Het post-2015 ontwikkelingskader: Inzet, uitdagingen en kansen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het post-2015 ontwikkelingskader: Inzet, uitdagingen en kansen"

Transcriptie

1 BRUSSEL / / 6 DE EDITIE ACHTERGRONDNOTA Het post-2015 ontwikkelingskader: Inzet, uitdagingen en kansen ATELIER 2 Opties voor het mobiliseren van financieringsbronnen voor het post ontwikkelingskader beyond aid Antonio Gambini (CNCD ) Abstract Het financieringskader voor ontwikkeling is sterk geëvolueerd sinds de goedkeuring van de consensus van Monterrey (2002), met onder andere de opkomst van nieuwe donorlanden en de Zuid-Zuidsamenwerking, de stijging van de particuliere geldstromen (BDI, geldstortingen van migranten, enz.) en het verminderde volume van de officiële ontwikkelingshulp in vergelijking tot andere geldstromen. In deze nieuwe configuratie vormt de vrijmaking van binnenlandse geldstromen binnen de ontwikkelingslanden de meest stabiele en direct beschikbare bron om ontwikkeling te financieren. Het nationale fiscale beleid speelt hierin een belangrijke rol en kan de ongelijkheid binnen de ontwikkelingslanden verminderen. De middeninkomenslanden (MIC s) beschikken gemiddeld over grotendeels voldoende binnenlandse middelen om aan hun financieringsbehoeften te voldoen, maar dit is niet het geval voor de minst ontwikkelde landen (MOL). Daarom kan de ODA een belangrijke rol blijven spelen in de MOL, op voorwaarde dat de kwantiteit en de kwaliteit verbeterd worden. De coherentie en de stabiliteit van het internationale systeem spelen ook een cruciale rol bij de bevordering van ontwikkelingsstrategieën op lange termijn: de impact van de financiële crisis en van de klimaatverandering heeft aangetoond dat het belangrijk is om het internationaal financieel systeem te reguleren en de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Handel en directe buitenlandse investeringen (BDI) kunnen ontwikkelingsstrategieën verder versterken als ze in die zin gereguleerd zijn. De strijd tegen illegale kapitaalvlucht is een andere mogelijke hefboom. Ten slotte kunnen nieuwe vormen van internationale belastingheffing zorgen voor een stabiele en toereikende financiering van mondiale publieke goederen. Context Sinds de goedkeuring van de Millenniumagenda in 2000 en de consensus van Monterrey in 2002, is de internationale context ingrijpend veranderd, met onder andere de economische crisis in de OESO-landen 1

2 en de recente daling van de ODA-budgetten, het opkomen van de Zuid-Zuid-samenwerking en het toegenomen belang dat wordt gehecht aan vraagstukken over beleidscoherentie voor ontwikkeling. De financieringsbronnen voor de ontwikkeling van de ontwikkelingslanden zijn eveneens geëvolueerd tijdens de voorbije tien jaar, met een steeds meer uitgesproken verschil tussen de middeninkomenslanden en de lage-inkomenslanden. Zo steeg het gemiddelde belastingsinkomen in ontwikkelingslanden van 23% naar 29% van het bbp tussen 2000 en 2010, met evenwel contrasterende situaties afhankelijk van de categorie van land. Daarnaast zijn directe buitenlandse privé-investeringen (BDI) en stortingen van migranten in dezelfde periode verdrievoudigd in nominale termen, zelfs al weten we dat de privégeldstromen zich vooral concentreerden in middeninkomenslanden. Het relatieve belang van de ODAgeldstromen is daarentegen afgenomen, maar bleef wel beduidend in de lage-inkomenslanden. Het resultaat hiervan is dat er sprake is van een gemengde trend met geldstromen van internationale privékapitalen die geconcentreerd zijn in middeninkomenslanden, terwijl lage-inkomenslanden nog steeds sterk afhankelijk blijven van de ODA. De macro-economische situatie in de ontwikkelingslanden is ook aan het verbeteren. De middeninkomenslanden hebben grote hoeveelheden reserves aan buitenlandse valuta verzameld om zich te wapenen tegen de internationale financiële instabiliteit, terwijl armere landen gedeeltelijk uit de spiraal van schulden zijn gekropen door de schuldkwijtscheldingsoperaties en door de stijgende prijzen van uitgevoerde grondstoffen. De gevolgen van de wereldwijde crisis van hebben er echter toe geleid dat de reserves geslonken zijn, en tegelijkertijd zijn veel arme landen opnieuw de schulden aan het opbouwen, en lopen ze op die manier het risico om in een nieuwe cyclus van onhoudbare schulden te belanden indien er zich een wijziging zou voordoen in de internationale conjunctuur. De financieringsbehoeften zijn moeilijk te berekenen. Toch schat het VN-rapport, Onderzoek naar de economische en sociale situatie in 2012 (UNDESA, 2012), dat er per jaar 1000 miljard dollar nodig is om de sociale en klimatologische uitdagingen in de komende decennia het hoofd te bieden. De vergelijking (Griffiths 2013) van de financiële uitgaven (uitgaande illegale geldstromen, schuldaflossing en legaal uitgevoerde winsten) en de financiële inkomsten in de ontwikkelingslanden (ODA, geldstortingen van de migranten, BDI, inkomende leningen) leidt tot de conclusie dat de nettooverdracht globaal gesproken negatief is voor de ontwikkelingslanden, met name als gevolg van de illegale kapitaalvlucht, die op een bedrag neerkomt die fors hoger is dan wat zij ontvangen in ODA. Na een decennium van stijgingen, is de mondiale ODA sinds 2011 beginnen dalen. Ten slotte wordt de Zuid-Zuid-samenwerking steeds belangrijker: de hulp van opkomende landen vertegenwoordigt meer dan 10% van de wereldwijde hulp, terwijl de Zuid-Zuid-handel goed is voor de helft van de wereldhandel en de opkomende landen (in het bijzonder de BRIC-landen) spelen een steeds belangrijkere rol bij de BDI. In 2008 heeft de handel tussen Afrika en andere ontwikkelingslanden voor het eerst de Afrikaanse handel met de Europese Unie overtroffen. Problemen en uitdagingen Er stellen zich meerdere uitdagingen rond het financieringsluik van de post-2015 agenda. In termen van het mobiliseren van binnenlandse middelen, vormt fiscaliteit een centrale vraag op verschillende niveaus. De gemiddelde belastingsinkomsten van lage-inkomenslanden bedragen slechts 13% van het bbp, in vergelijking met 22% in de middeninkomenslanden en 35% in landen met hoge 2

3 inkomens. Het UNDP schat echter dat de belastingsinkomsten van ontwikkelingslanden meer dan 20% van het bbp moeten vertegenwoordigen om de ontwikkelingsdoelstellingen te halen. Om die reden vormt de verbetering van de belastingsinning een grote uitdaging voor ontwikkelingslanden. Daarnaast lijkt de herverdelende functie van belastingen wezenlijk te zijn in de noodzakelijke strijd tegen ongelijkheid. Bovendien is een aanzienlijk deel van de illegale geldstromen uit de ontwikkelingslanden verbonden met de praktijken van transnationale bedrijven die belastingen willen ontduiken door de manipulatie van transferprijzen. Het UNDP (UNDP 2011) schat de illegale geldstromen afkomstig uit de minst ontwikkelde landen op 26,3 miljard dollar in 2008, wat bijna 5% van hun bbp uitmaakt. 65 à 70 % van deze geldstromen zouden te maken hebben met belastingontduiking van transnationale bedrijven. De invoering van wereldwijde belastingen (op de internationale geldstromen, op de uitstoot van broeikasgassen, enz.) zou toelaten om aanvullende, nieuwe financieringsbronnen vrij te maken voor ontwikkeling en mondiale publieke goederen. Wat betreft het vrijmaken van internationale middelen voor ontwikkeling, is de mondiale ODA sinds 2011 gedaald (wat neerkomt op 0,29% van het BNI van de donorlanden). De ODA vormt echter een belangrijke financieringsbron voor de lage-inkomenslanden, waar ze gemiddeld 13% van het bbp uitmaakt en 60% van de externe financieringsbronnen in vergelijking met slechts 0,3% van het bbp en 4% van de externe financieringsbronnen in middeninkomenslanden, die nochtans meer dan de helft van de totale ODA ontvangen. De ODA blijft lijden aan een gebrek aan efficiëntie (slechts 1 van de 12 indicatoren van de Verklaring van Parijs werden gehaald). De versnippering van de hulp is nog verergerd: in 2010 kende elk donorland gemiddeld hulp toe aan 68 partnerlanden en elk partnerland kreeg gemiddeld hulp van 20 donorleden van de OESO. Als de Zuid-Zuid-samenwerking de arme landen in staat stelt om de ODA-bronnen te diversifiëren, dan kan de toename van donoren de versnipperingsproblemen verergeren als de hulp niet geharmoniseerd is en niet in lijn is met de strategieën van de ontvangende landen. De traditionele donorlanden hebben bovendien ten aanzien van de middeninkomenslanden de combinatie verkozen van hulp en leningen (blending), met het risico dat dergelijke investeringen tot nieuwe schulden leiden en dat de hulp de armste bevolkingsgroepen niet zal bereiken. BDI zijn overigens de belangrijkste internationale bron van ontwikkelingsfinanciering, met meer dan 500 miljard dollar aan inkomende BDI in ontwikkelingslanden. Deze instroom is echter zeer geconcentreerd: de helft van de directe buitenlandse investeringen in ontwikkelingslanden zijn voorbestemd voor de BRIClanden (Brazilië, Rusland, India, China). Daar tegenover staat dat Afrika minder dan 5% van de mondiale BDI krijgt, en dit vooral op het gebied van ontginning van ruwe grondstoffen met een lage toegevoegde waarde die weinig werkgelegenheid schept. De aard van de BDI is ook beslissend: fusies en overnames, die een derde van de BDI vormen, brengen geen extra productief kapitaal binnen. In realiteit kunnen enkel de feitelijke investeringen in de industriële sectoren de productiecapaciteiten, werkgelegenheid en technologie-overdracht helpen versterken. Slechts enkele middeninkomenslanden zijn erin geslaagd dit type van BDI aan te trekken door zich aan te passen aan ketens van industriële productie (zoals de BRIC-landen en enkele andere opkomende landen uit Latijns-Amerika (Mexico en Chili), Zuid-Oost Azië (Indonesië, Maleisië, Vietnam en Thailand) en Turkije). Ten slotte, zoals de consensus van Monterrey al heeft benadrukt, zijn er voor de financiering van een efficiënte ontwikkelingsstrategie op middellange en lange termijn coherente financierings-, monetaire en internationale handelsstelsels nodig. Het gebrek aan multilaterale beslissingen ter zake heeft echter de problemen van financiële instabiliteit, instabiliteit van de wisselkoersen en de mondiale onevenwichten verergerd. Daarnaast heeft de verlamming van de WTO-onderhandelingen tot een reeks bilaterale akkoorden geleid, die over het algemeen ongunstig zijn voor de ontwikkelingslanden, omdat de 3

4 geïndustrialiseerde landen er over het algemeen naar gestreefd hebben om de aspecten te liberaliseren waarin de ontwikkelingslanden zich weigerden te engageren in het kader van de WTO. Deze inconsistenties waren nefast voor de meeste sectoren van de MDG s. Op het gebied van voedselzekerheid bijvoorbeeld, heeft speculatie over de landbouwgrondstoffen tot prijsstijgingen geleid die de voedselcrisis in de arme landen verergerd heeft, waar lokale producenten de concurrentie van de dumpingprijzen van de uitvoer van landbouw- en voedselbedrijven moesten ondergaan als gevolg van ongunstige handelsakkoorden. Op het gebied van gezondheid hebben de akkoorden over intellectuele eigendomsrechten ertoe geleid dat de toegang tot medicatie in arme landen afnam. Over het algemeen zijn de ontwikkelingslanden het slachtoffer geworden van een overwaardering van hun wisselkoersen en van grillen van het internationaal privé-kapitaal, wat geleid heeft tot cycli van financiële zeepbellen en crisissen. Voorstellen De financiering van een post-2015 kader moet gebaseerd zijn op meerdere internationale en nationale bronnen. Op fiscaal gebied vormt het een grote uitdaging om de belastingsinning te verbeteren ter verhoging van de mobilisering van de binnenlandse middelen voor ontwikkeling, wat onder meer door een versterking van de lokale bestuurlijke capaciteiten moet gebeuren. Bovendien zou een progressief fiscaal beleid de groeiende ongelijkheden in ontwikkelingslanden kunnen terugdringen. Ten slotte moet de illegale kapitaalvlucht, die bijna tien keer de bedragen van de ODA overschrijdt, aan banden worden gelegd. Dit wil zeggen dat belastingsparadijzen ontmanteld moeten worden, door de invoering van een automatisch en multilateraal uitwisselingssysteem voor fiscale informatie, en dat de praktijken van belastingsontduiking van internationale bedrijven aan banden moeten worden gelegd, door hen te verplichten om per land hun activiteiten, zakencijfer, personeel en belastingen openbaar te maken. Op het gebied van de ODA moeten de kwantitatieve doelstelling van 0,7% herbevestigd en bereikt worden, evenals de kwalitatieve doelstelling van geharmoniseerde hulp die afgestemd is op de strategieën van de partnerlanden. De taken moeten verdeeld worden tussen de traditionele donoren en de opkomende donoren, met als prioriteit om de strategieën van de ontwikkelingslanden te versterken volgens het principe van eigenaarschap, om zo de door de Noord-Zuid- en Zuid-Zuid-samenwerking vrijgemaakte middelen op een consistente en efficiënte manier te beheren. Op het gebied van de BDI bestaat de uitdaging erin om de ontwikkelingseigenschappen ten volle te benutten. Dit wil zeggen dat de ontwikkelingslanden genoeg marges moeten hebben om de juiste BDI aan te trekken die hun productie- en technologische capaciteiten zullen versterken, en de BDI een halt toe te roepen die enkel aangespoord wordt door financiële belangen van transnationale bedrijven op korte termijn. Dit betekent dat er ten opzichte van transnationale bedrijven normen moeten ingevoerd worden voor prestatie en voor respect voor sociale en ecologische normen. De volatiele aard van de beleggingsportefeuilles betekent dat men aan de ontwikkelingslanden manoeuvermarges moet laten om kapitaalcontroles in te voeren om zo speculatieve kapitaalinkomsten terug te dringen en privé-kapitalen op lange termijn te bevorderen. Op het gebied van internationale handel, is het noodzakelijk om in elk handels- en investeringsakkoord een speciale en gedifferentieerde behandeling (SDT) voor de ontwikkelingslanden te garanderen. Dit 4

5 betekent dat ze kunnen profiteren van de flexibiliteit op intellectueel eigendomsrecht en dat ze kunnen beschikken over tariefvrijstellingen die hun jonge industrieën beschermen. Ten slotte zullen globale belastingen, zoals de belasting op financiële internationale transacties of de belasting op de uitstoot van broeikasgassen het mogelijk maken om de nefaste gevolgen, die uitgelokt zijn door de speculatie op korte termijn, en de klimaatveranderingen terug te dringen. Daarnaast zullen ze er voor zorgen dat er extra middelen vrijgemaakt worden voor de financiering van mondiaal publieke goederen met name voor de aanpassing aan de klimaatverandering in de arme landen. Meer algemeen gesproken kunnen enkel voldoende ambitieuze multilaterale akkoorden op het gebied van internationale financiële regulering en de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen ervoor zorgen dat de inspanningen op het gebied van ontwikkeling niet worden weggevaagd door de gevolgen van de wereldwijde crisissen. In diezelfde optiek is het noodzakelijk om op internationaal niveau een transparant en onafhankelijk oplossingsmechanisme voor staatsschulden in te stellen om dergelijke staatsschulden, die momenteel van toepassing zijn op Europese landen, te kunnen voorkomen. Vragen Welk soort begrotingsbeleid zal voldoende binnenlandse middelen kunnen vrijmaken en de efficiëntie van de ontwikkeling kunnen vergroten? Hoe kan de efficiëntie van de ODA versterkt worden in de context van de toenemende Zuid-Zuidsamenwerking? Hoe kan het ontwikkelingskarakter van de directe buitenlandse investeringen en van de internationale handel gegarandeerd worden? Welke instrumenten moeten er ingezet worden om de strijd aan te gaan tegen de illegale kapitaalsvlucht, die niet-aangegeven en niet belast wordt en die de staten verarmt? Hoe kan beleidscoherentie gegarandeerd worden ten gunste van ontwikkeling op financieel, commercieel en ecologisch gebied? Noot: dit document weerspiegelt de persoonlijke opvattingen van de auteur en niet noodzakelijkerwijs de standpunten van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking of de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Bronnen Cottarelli C., Revenue mobilization in developing countries, IMF fiscal affairs department, March 2011 OECD, Addressing Base Erosion and Profit Shifting, 2013 IMF, OECD, UN and World Bank, Supporting the development of more effective tax systems, a report to the G-20 development working group, 2011 Griffiths, J., Global financial flows, aid and development, CONCORD and AidWatch, 2013 Stijns, J.-P. et al., Can we still achieve the Millenium Development Goals? From Costs to policies, OCDE, 2012 ODI, Who foots the bill after 2015? What new trends in development finance mean for the post-mdgs, October

6 UNDESA, World Economic and Social Survey In Search of New Development Finance, 2012 UNDP, Illicit financial flows from the least developed countries: , May

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 april 2007 (17.04) (OR. en) 8340/07 DEVGEN 51 RELEX 232 FIN 173 WTO 67 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal

Nadere informatie

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ACP-UE/101.868/B 19.3.2015 ONTWERPVERSLAG over de financiering van de investeringen en de handel, met

Nadere informatie

The DAC Journal: Development Co-operation - 2004 Report - Efforts and Policies of the Members of the Development Assistance Committee Volume 6 Issue 1

The DAC Journal: Development Co-operation - 2004 Report - Efforts and Policies of the Members of the Development Assistance Committee Volume 6 Issue 1 The DAC Journal: Development Co-operation - 2004 Report - Efforts and Policies of the Members of the Development Assistance Committee Volume 6 Issue 1 Summary in Dutch Het DAC-journaal: Ontwikkelingssamenwerking

Nadere informatie

Veranderende verhoudingen binnen het imf

Veranderende verhoudingen binnen het imf Veranderende verhoudingen binnen het imf De robuuste groei en de relatieve stabiliteit van de wereldeconomie heeft de afgelopen jaren de rol van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) veranderd. Het Fonds

Nadere informatie

Van ODA naar Internationale Samenwerking

Van ODA naar Internationale Samenwerking Age Bakker Van ODA naar Internationale Samenwerking De Official Development Assistance (ODA) is qua definitie aan vernieuwing toe. De Nederlandse regering stelde in 2012 een commissie in om met voorstellen

Nadere informatie

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016

Armoede en ongelijkheid in de wereld. Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Armoede en ongelijkheid in de wereld Inleiding tot een eenvoudig én complex onderwerp Francine Mestrum, 27 maart 2016 Wat gaan we bestuderen? Wanneer en hoe zijn armoede en ongelijkheid op de agenda van

Nadere informatie

3. Meer dan de helft van de 57 miljoen niet-schoolgaande kinderen leeft in Afrika bezuiden de Sahara. Juist Bron: www.un.org

3. Meer dan de helft van de 57 miljoen niet-schoolgaande kinderen leeft in Afrika bezuiden de Sahara. Juist Bron: www.un.org of fout 1. In Afrika bezuiden de Sahara is het aantal personen in extreme armoede gestegen tussen 1990 en 2010. 290 miljoen in 1990, 414 miljoen in 2010. 2. Tussen 2000 en 2011 is het aantal niet-schoolgaande

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 13 november 2015 Betreft Impact van TTIP op lage-inkomenslanden Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2015.594488 Bijlage(n)

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Luxemburg, 15 oktober 2012 (OR. en) 14533/12 DEVGE 263 ACP 187 RELEX 889 FI 719 OCDE 9 E V 742 WTO 318 O U 121

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Luxemburg, 15 oktober 2012 (OR. en) 14533/12 DEVGE 263 ACP 187 RELEX 889 FI 719 OCDE 9 E V 742 WTO 318 O U 121 RAAD VA DE EUROPESE U IE Luxemburg, 15 oktober 2012 (OR. en) 14533/12 DEVGE 263 ACP 187 RELEX 889 FI 719 OCDE 9 E V 742 WTO 318 O U 121 OTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad de delegaties

Nadere informatie

Ministerie van Algemene Zaken Minister President Mr. Dr. J.P. Balkenende Postbus 20001 2500 EA DEN HAAG. Betreft: G20 top. Den Haag, 18 september 2009

Ministerie van Algemene Zaken Minister President Mr. Dr. J.P. Balkenende Postbus 20001 2500 EA DEN HAAG. Betreft: G20 top. Den Haag, 18 september 2009 Ministerie van Algemene Zaken Minister President Mr. Dr. J.P. Balkenende Postbus 20001 2500 EA DEN HAAG p/a Oxfam Novib Mauritskade 9 Postbus 30919 2500 GX Den Haag Nederland T 070 342 1628 F 070 361 4461

Nadere informatie

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report

27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report 27 april 2010 Emerging Markets Monthly Report Door Wim-Hein Pals, Head Robeco Emerging Markets Equities Vanwege hogere economische groei en sterkere financiële balansen, zijn de opkomende markten aantrekkelijker

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN KREDIETOVERSCHRIJVING NR. DEC 42/2009 NIET-VERPLICHTE UITGAVEN

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN KREDIETOVERSCHRIJVING NR. DEC 42/2009 NIET-VERPLICHTE UITGAVEN COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ALGEMENE BEGROTING 2009 AFDELING III COMMISSIE TITELS 01, 21 BRUSSEL, 16/10/2009 KREDIETOVERSCHRIJVING NR. DEC 42/2009 NIET-VERPLICHTE UITGAVEN EUR VAN HOOFDSTUK

Nadere informatie

Koper flink in de lift

Koper flink in de lift Publicatiedatum CBS-website: 9 juli 7 Koper flink in de lift Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek Koper flink in de lift Wiel Packbier Samenvatting Mede door de toegenomen vraag naar koper,

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden

EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden EU-ontwikkelingsbeleid Onze wereld, onze toekomst, onze waarden NL We leven in tijden van ingrijpende veranderingen die vragen om een aangepast EU-ontwikkelingsbeleid. De Global Development Framework after

Nadere informatie

Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard

Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard Olie en opkomende markten: Een tweesnijdend zwaard Date : december 29, 2014 De olieprijs stortte dit jaar in elkaar als gevolg van de volatiliteit op de meeste markten en een tijdelijke onbalans tussen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 20 202 22 2 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 465 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2013 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2014-2050

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking

Ontwikkelingssamenwerking Ontwikkelingssamenwerking Cordaid CIDIN Masterclass Radboud Universiteit 25 september 2015 Ontwikkelingssamenwerking Begrippen Motieven Kanalen Bronnen Definities Ontwikkelingssamenwerking Ontwikkelingshulp

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2008 Nr. 94 BRIEF VAN DE MINISTER

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

Beleggingsstrategie 2011 en verder

Beleggingsstrategie 2011 en verder Beleggingsstrategie 2011 en verder Grondslag voor de selectie van de Capvest Masters Funds Twee macro-economische thema s zijn de komende drie tot vijf jaar van grote invloed op de financiële markten.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 10 april 2014 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking. December 2006

Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking. December 2006 Militaire Exportkredietverzekeringen Verlenen van militaire exportkredieten strijdig met ontwikkelingssamenwerking December 2006 Middels exportkredietverzekeringen kunnen Nederlandse ondernemers zonder

Nadere informatie

Klimaat en ontwikkeling

Klimaat en ontwikkeling Klimaat en ontwikkeling Een eerlijk en juridisch bindend klimaatakkoord is van groot belang voor ontwikkelingslanden, omdat deze landen dagelijks de gevolgen ondervinden van klimaatverandering die hoofdzakelijk

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden

Centraal Bureau voor de Statistiek Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden Factsheet Macro-economische onevenwichtigheden 9 december 2013 pagina 1 Inleiding Door de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 en de daaropvolgende Europese schuldencrisis is het duidelijk geworden dat

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Naar een nieuwe financiële architectuur?

Naar een nieuwe financiële architectuur? ARTIKEL Naar een nieuwe financiële architectuur? In het belang van de arm(st)e landen Kees van Paridon Dat de westerse, rijkere landen hard geraakt zijn door de financieel-economische crisis is algemeen

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen.

Tijdens de zitting van 18 mei 2009 heeft de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen de conclusies in bijlage dezes aangenomen. RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 18 mei 2009 (26.05) (OR. en) 9909/09 DEVGE 147 E ER 187 E V 371 COAFR 172 OTA van: het secretariaat-generaal d.d.: 18 mei 2009 nr. vorig doc.: 9100/09 Betreft: Conclusies

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Januari 2012 Jan van Nispen Inleiding Sinds 2008 zijn woorden zoals crisis, financieringsproblemen, waarborgen en bailouts niet meer uit de

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Van zeepbel tot zeepbel

Van zeepbel tot zeepbel Van zeepbel tot zeepbel David Para Marxistische zomeruniversiteit 22 augustus 2008 Van zeepbel tot zeepbel 1. Het begin in 1973 2. Het Amerikaanse antwoord 3. De technologische crisis 4. Besluiten Het

Nadere informatie

Armoede en welvaart In Afrika

Armoede en welvaart In Afrika Armoede en welvaart In Afrika Probleem? Sub- Sahara: gem. $1/ dag (reëel

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING. bij

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING. bij EUROPESE COMMISSIE Brussel, 13.10.2011 SEC(2011) 1173 definitief WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT,

Nadere informatie

Economische prognose IMF voor het GOS

Economische prognose IMF voor het GOS Economische prognose IMF voor het GOS Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen voor de

Nadere informatie

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk

Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk Internationale vorderingen Nederlandse banken onder druk De vorderingen van Nederlandse banken op het buitenland zijn onder invloed van de financiële crisis en de splitsing van ABN AMRO in 2007 en 2008

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID

HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID HET GAAT NIET ALLEEN OM FINANCIERING, MAAR OM FINANCIERING, CAPACITEITSOPBOUW EN DUURZAAMHEID Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen financieren = werkgelegenheid en inkomen creëren In ontwikkelingslanden

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Mei 212 Jan van Nispen Inleiding De start van de financiële crisis ligt nu al enkele jaren achter ons, maar in 211 voelden we nog steeds de

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU. Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel 03.09.2007 ONTWERPVERSLAG over de impact van buitenlandse directe investeringen (FDI) in de landen van

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juist antwoord

Nadere informatie

Het Westen en de verschuivende economische verhoudingen

Het Westen en de verschuivende economische verhoudingen Het Westen en de verschuivende economische verhoudingen Het gewicht van opkomende landen als Brazilië, Rusland, India en China in de wereldeconomie neemt sterk toe. Westerse landen als Nederland worden

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1373 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

VAN REYBROUCK, Geert. De Belgische fiscaliteit en parafiscaliteit in een Europees kader

VAN REYBROUCK, Geert. De Belgische fiscaliteit en parafiscaliteit in een Europees kader VAN REYBROUCK, Geert. De Belgische fiscaliteit en parafiscaliteit in een Europees kader Documentatieblad, Brussel, FOD Financiën, LXe jaargang, nr. 5, juli-augustus 2000, pp.39-238 Samenvatting In deel

Nadere informatie

Persconferentie 29/09/2009. Fiscaliteit

Persconferentie 29/09/2009. Fiscaliteit Persconferentie 29/09/2009 Fiscaliteit 1 Belastingen betalen: een zaak van rechtvaardigheid Onontbeerlijke voorwaarde voor de goede werking van elke samenleving Bijeenbrengen van middelen voor de werking

Nadere informatie

Internationale Kansen & Knelpunten

Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport van- en voor de Nederlandse Life Sciences & Health sector Versie 2015 Mede mogelijk gemaakt door: www.tfhc.nl Task Force Health Care

Nadere informatie

Toespraak van Peter Moors op de lunchconferentie van de Vereniging voor Internationale Relaties

Toespraak van Peter Moors op de lunchconferentie van de Vereniging voor Internationale Relaties Toespraak van Peter Moors op de lunchconferentie van de Vereniging voor Internationale Relaties Datum: 18 oktober 2013 Bron : http://diplomatie.belgium.be/nl/newsroom/nieuws/perscommuniques/os/2013/10/ni_181013_

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

1. Inleiding 2. Coherentiemonitor

1. Inleiding 2. Coherentiemonitor 1. Inleiding Hoe ontwikkelingslanden groeien wordt door veel meer dan alleen ontwikkelingshulp beinvloed. Handelsverdragen, hoe landen verdienen aan hun grondstoffen en hoe ze belastinginkomsten verwerven

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2

Inhoud. 1 Inleiding. Markt of overheid. 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 Inhoud 1 Inleiding 1 wat is economie? 11 Productiefactoren 11 Schaarste en welvaart 12 2 modellen 12 2 Markt of overheid 1 de vraag 14 Prijzen en gevraagde hoeveelheid 14 D De vraagfunctie 14 D Verschuiving

Nadere informatie

OECD Economic Outlook: June No. 77 - Volume 2005 Issue 1. OESO Economische vooruitzichten: juni, nr. 77 - Jaargang 2005, nummer 1 HOOFDARTIKEL

OECD Economic Outlook: June No. 77 - Volume 2005 Issue 1. OESO Economische vooruitzichten: juni, nr. 77 - Jaargang 2005, nummer 1 HOOFDARTIKEL OECD Economic Outlook: June No. 77 - Volume 2005 Issue 1 Summary in Dutch OESO Economische vooruitzichten: juni, nr. 77 - Jaargang 2005, nummer 1 Samenvatting in de Nederlandse taal HOOFDARTIKEL VERLIES

Nadere informatie

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org Quiz 1. Hoeveel jongeren wereldwijd tussen 15 en 24 jaar kunnen niet lezen en schrijven? 4 miljoen 123 miljoen 850 miljoen 61% van hen zijn jonge vrouwen. Bron: www.un.org 2. Over de hele wereld is het

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen

Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Hoofdstuk 5: Internationale betrekkingen Economie VWO 2011/2012 www.lyceo.nl H5: Internationale betrekkingen Economie 1. Inkomen 2. Consument 3. Producenten 4. Markt en Overheid 5. Internationale betrekkingen

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Beleggen in emerging markets. Wat zijn emerging markets? VAN LIESHOUT & PARTNERS Vermogensbeheer

Nieuwsbrief. Beleggen in emerging markets. Wat zijn emerging markets? VAN LIESHOUT & PARTNERS Vermogensbeheer Nieuwsbrief Beleggen in emerging markets Net als 2010 is 2011 onrustig begonnen. De aandelenmarkten zijn bijzonder volatiel, maar per saldo gebeurt er eigenlijk weinig. Dit geldt dan vooral voor de Europese

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

De rol van de International Arbeidsorganisatie in de XXI ste eeuw

De rol van de International Arbeidsorganisatie in de XXI ste eeuw De rol van de International Arbeidsorganisatie in de XXI ste eeuw Rudi Delarue Directeur Internationaal Arbeidsbureau voor de EU en de Benelux landen Presentatie voor de Alumnidag vande KU Leuven 09-03-2012

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia

Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Bilaterale handel Vlaanderen - Colombia Handelsbalans Vlaanderen - Colombia Onze handel met Colombia is steevast in een handelstekort geëindigd. Dat tekort was op zijn hoogst in 2008: zowat een half miljard

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

-PERSBERICHT- Utrecht, 30 maart 2016 - ZORGINSTELLINGEN DURVEN WEER TE INVESTEREN -

-PERSBERICHT- Utrecht, 30 maart 2016 - ZORGINSTELLINGEN DURVEN WEER TE INVESTEREN - -PERSBERICHT- Utrecht, 30 maart 2016 - ZORGINSTELLINGEN DURVEN WEER TE INVESTEREN - In de zorgsector zijn de afgelopen jaren fundamentele veranderingen doorgevoerd. Hierdoor lag bij zorginstellingen de

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Een wereld van verschil: een vergelijking van de ontwikkelingen op de energiemarkt in 2000 en 2009.

Een wereld van verschil: een vergelijking van de ontwikkelingen op de energiemarkt in 2000 en 2009. Een wereld van verschil: een vergelijking van de ontwikkelingen op de energiemarkt in 2000 en 2009. PricewaterhouseCoopers voert al sinds 1998 elk jaar het utilities global survey uit. Senior executives

Nadere informatie

World Wealth Report: Verliezen 2008 vrijwel gecompenseerd door vermogensherstel

World Wealth Report: Verliezen 2008 vrijwel gecompenseerd door vermogensherstel PERSBERICHT World Wealth Report: Verliezen 2008 vrijwel gecompenseerd door vermogensherstel Aantal vermogende particulieren gestegen met 17,1% Totale vermogen gegroeid tot $ 39.000 miljard Hoogste aantal

Nadere informatie

Emerging markets monitor

Emerging markets monitor Gedaan met de rust In het vorige Kwartaalbericht belichtten we reeds de problematiek rond inflatie. Veel landen staan voor het vraagstuk hoe ze de inflatie in toom kunnen houden zonder de economische groei

Nadere informatie

Bekaert ontwikkelt samen met klanten milieuvriendelijke gasbranders voor verwarmingsinstallaties. Een optimale verbranding van het gas/luchtmengsel

Bekaert ontwikkelt samen met klanten milieuvriendelijke gasbranders voor verwarmingsinstallaties. Een optimale verbranding van het gas/luchtmengsel Bekaert ontwikkelt samen met klanten milieuvriendelijke gasbranders voor verwarmingsinstallaties. Een optimale verbranding van het gas/luchtmengsel wordt bekomen dankzij de structuur van het oppervlak,

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

BBP Inflatie Lopende rekening Werkloosheid Europa 2,0 0,1 0,8 3,3 2,8 2,1 0,4 0,8 1,0

BBP Inflatie Lopende rekening Werkloosheid Europa 2,0 0,1 0,8 3,3 2,8 2,1 0,4 0,8 1,0 Prognose IMF voor Midden-Europa en de Balkan Jan Limbeek Twee keer per jaar, in april en in september of oktober, publiceert het IMF zijn World Economic Outlook, waarin het zijn economische verwachtingen

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie

Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Economisch Kwartaalbericht Westen gaat weer meer bijdragen aan groei van de wereldeconomie Kennis en Economisch Onderzoek Focus: Turkse economie onder druk In december 2013 heeft de Turkse lira een duikvlucht

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl BZ- Datum 7 september 2015 Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-II

Eindexamen economie 1 vwo 2001-II Opgave 1 CAO-overleg: loon of werk? Bij de CAO-onderhandelingen voor een komend jaar in de industrie wordt uitgegaan van de volgende prognose: inflatie 2,3% stijging arbeidsproductiviteit in de industrie

Nadere informatie

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen

Aggiornamento. Bedreigingen en uitdagingen voor de. industrie VWEC. Een perspectief voor Vlaanderen. Een perspectief voor Vlaanderen Een perspectief voor Vlaanderen Bedreigingen en uitdagingen voor de Aggiornamento industrie Een perspectief voor Vlaanderen VWEC auteur functie datum Marc Van den Bosch Sr. Adviseur energie en milieu VOKA

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

Landbouw richting 2020

Landbouw richting 2020 A Landbouw richting 2020 Bert-Jan Aling Rabobank Nederland Sectormanager Food & Agri Financieringsvolume 1996-2009 30,0 28,1 30,1 28,0 26,0 23,4 25,8 24,0 22 22,2 22,0 19,7 20,5 20,0 18,2 19 18,0 17,1

Nadere informatie