 238 miljoen dollar aan boekingen is echter de hoogste kwartaalintake ooit voor het bedrijf. PE /fei 7 9

10 Nieuws Dienstverlening Normalisering flextarieven ASML zorgt voor beroering bij softwaredetacheerders Het nieuwe contract dat ASML heeft voorgelegd aan zijn toeleveranciers van flexwerkers, is niet overal goed gevallen. Een aantal softwaredetacheerders is van mening dat de lithogigant hiermee de onderlinge relatie onder druk zet. In Veldhoven vinden ze zichzelf meer dan redelijk. Vergeleken met hun andere klanten hebben ze het bij ons nog heel goed. Nieke Roos Arrogant, halsstarrig, monopolistisch, neerbuigend, onredelijk, spierballenvertoon. Tegenover Bits&Chips zijn verschillende leveranciers van softwaremensen niet mals over de opstelling van ASML tijdens de gesprekken die ze eerder dit jaar hebben gevoerd over het nieuwe detacheringscontract dat ze vanuit Veldhoven door de strot geduwd hebben gekregen. Het contract zet de onderlinge relatie stevig onder druk, is de consensus onder de bronnen. Geen van hen wil met naam en toenaam worden genoemd, want openlijk bijten in de hand die hen voedt, doen ze begrijpelijkerwijs liever niet. Ze hebben het contract ook allemaal ondertekend. Sommigen onder protest, dat wel. ASML komt de onvrede rauw op het dak vallen, meldt woordvoerder Lucas van Grinsven desgevraagd. Laat ik vooropstellen dat het heel erg lastig reageren is op anonieme verwijten. Wij zijn ons in ieder geval van geen kwaad bewust. Om de zoveel tijd houden we het contract tegen het licht en zo nodig herzien we het. Dat doen we niet als een blinde. We hebben onze grootste leveranciers erbij betrokken en zij zijn akkoord gegaan. Sterker nog: alle detacheerders hebben intussen getekend. Wat is dan nog het issue? Dubbelcijferig Het adviesbureau Labor Redimo heeft bij ASML de flextarieven onder de loep genomen. Ze hebben gekeken naar wat wij betalen en wat marktconform is, verklaart Van Grinsven. Het bleek dat wij voor softwaremensen veel meer dan de markt betalen. Dat hebben we bijgesteld. Uitgangspunt voor de nieuwe tarieven is het salaris van een vergelijkbare werknemer in vaste dienst. En dat like for like, voegt Van Grinsven toe. Doorsnee- ASML ers krijgen geen leaseauto, dus die laten we buiten beschouwing. De winstdeling die ze ontvangen, nemen we wel mee in de vergelijking. Boven op deze basis mogen detacheerders een marge zetten die afhankelijk is van het specialisme: voor softwaremensen is die weliswaar nog steeds hoger, een paar procenten, dan voor bijvoorbeeld elektronici en fysici, maar een stuk lager dan eerst. Er zijn zelfs softwaredetacheerders die zeggen er procentueel dubbelcijferig op achteruit te gaan. ASML geeft geen commentaar op exacte marges per discipline. Gemiddeld is het zo n dertig procent, weet Van Grinsven, terwijl onze adviseurs ons vertellen dat de markt op 25 procent zit. Ook na de bijstelling hebben onze toeleveranciers het dus heel goed vergeleken met andere opdrachtgevers. Ze hebben ook allemaal getekend, herhaalt Van Grinsven nog maar eens. Urenbank In de oorspronkelijke versie van de nieuwe overeenkomst had ASML ook opgenomen dat voor overuren lagere marges gelden. Wij zien de marge als een soort risicopremie waar alles in zit: werving, training, alle kosten die de detacheerder heeft gemaakt voor de flexer. En dan nog blijft er wat over, licht Van Grinsven toe. Als de kosten voor een inhuurkracht allemaal al verrekend zitten in de normale uurtarieven, is het logisch om die marge voor overuren omlaag te schroeven. Volgens de detacheerders die Bits&Chips sprak, zou dat echter hebben betekend dat ze erop toeleggen wanneer hun personeel meer werkt dan vastgelegd in het dienstverband. Verschillende van hen hebben daarom serieus overwogen hun mensen te verbieden overuren te draaien, ook al zouden hun groepsleiders in Veldhoven daarop aandringen. Na overleg met enkele van de 10 7

11 Committed to excellence CATALOGUE PROCUREMENT MASSQUOTATION PRODUCT CHANGE NOTIFICATION e-commerce made easy grootste partijen heeft ASML water bij de wijn gedaan en de overurenregeling in hun voordeel aangepast. Daarnaast lopen er gesprekken over alternatieve modellen, voegt Van Grinsven toe. Vreemd genoeg is het detacheringsmodel eigenlijk vrij inflexibel, niet alleen voor de opdrachtgever maar ook voor de medewerker. Voor onze eigen mensen in de fabriek hebben we bijvoorbeeld een urenbank, die zij vullen als het druk is en weer leegtrekken als het rustig is, terwijl ze altijd hetzelfde stabiele salaris ontvangen. Detacheerders kennen wel die overuren, maar geen onderuren. We zijn nu aan het praten om een dergelijk systeem van plussen en minnen ook in te voeren voor de flexwerkers. Verder heeft een aantal partijen al enthousiast gereageerd op de mogelijkheid om softwarewerk over te nemen in plaats van softwaremensen bij ons te detacheren. Rutronik 24 is the modular Internet platform for the procurement of electronic components. The business processes are thereby simplifi ed substantially. The advantages of faster Online orders combine with customized advice to meet your needs. We thereby do not replace our service, quite the opposite: we complement it. Doemscenario Een andere heikel punt is de conversie, wanneer een flexwerker in dienst treedt van de opdrachtgever. Volgens een van de anonieme bronnen geeft het nieuwe contract ASML het recht om inhuurkrachten binnen het jaar over te nemen tegen een vergoeding, en daarna zelfs zonder dat het daarvoor een compensatie schuldig is. Dat laatste is tegen het zere been van verschillende detacheerders, die met hun mensen juist contractueel hebben vastgelegd dat ze niet mogen overstappen. Ook deze kritiek werpt ASML-woordvoerder Van Grinsven verre van zich. Wij houden ons bij de conversie keurig aan de afspraken die we daarover hebben gemaakt met de detacheerders. Bovendien kloppen de genoemde termijnen niet. Wij kunnen niet zomaar iedereen op ieder moment overnemen. We hebben periodes en maximale percentages afgesproken en daar gaan we niet overheen. Bij sommige specialismen moeten bovendien beide partijen én de inhuurkracht zelf akkoord zijn. Van sommige groepen moeten we zelfs helemaal afblijven. De toeleveranciers mogen die nota bene zelf aanwijzen. ASML gelooft dan ook niet in het doemscenario dat het het op termijn zal moeten doen met de mindere goden omdat het de beste mensen niet langer aangeboden krijgt. Van Grinsven: We betalen nog steeds een ruime marktconforme marge en de detacheerders hebben volledig in eigen hand wie wij wel en niet mogen converteren, dus daar kan het niet aan liggen. en_85x250_rutr24_aktuell_ indd :17:

12 Opinie Personeelsmanagement Hans Odenthal is hr-manager bij Sioux. Als je dit niet kunt lezen, dan moet je leren lezen Als people manager heb ik regelmatig gesprekken met medewerkers over verdere ontwikkeling van competenties die ze nodig hebben in hun huidige of gewenste functie. Onlangs besprak ik met iemand de terugkoppeling die hij en ik hadden gekregen van zijn projectleider. Het gesprek ging ongeveer als volgt. Ik: Jouw projectleider geeft aan dat je meer proactief mag zijn. Herken je dat? Hij: Ik heb inderdaad de neiging om af te wachten. Ik wil daar graag aan werken. Ik: Dat is mooi. Heb je al een idee hoe je dat gaat doen? Hij: Nee, ik weet niet zo goed waar ik moet beginnen. Ik ben me daarna gaan afvragen of in het algemeen geldt dat waar je aan wilt werken, je tegenwerkt bij het leren daarvan. Alsof je wilt leren lezen en de enige manier waarop je het kunt leren, is uit een boek. Er lijkt inderdaad een verband te zijn. Een paar voorbeelden uit de verschillende gesprekken: Het is belangrijk om besluitvaardiger te worden. Daar wil ik nog even over nadenken. Je staat weinig open voor de mening van anderen. O, dat zie ik anders. Door actief te luisteren, zul je meer gedaan krijgen bij je gesprekspartner. Sorry, ik zat er even met mijn gedachten niet bij. Ervan uitgaande dat dit verband inderdaad bestaat, wat schieten we hiermee op? Laten we teruggaan naar de vergelijking met het leren lezen. Je geeft een kleuter die begint te brabbelen immers geen Dikke van Dale om zijn leesvaardigheid te vergroten. Nee, je leest hem voor uit boekjes met korte woorden. En zo bouw je het op tot er een kantelpunt ontstaat en het kind zelf in staat is om zijn leesvaardigheid te vergroten. Competentieontwikkeling is niet anders. Met de medewerker die meer proactief wilde worden, ben ik begonnen samen na te denken over de dingen die hij zou kunnen oppakken in zijn project. Het bleek dat hij daar al veel over had nagedacht en hij kwam daarom snel met een paar goede suggesties. Gaandeweg merkte hij zelf op dat hij dit al veel eerder had moeten doen. Ik complimenteerde hem met zijn ideeën. Aan de inhoud zal het niet liggen, dacht ik nog bij mezelf. En hoewel het nog wel even zal duren voordat hij hier spontaan mee komt, baart oefening kunst. Er zijn echter ook verschillen. Ik ken bijvoorbeeld geen enkele ouder die een pas Gek genoeg vinden we dat volwassenen een nieuwe competentie zelfstandig moeten leren lezend kind op zijn kop geeft omwille van een verkeerde uitspraak. Hoe hakkelend het ook gaat, we geven complimentjes en we weten dat het een paar jaar duurt voordat het vanzelf gaat. Gek genoeg vinden we dat volwassenen een nieuwe competentie zelfstandig en meestal binnen afzienbare tijd moeten leren. Veel managers zijn ervan overtuigd dat het accepteren van een ontwikkelpunt voldoende is. En laten het vanaf daar aan de medewerker. Net als bij leren lezen is het bereiken van het kantelpunt een lange weg waarbij de medewerker ondersteuning en begeleiding nodig heeft. Competentieontwikkeling is belangrijk, daar zal iedereen het mee eens zijn. Maar je kunt iets alleen maar laten groeien als je het tijd en aandacht geeft. Managers zouden zich er meer bewust van moeten zijn dat iemand die nog niet kan lezen niks zal hebben aan de titel van deze column. De juistheid ervan doet daar niks aan af. 12 7

13 THIS YEAR S CENTRAL TOPICS ARE: ARM Cortex -M 32bit Microcontrollers High End Processing and Communication New Technologies for Analog & Power Innovative Trends in Industrial Applications Date and Location: October 08, Arnhem TechTrends Symposium 2013 Technologies for Tomorrow s Applications Don t wait for innovation to surprise you discover it yourself instead at our TechTrends Symposium 2013! Meet the leading manufacturers in the semiconductors sector and learn all about their newest technologies and products, discover and discuss the latest trends, technologies and roadmaps that will define your future design all in a compact one-day format. This is an opportunity not to be missed! Our event has been carefully planned to cater to the needs of people working in the high-tech industry and with four seminar rooms, 14 manufacturers and 24 lectures (including seven supplier-independent sessions from EBV on complete solutions), there will be something for everyone. More information and FREE registration at The EBV TechTrends Symposium is the seminar for designers, developers and project managers in all parts of the electronics industry. We look forward to seeing you there! Distribution is today. Tomorrow is EBV!

14 Nieuws Materialen Eindhovense alliantie waagt zich aan inpakken organische elektronica Bij het Holst Centre ontwikkelde encapsulatietechnologie voor organische elektronica lokt de Zwitserse optischemateriaalspecialist Rolic naar Eindhoven. Samen met Roth & Rau gaat de firma een totaaloplossing in de markt zetten. Paul van Gerven is het voordeel als twee kleinere bedrijven elkaar tegenkomen: we Dat kunnen snel schakelen, glimlacht Rüdiger Lange van Roth & Rau. En zo kon het gebeuren dat de Eindhovense machinebouwer een samenwerking aanging met Rolic, nog geen jaar nadat deze Zwitserse firma zich had aangesloten bij het Holst Centre-programma voor luchtdichte encapsulatie van delicate organische elektronica. Beide firma s gaan nu op basis van de Holstresultaten een turnkeyoplossing materialen, proces en machine ontwikkelen en aanbieden aan makers van oledverlichting of organische zonnecellen. Mogelijk volgen later verpakkingen voor oleddisplays en geavanceerde optische kopieerbeveiligingen, twee andere markten waar Rolic zijn zinnen op heeft gezet. Rolic stamt af van het farmaceutische bedrijf Hoffman-La Roche, dat in 1970 het twisted nematic field-effect patenteerde. Algemeen wordt deze vondst beschouwd als de doorbraak die nodig was om lcd-schermen naar de markt te brengen. Toen moederbedrijf Roche in 1996 de lcd-activiteiten afstootte, kocht chemiereus Merck de vloeibare kristallen, terwijl de technologie om deze uit te lijnen, werd overgenomen door Karl Nicklaus, oprichter van IC-assemblagetoestelbouwer Esec (nu in handen van Besi). Nicklaus noemde het nieuwe bedrijf Roche Liquid Crystals. Lcd-displays zijn nog altijd een belangrijke activiteit van het 75 man grote Rolic, met onder meer Sharp als klant. Maar het bedrijf is ook gaan zoeken naar andere markten om zijn expertise in kwijt te kunnen. De Eindhovense vestiging van Roth & Rau heeft ook een verleden in displays. In 2005 voegde ondernemer Ron Kok de oled displayproefproductielijn van Philips in Heerlen toe aan zijn bedrijf OTB, met de bedoeling R&D-ondersteuning en productontwikkeling op het gebied van oled en organische elektronica te leveren. Twee jaar later verdween Orgatronics echter alweer op de plank. OTB legde zich vervolgens toe op de toen exploderende PV-markt, maar wist niet voldoende schaalgrootte op te bouwen om de daaropvolgende en nu nog altijd aanhoudende crisis te doorstaan. Het Eindhovense bedrijf liet zich in 2010 daarom overnemen door branchegenoot Roth & Rau, dat zijn dochter ruim anderhalf jaar geleden opdracht gaf zijn werkterrein te verleggen naar organische elektronica. Behalve oledapplicaties en displays kijkt het ook naar batterijtechnologie en geprinte elektronica. Ruchtbaarheid Ondanks de schijnbewegingen in het verleden denkt Lange, die nog bij Philips Heerlen heeft gewerkt, dat het moment voor de organische elektronica nu wél is aangebroken. De materialen waren er nog niet klaar voor, maar zaken als helderheid, stabiliteit en levensduur zijn opgelost. De volgende stap is de productie opschalen, en daar gaan wij nu samen met Rolic een steentje aan bij- dragen, aldus Lange. Bernhard Sailer van Rolic vult aan: We zien niet direct een grote markt, maar de rook trekt op en we merken bij klanten investeringsbereidheid en interesse in nieuwe applicaties. Voor een bedrijf met de grootte van Rolic is de momenteel beschikbare ontwikkelende markt ideaal. Roth & Rau en Rolic willen klanten meerwaarde bieden met een geïntegreerd concept. Sailer: Bedrijven die hun materialen bij bedrijf A inkopen en hun machines bij bedrijf B moeten nog een hoop werk verrichten voordat het productieproces goed draait. En Lange: In wezen zijn de materialen zo specifiek dat de leverancier ervan betrokken moet zijn bij de procesontwikkeling. Dat geldt ook voor encapsulatie. Ter ondersteuning van de samenwerking opent Rolic in Eindhoven een R&D-centrum van aanvankelijk een man of vier groot, maar de verwachting is dat dat aantal zal groeien. Het ontwikkelwerk zal plaatsvinden op een locatie aan de Eindhovense Luchthavenweg, waar een grote broer komt te staan van de machine waarop bij Holst de R&D is gedaan. We willen van een paar goede samples naar honderden, en wij willen dat klanten dat kunnen zien, zegt Lange. Programmamanager Ton van Mol is blij dat Holst-resultaten een weg naar de markt vinden, zoals het instituut beoogt. Het is niet de eerste keer dat we technologie overdragen, maar wel de eerste keer dat het op deze manier economische activiteit naar de regio trekt. 14 7

15 Opinie Groods greep Derk-Jan de Grood helpt organisaties meer grip te krijgen op hun (test)project. Exploratory testen modi operandi Exploratory testen bestaat al enige jaren. Ik herinner me dat ik het in 2007 voor de eerste keer toepaste. Een perfecte pilot omdat er weinig documentatie was, het team geen tijd had om de tests voor te bereiden en de medewerkers veel kennis van het te vervangen systeem hadden. Na een wat wankele start hebben we destijds een goede modus operandi gevonden. In de evaluatie waren de teamleden dan ook enthousiast over de voor hen nieuwe aanpak. Ik moest aan deze ervaring denken tijdens een training van James Lindsey. Ik was vooral erg benieuwd naar hoe exploratory testen zich had ontwikkeld en was op zoek naar de huidige industriestandaard. Mijn conclusie: die is er eigenlijk niet. Exploratory testen kan op verschillende manieren; iedereen past het concept aan op basis van eigen ervaringen en context. Alles mag! De afgelopen maand heb ik zelf een presentatie gegeven over exploratory testen en toen bleek dit concept voor veel van de deelnemers relatief nieuw te zijn. Ik wilde niet aankomen met een alles mag en heb daarom vier manieren geschetst waarop we het kunnen toepassen. Ik deel ze hier graag. Ten eerste: exploratory testen is een mindset. Testers laten zich niet inperken door scripts. Ze zullen altijd op zoek gaan naar zwakke plekken in het systeem. Testen is een intellectuele uitdaging waarbij we het systeem onderzoeken en kritisch observeren. We proberen moeilijk te voorspellen combinaties te maken die fouten opleveren. Ten tweede: verlaat het gebaande pad. Er zijn hele legers testers die tijdens hun testwerk strak de vooropgestelde testscripts uitwerken. Dit is het omgekeerde van exploreren, waarbij we juist de ruimte moeten nemen om het script los te laten en ons onderbuikgevoel te volgen als we denken dat dit tot betere tests leidt. Dit kan bijvoorbeeld een vrijdagmiddagritueel worden: Jongens, nu scripts aan de kant. We gaan kijken of we het systeem kapot kunnen krijgen. Een fles wijn voor de mooiste bug. Ten derde: first play, then script. Van tevoren scripten heeft het nadeel dat de testgevallen ver af kunnen staan van de werkelijkheid. Een efficiënte toepassing van exploratory testen kan daarom zijn om eerst een exploratory run op een vroege ver- Testers moeten de ruimte nemen om het script los te laten en hun onderbuikgevoel te volgen sie van het systeem te doen. Dit heeft twee voordelen: we trekken het testen naar voren zodat we de eerste bevindingen kunnen meenemen in de verdere ontwikkeling en de testers krijgen feeling met het systeem zodat ze de tests gerichter kunnen definiëren. Ten vierde: session-based pair testing. Deze door James Bach bedachte variant is het meest compleet en daarom mijn favoriet. Hierbij voeren de testers in paren opdrachtkaarten uit, zogeheten testcharters. Deze maken we van tevoren aan, maar de betrokkenen kunnen ook nieuwe definiëren tijdens het testen. De charters kennen we in geprioriteerde volgorde toe aan de testers, zodat de belangrijkste tests als eerste aan de beurt komen. Na afloop komen de testers samen voor een debriefing, waarbij ze hun bevindingen uit de doeken doen en elkaar kritische vragen stellen. Charters die we met goed gevolg hebben getest, kunnen we afvinken als voldaan. Dit maakt de testvoortgang zichtbaar aan het management. De tijdens de sessie gemaakte aantekeningen zijn een mooie opmaat voor de regressietestscripts. Session-based pair testing kunnen we ook toepassen op vrijdagmiddag. De juiste mindset is altijd een must. De vier manieren staan daarom niet los van elkaar en dat hoeft ook niet. Als ze maar helpen om exploratory testen laagdrempelig te maken en stimuleren om het toe te passen, zodat iedereen er net zo enthousiast over wordt als ik in 2007 was en nog steeds ben. 7 15

16 How do you keep multilayer mirrors cool, even when blasted by EUV? Join us to find out At ASML we re solving some fascinating challenges, including those of EUV. That s why we ve brought together the most creative minds in physics, electronics, mechatronics, software and precision engineering - to develop machines that are key to producing cheaper, faster, more energy-efficient microchips. Our machines need to image billions of structures in a few seconds with an accuracy of a few silicon atoms. So if you re a team player who enjoys the company of brilliant minds, who is passionate about solving complex technological problems, you ll find working at ASML a highly rewarding experience. Per employee we re one of Europe s largest private investors in R&D, giving you the freedom to experiment and a culture that will let you get things done. Join ASML s expanding multidisciplinary teams and help us to continue pushing the boundaries of what s possible. /ASML /company/asml

17 Op de fiets Ace IT-imperialisme in vrijzinnig Amsterdam In deze terugkerende bijdrage verkent Joost Backus op de vouwfiets bedrijfsterreinen, regio s, clusters en hun technische bewoners. Joost Backus Zodra je bij Ace binnenstapt, voel je de lange historie. De locatie aan de Amsterdamse De Ruyterkade heeft zelf al karakter. Ik word naar een bovenverdieping geleid met een schitterend uitzicht over het IJ. Er liggen schroevendraaiers, ik zie kasten met oude computerparafernalia, ik krijg koffie en oprichter Martijn de Lange komt erbij. Samen snuffelen we aan de kasten en kijken we even naar de enorme Dec PDP-11-minicomputer die in de kantine staat. Ik ben zelf bij het Mathematisch Centrum in Amsterdam begonnen met de Nederlandse Electrologica X8, steekt De Lange van wal. Prachtig ding met een goeie architectuur. De grote Edsger Dijkstra heeft er nog aan meegewerkt. De X8 had een speciale I/O-module met de schitterende naam Charon, Centraal Hulporgaan Autonome Regeling Overdracht Nevenapparatuur. Zo n naam kom je tegenwoordig niet meer tegen. Ooit hadden we ook in Nederland een toonaangevende computerindustrie, blikt De Lange terug. We hadden een uniek ecosysteem en waren een speerpunt in modern denken over programmeertalen met mensen zoals Adriaan van Wijngaarden en Frans Kruseman Aretz, die mede aan de wieg stonden van Algol. Das war einmal. Europa is niet trots op zijn eigen spullen, vindt de oprichter van Ace. Als de Amerikanen een scheet laten, laten we direct alles vallen. We gebruikten hier ooit allemaal Unix, bij Nixdorf, bij ICL, bij Norsk Data, bij Olivetti, bij Philips, bij Siemens. Met Ace hebben we de eerste Unix-port ter wereld gemaakt naar een systeem. Wij kwamen uit de 24/7-wereld, dat was modern, dat hadden we moeten blijven doen, maar toen kwam er in 1989 een idioot met MS-Dos, een pruts-os dat in een paar weken in elkaar was gehackt. Niet eens multitasking, maar eigenlijk gewoon een commandogedreven batchsysteem. Toch stopte heel Europa met Unix om over te gaan op dat goedkope volumesysteem. Zo heeft De Lange meer troep voorbij zien komen. Compilerbouwers zijn de hogepriesters van de IT. Je hebt altijd een compiler nodig, anders kun je niks. Als je dan bekijkt met wat voor hardwareplatforms wij moeten werken... Welk een wanstaltige architectuur was de Intel I860-Risc-processor bijvoorbeeld. Als er een interrupt kwam, was de status van de processor niet te restoren. Een drama om compilers voor te bouwen. Wij wisten wel hoe het moest: we zaten in een groot EU-project en we bouwden al generatoren om verschillende programmeertaalcompilers mee te genereren, maar die hardwareontwikkelaars kwamen gewoon uit een andere wereld. Soms lijkt het in de industrie wel een beetje survival of the shittest. Neem de Duitse transputer-supercomputermakers van Parsytec: helemaal geboycot in de VS tot er niks meer van over was. Bij Ace hebben we niks te klagen, maar waarom zouden we compilertechnologie helemaal overlaten aan de Amerikanen, terwijl we in Europa zoveel moois hebben? Amerika koopt het gewoon niet. Bij Nasa zullen we met Ace niet binnenkomen; dat zullen ze nooit toe- staan. Wij zaten ooit in zeventig procent van de mobiele devices; dat is nu minder, onder meer door Apple. Wij zitten nog wel heel veel in de hoek van de zware, ingewikkelde chips voor netwerkinfrastructuur. De afkalving van de Europese industrie heeft van Ace een technologie-exporteur en technologen-importeur gemaakt. In Nederland is de business net niet nul, zegt De Lange. Onze specialisten komen uit eigen kweek, maar ook veel van over de grenzen: Japanners, Fransen, Ieren, Duitsers. Het vak vereist een groot abstractievermogen, veel wiskundekennis en de zin om de bagger in te duiken waar wij soms mee te maken hebben. Een lange historie maakt soms minder blij, denk ik bij het weggaan. Als je jong bent, is alles leuk, maar ouder wordend zie je de zaken realistischer. Zelf heb ik nog met een transputer gehobbyd. Leuk idee: een processor gecombineerd met snelle transportlinks. Programmeren ging in een speciaal taaltje, Occam, dat was ontwikkeld door Tony Hoare, een andere grote naam in de Europese informatica. Is ook niks geworden. Europa doet veel, maar als het erop aankomt, laten we ons toch vaak de kaas van het brood eten. We zijn bang echt de tanden te laten zien. In dergelijke gedachten verzonken fiets ik naar mijn volgende afspraak. 7 17

18 ALTEN PTS De krimpende professor Professor Zmniejszenieski is een absoluut genie. Zijn enige punt van onzekerheid is zijn geringe lengte, iets waar nog wel eens grappen over worden gemaakt. Ten einde raad heeft hij een fantastisch apparaat ontworpen dat mensen kan laten groeien. Helaas staat het apparaat verkeerd afgesteld en wordt hij kleiner in plaats van groter. Hij moet rennen naar de noodknop, die gelukkig dicht bij de grond zit. De knop is 25 stappen van hem vandaan, maar na elke stap die de professor doet geeft het apparaat een verkleinende puls. Na de eerste puls is hij nog maar de helft van zijn oorspronkelijke lengte, na de tweede puls nog slechts een derde, enzovoorts. Lukt het Professor Zmniejszenieski om bij de noodknop te komen, aangenomen dat hij niet buiten adem raakt? En zo ja, hoeveel stappen heeft hij daarvoor nodig? Stuur je antwoord of goede schatting uiterlijk 11 oktober a.s. naar: Onder de inzenders verloten we een kadobon t.w.v. E 50,=. De uitslag wordt via onze website op18 oktober a.s. bekend gemaakt. Bezoek ook onze blog: Puzzel: Mathijs Romans / consultant Alten PTS Apeldoorn Linie DZ Eindhoven Beukenlaan CD Capelle a/d IJssel Rivium 1e straat LE

19 Opinie Onderzoek Marcel Pelgrom adviseert over analoog IC-ontwerp. ASML-Noord Onlangs werd bekend dat ASML samen met Amolf in Amsterdam een research instituut voor nanolithografie opricht, het INL. Beide zijn topspelers in hun werkgebieden. Het is daarom niet verwonderlijk dat ze elkaar hebben gevonden. Als oud-researchmanager kijk ik natuurlijk eerst even naar de getallen: 30 miljoen euro van ASML, 25 miljoen van NWO/Fom, 12,5 miljoen van de VU/UvA en nog eens 5 miljoen van de stad, waarmee honderd wetenschappers en technici voor tien jaar aan het werk gaan. Voor ASML is dat een mooie zaak: zo n dertigduizend euro per manjaar wetenschap. Dat is ongeveer wat een promovendus op zijn belastingformulier moet invullen onder het kopje bruto en een fractie van wat een TU voor een dergelijke starter in de wetenschap aan de industrie in rekening brengt. Het is ook ongeveer wat je in mijn vakgebied kwijt bent voor drie icoontjes op je bureaublad. Voor honderd man industriële research was je tien jaar geleden al vlot vijftien tot twintig miljoen per jaar kwijt, exclusief investeringsbudget. En dan heb je nog niet eens zo n EUV-ding uit Veldhoven om mee te spelen. Dan moet je ook nog een bureau en laboratorium zoeken. Amolf heeft een werkelijk prachtige faciliteit in het Science Park. Zo n gebouw waaraan industriële wetenschappers hun positie in de pikorde afmeten. Maar honderd man extra passen daar niet in. Op de industriedag vorig jaar heb ik geen schone ruimte voor nanolitho-experimenten gezien groter dan een tennisbal, laat staan een infrastructuur die geschikt is om geavanceerde stappen voor nanolithografie te oefenen. Een beetje nanolab erbij bouwen kost minstens vijftig miljoen (vraag maar aan Mesa+ in Twente). De verwachting dat er rijkelijk subsidie zal stromen, wijst op een gebrekkige kennis van de Haagse prioriteiten. Zelfs als alle genoemde bijdragen in cash binnenkomen, en niet in natura zoals de meeste universiteiten doen, mis ik vlot een factor drie voor een honderdkoppig budget. Het nieuwe onderzoeksteam werkt volgens het Amolf-stramien: enkele vaste medewerkers annex hoogleraren en verder personeel op tijdelijke contracten (postdoc, aio en dergelijke). Mijn gok is dat ASML van plan is om de opgebouwde kennis in de Amsterdamse hoofden als verse ASML- medewerkers naar Veldhoven te halen. In Eindhoven weten ze echter dat de afstand van Amsterdam naar Eindhoven drie keer zo groot is als die van Eindhoven naar Amsterdam. Deze psycho-relativistische wegverlenging neemt dan nog niet eens de traumatische ervaring in de Phileas-bus naar Veldhoven mee. Kortom: voor een hrwervingsactie van dertig miljoen kun je beter iets anders verzinnen. ASML zegt dat een fysiek instituut [...] de beste dynamiek en dus het snelst resultaten oplevert (zie Bits&Chips 6). Academische vrijheid en ook snel resultaten? Als je Voor een hr-wervingsactie van dertig miljoen kun je beter iets anders verzinnen honderd wetenschappers loslaat, dan zijn over tien jaar zeker een paar problemen opgelost, maar zijn dat de problemen waar ASML-aandeelhouders van wakker liggen? Anderzijds zullen zeker de drie hoofdaandeelhouders gaan steigeren als nu een dozijn EUV-techneuten van Veldhoven naar Mokum verhuizen om daar de zaak op te starten. Er zijn ongetwijfeld reviews geagendeerd. Bij de eerste zal de zaal te klein zijn. Maar bij de vijfde sessie zitten er alleen nog die lieden die geen lastige klantenvragen of echt interessante ideeën hebben. En dat zijn nu net de mensen die je niet wilt horen. Om zo n onderzoeksactiviteit op lange termijn industrieel nuttig te maken, moet je niet met goede voornemens en een zak geld beginnen, maar met iets in de categorie noodzaak. Dan verdampt deze onduidelijkheid. Vijftien jaar geleden besloot Philips naar Amsterdam te gaan. Het was zowel een symptoom als een katalysator van de desintegratie van dit mooiste Nederlandse technologiebedrijf, waaruit ook ASML is voortgekomen. Laten we hopen dat deze nieuwe verbinding met Amsterdam voor ASML en Amolf beter uitpakt. 7 19

20 Technieuws Programmeren Fortran voor neuroware IBM had al een chip die de werking van de hersenen nabootste, maar aan software ontbrak het nog. Met een programmeermodel voor het silicium kan het ontwikkelen beginnen. Een brein nabootsen in CMos, dat is het ambitieuze doel van het Synapse-programma van IBM, Cornell University en Inilabs. Gespekt met tientallen miljoenen dollars van Darpa, het agentschap van het Amerikaanse ministerie van Defensie voor gedurfde futuristische projecten, brachten zij hier in 2011 een IC-ontwerp voor naar buiten dat begin dit jaar in silicium is gevat. De op het brein geïnspireerde IC s moeten taken kunnen vervullen waar traditionele computers moeite mee hebben en die typisch IBM bouwde hersencellen (neuronen) in CMos na. De sterkte van onderlinge verbindingen en routering zijn instelbaar, maar ontwikkelaars kunnen bijvoorbeeld ook de interne spanning laten vervallen of de ingebouwde ruisgenerator meenemen. Illustraties: IBM Research. Pieter Edelman worden opgelost met neurale netwerken: bekende patronen vinden in datasets, zoals objecten detecteren in sensordata het liefst van verschillende sensoren tegelijk of woorden herkennen in gesproken tekst. Biologische neurale circuits hebben wel wat weg van elektronische: ze werken binair én elektrisch. De fundamentele bouwblokken, de zenuwcellen ofwel neuronen, onderhouden een spanningsverschil tussen binnen- en buitenzijde van de cel, die steeds hoger wordt onder invloed van pulsen op hun input -uitlopers, de dendrieten. Wanneer die waarde een drempel overstijgt, vuren ze zelf een puls af op hun output -uitlopers, de axonen, en valt het spanningsverschil terug naar het basisniveau. De aansluiting tussen de dendrieten en axonen kan van sterkte veranderen: hoe sterker, hoe meer spanning er wordt opgebouwd na een puls. Hersenwetenschappers denken deze verbinding een essentieel onderdeel is van leren. De Truenorth-chiparchitectuur uit 2011 imiteert dit model. In 1272 logische gates wordt een neuron nagebootst met interne waarde (het spanningsverschil) en de mogelijkheid om een puls te vuren (de output wordt gedurende een tijdstap een logische 1). De output wordt naar een axon geleid, die via een crossbar-verbinding contact maakt met 256 dendrieten. Een neuron kan dus inputs ontvangen van 256 andere neuronen en zijn puls doorgeven aan 256 andere neuronen. Dun gezaaid Maar de hardware is maar één kant van het verhaal. Er moet ook een methode zijn om iets te doen met die chiparchitectuur, en dat zegt IBM nu ook voor elkaar te hebben. Het bedrijf vergelijkt het zelf met de doorbraak die de introductie van Fortran betekende, de eerste hoogniveautaal om CPU s te programmeren (niet geheel toeval- lig ook een uitvinding van IBM). Vanaf dat moment werd de onderliggende hardware verborgen voor de programmeur en kon er in hoogniveauconcepten over software worden geredeneerd, iets wat IBM nu voor Truenorth hoopt te doen. Met het systeem kan een programmeur neuronen instellen, bijvoorbeeld de onderlinge routering, de sterkte van de verbindingen en de drempelwaardes. De vergelijking met een traditionele programmeertaal gaat echter een beetje mank: Truenorth kan niet zoals een CPU instructies verwerken en in de programma s is geen plaats voor geavanceerde logica. In plaats daarvan moet een programma met een set trainingsdata zijn uiteindelijke taak leren. Het systeem volgt het objectgeoriënteerde paradigma waarin de programmeur klassen kan definiëren om de parameters in te stellen, en die vervolgens naar willekeur kan instantiëren. Die klassen IBM heeft het over corelets kunnen vervolgens als black box worden ingezet in andere klassen en gebruikt om nieuwe corelets te maken. De klassen erven allemaal over van een viertal basisklassen, die uiteindelijk een configuratie voor een Truenorth-chip kunnen genereren. Er is dus wel wat voor de Fortran-vergelijking te zeggen: het systeem is een manier om laag op laag te stapelen en een steeds hoger abstractieniveau te bereiken. IBM zegt ondertussen al een bibliotheek te hebben met zo n honderdvijftig bouwblokken, bijvoorbeeld specifiek voor spraakherkenningstaken. Het bedrijf beseft echter ook heel goed dat Truenorth-chips op dit moment nogal dun gezaaid zijn en kwam dan ook met een ander essentieel component om neuroware te programmeren: een simulator. Dit betekent nog niet dat elke sterveling ermee aan de slag kan; voorlopig blijft dat voorbehouden aan een select groepje universiteiten en bedrijven. 20 7

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY ACADEMY KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY 2014 Nieuw in 2014: RF6: Software Reliability Yellow Belt Design for Six Sigma Advanced Statistics Course ACADEMY 2014 is toonaangevend wanneer het gaat

Nadere informatie

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY NAJAAR 2014 Nieuw in 2014: RF9: Physics of Failure One Day Workshop QRM Beïnvloedingsvaardigheden voor specialisten ACADEMY NAJAAR 2014 is toonaangevend

Nadere informatie

ACADEMY VOORJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 INNOVATIVE. Nieuw in 2015:

ACADEMY VOORJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 INNOVATIVE. Nieuw in 2015: ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY VOORJAAR 2015 Nieuw in 2015: Master Black Belt Six Sigma One Day Workshop TRIZ Alumnidag Reliability ACADEMY VOORJAAR 2015 is toonaangevend wanneer

Nadere informatie

ACADEMY KALENDER 2013 HOLLAND INNOVATIVE

ACADEMY KALENDER 2013 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY KALENDER 2013 HOLLAND INNOVATIVE Academy 2013 ACADEMY 2013 is toonaangevend wanneer het gaat om het begeleiden van organisaties bij Projectmanagement, Product- & Procesontwikkeling en Reliability

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie

1-5-2015. Bart Sebregts - Medeoprichter. Parcel4me is een initiatief van. Last Mile Logistics. Onderdeel van het Dinalog project 'Cargo Hitching'.

1-5-2015. Bart Sebregts - Medeoprichter. Parcel4me is een initiatief van. Last Mile Logistics. Onderdeel van het Dinalog project 'Cargo Hitching'. Bart Sebregts - Medeoprichter Parcel4me is een initiatief van LML / P4M - 'Presentatie Stadsdistributie Sittard' 1 Last Mile Logistics Onderdeel van het Dinalog project 'Cargo Hitching'. Bij dit project

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Wat heeft een tester aan ASL en BiSL?

Wat heeft een tester aan ASL en BiSL? TestNet Noord, Heerenveen, 20 november 2012 Wat heeft een tester aan ASL en BiSL? Eibert Dijkgraaf Intro Wie zit er in een typische beheer omgeving? Wat is kenmerkend voor testen : IN BEHEER? IN ONDERHOUD?

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Op zoek naar nieuwe business modellen

Op zoek naar nieuwe business modellen Op zoek naar nieuwe business modellen Oegstgeest, 15 november 2012 Vandaag leg ik uit waarom business as usual dood is Centrale vraag Wie voegt op welk moment waarde toe? Welk gereedschap kunnen we hiervoor

Nadere informatie

Ed Holtzer Algemeen Manager Ictivity Managed Services

Ed Holtzer Algemeen Manager Ictivity Managed Services Ed Holtzer Algemeen Manager Ictivity Managed Services Ruim 25 jaar ervaring Meerdere functies bij diverse IT- en adviesorganisaties Voorheen freelancer als (business) consultant, projectleider en programmamanager

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

From Cradle to Pension

From Cradle to Pension Content De INGENIEUR From Cradle to Pension Cees van Rossum Free Hipper Mijn carrière in vogelvlucht Cees van Rossum Bouwjaar 1949 g.e.g. te Delft 1976 Wtb / Scheepsbouw Materieel nieuwbouw Civiele techniek

Nadere informatie

AGENDA KNOW HOW PROFESSIONALS

AGENDA KNOW HOW PROFESSIONALS SOFTWARE DEVELOPMENT EXPERTISE PROFESSIONALS PROCESS AUTOMATISERING Algemene Vergadering van Aandeelhouders 30 mei 2011 1 AGENDA KNOW HOW PROFESSIONALS 1. Opening en mededelingen 2. Jaarrekening en jaarverslag

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Master Of Code voor haar opdrachtgevers

Master Of Code voor haar opdrachtgevers Master Of Code voor haar opdrachtgevers nov12 Een trend: mobiel in zakelijk verkeer Een trend: mobiel in zakelijk verkeer(2) 1,6 miljoen x online boekjes bekeken waarvan 600.000 keer via mobiele apparaten

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

Product Quality Management, onze toekomst René Tuinhout

Product Quality Management, onze toekomst René Tuinhout Product Quality Management, onze toekomst René Tuinhout Agenda No. 2 1 Tijdsindeling Binnen TestNet is gesproken over Product Kwaliteit (in 2011 en tijdens de Summerschool 2012). Een TestNet-werkgroep

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

De Corporate University als strategisch instrument Symposium DNB Toezichtacademie Amsterdam, 3 juni 2013

De Corporate University als strategisch instrument Symposium DNB Toezichtacademie Amsterdam, 3 juni 2013 De Corporate University als strategisch instrument Symposium DNB Toezichtacademie Amsterdam, 3 juni 2013 Dr. Martijn Rademakers Corporate universities Het aantal organisaties met een corporate university

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Betrek consumenten bij Innovatie Bastian Baas Sr. Strategy Consultant Motivaction

Betrek consumenten bij Innovatie Bastian Baas Sr. Strategy Consultant Motivaction Betrek consumenten bij Innovatie Bastian Baas Sr. Strategy Consultant Motivaction Wat is innovatie precies? Innovatie betreft de ontwikkeling en introductie van een nieuw concept of product dat eerder

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Zaturdays. Verbeterde kennismaking Zaturdays. Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Zaterdag Interim Management (Zaturdays)

Zaturdays. Verbeterde kennismaking Zaturdays. Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Zaterdag Interim Management (Zaturdays) Zaturdays Verbeterde kennismaking Zaturdays Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Otto Gelmers, ICT Consultant Cees van Driel, Sales Consultant Zaterdag Interim Management (Zaturdays) Patrick Bresser,

Nadere informatie

Verstevigen van je positie als MD adviseur

Verstevigen van je positie als MD adviseur Verstevigen van je positie als MD adviseur Workshop voor de NFMD 21 november 2013 Monique van der Meer en Jessica Godijn Agenda 9.00 9.15 Opening NFMD door Myrte Ferwerda 9.15 9.45 Veranderingen en gevolgen

Nadere informatie

Nieuwsbrief KP7, Horizon 2020 en Eureka maart 2013

Nieuwsbrief KP7, Horizon 2020 en Eureka maart 2013 Page 1 of 5 Schoten, Beppie van Van: Agentschap NL - EiOI Verzonden: donderdag 4 april 2013 16:24 Aan: Agentschap NL - EiOI Onderwerp: Nieuwsbrief KP7, Horizon 2020 en Eureka - maart 2013 maart 2013 Nieuwsbrief

Nadere informatie

Mitel User Group. Gijs Borsboom, VP Sales Benelux. 21 mei, 2014

Mitel User Group. Gijs Borsboom, VP Sales Benelux. 21 mei, 2014 Mitel User Group Gijs Borsboom, VP Sales Benelux 21 mei, 2014 Van harte welkom op uw eigen meeting! Agenda van vandaag: Update Mitel & Aastra Gijs Borsboom Update Gebruikersgroep Voorstel en installatie

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Inhoud presentatie. Highlights. Cijfers. Personeel & Organisatie. Operationele gang van zaken. Aandachtspunten en vooruitzichten

Inhoud presentatie. Highlights. Cijfers. Personeel & Organisatie. Operationele gang van zaken. Aandachtspunten en vooruitzichten Jaarcijfers 2008 Inhoud presentatie Highlights Cijfers Personeel & Organisatie Operationele gang van zaken Aandachtspunten en vooruitzichten 1 Highlights 2008 Omzet gestegen met 10,4% tot 97,5 mln Bedrijfsresultaat

Nadere informatie

Grondslagen van de marketing

Grondslagen van de marketing Case 2 Mercedes België wordt klantvriendelijker Grondslagen van de marketing Case 2 Mercedes België wordt klantvriendelijker Lic. Jan Baccarne MM Deze case is een aanvulling bij Grondslagen van de marketing

Nadere informatie

HBO Talentenprijs editie marketing

HBO Talentenprijs editie marketing HBO Talentenprijs editie marketing Nieuwsbrief - maart Donderdag 31 mei 2012 Hanzehogeschool Groningen We zijn aan het eind van de maand maart en dat betekent dat het unieke HBO Talentenprijs event over

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet!

Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Ik ga het niet doen, en mijn mensen ook niet! Wat zijn de belangrijkste eisen en uitdagen van jouw organisatie in de komende 6 maanden? Welke kritische succesfactoren worden er gesteld? Waar liggen de

Nadere informatie

Brainstormsessies. Visies op architectuur en herbestemming. Hans Ruijssenaars

Brainstormsessies. Visies op architectuur en herbestemming. Hans Ruijssenaars Brainstormsessies Visies op architectuur en herbestemming Hans Ruijssenaars Inleiding H. Ruijssenaars Architect Hans Ruijssenaars studeerde in 1969 (cum laude) af aan de faculteit Bouwkunde TH Delft.

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

Talent, Creativiteiten en Innovatie in je Bedrijf Centre for Innovation - Leiden University

Talent, Creativiteiten en Innovatie in je Bedrijf Centre for Innovation - Leiden University Talent, Creativiteiten en Innovatie in je Bedrijf Centre for Innovation - Leiden University Gideon Shimshon Twitter: gideon.shimshon g.j.shimshon@cdh.leidenuniv.nl The Future is already here, it s just

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Hoe zeggen wat men niet wil horen

Hoe zeggen wat men niet wil horen Hoe zeggen wat men niet wil horen Developer training Drupal 16-03-2011 06-06-2011 Joris Henk Snoek van Cann Henk van Cann Managers willen kunnen praten met de IT-ers/Drupalistas. Hen begrijpen en ook horen

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Werk goed gedaan? Digitaal knuffeltje!

Werk goed gedaan? Digitaal knuffeltje! Knab gebruikt gamification in HRM Werk goed gedaan? Digitaal knuffeltje! Online bank Knab is één van de eerste bedrijven in Nederland die Gamification toepassen in HRM. Het carrièrepad van alle medewerkers

Nadere informatie

Philips gebruikt CRM-oplossing voor efficiënt beheer van wereldwijd verkoopnetwerk

Philips gebruikt CRM-oplossing voor efficiënt beheer van wereldwijd verkoopnetwerk Philips gebruikt CRM-oplossing voor efficiënt beheer van wereldwijd verkoopnetwerk De organisatie Philips Enabling Technologies Group levert diensten op het gebied van high-end productietechnologie, product-

Nadere informatie

Brief aan Hans Dijkman Brief aan Han Smits De plek van het Design Institute: de analyse

Brief aan Hans Dijkman Brief aan Han Smits De plek van het Design Institute: de analyse TIM 5 Agenda Brief aan Peter Blees Innovation Asset Recovery Brief aan Hans Dijkman Brief aan Han Smits De plek van het Design Institute: de analyse Brief aan Hans de Gier De plek van het Design Institute

Nadere informatie

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012

13/07/2012. Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout. Agenda. Tijdsindeling. K o f f i e p a u z e. TestNet Summerschool, juni 2012 Op naar Product Quality Monitoring René Tuinhout Agenda No. 2 Tijdsindeling K o f f i e p a u z e No. 3 1 Introductie Zaterdag 9 juni 2012 Vrijdag 15 juni 2012 Zaterdag 16 juni 2012 Zaterdag 9 juni 2012

Nadere informatie

Het telefonieplatform van deze tijd. Telefonie en IT komen steeds meer samen

Het telefonieplatform van deze tijd. Telefonie en IT komen steeds meer samen Het telefonieplatform van deze tijd Telefonie en IT komen steeds meer samen 2002 02 13 Stabiele groei 14 miljoen Omzet 2012 115+ professionals Ambitie: de beste Partnership Innovatief Onderwijs Zorg Goede

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

Partnership en duurzame samenwerking

Partnership en duurzame samenwerking Siemens Healthcare Partnership en duurzame samenwerking Kees Smaling CEO Siemens Healthcare Nederland Restricted Siemens 2013 All rights reserved. Partnership is een hot Page 2 Managed Equipment Service

Nadere informatie

ICT Automatisering N.V. Jaarcijfers 2005

ICT Automatisering N.V. Jaarcijfers 2005 ICT Automatisering N.V. Jaarcijfers 2005 V0.3 Inhoud presentatie Highlights Cijfers IFRS Personeel & Organisatie Operationele gang van zaken Aandachtspunten en vooruitzichten 2 Highlights 2005 Omzet gestegen

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Zo wordt u natuurlijk nóóit een omnichannel organisatie!

Zo wordt u natuurlijk nóóit een omnichannel organisatie! In samenwerking met: Zo wordt u natuurlijk nóóit een omnichannel organisatie! Shopping 2020 #Predicting the future Shopping 2020 1 "Who the hell wants to hear actors talk? H. M. Warner, Warner Brothers,

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008

Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Creatieve Kansen, Grenzeloos Innoveren 21-10-2008 Inhoud Productontwikkelingomgeving Waar zijn we goed in? Producten pakket en product beleid. Strategische opties Innovatie? Product innoveren Synthem Philips

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence

Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence Van de Groep Olsthoorn Finding Excellence technology / industry / logistics 2 1 Management search Executive search International management search Interim management Missie Van de Groep & Olsthoorn staat

Nadere informatie

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015 EPLAN User group Siemens in Nederland siemens.nl Wereldwijde aanwezigheid Dicht bij de klant overal ter wereld 10,9 115.000 69 Omzet (in miljard ) 2 15% van wereldwijd totaal Werknemers 3 33 % van wereldwijd

Nadere informatie

IT United Intervisie sessies 2012 23 april 2012

IT United Intervisie sessies 2012 23 april 2012 IT United Intervisie sessies 2012 23 april 2012 Welkom Hoe Voorstel ronde Thema s Afsluiting Waarom deze sessies? Kennisdeling versterken tussen IT United leden (Een van de voordelen van lidmaatschap)

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Workplace Transformation

Workplace Transformation Workplace Transformation Workplace Transformation Ruimte om productief, creatief en inzichtelijk te werken Met een waardering van 10 miljard dollar is huisverhuurdienst Airbnb meer waard dan een aantal

Nadere informatie

It s time for us to do something about the health of our nation

It s time for us to do something about the health of our nation It s time for us to do something about the health of our nation april 2013 Aanleiding We maken ons zorgen over de verslechterende gezondheid van onze jeugd Percentage overgewicht jongeren blijft stijgen

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

270+ Contact Centers. 75talen TELEPERFORMANCE OVERZICHT. 182,000 werknemers. Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management

270+ Contact Centers. 75talen TELEPERFORMANCE OVERZICHT. 182,000 werknemers. Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management 1 TELEPERFORMANCE OVERZICHT Wereldwijd marktleider in multichannel Klantbeleving Management Landen waar we aanwezig zijn Landen die we faciliteren Opgericht in 1978 270+ Contact Centers Aanwezig in 62

Nadere informatie

Test rapportage Waarom eigenlijk?

Test rapportage Waarom eigenlijk? Testrapportage Boodschappers van de koning? Test rapportage Waarom eigenlijk? TestNet voorjaarsevenement 2015 Jurian van de Laar Jurian van de Laar @JurianvdL 30 april 2015 @JurianvdL Jurian van de Laar

Nadere informatie

Architectuur, Organisatie en Business Cases

Architectuur, Organisatie en Business Cases Architectuur, Organisatie en Business Cases Ervaringen uit de praktijk Jan de Baat CMG Trade, Transport & Industry B.V. Inleiding In de Dynamiek track van LAC 2000 is de problematiek omtrent de alignment

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Management Development Next Level

Management Development Next Level Management Development Next Level NFMD congres 27 januari 2015 Marcel Knotter 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? Quiz Vraag 1 Wat is ca. de omvang van management- en A. $50-60 miljoen B. $500-600 miljoen

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen!

F reader. Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! F R I E N D S F reader Het nieuwe ondernemen. is gewoon durven te veranderen! Als we de berichtgeving van de laatste maanden mogen geloven staat de non food detailhandel voor een herstructureringsslag.

Nadere informatie

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau KICKSTARTERS We lanceren binnen twee maanden een nieuw digitaal platform waarmee u in hoog tempo business value genereert. De digitale transformatie is in volle gang. Consumenten

Nadere informatie

Gave opmaak! Er is gebruik gemaakt van een vorm van een lichaam die aanduid waar welke opmerking thuis hoort, doet denken aan de basispunten van HTML.

Gave opmaak! Er is gebruik gemaakt van een vorm van een lichaam die aanduid waar welke opmerking thuis hoort, doet denken aan de basispunten van HTML. De impact van technologie op je nachtrust. Deze vind ik persoonlijk heel erg goed, mede ook door de inhoud. Hij ziet er naar mijn mening ook gaaf uit, simple maar dat spreekt me aan! Felle kleuren die

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Futuring INTERN ONDERNEMEN

Futuring INTERN ONDERNEMEN Futuring BUSINESS INTERN ONDERNEMEN Goede ideeën naar boven In de ruim vijfentwintig jaar dat Smart Group bezig is met de toekomst van organisaties en medewerkers, blijkt ondernemerschap een rode draad

Nadere informatie

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Omnichannel klantcommunicatie Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Inhoud Wat is omnichannel? Hoe kom je er? Wat betekent dit voor de documentprofessional? Omnichannel retail Winkel website

Nadere informatie

Products & Solutions for professionals like you

Products & Solutions for professionals like you Products & Solutions for professionals like you FLEXOCLEAN Flexoclean is marktleider op het gebied van professionele reiniging voor de flexografie. Wereldwijd doen we waar we goed in zijn: reinigen, in

Nadere informatie

IBM Cognos Performance 2010

IBM Cognos Performance 2010 IBM Cognos Performance 2010 Smart Decisions. Better Results. De Meervaart, Amsterdam Woensdag 10 november 2010 09.30-18.15 uur Kom naar IBM Cognos Performance 2010 op 10 november in Amsterdam 33% meer

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie