Think the unthinkable. Innovatieverslag Heijmans 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Think the unthinkable. Innovatieverslag Heijmans 2012"

Transcriptie

1 Think the unthinkable Innovatieverslag Heijmans 2012 Innovatieverslag 2012

2 TO ACHIEVE THE IMPOSSIBLE; IT IS PRECISELY THE UNTHINKABLE THAT MUST BE THOUGHT. Tom Robbins

3 Inhoudsopgave Beweging 4 Profiel Heijmans 5 Energie 11 Smart mobility 17 Smart materials 23 Procesinnovaties 31 Afkortingen 33

4 Beweging Zonder vernieuwing geen verbetering of vooruitgang. Innovatie is cruciaal voor verbetering, kennisontwikkeling, creativiteit en groei. Het is de bundeling van activiteiten die leiden tot beweging in een onderneming. Beweging in groei, nieuwe ideëen en cultuur. Het gaat dus niet alleen om de grote ideeën, toptechnologie en vooraanstaande kennis, maar ook om partnerschap en ondernemerschap, om verwondering en verandering. Zien waar de markt naartoe beweegt, waar je met co-makers kunt samenwerken en wat onze klanten beweegt. Combinaties maken tussen markten, producten en ideëen. Die beweging is voor ons van levensbelang, deze zit in onze cultuur en maakt van innovatie een strategisch motief. Tientallen jaren geleden ontwikkelden we met partners Zeer Open Asfalt Beton (ZOAB), destijds zeer vernieuwend. In 2012 introduceerden we de Smart Highway met Studio Roosegaarde. Een snelweg als een aangename reis in plaats van een noodgedwongen verbinding tussen A en B. Het lijkt ver weg, maar de techniek en onze ambitie liggen dichtbij. We hopen de high tech snelweg al in te realiseren. Onze innovaties richten zich op een aantal gebieden en zijn niet alleen gebonden aan de weginfrastructuur. Ten eerste smart materials, ofwel slimme en alternatieve materialen voor de realisatie van gebouwen en infrastructuur. Materialen die minder of geen aanspraak maken op fossiele brandstoffen, duurzaam onderhoud kennen en lichter, efficienter of hanteerbaarder zijn in de toepassing ervan. Ten tweede smart energy : energieoplossingen die uitgaan van veelal decentrale en groene energieopwekking en distributie. Tot slot smart mobility. Ideëen die geen extra druk leggen op de infrastructuur en netwerken, maar de capaciteit ervan vergroten door het gebruik te verslimmen. De signatuur van Heijmans heeft zich in 2012 nog meer verlegd naar high-end innovatieve oplossingen. Dat hebben we bereikt door intensief samen te werken met veel verschillende partners, high tech bedrijven, kennisinstituten en creatievelingen. Uiteindelijk ligt hier voor ons een belangrijk vertrekpunt: gezamenlijkheid. Dat betekent beweging en dus vernieuwing. 4 Innovatieverslag 2012

5 Profiel Heijmans Visie, missie en strategie Visie Heijmans bouwt aan de ruimtelijke contouren van morgen. Deze contouren worden meer en meer bepaald door het schaarser worden van ruimte, grondstoffen en andere resources. Dat vergt verandering, creativiteit en integratie van systemen. Ruimtelijke oplossingen van morgen gaan niet zozeer over meer en groter, maar over slimmer en efficiënter. Missie Het is onze missie om een voortrekkersrol te vervullen in het slimmer en efficiënter maken van de bouw in Nederland. Wij nemen hierbij de verantwoordelijkheid om verandering en innovatie te realiseren, partnerships aan te gaan en klanten zo van de beste inzichten te voorzien. Teneinde de op marge en groei gefocuste strategie te realiseren en continueren streeft Heijmans naar een EBIT-marge in de realiserende sectoren van 3 à 4 %. In de ontwikkelende sectoren, met name Vastgoed, is de streefmarge circa 8%. Strategie en ambitie Ons doel is om de beste onderneming in onze sector te worden. Dat bereiken we door te sturen op continue verbetering van onze kernactiviteiten via bundeling van inkoopkracht, eenduidigheid in tendermanagement en het beste projectmanagement. Daarnaast zullen wij ons marktaandeel in bestaande markten door integratie van kennis en kunde verder vergroten. In nieuwe markten zullen we aan positie winnen via innovatie en samenwerking om deze ambitie te realiseren. Geschiedenis De historie van Heijmans gaat terug tot het jaar 1923, toen Jan Heijmans in Rosmalen zijn stratenmakersbedrijf startte. De naoorlogse wederopbouw geeft hem volop de kans te groeien, door het herstellen en aanleggen van wegen en vliegvelden. De eerste bedrijfsovername is in deze periode een feit en markeert het begin van een enorme groei en veelzijdigheid. In 1993 krijgt Heijmans een notering aan de Amsterdam Exchanges. Daarmee boort het bedrijf een nieuwe bron van kapitaal aan, die verdere groei en overnames mogelijk maakt. De koers van de onderneming is vanaf medio 2008 ingrijpend gewijzigd. De ingezette koerswijziging, de turnaround, concentreerde zich op een aantal pijlers: zekerstelling van de financiering, verkoop van de buitenlandse activiteiten, terugschaling van de vastgoed- en woningbouwactiviteiten, positionering van utiliteitsbouw en installatietechniek als nichespeler, verbetering van resultaten in de wegenbouw en reductie van overheadkosten. Marktgebieden en thema s Heijmans richt zich op een drietal marktgebieden: wonen, werken en verbinden. Binnen die marktgebieden zijn we actief met een vijftal sectoren, te weten Vastgoed en Woningbouw (wonen), Utiliteit (werken), Wegen en Civiel (verbinden). Alle sectoren worden centraal aangestuurd zodat samenwerking, synergie, schaal, kennis en kunde optimaal benut worden. Innovatieverslag

6 Activiteiten Vastgoed Vastgoed richt zich op gebiedsontwikkeling van zowel grootschalige als kleinere projecten in binnen- en buitenstedelijke gebieden en is daarbij actief als initiator, ontwikkelaar en verkoper van voornamelijk woningen. Dit gebeurt vanuit het vastgoedbedrijf, dat bestaat uit een drietal locaties met een centrale aansturing. Hoogwaardige kennis van gebiedsontwikkeling is gebundeld in één gebiedsontwikkelingsorganisatie. Woningbouw Realisatie van woningen is de kernactiviteit van Woningbouw. Dit betreft verschillende typen woningen. Onderhoud en service maken hier in toenemende mate onderdeel van uit. De activiteiten omvatten primair nieuwbouw maar ook de segmenten herstel, verbouw en renovatie van woningen. Woningbouw werkt vanuit regionale vestigingen met een centrale aansturing. Utiliteit Utiliteit ontwerpt, realiseert en onderhoudt hoogwaardige elektrotechnische en werktuigbouwkundige installaties en realiseert huisvesting in de marktsegmenten gezondheidszorg, (semi-)overheid, commercieel vastgoed, high tech clean industrie (zoals laboratoria) en datacenters. Utiliteit werkt vanuit regionale vestigingen met een centrale aansturing. Wegen Wegen richt zich op het aanleggen, in stand houden en verbeteren van infrastructuur gericht op mobiliteit voor de weggebruiker en het netwerk van wegen in Nederland en België, maar ook de inrichting van de openbare ruimte. Dit kunnen wegen en ondergrondse infra betreffen maar ook alle installaties en techniek (zoals verlichting, camera- en verwijssystemen) in en om wegen of de openbare ruimte. De Wegen organisatie kent een aantal kennisvelden en ondersteunende disciplines. Het betreft ingenieursdiensten, gericht op engineering en Design & Construct, asset management en specialismen. Infra België richt zich vooral op wegenbouw, onderhoudscontracten en PPS-projecten (Publiek Private Samenwerkingen). De Belgische activiteiten versterken daarmee de Nederlandse infra activiteiten. De Duitse dochteronderneming Oevermann is gespecialiseerd in bouw en wegenbouw. Civiel Civiel richt zich op de locatiegebonden, boven- en ondergrondse infrastructuur, zoals viaducten, tunnels, kabels, leidingen, energievoorzieningen, sluizen en waterzuiveringen. De focus ligt op ontwerp, realisatie en beheer & onderhoud. De ontwikkeling van smart grids in Nederland ziet Heijmans als een kans om zich als smart builder verder te onderscheiden. Franki, de Duitse dochteronderneming versterkt de integrale kwaliteit van Civiel door samenwerking op gespecialiseerde funderingsonderdelen en projecten. Van den Berg, de Belgische dochteronderneming, is gespecialiseerd in service- en nieuwbouwcontracten op het gebied van de energie-, water- en electriciteit-infrastructuur. 6 Innovatieverslag 2012

7 Innovatieverslag

8

9 < IVH < SMART ENERGY 2012 Energieneutrale stad Inductieladen Solar energy All electric district IRWES Bio energy Passief bouwen Self heating systems

10 10 Innovatieverslag 2012

11 Energie De Energieneutrale stad Om een klimaatneutrale stad te realiseren moet de energievraag fors worden beperkt en tegelijkertijd veel duurzame energie worden opgewekt. De grootschalige toepassing van duurzame energie heeft tot gevolg dat gebruikers van energie ook energieproducenten worden. Ons energiesysteem verandert hierdoor van enkele grote producenten (centrales) en veel gebruikers, in een netwerk van vele gebruikers en vele producenten. Het stedelijke energienetwerk zal verbonden blijven met regionale, landelijke en internationale netwerken. Deze energieniveaus zijn met elkaar verbonden via energiehubs. Hierdoor komen verschillende duurzame bronnen met elkaar in verbinding te staan waardoor tekorten en overschotten kunnen worden uitgewisseld. De kleinste energiehub is de slimme meter die in elk gebouw aanwezig zal zijn. Op basis van de behoefte van de gebruiker, de prijs en de beschikbaarheid van energie, zal de slimme meter de energievoorziening van het individuele pand regelen. Op een zelfde wijze zullen de energiehubs op een hoger schaalniveau als energie-makelaars functioneren. Met haar visie op de Energieneutrale Stad wil Heijmans samen met partners duurzame energie een belangrijke impuls geven. We voegen nieuwe elementen toe: betaalbare huisvesting met vaste lasten garantie, samen verantwoord produceren en consumeren als virtuele volkstuin op het gebied van energie en de fun van interactieve technologie. Inductieladen 's Werelds eerste draadloos opgeladen stadsbus rijdt rond in Den Bosch. De nieuwe elektrische bus rijdt voorlopig alleen in deze stad. Komende twee jaar wil de provincie Noord-Brabant 15 van dit soort bussen inzetten voor pilots. Door het draadloos snelladen kan de bus rijden met relatief kleine accu s. Dat scheelt ruimte en gewicht, maar vooral ook geld. Accu s zijn verreweg het duurste onderdeel van elektrische voertuigen. Inductief opladen vraagt nauwelijks aanpassing in de dienstregeling en zorgt voor een winnende business case voor elektrische bussen ten opzichte van de huidige bussen op diesel of gas. De werking van het inductief oplaadsysteem is eenvoudig: er liggen magneetplaten onder het asfalt en er zijn tegen - magneten onder de bus gemonteerd. Als die bij de halte tot stilstand komt, zakken de platen van de bus tot op de weg en wordt er draadloos energie overgebracht, net als bij je elektrische tandenborstel. Heijmans is één van de participanten in deze proef. Zonnepanelen op projectlocaties Heijmans is in 2012 gestart met een pilot voor het plaatsen van zonnepalen op projectlocaties. De innovatieve toepassing van herplaatsbare zonnepanelen is ontstaan uit de behoefte aan alternatieve energiebronnen op projecten. Plaatsing van een PV-installatie wekt 1275 kwh per jaar op, wat een CO2 besparing van ruim 478kg CO2 oplevert. Innovatieverslag

12 Smart grid projecten/proeftuinen SEC Met de ondertekening van een hernieuwde samenwerkingsovereenkomst door 26 partners van het Smart Energy Collective (waaronder Heijmans) afgelopen mei, is het startschot gegeven voor de volgende fase in de ontwikkeling van vijf grootschalige en uiteenlopende smart grid demonstratieprojecten in Nederland. Heijmans werkt binnen deze proefprojecten aan de all electric district in Gorinchem, de proeftuin gas en electriciteitsnetwerk' in Heerhugowaard en de woonwijk distruct heating area in Goes. IRWES Het Integrated Roof Wind Energy System (IRWES) is een innovatieve windenergie oplossing speciaal ontworpen voor de gebouwde omgeving. Het systeem kan worden geïntegreerd in meerlaagse gebouwen, waarin het optimaal presteert. Naast de hoge efficiëntie resulterend in een korte terugbetaaltijd, maakt de integratiemogelijkheid dit systeem een aantrekkelijk groene oplossing dat het gebouw niet in waarde laat dalen. Kleur, print, en materiaal aanpassingen zijn mogelijk om het gewenste uiterlijk van het systeem en het gebouw te krijgen. IRWES kan visueel volledig versmelten met het gebouw, doordat kleuren, texturen en materialen vrij aanpasbaar zijn. Een architect kan er ook voor kiezen om IRWES te laten contrasteren met het gebouw en zo het groene imago van de gebruiker te onderstrepen. In Nederland komen hiervoor zo n gebouwen in aanmerking. IRWES won in 2012 de TEDx Award en de Herman Wijffels Innovatieprijs. Heijmans is partner in de ontwikkeling en stelt kennis, tijd en proefprojecten ter beschikking. Passief bouwen Passiefbouw woningen zijn dit jaar opgeleverd in het project Nimmerdor Grijpskerke in Zeeland. Passief bouwen combineert warmte van zonlicht, restwarmte van huishoudelijke apparatuur en een slimme manier van bouwen en isoleren waardoor er geen traditionele verwarmings- of koelsystemen meer nodig zijn. Het project Nimmerdor is als eerste in Nederland volledig passief gebouwd, waarmee het vrijwel energieneutraal is. Onderscheidend is de isolatie van keramiek en harde isolatieplaten, waarmee de hoge isolatienorm bereikt wordt. Desalniettemin is geen sprake van dikke kasteelmuren vanwege de toepassing van deze innovatieve materialen. 'Nimmerdor' bestaat uit 23 comfortabele huurappartementen en 7 koopappartementen. Verder bestaat het complex uit een dorpshuis met een theater/gymzaal, een jeugdhonk en een aantal verhuurbare eenheden voor maatschappelijke voorzieningen op de begane grond. 12 Innovatieverslag 2012

13 Verder in ontwikkeling in 2012: Bio-energie in de woningbouw: Mogelijkheden om biogas te gebruiken als energiebron in de woningbouw. Bijvoorbeeld via groen gas in het aardgasnet, als bron voor (centrale) warmteopwekking of als bron voor (centrale) elektriciteitsopwekking. Energiemonitoring: Verkenning van mogelijkheden om gebruikers bewust te maken van hun energiegebruik. Warmte uit asfalt: Al langer lopende studie naar de combinatie van WKO en warmte uit asfalt. Verplaatsbare verlichting: Ondersteuning van Philips bij het ontwikkelen van een geleidende verf waardoor armaturen verplaatsbaar zijn zonder de bedrading aan te hoeven passen. LCC: Er wordt gewerkt aan een model waarmee relaties in staat zijn keuzes te maken op basis van Life Cycle Costing. Door alle kennis hierbinnen te verzamelen en gebruiksvriendelijk te presenteren moet het mogelijk zijn betere keuzes te maken. EPC-0 woning: Deze woningen zijn productiegereed. De marktintroductie is in 2013 bij het project Dijkstraten in Best. Morph: Dit concept is in verkoop op het project Groene Oever in Nijmegen. Het ontwerp is van Jan Jonkes, winnaar van de oorspronkelijke prijsvraag die door Heijmans onder architecten is uitgezet. Met ketenpartners wordt gewerkt aan een doorontwikkeling in lean Construction. Innovatieverslag

14

15 < IVH < SMART MOBILITY 2012 Smart Highway BrainJoint Geluidsscherm 2.0 Real Time Intelligence Center Test mengels, asfalt laboratorium

16 16 Innovatieverslag 2012

17 Smart mobility Smart Highway Sinds de jaren 80 wordt er al geschreven over intelligente wegen. De focus op innovatie lag tot nu toe echter alleen bij de auto. Studio Roosegaarde en Heijmans pakken het grootschalig aan door het wegdek te innoveren met designs als de Glow-in-the-dark Belijning, Dynamische Verf, Interactief Licht, Induction Priority Lane en Wind-Licht. Doel is om de weg duurzaam en interactief te maken met slimme verlichting, energie oogsten en verkeerstekens die zich aanpassen aan de wegsituatie. De Smart Highway is een vernieuwend concept dat een andere manier van kijken koppelt aan innovatieve ideeën die slim omgaan met de mogelijkheden die nieuwe technologieën bieden. Centraal in het concept staan de thema s duurzaamheid, veiligheid en beleving, die hun uitwerking krijgen in technische oplossingen op het gebied van energie en licht. Stille snelwegvoeg A12 Heijmans heeft de stille voegovergang BrainJoint afgelopen jaar in praktijk toegepast bij twee kunstwerken in de A12, op het traject Waterberg-Velperbroek. Rijkswaterstaat selecteerde de BrainJoint eerder als een van de vier winnaars van een competitie om de ontwikkeling van stillere voegovergangen te stimuleren. Voegovergangen in wegen zijn nodig bij de overgang van een viaduct of brug naar de aansluitende weg. Trillingen en bewegingen door temperatuurschommelingen moeten daar worden opgenomen in een flexibele, waterdichte strook, dwars over de weg. Tot nu toe bestond deze gewoonlijk uit een rubberprofiel tussen harde betonranden. Die veroorzaken bij het overrijden een hard geluid, dat vooral s nachts zeer hinderlijk is voor omwonenden. De BrainJoint van Heijmans is een superstille naadloze voegovergang, die is ontwikkeld door het ingenieursbureau van Heijmans. De naam BrainJoint staat voor: Buried Reinforced Asphalt Interlayer Noiseless Joint. Vrij vertaald: een verborgen, onzichtbare en onhoorbare voeg die werkt door middel van gewapende tussenlagen in een asfaltconstructie. Omdat de BrainJoint een geïntegreerd onderdeel is van het asfalt en dus tegelijkertijd wordt aangebracht, gaat er geen kostbare tijd verloren door de montage achteraf, zoals bij traditionele voegovergangen. Geluidsschermen A2 Het meest natuurlijke en landschappelijk verantwoorde middel tegen geluidshinder is het aanleggen van een geluidswal. Die is mooi, groen en absorberend. Maar een dijk is ook een dure oplossing. Hij kost veel ruimte en die is er simpelweg niet overal langs de snelwegen in ons land. In ieder geval niet langs de A2 tussen Eindhoven en s-hertogenbosch. Hier voert Heijmans voor Rijkswaterstaat een spoedaanpak uit: het toevoegen van één rijstrook in elke rijrichting. Dankzij slimme oplossingen weten we nu te voorkomen dat de hele omgeving achter een betonnen muur verdwijnt. Het begint bij de bron. Bij hoge snelheden wordt lawaai van de snelweg namelijk niet in de eerste plaats veroorzaakt door motorgeronk, maar door het geluid van de banden op het wegdek. Zelfs een geruisloze elektrische auto maakt daardoor bij 120km per uur net zo veel lawaai als een auto met benzine- of dieselmotor. We hebben hier iets op gevonden: dubbellaags ZOAB (Zeer Open Asfalt Beton). Alleen dit type asfalt geeft al een Innovatieverslag

18 geluidsreductie van 6dBa, ofwel 4x minder hard geluid. Heijmans en Rijkswaterstaat hebben uiteindelijk gekozen voor schermen met een open structuur poriënbeton. Dankzij een reliëf absorbeert dit poreuze materiaal 90 tot 95% van het geluid. De reliëfwanden zijn geplaatst tegen een constructieve betonwand. In Vught, waar een parallelweg langs de huizen loopt, hebben we het aan weerszijden toegepast. Bijkomend voordeel is dat graffitispuiters er nauwelijks mee overweg kunnen; het scherm zuigt de verf op als een spons en een strakke lijn trekken is onmogelijk. Binnen 3 jaar zullen de schermen voor 75 procent zijn overwoekerd door klimop en wilde wingerd. Real Time Intelligence Center Heijmans heeft in 2012 in opdracht van Regiopolitie Amsterdam-Amstelland (RPAA) het eerste Real Time Intelligence Center (RTIC) gerealiseerd. De gemeenschappelijke meldkamer (politie, brandweer en ambulance) wordt voorzien van high tech apparatuur welke zorgt voor nieuwe vormen van informatievoorziening, zoals een videowall waarmee beelden uit de hele stad aan elkaar gekoppeld kunnen worden en het gezamenlijk optreden van de hulpdiensten beter op elkaar afgestemd kan worden. In het gebouw is ook ruimte voor een nieuw team: RTIC. Dit team versterkt de informatievoorziening aan de politieoperatie. Met de bouw van de gemeenschappelijke meldkamer in combinatie met de vorming van het RTIC, zet het korps een stap in de richting van de Nationale Politie. Verder in onderzoek in 2012: Duurzaam Sportpark van de Toekomst Samenwerking tussen Heijmans Wegen (Sport en Groen), Architect Maarten Janssen, Heijmans Techniek en Heijmans Woningbouw. Zorgeloos Groen Grote variëteit aan (kleurrijke) beplanting, eenvoudig aan te leggen en zeer lage beheer- en onderhoudskosten. 18 Innovatieverslag 2012

19 Innovatieverslag

20 < IVH < SMART MATERIALS 2012 Advanced Dry Recovery Composiet Wilgenvangnet Elastocoast Aquapush 4D gevel Gevel De Blob, Eindhoven

21

22 22 Innovatieverslag 2012

23 Smart materials Duurzaam Beton Een slim ontwerp geeft veel vaker de doorslag dan boerenslimme inkoop. Dat bewijst Heijmans met de verwerving van de A4 Delft-Schiedam. Onze aanbieding viel 170 miljoen euro goedkoper uit dan die van de eerstvolgende inschrijver. Niet door zwaar onder de kostprijs te gaan zitten, maar juist door anders naar het ontwerp te kijken. In plaats van betonnen bakken neer te leggen, maken we bijvoorbeeld gebruik van waterafsluitende lagen in de bodem. Ze zijn mooi ingepast in de omgeving; aan de buitenkant is helemaal niets te zien. En hoewel duurzaamheid bij deze aanbesteding geen enkele rol speelde, is dit juist één van onze duurzaamste projecten ooit. Juist omdat ons uitgangspunt van het begin af aan was: kijk hoe je zo veel mogelijk energie en materialen kunt besparen en de impact op de omgeving tot een minimum beperkt. Winst valt te behalen op het vlak van alternatieve mengsels ( attestbeton ) en aangepaste planningen, maar ook door het terugdringen van cementgebruik en chemische additieven, de duurste en meest milieubelastende ingrediënten van beton. Dankzij nieuwe technieken zoals ADR (Advanced Dry Recovery) is oud beton uit sloopwerken volledig te recyclen. Het verhogen van het aandeel betongranulaat als vervanger van zand en grind is dan ook één van de speerpunten uit de Green Deal. Volgens de CUR-richtlijnen mag tot 50% van het zand en grind worden vervangen door granulaat. Toch gebeurt dat in de praktijk nauwelijks, omdat recyclingbedrijven het meeste betongranulaat dat op de markt komt, verkopen als funderingsmateriaal onder asfaltwegen. Het kwaliteitsniveau hoeft dan niet zo hoog te zijn. De huidige hoge marktvraag biedt geen incentive om te investeren in meer geavanceerde recyclingtechnieken. Maar dat zal de komende jaren veranderen, als het slopen van oude (kantoor)panden toeneemt, terwijl het overheidsbudget voor de Infra straks min of meer verdampt. Dan nemen de voorraden betongranulaat toe en is het zoeken naar nieuwe toepassingen noodzakelijk. Wilgenvangnet Het wilgenvangnet is de buitenste strook van een wilgenplantage, die louter bestaat uit buigzame wilgentenen. Bij een botsing absorbeert de rij wilgentenen de energie. Zo ontstaat een natuurlijke schokdemper: een veilig en duurzaam alternatief voor de bekende geleiderail. Om continue elasticiteit te garanderen, wordt van de strook jaarlijks slechts één rij gesnoeid. Dit om te voorkomen dat de stammetjes in het vangnet te dik worden en daardoor een te grote impact hebben op het landende voertuig. Het wilgenvangnet helpt in de eerste plaats om voertuigschade en files te voorkomen. Bij de huidige geleiderail worden voertuigen die van de weg raken, weer teruggeleid naar de weg. De bestuurder verliest daarna in veel gevallen de controle over het stuur, waarna het voertuig al dan niet via een botsing met de geleiderail aan de andere kant total loss tot stilstand komt op de rijbaan. Vaak met filevorming en soms met meerdere slachtoffers als gevolg. Het wilgenvangnet voorkomt dit. De rij wilgentenen buigt mee bij een botsing en absorbeert de energie, waardoor de auto relatief zacht tot stilstand komt en de rest van het verkeer weinig tot geen hinder ondervindt. Een ander belangrijk voordeel van het wilgenvangnet is dat het geld opbrengt in plaats van geld kost. Het onderhoud van bermen is kostenintensief en leidt tot veel afval in de vorm van Innovatieverslag

24 gemaaid gras. Door in de bermen wilgen te telen, kan om de drie jaar biomassa geoogst worden. De verkoop hiervan aan een biomassacentrale levert geld op. Door eens in de drie jaar te oogsten, besparen we bovendien stevig op de kosten van verkeersmaatregelen en veroorzaken we minder verkeershinder. Tot slot is de introductie van het wilgenvangnet goed voor het milieu. Het biedt namelijk een oplossing voor het probleem van uitloging van zink, dat gedurende de levensduur van de geleiderail in de bodem terechtkomt. Hybride lichtgewicht brug Afgelopen voorjaar plaatste Heijmans een lichtgewicht brug over de A27 bij Utrecht. Het is de grootste lichtgewicht brug ter wereld in de zwaarste verkeersklasse (60 tons verkeer), gemaakt van composiet (rijdek) en staal. De 'composietbrug' maakt deel uit van het project VleuGel. De bouw van het viaduct heeft plaatsgevonden in onder andere Rotterdam (composiet), de montage vond plaats op de projectlocatie. De brug is ontwikkeld samen met chemieconcern DSM, FibreCore en opdrachtgever ProRail. Elastocoast Elastocoast is een innovatief kustbeschermingssysteem van BASF. Met een tweecomponenten polyurethaan worden breukstenen zo aan elkaar gelijmd dat er een zeer sterk en poreus composietmateriaal ontstaat. Elastocoast leent zich uitstekend voor dijkbekleding. Door de open structuur absorbeert de constructie de energie uit de golven. Daarnaast geeft het materiaal planten en dieren de ruimte. Na de aanleg keren flora en fauna snel terug op de dijkbekleding. En dat is onder andere van belang voor de visuele integratie van de dijk in het landschap. In samenwerking met BASF ontwikkelt Heijmans een goede en efficiënte methode voor het mengen en aanbrengen van Elastocoast. Door de positieve resultaten op het gebied van functionaliteit, duurzaamheid, levensduur en kosten is Elastocoast een interessant systeem voor dijkbekleding. In het bijzonder voor het overlagen van afgekeurde bestaande dijkbekledingen. Als verwerkingspartner van BASF onderzoeken we op dit moment de marktkansen en toepassingsmogelijkheden. Kunstgrasveld Het unieke kunstgrasveld Aquapush in Breda is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen Desso, Heijmans en Silt, naar een initiatief van hockeycoach Herman Kruis. Het kunstgrasveld wordt in het nieuwe systeem van onderuit nat gehouden, in plaats van bovenaf besproeid. Het veld ligt als het ware op water dat voortdurend de oppervlakte nat houdt. Overtollig water wordt aan de rand weer opgevangen en teruggevoerd naar de pomp, die het hele systeem aanstuurt. Die pomp is tevens voorzien van een filter. In plaats van een verbruik van ± 5.000m3 water per jaar en kwh energie, kan het nieuwe veld toe met slechts 9m3 water (na initieel 1.000m3) en 100 kwh per jaar. Belangrijke voordelen zijn dat de mat op alle plekken even nat is, wat betekent dat de bal overal hetzelfde rolt en dat bepaalde plekken nooit meer stroef zijn. De waterhuishouding van onderuit betekent dat er zelfs met 24 Innovatieverslag 2012

25 strenge vorst op gehockeyd kan worden, wat de speel- en trainingsmogelijkheden uitbreidt. Tenslotte is het veld minder blessuregevoelig. Gevel Vredenburg Het Muziekcentrum Vredenburg wordt verbouwd en uitgebreid met poppodium Tivoli en het Jazzcentrum SJU. Deze drie muziekinstellingen gaan straks op in het nieuwe Muziekpaleis, waarin ruimte is voor vijf muziekzalen met ruim stoelen. De grote zaal van architect Herman Hertzberger blijft gehandhaafd en er komen vier nieuwe zalen bij voor pop, jazz, cross-over en kamermuziek. Het laden en lossen vindt straks ondergronds plaats, zodat er bovengronds geen overlast meer van is. Daardoor komt er ook ruimte vrij voor een muziekplein met terras aan de herstelde Catharijnesingel. Het Muziekpaleis wordt zo een icoon voor de stad. De gevel wordt bekleed met opvallende composietpanelen met een rasterpatroon van grote cirkels. De montage gaat snel, want bij het gieten van de panelen zijn al contrahaken geïntegreerd, waarmee ze aan de constructie worden bevestigd. De naden tussen de panelen zijn slechts 20mm, zodat ze bijna onzichtbaar zijn van een kleine afstand. Ook de sponningen van de vensters zijn al meegegoten, zodat het glas er zo in kan, zonder kozijn. De composietpanelen op de oost- en westgevel zijn grotendeels dicht, maar op enkele plekken, waar binnen foyers komen, zijn de grote cirkels open gelaten. 4D gevel Duurzaamheidsfabriek Op donderdag 8 november is de eerste industriële 4D gevel ter wereld aan de Duurzaamheidsfabriek op Leerpark Dordrecht geopend. Deze gevel, die bestaat uit roterende modules, kan zonne-energie opwekken, fijnstof afvangen en reclame maken. Het Sliedrechtse bedrijf Cablean ontwikkelde deze oppervlakte-combinatietechnologie, met steun van duurzaamheidsorganisatie Urgenda. De 4D gevel is het eerste operationele systeem ter wereld. Met deze systemen kun je gevels, daken en voetbalvelden permanent rendabel maken. Je kunt energie opwekken, lucht zuiveren, regenwater afvangen, licht of zelfs voedsel produceren en reclame maken. In Nederland is er circa 2,6 miljard m 2 bebouwd oppervlak dat je op deze manier van waarde kunt voorzien. Binnenkort wordt de technologie ook geïnstalleerd tegen een gevel van de Amsterdam ArenA. Daardoor verduurzaamt het stadion niet alleen, maar genereert het ook meer inkomsten. De terugverdientijd in stedelijk gebied duurt vijf tot zeven jaar. Het Leerpark Dordrecht is een zogenoemd icoonproject van Urgenda. In deze bijzondere wijk werken gemeente, scholen, bedrijven en woningcorporaties samen in een duurzame en innovatieve leer-werkomgeving. Daardoor ontwikkelt het Leerpark zich tot een vitale stadswijk. In de Duurzaamheidsfabriek kunnen bedrijven en jong technisch talent elkaar ontmoeten en ontwikkelen industrie, kennis- en onderwijsinstellingen diverse duurzame toepassingen op het gebied van energie, materiaalontwikkeling en mobiliteit. Heijmans bouwt en ontwikkelt de duurzaamheidsfabriek in Dordrecht. Innovatieverslag

26 Boring onder Sittardse winkelstraten Heijmans en de gemeente Sittard-Geleen hebben samen de No Dig Award 2012 gewonnen voor de werkzaamheden in het project 'Water in de gracht' te Sittard. In het project is het water terug gebracht in het historische centrum van Sittard, vanaf de Molenbeek naar de historische gracht bij de Begijnenhofwal. Heijmans heeft dit gedaan door allereerst het plaatsen van een grote betonnen afzinkput in een drukke winkelstraat. Vervolgens is met twee gesloten front boringen, waarvan één met een recordlengte, het watertraject, onder de contouren van de oude stadswal gemaakt. Alle facetten die het boren in stedelijk gebied tot een uitdaging maken, waren aanwezig in dit project; lengte van het tracé, kritieke grondomstandigheden en minimale afstanden naar bestaande funderingen. Het project Water in de gracht had, als was gekozen voor een open ontgraving, geleid tot grote maatschappelijke overlast. Door toepassing van sleufloze technieken is deze overlast grotendeels achterwege gebleven. Met name de sleufloze verbinding middels boren was volgens de jury een geslaagd voorbeeld van nut en noodzaak van sleufloze technieken in stedelijk gebied en daarmee overduidelijk de winnaar van de No Dig Award. Het project toont aan dat sleufloze technieken en een juiste aanpak middels het strategisch plaatsen van perskuipen en toepassen van een technisch complexe slangenbocht in het boortracé onmiskenbaar bijdragen aan het verminderen van hinder en overlast in een complexe binnenstedelijke omgeving. Greenway LE In 2010 introduceerde Heijmans, samen met Shell Greenway LE : duurzaam asfalt dat zonder kwaliteitsverlies de milieuvoordelen van een lage productietemperatuur en het hergebruik van oud asfaltgranulaat combineert. Het verhogen van het percentage hergebruik past in het streven van de overheid om de aanleg van wegen te verduurzamen. Bij asfaltonderhoud krijgt bijvoorbeeld de toplaag van bestaande wegen een tweede leven als onderdeel van nieuw asfalt. Doelstelling is om het recyclingpercentage in nieuw wegdek verder omhoog te brengen tot 60% van het totale mengsel. De ontwikkeling van Greenway LE is bovendien een belangrijke technologische doorbraak vanwege de lage productietemperatuur (ongeveer 105 graden in plaats van de conventionele 165). Het energieverbruik bij de productie van Greenway LE is daardoor zo n 25% lager dan bij die van normaal asfalt. Self healing materialen Self healing materialen zijn materialen die uit zichzelf herstellen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van chemische processen. Zo kunnen bacteriën in beton slapen. Wanneer het beton scheurt, worden die bacteriën door zuurstof weer wakker. Vervolgens komen ze in contact met voedingsstoffen en hardt hun ontlasting uit. Daardoor vullen de haarscheurtjes zich in het beton. In geval van zelfgenezend asfalt zijn ragfijne staalvezels verwerkt in het asfalt. Als er haarscheurtjes in het wegdek ontstaan, verhitten we het asfalt met behulp van inductiespoelen. Gevolg: het bitumen gaat vloeien, de scheurtjes smelten dicht. 26 Innovatieverslag 2012

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Masterclass. De financiële functie in beweging. Eindhoven Philibert Chavanu 25 juni 2012

Masterclass. De financiële functie in beweging. Eindhoven Philibert Chavanu 25 juni 2012 Masterclass De financiële functie in beweging Eindhoven Philibert Chavanu 25 juni 2012 Agenda 1. Even voorstellen 2. Introductie Heijmans NV 3. Veranderende omstandigheden 4. Financiële functie in beweging

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Zou het niet prachtig zijn als

Zou het niet prachtig zijn als , YouCongres 2014 6-2-2014 Zou het niet prachtig zijn als YouCongres 6 feb 2014 Duurzame infra: ambities van opdrachtgevers ProRail wil in 2020 de energie-efficiency met 30 procent verbeterd hebben ten

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Heijmans Avans Minor 2010-2011 Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en

Nadere informatie

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler De winst van aurostep Weet u dat 8 minuten zon volstaan om alle mensen op de wereld één jaar van energie te voorzien? De zon levert

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas Duurzame energie Leveranciersdag Rijk 27 november 2015 Piet Glas P.Glas@mindef.nl Categoriemanager Energie Frans van Beek frans.beek@minbzk.nl BZK - DG Organisatie Bedrijfsvoering Rijk Opzet workshop 1.

Nadere informatie

FixPlan voor installaties

FixPlan voor installaties FixPlan voor installaties Installatietechniek FixPlan installatietechniek is een creatieve en innovatieve partner die technische installaties ontwerpt, installeert, onderhoudt en beheert op het gebied

Nadere informatie

Partner in duurzaamheid Presentatie 29 februari 2012 Waterstof Net 1

Partner in duurzaamheid Presentatie 29 februari 2012 Waterstof Net 1 v Wij helpen u op weg! Partner in duurzaamheid Presentatie 29 februari 2012 Waterstof Net 1 Hans van Wermeskerken Ballast Nedam Ballast opgericht in 1877, Nedam in 1899 Fusie Ballast Nedam 1969 4000 medewerkers

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Innovatief opdrachtgeverschap

Innovatief opdrachtgeverschap Innovatief opdrachtgeverschap CBZ Bouwdag Verpleging en Verzorging Bussum, 6 maart 2008 Inhoud TNO en innovatief opdrachtgeverschap Waarom geïntegreerd contract? Wat kunnen we leren uit andere sectoren?

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Juryrapport HIER Energie Nul Prijs 2013. prijs

Juryrapport HIER Energie Nul Prijs 2013. prijs Juryrapport HIER Energie Nul Prijs 2013 prijs De HIER Energie Nul Prijs De HIER Energie Nul Prijs is een jaarlijkse competitie voor Energie Nulprojecten in de grond-, weg- en waterbouw, bijvoorbeeld een

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

BusVision. Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014

BusVision. Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014 BusVision Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014 Wie is Alliander, Liandon, Alliander Mobility Services De rol van Alliander Opportunity Laden Laadmethoden Opportunity

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

Werken in en aan de praktijk

Werken in en aan de praktijk Werken in en aan de praktijk Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en hun beroep voortdurend blijven ontwikkelen. Daarnaast

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e

Comm ant & Bouw. Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Methode en web-based software voor proces en resultaatverbetering Comm ant & Bouw Comm ant helpt ons écht procesgericht te werken. K l a n t c a s e Frans Münninghoff Sandra Steijvers Heijmans gebruikt

Nadere informatie

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen

De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet. Femke Hulsbergen De impact van elektrisch vervoer op het elektriciteitsnet Femke Hulsbergen 7 januari 2011 Inhoud TNO Oplaadmogelijkheden elektrisch vervoer Belasting op het netwerk De kosten om overbelasting te voorkomen

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

www.earthandeternity.nl

www.earthandeternity.nl www.earthandeternity.nl EARTH AND ETERNITY BETAALBAAR, DUURZAAM EN COMFORTABEL WONEN WIE IS E&E? Earth and Eternity B.V. realiseert betaalbare, energieneutrale woningen. Onder moderne architectuur ontworpen.

Nadere informatie

Duurzame Energie in Utrecht

Duurzame Energie in Utrecht Duurzame Energie in Utrecht The future is now Dr. Wilfried van Sark Groep Natuurwetenschap en Samenleving Universiteit Utrecht Beat the Heat NOW!, 12 december 2009 inhoud Klimaatprobleem Waarom de zon

Nadere informatie

DGBC: Onafhankelijke organisatie 360 participanten uit alle geledingen

DGBC: Onafhankelijke organisatie 360 participanten uit alle geledingen DGBC: Onafhankelijke organisatie 360 participanten uit alle geledingen Eén taal voor duurzaamheid in bebouwde omgeving Duurzaamheid meetbaar / verhandelbaar Duurzaamheid is Dezelfde taal spreken Missie:

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Thermaflex Nederland bv Postbus 145 5140 AC Waalwijk. Tel.: 0416-744 000 Fax: 0416-652 100. E-mail: sales.nl@thermaflex.com Website: www.thermaflex.

Thermaflex Nederland bv Postbus 145 5140 AC Waalwijk. Tel.: 0416-744 000 Fax: 0416-652 100. E-mail: sales.nl@thermaflex.com Website: www.thermaflex. Thermaflex Nederland bv Postbus 145 5140 AC Waalwijk Tel.: 0416-744 000 Fax: 0416-652 100 E-mail: sales.nl@thermaflex.com Website: www.thermaflex.nl 991104/1000 industrie woningbouw utiliteit www.thermaflex.nl

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 15 april 2015 Bert van der Els, Raad van bestuur Heijmans N.V.

Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 15 april 2015 Bert van der Els, Raad van bestuur Heijmans N.V. Algemene Vergadering van Aandeelhouders 15 april 2015 Bert van der Els, Raad van bestuur Heijmans N.V. Heijmans ONE Heijmans: Slecht 2e halfjaar 2014, perspectief door orderportefeuille en woningmarkt

Nadere informatie

MOBILITEIT MOGELIJK MAKEN

MOBILITEIT MOGELIJK MAKEN MOBILITEIT MOGELIJK MAKEN ONS DNA Op een plek die duizenden jaar terug werd gedomineerd door een ruige delta van wind, duinen en zee bevindt zich nu ons welvarende Nederland. De ontwikkeling van ons land

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

FODI Federatie van Oppervlakte Delfstoffenwinnende Industrieën

FODI Federatie van Oppervlakte Delfstoffenwinnende Industrieën FODI Federatie van Oppervlakte Delfstoffenwinnende Industrieën Koepel van het Nederlandse grondstofwinnende bedrijfsleven De leden van FODI zijn in principe brancheorganisaties. Zand (beton, wegfundering)

Nadere informatie

Forum Spoor & Infra; de tijdlijn. 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman

Forum Spoor & Infra; de tijdlijn. 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman Forum Spoor & Infra Forum Spoor & Infra; de tijdlijn 14 februari 2014 Koene Talsma Wim Holleman De Tijdlijn Instelling Regieraad Bouw 2004 Innovatiebrief 2 e Kamer 2006 Tunnelproblematiek! 2009 Haardvuursessies

Nadere informatie

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen!

Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! Uw woningvoorraad is er aan toe De nieuwe, revolutionaire methode om al uw woningen moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie Met Renolution is uw woningbezit verrassend snel

Nadere informatie

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen!

Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! Uw hoogbouw SLIM renoveren De nieuwe, revolutionaire methode om al uw hoogbouw moeiteloos te verduurzamen! snelle realisatie in duurzame renovatie snelle realisatie in duurzame renovatie De béste prestatie

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op:

Van. Communicatie Uitgaande van deze context zal communicatie zich bij Heijmans in 2011 richten op: Memo Datum 20 december 2010 Onderwerp Communicatieplan Infra 2011 Van Marc Lucassen Telefoon +31 73 543 53 14 Fax +31 73 543 59 01 E-mail mlucassen@heijmans.nl Aan Vooraf Het afgelopen jaar was voor Heijmans

Nadere informatie

Professioneel behoud van monumenten

Professioneel behoud van monumenten Professioneel behoud van monumenten Heijmans Restauratiewerken 1 De waarde van monumenten Monumentale bruggen, sluizen en stuwen, kade-, stads- en vestingmuren, fortificaties en andere verdedigingswerken

Nadere informatie

Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid. Dick Laheij 7 oktober

Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid. Dick Laheij 7 oktober Nieuwe skills in een nieuwe werkelijkheid Dick Laheij 7 oktober Thema De bouwwereld is aan het veranderen, innovatieve technieken doen hun intrede, energie-eisen worden opgeschroefd. Wat betekent dat voor

Nadere informatie

Scheuten gehard glas. Secursafe

Scheuten gehard glas. Secursafe Scheuten gehard glas Secursafe Scheuten see it. feel it Scheuten Glas is met ruim 50 jaar ervaring een specialist op het gebied van hoogwaardige glasproducten. Vanuit fabrieken en vestigingen in Nederland,

Nadere informatie

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee Een goede zaak Stadswarmte helpt mee Stadswarmte. Een goede zaak 3 Zo makkelijk kan het ook Ondernemen is vooruitzien. Beslissingen nemen die zorgen voor winstoptimalisatie, voor continuïteit en voor

Nadere informatie

Hoe kunnen we oudbouw woningen energieneutraal maken?

Hoe kunnen we oudbouw woningen energieneutraal maken? Groen Links Zuid Holland, 11 oktober 2014 Hoe kunnen we oudbouw woningen energieneutraal maken? Lessons learned 20x Energieneutraal Samenwerking Gemeente Den Haag, gemeente Delft en Stadsgewest Haaglanden

Nadere informatie

Opbouw van de presentatie

Opbouw van de presentatie Workshop Sustainable bouwen met beton CUR Bouw & Infra 7 december 2009 Door: André Burger Opbouw van de presentatie 1. Cement&BetonCentrum 2. Onze ambities m.b.t. duurzaam bouwen 3. Voorbeelden duurzaam

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

PERSDOSSIER. Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer

PERSDOSSIER. Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer PERSDOSSIER Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer Inleiding De gemeente Deventer heeft de ambitie een energieneutraal bedrijvenpark te ontwikkelen aan de A1 ten zuiden van Deventer. Op vrijdag

Nadere informatie

Houten geleiderail Ing W. Romkes Adviseur GWW 30-okt 2013

Houten geleiderail Ing W. Romkes Adviseur GWW 30-okt 2013 Houten geleiderail Ing W. Romkes Adviseur GWW 30-okt 2013 Houten geleiderail: vanzelfsprekend onderdeel van Weg van de toekomst Een milieuvriendelijk alternatief langs Provinciale- en Rijkswegen Provincie

Nadere informatie

DBFMO M A N A G E M E N T

DBFMO M A N A G E M E N T DBFMO M A N A G E M E N T Van ontwerp naar exploitatie of van exploitatie naar ontwerp? P. Wijntjes 26-9-2013 Post HBO opleiding DBFMO is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame utiliteitsbouw ~ Rabobank

Nadere informatie

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Prof.dr. Jacqueline Cramer Universiteit Utrecht Opzet lezing Wat zijn de grote opgaven in de bouw op het gebied van duurzaamheid? Hoe kunnen deze opgaven worden

Nadere informatie

Drinkwater wij voegen er iets aan toe

Drinkwater wij voegen er iets aan toe Drinkwater wij voegen er iets aan toe Samen met u... Drinkwater is van levensbelang voor de maatschappij. Als de drinkwatervoorziening wegvalt, komt ons dagelijks leven vrijwel tot stilstand. Als drinkwaterbedrijf

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE

Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE Uw innovatiepartner met drive NIEUWBOUW RENOVATIE TRANSFORMATIE EMERGO Bouwnovatie EMERGO werkt graag samen aan vernieuwende en realistische totaaloplossingen. Ons doel is dat u én wij ingenomen zijn met

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart.

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. 3 Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. Een bron van inspiratie voor iedereen die wil bouwen aan een betere

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 16 april 2014 Bert van der Els, Raad van bestuur Heijmans N.V.

Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 16 april 2014 Bert van der Els, Raad van bestuur Heijmans N.V. Algemene Vergadering van Aandeelhouders 16 april 2014 Bert van der Els, Raad van bestuur Heijmans N.V. Project in beeld #Fenixloodsen Rotterdam Heijmans realiseert bescheiden resultaat in taai 2013 2013

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Infra n Parkeren n Water n Industrie n Energie. BAM Civiel flexibel denken, flexibel bouwen

Infra n Parkeren n Water n Industrie n Energie. BAM Civiel flexibel denken, flexibel bouwen BAM Civiel flexibel denken, flexibel bouwen De maatschappelijke aandacht voor mens en milieu neemt steeds meer toe. Klimaatveranderingen, milieuvervuiling en de toenemende schaarste aan grondstoffen baren

Nadere informatie

Elektrisch rijden in de praktijk

Elektrisch rijden in de praktijk We gaan elektrisch vooruit! Een impuls voor elektrisch vervoer in Rotterdam Elektrisch rijden in de praktijk Klimaatprobleem? Google earth januari 2009 Rotterdam Climate Initiative Als stad met wereldhaven

Nadere informatie

u kunt op ons bouwen... niba natuurlijk nodig

u kunt op ons bouwen... niba natuurlijk nodig u kunt op ons bouwen... niba natuurlijk nodig Mission Statement Als gerenommeerd producent van zand en grind levert Niba essentiële grondstoffen aan de bouwsector en is zij innovator op het gebied van

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

Ketenanalyse opnemen wegenonderhoud (4.A.1)

Ketenanalyse opnemen wegenonderhoud (4.A.1) Ketenanalyse opnemen wegenonderhoud (4.A.1) Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 2 2. DOELSTELLING VAN DEZE KETENANALYSE... 2 3. BEPALEN VAN DE SCOPE VAN DEZE ANALYSE... 2 4. KETENANALYSE OPNEMEN EN OPVOLGEN

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

Renovatie 1 ste Coentunnel

Renovatie 1 ste Coentunnel Renovatie 1 ste Coentunnel Vanuit het perspectief van de Opdrachtnemer Jan Van Steirteghem Projectdirecteur Coentunnel Construction v.o.f. Woord vooraf Doelstelling van deze lezing is om jullie mee te

Nadere informatie

Waterstofstroom - Agenda

Waterstofstroom - Agenda Rol van waterstof bij energietransitie Rob van der Sluis Waterstofstroom - Agenda Introductie MTSA Brandstofcel principe Waterstof en Energietransitie Het 2 MW project een fotoreportage 1 MTSA Technopower

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Teveel CO 2. Stijgende energiekosten. Transformatie heeft de toekomst. 99% van de reductieopgave is in de bestaande voorraad te vinden!

Teveel CO 2. Stijgende energiekosten. Transformatie heeft de toekomst. 99% van de reductieopgave is in de bestaande voorraad te vinden! Teveel CO 2 Transformatie heeft de toekomst Stijgende energiekosten 20% besparen in 2018 3 1 4 Verborgen kosten (o.a. gezondheidszorg) economische noodzaak 2 99% van de reductieopgave is in de bestaande

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Vanderlande Veghel. Opdrachtgever: Programma

Vanderlande Veghel. Opdrachtgever: Programma Opdrachtgever: Programma Start ontwerp: Oplevering: Vanderlande kantoor 19.000 m 2 en parkeergarage 600 plaatsen mei 2014 parkeergarage december 2014 kantoor maart 2016 In mei 2014 zijn we na een architecten

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Zelf Duurzaam Stroom opwekken

Zelf Duurzaam Stroom opwekken Zelf Duurzaam Stroom opwekken De meest efficiënte thuiscentrale ter wereld Gas wordt stroom Innovatieve Brandstofcel-technologie De BlueGEN wordt op uw gasaansluiting aangesloten en wekt vervolgens stroom

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

Onderwerp Voortgang werkzaamheden Verbindingsweg Houten - A12

Onderwerp Voortgang werkzaamheden Verbindingsweg Houten - A12 Afzender Postbus 111, 2130 AC Hoofddorp, Nederland Aan de bewoners van dit adres Datum 7 februari 2014 Referentie 121027-02834 Bladnummer 1/6 Onderwerp Voortgang werkzaamheden Verbindingsweg Houten - A12

Nadere informatie

CO 2 prestatieladder Icopal. energiemanagement actieplan (EMAP) Version: 0.5. Date: 19 juni 2013. W.J. van den Berg

CO 2 prestatieladder Icopal. energiemanagement actieplan (EMAP) Version: 0.5. Date: 19 juni 2013. W.J. van den Berg CO 2 prestatieladder Icopal energiemanagement actieplan (EMAP) Code(s): 3.B.1, 3.B.2 Version: 0.5 Date: 19 juni 2013 Author: W.J. van den Berg Inhoud Inleiding... 3 Energie efficiency plan als basis voor

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie