35 u i t g a v e m e i

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "35 u i t g a v e m e i 2 0 1 3"

Transcriptie

1 uitgave 35 mei 2013

2 column de bank zit u nog rustig? Wij met z n allen kennen de situatie van vroeger nog heel goed... Een bank was een vooraanstaand imperium en stond hoog op haar voetstuk. Heel vroeger hield men hier op het dorp de adem nog in als de bank directeur voorbij kwam. De contracten waren degelijk, je geld stond veilig en er was een vertrouwensrelatie. Je moest als bedrijf elk jaar keurig de financiële stukken inleveren, zodat de bank kon zien of zij voldoende zekerheid had ten opzichte van het door haar uitgeleend kapitaal. Er was hier altijd één waarde van groot belang, namelijk het eigen vermogen. Dat moest toch wel minimaal 30% van je balanstotaal zijn om de oh zo felbegeerde kwalificatie solvabel te krijgen. Eigenlijk niemand die erover nadacht of je eigen geld wel in goede handen was bij de desbetreffende bank. Niemand die onderzoek deed naar het eigen vermogen van de bank zelf, hoe zij dat geld uitzetten, of er buitenissig werd gesponsord of geïnvesteerd in kunst en of ze wel voldoende rendabel waren. Ook een zeer hoge integriteitswaarde van het imperium en al haar medewerk(st)ers werd als vanzelfsprekend aangenomen. Bonussen werden als normaal beschouwd, misschien ook omdat ze toen nog normaal geproportioneerd waren. Met andere woorden, een bank kon een voudigweg niet onderuit en al helemaal niet failliet, punt uit. Hoe anders is het de afgelopen vijf jaren verlopen en hoe zullen wij hier in de toekomst op terug kunnen kijken? Keer op keer wordt er gezegd en gedacht dat het einde in zicht is. Maar voorbeelden als DSB, ING, ABN-AMRO en sinds kort SNS en Cyprus laten daar weinig van heel. Uiteindelijk ben je als klant gewoon je geld kwijt, zelfs als particulier. En in hoeverre geldt de situatie op Cyprus als blauwdruk voor andere probleem-banken? Wordt het ondertussen niet eens tijd dat de industrie - en met name bedrijven - ook eens wat formulieren en voorwaarden in het leven roepen ten aanzien van de banken? Zoals een integriteitsverklaring, bewijs van eigen vermogen, rendement en andere zekerheden, zodat bij calamiteiten een bank ook eens aangesproken kan worden op haar verantwoordelijkheid en vervolgens aansprakelijk kan worden gesteld voor (wan)daden. Immers een ondernemer wordt bij mismanagement hoofdelijk aansprakelijk gesteld, daar waar de directie van een bank vrijuit gaat mèt een gouden handdruk. Uiteindelijk blijkt een bank niet anders te zijn dan een risicovolle onderneming. Misschien is het een leuke opdracht voor onze werkgeversorganisaties om eens een protocol te bedenken inclusief gedragscode voor de banken? Kunnen banken bijvoorbeeld ook onder de inkoopvoorwaarden van een bedrijf vallen? Het is tenslotte niets anders dan een winkel waar je geld kunt kopen! Ton Plooy CEO 02 colofon postadres tbp electronics bv postbus ZG Dirksland bezoekadres Vlakbodem CP Dirksland T +31 (0) F +31 (0) E I redactie Dana Wolters tekst Frans Witkamp fotografie Arjo van der Graaff vormgeving Peter Walschots & Grafisch Bedrijf Hontelé drukwerk Grafisch Bedrijf Hontelé Way of Life is een uitgave van tbp electronics en verschijnt onregelmatig. Deze nieuwsbrief wordt verspreid onder relaties van tbp. Het overnemen, vermenig vuldigen of kopiëren van artikelen is alleen toegestaan na verkregen toestemming van de redactie. Way of Life wordt gedrukt op chloorvrijgebleekt papier en milieuvriendelijk verpakt. tbp-electronics-bv/ twitter.com/tbpelectronics inhoud column vakbeurzen DUT Racing Team wat doen we met de BOM? BikeParkControl nieuw machinepark waar gaat het eigenlijk over? opgeven is geen optie Karim Azaom Pieter-Jan Hagenaars werkend leren of lerend werken? kunst in Dirksland app voor Way of Life zomersluiting

3 U komt toch ook naar de beurs Electronics & Automation? Als u actief bent in de wereld van elektronica, dan kunt u er haast niet omheen. Het is immers de plaats bij uitstek om met vakbroeders (en -zusters?) van gedachte te wisselen over wat ons in de professionele wereld bezighoudt. Om eens te praten met bedrijven die mogelijk iets voor u kunnen betekenen, uw vakkennis bij te spijkeren of om personen te spreken met welkome adviezen. Dat kan allemaal op die ene beurs: efficiënt ( iedereen is er) en het is er nog gezellig ook. Kortom, u mag niet ontbreken. Natuurlijk zult u ook tbp aantreffen. Op stand 8E036 staan wij klaar u te ontvangen in ons Grand Café. In een gezellige ambiance luisteren wij graag naar uw wensen en ervaringen op EMS-gebied en praten wij u bij over de meest recente ontwikkelingen. Er gebeurt de laatste tijd zo veel, zeker bij tbp. Bladert u maar eens door deze Way of Life. Over ambiance gesproken. Voor bierliefhebbers - het lijkt een traditie te worden - hebben wij weer iets speciaals geregeld van de tap. U kunt kiezen uit bijzondere biersoorten van Brouwerij Het Anker (www.hetanker.be). Laat het u smaken. En op woensdag 29 mei maken we er in de middag nog eens een klein feestje van tijdens het happy hour met live muziek. Een extra aan beveling om bij ons op bezoek te komen! Overigens vindt u buiten onze stand natuurlijk nog veel meer interessants op de beurs. Daarover vertellen wij u graag meer. op de beurs Organisator FHI heeft weer alles uit de kast gehaald om de beurs zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Naast de aanwezigheid van alle relevante exposanten (zie of de daarvoor beschikbare app) is er een breed programma opgesteld met voor elk wat wils. Zo zullen bezoekers van dichtbij een complete productielijn mogen bekijken voor elektronicaproducten, de zogeheten Live Production Integration Line. In deze productielijn zullen machines van diverse leveranciers ervoor zorgen dat een kale printplaat wordt geassembleerd tot een compleet functionerend elektronicaproduct. In dit geval gaat het om de productie van een gadget waar - weten wij uit ervaring en het aantal inschrijvingen - menig beursganger reikhalzend naar uitkijkt. Gadgets blijken een succeselement te zijn geworden, en voor deze beurs is wel iets heel bijzonders ontwikkeld. Het gaat om de Helios, een meetinstrument voor licht en temperatuur, waarvan de waarden zijn af te lezen op het gadget zelf of op afstand. Vanwege de aanwezigheid van een WiFi-module op het gadget kan communicatie met de buitenwereld plaatsvinden en dat betekent dat de meetwaarden ook met een app op de smartphone zijn af te lezen. Het analyseinstrument is gebouwd op basis van het Arduino ontwikkelplatform. Dat betekent dat de bezitter met enige kennis van zaken er allerlei computerapplicaties en apps mee kan ontwikkelen. Er kunnen zelfs andere sensoren aan worden gehangen, want de print bevat ook toegankelijke in- en uitgangen. KITT Engineering tekende voor het ontwerp en zo n dertig andere bedrijven werkten door sponsoring mee om het gadget in de praktijk te kunnen realiseren. Ook tbp draagt een steentje bij door de DfX-services aan te bieden in de Live PIL. Om in het bezit te komen van het hebbedingetje moet iedere beursbezoeker bij het aanvragen van een toegangskaart voor de beurs kenbaar maken dat hij/zij de Helios wil bemachtigen. Heeft u nog geen toegangskaart? Vraag deze dan aan via U krijgt de toegang van ons gratis aangeboden en u mag uw collega s zeker ook uitnodigen. Bovendien kunt u dan gelijk aangeven dat u geïnteresseerd bent in de Helios. Op de beurs verzamelt u in enkele stappen het gehele gadget. nog meer activiteiten Ontwikkelaars die zich op de beurs voornamelijk willen oriënteren op innovaties, kunnen zich verzamelen in het Development Club Paviljoen. Daar zullen diverse bedrijven hun nieuwste vindingen aan het publiek presenteren. Acht PLOT-leden (PLatform Omgevings- Technologie) zullen zich verzamelen op het PLOT Reliability paviljoen. In een open ruimte demonstreren zij hun kennis en deskundigheid op het gebied van betrouwbaarheid van testen en tonen zij de nieuwste klimaatkasten. Tijdens het tot stand komen van deze Way of Life wordt hard gewerkt aan de lezingen voor het conferentieprogramma. Op het programma staan zes interessante onderwerpen: traceability, tomorrows electronics, wireless, zelf ontwikkelen of uitbesteden, reliability en hoe ver reikt de invloed van de ontwikkelaar? Op de website en de app vindt u alle gedetailleerde informatie. Komt u ook naar het happy hour de 29 e vanaf uur in ons Grand Café (8E036)? In ieder geval graag tot ziens op de beurs! Electronics & Automation 2013 Jaarbeurs Utrecht, mei 03

4 FHI en Feda: samen één beurs nog veel meer De komende maanden vinden er weer diverse congressen, beurzen en evenementen plaats die voor u wellicht van belang kunnen zijn. Van het ruime aanbod noemen we er enkele: In november vorig jaar is er een overeen - komst gesloten tussen de Federatie Het Instrument (FHI) en de Federatie Aandrijven en Automatiseren (FEDA). Dat betekent dat beide brancheorganisaties intensief gaan samenwerken binnen de vakgebieden industriële automatisering, elektronica, aandrijftechniek en laboratorium technologie. Dat komt onder meer tot uiting in het voornemen in 2014 een gezamenlijke beurs te organiseren die industriebreed alle krachten gaat bundelen. De beurzen Het Instrument en de Industriële Week zullen dus onder één noemer worden gebracht. Voor veel bedrijven betekent dat verruiming van de mogelijkheden en vervalt de noodzaak om aan twee beurzen deel te nemen. Ook de beursbezoeker heeft daar baat zijn. Onlangs is bekend gemaakt dat een overeenkomst werd getekend met de Jaarbeurs Utrecht voor een nieuwe technologiebeurs in 2014, 2016, 2018 en mei 2013, Neurenberg, Duitsland PCIM Europe 2013 internationale vakbeurs en conferentie over vermogenselektronica, aandrijftechniek en energiekwaliteit mei 2013, Neurenberg, Duitsland Sensor + Test 2013 de beurs voor meettechniek mei 2013, Parma, Italië SPS IPC Drives Italia 2013 beurs en congres voor technische automatisering, systemen en componenten 22 & 23 mei 2013, NH Conference Centre Koningshof, Veldhoven Vision, Robotics & Mechatronics vakbeurs met congres voor (machine) vision, robotica en mechatronica in de High Tech 11 juni 2013, Auditorium TU Eindhoven 9th Automotive Congress.NL conferentie over toekomstige automobiel technologie, georganiseerd in samenwerking met de TU Eindhoven 12 juni 2013, 1931 Congrescentrum Brabanthallen, Den Bosch Bits&Chips Hardware Conference 2013 beurs en conferentie voor de hightechindustrie in de Benelux juni 2013, Shanghai (Pudong), China PCIM Asia 2013 internationale vakbeurs en conferentie over vermogenselektronica, aandrijftechniek en energiekwaliteit juni 2013, Chengdu, China China Electronics Fair 2013 Chengdu beurs (vindt drie maal per jaar plaats) op gebied van elektronica en informatietechnologie 7 november 2013, 1931 Congrescentrum Brabanthallen, Den Bosch Bits&Chips 2013 Embedded Systems jaarlijkse conferentie en beurs over software en embedded systems november 2013, Messe München, Duitsland PRODUCTRONICA 20 e internationale vakbeurs voor elektronicaproductie november 2013, Shanghai, Pudong, China China Electronics Fair 2013 Shanghai beurs (vindt drie maal per jaar plaats) op gebied van elektronica en informatietechnologie november 2013, Messe Düsseldorf, Duitsland MEDICA beurs omtrent gezondheid en de medische wereld november 2013, Neurenberg, Duitsland SPS IPC drives 2013 beurs en congres voor technische automatisering, systemen en componenten 3 & 4 december 2013, NH Conference Centre Koningshof, Veldhoven Precisiebeurs 2013 beurs en congres

5 DUT Racing Team stevent af op succes Afgestudeerde ingenieurs blijken te weinig praktijkervaring te hebben concludeerden met name Amerikaanse autofabrikanten enkele tientallen jaren geleden. De bedrijven, verenigd in de SAE (Society of Automotive Engineers), bedachten een methode om aan deze tekortkoming wat te doen. Dat mondde uit in het organiseren van een (jaarlijkse) competitie onder studenten. Deze startte in Amerika in Eind jaren negentig waaide de wil om mee te doen over naar Europa. Aangewakkerd door het enthousiasme van het Britse IMechE (Institution of Mechanical Engineers) werd de competitie populair. Over de gehele wereld verspreid zijn er inmiddels meer dan 400 onderwijsinstellingen (universiteit/ HBO) die meedoen. De Technische Universiteit in Delft (TUD) doet vanaf 2001 mee, viel regelmatig in de prijzen en zal ook dit jaar van de partij zijn. Het team heeft trouwens als overall kampioen in 2008, 2010, 2011 en 2012 een titel te verdedigen. 05

6 het DUT Racing Team Het is, zoals gezegd, een studentencompetitie, met als achterliggende gedachte dat studenten die meedoen, leren meer inzicht te krijgen in de afstemming van theorie en praktijk. De competitie is opgericht door enkele prominenten uit de auto-industrie die de afstudeerders meer praktijk wilden bijbrengen. Die hebben de spelregels opgesteld voor de deel nemers. Dat betekent dat studenten worden uitgenodigd om een auto te ontwerpen en ook deze in eigen beheer als prototype te bouwen. De opdracht is een auto te ontwerpen voor de zogeheten amateur weekendracer, voor de niet-professionele rijder die in zijn vrije tijd met een snelle auto het racecircuit op wil. Het staat de ontwerpers vrij hun doelgroep te bepalen: het te genereren business model laat zien in hoeverre de al dan niet kapitaalkrachtige amateur straks zal gaan genieten van het resultaat. En natuurlijk is het van belang of er een investeerder of fabrikant is te vinden die het geheel in productie wil nemen. Het ontwerpteam speelt de rol van een virtueel bedrijf, maar moet wel werken met reëel geld, om alle componenten die straks de auto vormen, te financieren. Dat geld komt deels uit de TUD, maar ook van sponsors die het project niet alleen financieel, maar ook met producten of diensten ondersteunen. punten scoren Ieder deelnemend team kan punten halen. In totaal vallen er punten te verdienen. Wie de meeste punten haalt, is de winnaar. Ruwweg valt dat uiteen in het maken van een businessplan (verwachte marktgrootte, investeringen, terugverdien tijd (ROI), e.d.), het ontwerp en de prestaties. In ons land doen naast de TU Delft ook de TU Eindhoven mee en enkele onderwijsinstellingen uit het Hoger BeroepsOnderwijs. De competitie wordt op diverse locaties gehouden, meestal bekende racecircuits, waar de beoordeling plaatsvindt van de inzendingen. Hoewel er wel meer dan 400 teams wereldwijd werken aan een inzending, blijft het aantal deelnemers per locatie alleen al om praktische redenen beperkt. Andersom zou het ook ondoenlijk zijn als alle deelnemers zich op alle locaties zouden moeten melden. Alleen al in Europa zijn er zes locaties, waarvan de TUD die in Silverstone, Hockenheim en Spielberg als beste kwalificeert. Op alle drie de locaties zal het Delftse team zich melden: 3 juli op het Engelse Silverstone, 30 augustus op het Duitse Hockenheim en 26 augustus op de Red Bull racetrack in het Oostenrijkse Spielberg. de racewagen Voor die tijd werken zo n 75 teamleden van het DUT Racing Team koortsachtig aan het ontwerp en de realisatie van de racewagen. Natuurlijk maken zij daarbij gebruik van de eerder opgedane ervaringen in voorgaande evenementen, maar desondanks krijgt ieder element van de wagen weer opnieuw aandacht. Hoe kan het beter, is steeds de vraag. Bij de wagen die dit jaar meedoet, worden weer nieuwe ideeën uitgewerkt en toegepast. Zo zal de aandrijving plaatsvinden door vier elektromotoren: ieder wiel zijn eigen tractie. Deze motor bevindt zich direct bij het wiel en via een zogeheten planetaire tandwielkast worden de wielen aan gedreven. De motor, met het formaat van een kleine beschuitbus, is in staat 26 kw elektrisch vermogen te ontwikkelen. Een vermogen dat vergelijkbaar is met die van een oude Mini. In totaal zou het vermogen dan boven de 100 kw uitkomen, wat hoger is dan de reglementen bepalen. De zogeheten ECU (Electronic Control Unit) zal, afhankelijk van de beweging die de auto uitvoert, de energie verdelen over de vier wielen tot aan het toegestane maximum. Een set lithium-polymeercellen in de zogeheten sidepods van de auto - door stapeling van de cellen wordt een motorspanning opgebouwd van de beoordeling De Formula Student competitie kent verschillende elementen waar een totaal aantal van punten verdiend kan worden. Grofweg vindt er een tweedeling plaats: een dynamisch deel en een statisch deel. Op ieder onderdeel zijn prijzen te winnen, maar het team met het hoogste totaal wint de overallprijs. Aangezien niet elk element van de competitie in harde cijfers gemeten kan worden, bepalen ervaren ingenieurs en managers uit de auto- en luchtvaartindustrie hoe goed zij iets vinden. Met een kritische, maar eerlijke blik bekijken zij de auto s. Daar hoort bij dat studenten moeten kunnen verklaren hoe zij tot hun ontwerp zijn gekomen. Tijdens de statische evenementen draait alles om het overtuigen van de jury. De beoordeling valt uiteen in drie delen: het ontwerp (150 punten), de kosten- en productie (100 punten) en de businesspresentatie (75 punten). Dat laatste gaat over de wijze waarop de wagen eventueel op een winstgevende manier in de markt kan worden gezet. Er zijn meerdere dynamische evenementen waarin de wagen zelf (en de coureur) tot het maximum getest wordt. Bij de meeste evenementen gaat het erom het snelste te zijn, maar het energievraagstuk leidt in toenemende mate tot het nadenken over efficiëntie en gewicht van de batterijen. Er zijn diverse beproevingen: - acceleratie (75 punten). Tijdens dit evenement wordt de wagen over een afstand van 75 meter getest op zijn vermogen om te versnellen. Veel tijd kan hierbij gewonnen worden door de wagen uit te rusten met hulpmiddelen als launch control, om het spinnen van de wielen te beperken. De topwagens leggen de 75 meter af binnen 4 seconden; - skidpad (50 punten). Het doel van het skidpad evenement is om het bochtgedrag (steady state) van de auto te testen. De wagen dient een achtfiguur te rijden, twee ronden rechtsom en twee ronden linksom. Uit de behaalde tijden kan de zijdelingse versnelling van de wagen berekend

7 volt! - moet de energie leveren. Voorts bevat de wagen op diverse plaatsen sensoren. Zo leveren enkele sensoren in de wielophanging informatie over de zijdelingse krachten in een bocht, waardoor de ECU de tractie beter kan regelen. Dat verhoogt de stabiliteit en voorkomt wegslippen. Niet alleen ligt het accent op de ontwikkeling en bouw van de elektronica in de wagen, ook aan zaken als aerodynamica gaat alle aandacht uit. Zo is het chassis plus carrosserie tot één geheel samengesteld en gefabriceerd van door koolstofvezel versterkt kunsthars. De bodem van deze zogeheten monocoque (redactie: constructietechniek uit één geheel zonder inwendige versterkingen, bijvoorbeeld een ei) heeft de vorm van een aerodynamische vleugel. Daardoor wordt bij hogere snelheden extra neerwaartse kracht opgebouwd zodat de grip van de banden op het wegdek toeneemt. elektronica De eerst contacten tussen het DUT Racing Team en tbp ontstonden begin dit jaar. Hoewel het team alle elektrische schema s gereed had en zelfs een printkaart als prototype in productie had gegeven, ontstonden er problemen. De partner die men had gevraagd voor de assemblage van de pcb liet het afweten. Wat nu? Stefan van der Kleij, chief Powertrain, had het even moeilijk: Door het ontbreken van een betrouwbare partner die ons assembleerwerk kon uitvoeren, leek ons hele project gevaar te lopen. We moeten op tijd onze auto compleet en werkend kunnen tonen willen wij dit jaar kunnen scoren. Eén van onze relaties, een oudracingteamlid, beval ons tbp aan als leverancier. Hij verwachtte dat deze EMS er vanwege de specialistische kennis juist dit soort kleinschalige producties aan zou kunnen. Bovendien blinkt volgens hem tbp uit in communicatie met zijn opdracht gevers. Dat voorkomt veel problemen. De contacten werden snel gelegd, met voor het team een verrassend neveneffect. Niet alleen wilde tbp als sponsor meewerken om het project tot een succes te maken, de elektronicaontwerpers werden gelijk geconfronteerd met voor hen minder bekende zaken als DfT en DfM (zie ook blz. 14). Het blijkt dat je een board niet zo maar even kan fabriceren. Je kunt niet zo maar een hand vol componenten en een leeg board aan bieden met de vraag: wilt u dit even assembleren? Stefan: We hadden inderdaad geen rekening gehouden met DfT en DfM. Desondanks zijn in sneltreinvaart enkele boarden gemaakt. Ontwerpfoutjes werden zo veel mogelijk opgevangen door bijvoorbeeld andere componenten te gebruiken. Hiermee zijn foutieve maatvoeringen soms te herstellen. Andere fouten komen bij onze testen vanzelf naar voren, zodat de volgende run voor de definitieve pcba s perfecte producten moet opleveren. In totaal zitten er 13 pcba s in de auto. Enkele daarvan zijn direct verbonden met sensoren die allerlei metingen uitvoeren tijdens de rit. Het dashboard en de stuurknoppen zitten weer op andere print kaarten. Het elektronisch hart van de auto vormt de ECU (Electronic Control Unit) die bestaat uit een bescheiden kaart met daarop weer een tweede kaart met de micro processor. Het geheel staat met elkaar in verbinding via de zogeheten Stefan van der Kleij inspecteert het prototype van de ECU CAN-bus, een bekend communicatiesysteem dat in de auto-industrie en ook in industriële omgevingen vaak wordt toegepast. Daarnaast is voorzien in een telemetriesysteem dat tijdens het rijden informatie verzendt en ontvangt. Door het uitlezen van deze realtime data kunnen instellingen direct worden aangepast. Dat scheelt veel testtijd. Tenslotte zijn er nog enkele pcba s die de hele spanning- en stroomhuishouding binnen het systeem controleren en daarmee het energieverbruik in kaart brengen. Stefan: We zijn nu op de goede weg en denken met onze racewagen goed te scoren. Op papier ziet het er allemaal prima uit. Kunnen we onze prijzenkast - we hebben er al twee - weer aanvullen. Daar doen we het voor. Delft University of Technology (DUT) worden. De topwagens kunnen een versnelling tot 1,4 g behalen; - autocross (150 punten). Het autocrossevenement (of sprint) komt sterk overeen met het kwalificatiesysteem dat een paar jaar geleden in de Formule 1 gebruikt werd. De coureur krijgt twee kansen om een tijd te zetten op een voor hem onbekende track. Dit test het vermogen van de coureur om snel een track te leren kennen, het gemak waarmee de auto bestuurd kan worden en hoe snel de auto rijdt over het circuit; - endurance (300 punten). Het endurance evenement is het belangrijkste dynamisch evenement: de wagen moet 22 kilometer afleggen. Halverwege moet een coureurswissel plaatsvinden, maar er mogen geen reparaties plaatsvinden! Alleen zeer betrouwbare wagens voltooien het endurance evenement succesvol; - fuel economy (100 punten). De gebruikte hoeveelheid energie tijdens het endurance evenement wordt bijgehouden: de wagen met de kleinste hoeveelheid gebruikte energie wordt de meeste punten toe gekend. Doorgaans bestaat er hier een groot verschil tussen de één- en viercilinder wagens; waarbij de ééncilinders altijd winnen. Voor elektrisch aangedreven auto s hangt het af op welk circuit wordt gereden. Door een regelwijziging dit jaar mag je meer energie verbruikt hebben, als je maar harder gaat. de winnaar van

8 wat doen we met de BOM? opdrachtgevers resultaat stuklijsten BOM connector ERP Om een offerte te kunnen uitbrengen voor het maken van elektronica zijn diverse digitale bestanden nodig. Voor het maken van het bare board (de kale printplaat), voor het plaatsen van de componenten en voor het uitvoeren van testprocedures. Naast deze zogeheten CAD-data (Computer-Aided Design) is ook een stuklijst nodig van alle componenten die op het board moeten komen. Zo n stuklijst ofwel BOM (Bill of Materials) is met name voor de logistiek en inkopers van belang. Zo n BOM bevat in de praktijk vrij beperkte informatie. Over het algemeen staat er een component verwijzing naar het elektrisch schema in en wat basale elektrische waarden. Er zou kunnen staan C 1 = 100 µf 25 V. Condensator 1 heeft een waarde van 100 µf bij een gewenste spanning van 25 volt. Wat er niet bij vermeld staat, is welke fysieke afmetingen deze condensator moet hebben om op de geprojecteerde plaats dienst te doen. Die informatie ontleent de componentengineer - die zorgt voor de beschikbaarheid - uit de CAD-data. Beide informatiebronnen zijn dus nodig om exact te weten welke componenten geschikt zijn voor het desbetreffend project. Daarna kan in de componentenbibliotheek van tbp (in het ERP-systeem) worden gezocht of deze componenten al dan niet standaard beschikbaar zijn of dat deze speciaal voor dat project moeten worden aangekocht. Bij elkaar is dat een zeer tijdrovende zaak. tbp BOM de koppeling Zoals uitgelegd in Way of Life nummer 34, vragen wij in fase 1 van ons early involvement proces van onze opdrachtgevers een stuklijst om alvast mee te denken over en een controle uit te voeren op de gekozen componenten. Dat lijkt eenvoudig, maar vergt toch de nodige aandacht omdat de meeste beoordelingscriteria in ons ERP-systeem zit opgeslagen. Het is daarom noodzakelijk dat wij de stuklijst aanvullen met ons intern artikelnummer en andere relevante gegevens. Tot voor kort was dat een manueel proces dat ook nog eens behoorlijk wat tijd in beslag nam. Een voor de hand liggende oplossing was dus om dit proces te automatiseren. Wij hebben daarvoor de software module BOM Connector van de firma Router Solutions in gebruik genomen. Een sterk vereenvoudigd overzicht van deze tool is weergegeven in figuur 1. wat doet de tool? Deze tool stelt ons allereerst in staat om een veelvoud aan stuklijst-formaten van onze opdrachtgevers in te lezen en per opdrachtgever de inhoud en opmaak te bewaren. Het voordeel hiervan is dat dit een eenmalige actie is die het inlezen van een volgende stuklijst een stuk sneller maakt. Zaken die bewaard kunnen worden zijn het aantal kolommen en de specifieke inhoud per kolom (artikelnummer, aantallen of omschrijving). PartLib zoekfunctie synchronisatie figuur 1: de BOM-connector vormt de schakel tussen de stuklijst van de opdrachtgever en de componentenbibliotheek in het ERP-systeem In het venster in figuur 2 is te zien dat deze opdrachtgever meestal een stuklijst aanlevert met vijf kolommen en dat wij de inhoud per kolom hebben uitgezocht en vastgelegd. Ter verduidelijking: REFDES is de naam van een component, CPN is het artikelnummer dat onze opdrachtgever gebruikt en DESCRIPTION is de omschrijving van dat component en meestal ook het veld dat wij gebruiken als zoekopdracht in ons ERP-systeem (figuur 2). Vervolgens kan er met de ingelezen gegevens van de opdrachtgever een zoekroutine gestart worden die mogelijke artikelnummerkandidaten zoekt in de BOM Connector Part Library. Deze Part Library bevat een specifieke selectie van informatievelden uit ons ERP-systeem en wordt bij het opstaren van de tool of op afroep gesynchroniseerd. Het resultaat van de zoekopdracht is een lijst met mogelijke kandidaten waaruit de componentengineer met zijn ervaring een keuze maakt en die toewijzing ook weer vastlegt, per opdrachtgever, in de database. Vervolgstuklijsten zullen dan al voor een deel vertaald en vanuit de ERP (Enterprise Resource Planning) aangevuld zijn. In figuur 3 is als voorbeeld het resultaat van een SmartSearch zoekfunctie te zien voor de combinatie van de kolommen Description1 en Description2, zijnde ons 08

9 intern artikelnummer ZZ , een 10 µf condensator van Taiyo Yuden. De componentengineer kan nu de toewijzing doen, de verbinding vastleggen tussen het artikelnummer van de opdrachtgever en het ERP-artikelnummer. Soms komt het voor dat het gevraagde component niet in ons ERP-systeem aanwezig is. Dan zal er aan de hand van een door de opdrachtgever geleverde datasheet een nieuw artikelnummer aangemaakt worden, de ERP-database met BOM Connector database in synchronisatie gebracht worden en alsnog de juiste toewijzing gedaan worden. Als uiteindelijk alle componenten een ERP-toewijzing hebben, kan er een exportfunctie gestart worden die de standaard tbp-stuklijst aanmaakt met daarin altijd dezelfde hoeveelheid informatie. Deze tbp-stuklijst dient dan als basis voor alle vervolgstappen die nodig zijn om uiteindelijk een product te maken (figuur 4). minimumeisen Mocht u als lezer nu denken dat deze tool het gehele stuklijst-verwerkingsproces heeft verbeterd, dan klopt dat aardig. Er zit echter wel een addertje onder het gras: de stuklijst van de opdrachtgever moet wel een basishoeveelheid informatie bevatten! Een stuklijst met daarin de informatie C 1 = 100 µf is duidelijk onvoldoende om een keuze te kunnen maken uit het grote aanbod van mogelijke ERP-kandidaten. Als minimale voorwaarde willen wij daarom graag een stuklijst hebben met de kolommen <Ref.Des>, <Omschrijving>, <Aantal> en <artikelnummer van de opdrachtgever>. Met deze tooling verwachten we een beter inzicht te krijgen in beschikbaarheid en kostprijs van componenten waardoor we sneller een offerte kunnen uitbrengen. Ook hier kan een stukje automatisering een belangrijke bijdrage leveren. Als de opdrachtgever meewerkt, wordt hij ook sneller bediend. En dus hebben alle partners in het proces er voordeel van. figuur 2: de BOM aan de importzijde figuur 3: aan de onderkant van het scherm verschijnen mogelijke kandidaten die kunnen worden toegepast figuur 4: de zoekacties zijn afgerond en er kan worden afgedrukt 09

10 BikeParkControl voorkomt fietsenchaos de beheerder ziet in een oogopslag de status van de parkeerplaatsen zoeken naar een vrije parkeerplaats is niet nodig Iedereen kent de problematiek van een overvolle fietsenstalling op treinstations in Nederland. Vooral in grote steden kampen reizigers vaak met het probleem om hun fiets op ordelijke wijze bij het station te parkeren. De oorzaak ligt voor een groot deel verscholen in het feit dat 20% van de fietsen als weesfietsen kan worden beschouwd. Ofwel rijwielen die nooit door hun eigenaar worden opgehaald en geruimd moeten worden. Vooral in de studentensteden is fietsparkeren een grote opgave. Spoorwegnetbeheerder ProRail ondersteunt gemeenten in de aanpak van dit mobiliteitsprobleem en heeft Nsecure gevraagd naar een oplossing. Fred van Els, General Manager bij Nsecure, vertelt: Nsecure en ProRail hadden al geruime tijd een plezierige samenwerking als het gaat om security en safety, ons specialisme. De problematiek rondom fietsparkeren was voor Nsecure geen direct aandachtsveld, maar ProRail wist dat wij hiervoor een innovatieve oplossing konden ontwikkelen. Nsecure bedacht BikeParkControl, een registratiesysteem dat vrije plaatsen aan fietsers toont, te ruimen fietsen aan beheerders doorgeeft en parkeerders gemakkelijk hun fiets laat terugvinden. Samen met partner Klaver Fietsparkeersystemen uit Hoogeveen, leverancier van fietsenrekken, hebben zij BikeParkControl aangeboden aan ProRail. intelligent fietsenrek De fietsenstallingen op de treinstations in Nederland zijn doorgaans onbewaakt en kosteloos toegankelijk. Deze twee factoren zorgen ervoor dat er al snel een fietsenchaos ontstaat. Het BikeParkControl systeem schept eenvoudig orde in deze problematiek door de actuele rekplek van de fiets in kaart brengen. Een sensor in elk rek registreert of en wanneer er een fiets is geplaatst. Via matrixborden worden reizigers geïnformeerd over de beschikbare vrije plekken. De beheerder krijgt tegelijkertijd inzicht in de fietsen die langer zijn geparkeerd dan de plaatselijke verordening toestaat. Deze fietsen kunnen worden verwijderd en naar een aparte locatie gebracht. Zo op het oog lijkt BikeParkControl een eenvoudig systeem. Toch zijn duurzaamheid, gebruikersgemak, betaalbaarheid en toepasbaarheid in de bestaande rekken absolute voorwaarden om er een succesvol systeem van te maken. Dat Nsecure hierin is geslaagd blijkt uit de geslaagde pilots op de treinstations van Utrecht, Groningen en Zutphen. draadloze sensortechnologie Vernieuwend in het door Nsecure ontwikkelde systeem is de in eigen huis ontwikkelde draadloze sensortechnologie. Als eerste in een Europees product is de 10

11 de fietsenrekken nabij Utrecht Centraal nieuwste microprocessor van Texas Instruments gebruikt die zeer weinig energie nodig heeft. Hierdoor kan de interne batterij 8 tot 10 jaar mee en is het onderhoud aan de sensor minimaal. Een andere unieke eigenschap van het systeem is de centrale verzameling van gegevens. Zo is elk rek verbonden met het Nsecure-datacenter te Barendrecht. Hier wordt realtime bewaakt op managementinformatie. De gegenereerde informatie over bijvoorbeeld het aantal parkeerbewegingen en de gemiddelde bezetting over bepaalde periodes voorziet de eigenaren van de fietsenstallingen van informatie waarop zij eventuele maatregelen kunnen nemen. van ontwikkeling tot productie Naast de samenwerking met Klaver Fietsparkeersystemen, moest Nsecure in de ontwerpfase op zoek naar een betrouwbaar EMS-bedrijf. De eerste contacten met tbp waren zo n 2½ jaar geleden. Min of meer bij toeval, herinnert Fred van Els zich: Toen we nog in de ontwerpfase zaten, wisten we dat we een EMS-bedrijf nodig hadden. We kwamen terecht bij tbp. Al bij het eerste contact kreeg ik het gevoel dat dit bedrijf waarmaakt wat men zegt. Tbp is meteen gaan kijken naar alle factoren die de kwaliteit van het product bepalen en dat sprak mij erg aan. Dat toezeggingen geen loze beloften waren, bleek al snel daarna. De engineers van tbp hebben het ontwerp op alle fronten bekeken en kwamen met verbeteracties. Fred van Els: Juist die kritische houding heb ik als zeer positief ervaren. Met tbp heb je een partner die met je meedenkt om een kwalitatief goed product neer te zetten. Bovendien zijn de communicatielijnen kort, wat goed en bovenal plezierig werkt. Nsecure Nsecure, opgericht in 1995, is gespecialiseerd in operationeel en strategisch advies bij het ontwikkelen, implementeren en beheren van technologische oplossingen op het gebied van safety & security voor grote en middelgrote ondernemingen. De oplossingen van Nsecure worden in eigen huis ontwikkeld, waarbij men voor de uitvoering regelmatig samenwerking aangaat met partners. Nsecure heeft zijn klantenkring in de sectoren: financiële en zakelijke dienstverlening, industrie, overheid en ziekenhuizen. Fred L.M. van Els General Manager van Nsecure Nsecure Lübeck LK Barendrecht T +31 (0) E I 11

12 pick-and-place op topniveau In de vorige uitgave van Way of Life kondigden we het grote nieuws al aan: begin januari zal het machinepark met de komst van enkele nieuwe pick-and-placemachines drastisch op zijn kop worden gezet. Enkele oude machines verdwijnen, twee relatief jongere machines zullen als stand-alone machine voor kleine producties en prototyping worden ingezet. De twee nieuwe lijnen die beide zijn opgebouwd uit twee maal de MY100DXe-14 van Mydata zullen verreweg de grootste productie uitvoeren. Die veranderingen zijn gezien de toekomstige ontwikkelingen noodzakelijk. De nieuwe generatie machines werkt nauwkeuriger, efficiënter en haalt een hogere doorvoersnelheid (throughput). Dat komt onder meer omdat de machines zijn voorzien van een dubbele plaatsingsunit. Extra borging van de kwaliteit wordt in een later stadium geregeld door de toevoeging van AOI-systemen voor en na de reflowoven. Vanwege deze opbouw zijn de lijnen beter geschikt voor pcba s met een hogere complexiteit. 12

13 al snel productief Er kwam nogal wat bij kijken om de nieuwe machines te kunnen installeren. Volgens een strak schema vonden de demontage- respectievelijk de montagewerkzaam heden plaats. Gelukkig kampte het team specialisten dat de machines werkend moest opleveren, niet met zware tegenslagen. Eerder dan werd verwacht leverde de eerste lijn met succes de eerste producten. De opbouw van de tweede lijn vroeg wat meer tijd. Deze lijn kreeg namelijk extra voorzieningen om de koppeling met het nieuwe MES-platform Aegis mogelijk te maken. Daarvoor werden extra barcode lezers aangebracht en omdat de onderlinge koppelingen met de verschillende machines ook het nodige werk opleverde, was een langere opbouwperiode uitgetrokken. Een handheld scanner wordt gebruikt om de loader, het transport en de unloader in te stellen. De barcodelezers in het transportsysteem kunnen straks de kale pcb s herkennen. Deze informatie dient om Aegis en de pick-and-placemachine alle instructies te geven die nodig zijn om het board te assembleren en te volgen (tracen). Dat begint met het controleren of het serienummer van het board wel bij het gekozen project hoort tot en met de controle van machineprogrammatuur. Als alles klopt, wordt het board vrijgegeven voor het aanbrengen van de componenten op het board. Want daar gaat het uiteindelijk om. Deze actie is mogelijk dankzij het MES (Manufacturing Execution System) dat tbp momenteel implementeert. Meer hierover verwachten wij in de volgende Way of Life te kunnen vertellen. investeren De inzet van nieuwe machines volgt regelrecht uit de filosofie van tbp om koploper te willen zijn en blijven op technologisch gebied. Om te kunnen leveren wat de opdrachtgever wil, op het afgesproken tijdstip tegen een marktconforme prijs. En als het even kan mee te denken met onze opdrachtgevers om tot het beste resultaat te komen. Om al deze ambities waar te maken is een up-to-date productiepark een eerste vereiste. De keuze voor de pick-and-placemachines van Mydata is ontstaan door zorgvuldige weging van voorstellen van diverse aanbieders. Uiteindelijk is voor deze fabrikant gekozen vanwege de goede ervaringen uit het verleden en de bereidheid om de machine aan te passen aan de speciale eisen die tbp stelt. Dit zijn enkele van de vele redenen waarom tbp zo n twee miljoen euro investeert in deze nieuwe pick-and-place machines. Bij deze investering in het machinepark blijft het dit jaar niet. Op het programma staan nog enkele AOI-systemen (Automatic Optical Inspection) en zogeheten reflowovens (voor het solderen van de componenten op de pcb). Zo kunnen we de komende tijd die producten blijven leveren die onze opdrachtgevers vragen. 13

14 waar gaat het eigenlijk over? Wat betekenen toch die vaktermen die je zo vaak tegenkomt in de wereld van de productie van elektronica? Kreten als DfT, DfM, slip through en ga zo maar door? Jargon dat de vakmensen direct aanspreekt, maar voor iemand die wat verder afstaat van de techniek, vraagtekens oplevert. Desondanks wordt, misschien door het veelvuldig gebruik van deze termen, bij de lezers de nodige nieuwsgierigheid gewekt. Kennelijk toch belangrijk om te weten? Reden waarom we in eenvoudige taal enkele begrippen nader uiteen willen zetten. Geen academische uiteenzetting dus. Zodat u, als u het nog niet helemaal weet, aanvoelt waar het om gaat en het belang ervan kunt inzien. Eén ding hebben die termen in ieder geval met elkaar gemeen: ze zijn van invloed op de kwaliteit van het product. fail fall-off rate 1,15 % production yield 99,07 % test efficiency 69,90 % pass first-pass yield 98,86 % van idee tot product Elektronica in een paar woorden verklaren, is bijna onmogelijk. De basis vormt vrijwel altijd het gecontroleerd beheersen van elektrische stromen of spanningen. In de uitvoering zien we meestal een samenstelling van elektronische onderdelen die tezamen de gevraagde functionaliteit moet leveren. Concrete producten zien we vaak terug als pcba s, printed circuit board assemblies*, waarbij onderdelen (componenten) op zogeheten bareboards** zijn aangebracht. Het maken van zo n product start bij het ontwerp van een elektronische schakeling. De opdrachtgever maakt de ontwerper duidelijk aan welke eisen de schakeling moet voldoen. Een wel heel simpele schakeling ter illustratie vinden we in de elektrische deurbel. De ingrediënten? Een bron die elektriciteit levert (voeding, zoals een batterij of transformator), wat draad, een drukknop en een bel (of gong). De schakeling is zo eenvoudig dat we hiervoor geen ontwerper nodig hebben. Iets complexer wordt het als een ontwerper een opdracht krijgt elektronica te ontwerpen voor een nieuw te bouwen apparaat. De ontwerper moet dan stap voor stap weten wat er moet gebeuren. Bij een koffiezetapparaat bijvoorbeeld vinden stapsgewijs diverse processen plaats die gecontroleerd moeten worden. Zit er water in het apparaat? Moet het water worden verwarmd? Tot welke temperatuur? Moet er koffie worden gemalen? Welke hoeveelheid? Enzovoorts. De elektronica bestuurt dan alle voorzieningen in het apparaat zoals het verwarmingselement, het maalmechanisme, enz. Stel de ontwerper kent alle functies die het apparaat moet uitvoeren, dan is de volgende taak een keuze te maken uit verschillende technieken om zijn doel te bereiken. Hij moet ook rekening p16 >>> bad good bad good known bad boards 0,65 % false rejects 0,50 % slip 0,28 % een voorbeeld van rapportage van test efficiency, first pass yield en slip through known good boards 98,58 % * printed circuit boards assemblies = kant-en-klare geassembleerde printkaarten ** een bareboard is een kunststof board waarop (en soms waarin) zich koperen elektrische geleiders bevinden die de elektrische verbinding tot stand brengen tussen de componenten en de buitenwereld 14

15 test engineering Aangezien de kwaliteit van het product dat tbp maakt, valt of staat met de eisen ten aanzien van DfM en DfT, wordt elk project dat binnenkomt, voor zover dat kan, getoetst op deze regels. Een team van specialisten, gehuisvest in een aparte locatie in Eersel, is daar dagelijks mee bezig. Een introductie van dit team genaamd test engineering heeft u wellicht al gelezen in Way of Life nummer 33. Team leader Marcel Swinnen spreekt dagelijks met opdrachtgevers over de ins en outs van printontwerpen en -productie en brengt daarover rapportages uit. Soms ervaart hij wel eens dat het goed mis kan gaan. Marcel: Nog niet zo lang geleden kwam een relatie met een product en het verzoek er eens kritisch naar te kijken. Hun EMS er maakte het product volgens plan, maar het resultaat bij de functionele test was bedroevend. Hij was al een jaar aan het tobben. De oorzaak bleek al snel. Er was tijdens het ontwerpproces geen aandacht besteed aan DfT en DfM. De ontwerpers hebben toen regelmatig re-designs moeten maken om het product geschikt te maken voor productie. Onze specialisten lichtten het oorspronkelijk ontwerp van een jaar geleden door en kwamen met een waslijst aan fouten en aanbevelingen voor verbetering. Die kwamen zo n beetje overeen met alle modificaties die in de loop van de tijd waren aangebracht. Was het ontwerp meteen kritisch getoetst aan de spel regels, dan had het product wel gelijk aan de verwachtingen voldaan. Zonde van de tijd en de kosten. Om nog maar te zwijgen van de ergernis! Marcel ervaart dat het rapportagewerk wel eens confronterend kan zijn voor de opdrachtgever. Ons team presenteert op verzoek een rapport met aanbevelingen om een ontwerp beter te maken. Ontwerpers ervaren dat enerzijds als positief, anderzijds bestempelt het management van die opdrachtgever dat soms als kritiek op diezelfde ontwerpers. Zij zouden hun werk niet goed hebben gedaan. Misschien in voorkomende gevallen wel, maar veruit in de meeste gevallen komt dat doordat de ontwerpers te weinig ervaring hebben met de productie van elektronica. We zeggen er dan ook meestal bij dat het board qua functionaliteit in orde is, alleen op testniveau kan het beter. Immers ligt de focus van de ontwerpers op de te realiseren functionaliteit. De teststrategie schiet er bij in. Redactie: zie ook het onlangs verschenen interview in de aprileditie van Link Magazine (www.linkmagazine.nl). 15

16 p14 >>> houden met de kostprijs en zaken als (vereiste) betrouwbaarheid en maakbaarheid. En met deze laatste zaken komen we al een aardig eind in het jargon dat we in dit kader willen verklaren. het product moet maakbaar zijn Hoe mooi een ontwerp er op papier uit mag zien, uiteindelijk moet het toch gemaakt kunnen worden. De ontwerper kan functioneel de ideale oplossing bedacht hebben, maar als er bijvoorbeeld ruimte voor bepaalde onderdelen ontbreekt, ontstaat een conflict. De producent moet terug naar de ontwerper met de vraag zijn aangeleverd ontwerp te herzien. In het verleden gebeurde dat nog al eens, maar de tijden beginnen langzaam te keren. De ontwerper realiseert zich dat zijn geesteskind niet altijd te fabriceren is. In de praktijk betekent dat dat hij rekening gaat houden met de regels voor het fabriceren. In jargon: Design for Manufacturing (kortweg DfM). Regels die voornamelijk uit de EMS productiebedrijven (EMS = Electronics Manufacturing Services) voortkomen. Dat betekent dat specialisten uit de EMS-wereld over de schouder van de ontwerper meekijken en hun kennis gebruiken om een maakbaar product te creëren. het product moet goed zijn Met die maakbaarheid alleen krijg je nog geen hoogwaardig product. Dat komt hoofdzakelijk doordat er tijdens het gehele productieproces fouten kunnen optreden. Menselijke fouten, productiemachinefouten en fouten in de aangeleverde materialen zorgen ervoor dat er een redelijke kans is dat een product niet aan de verwachtingen voldoet. De kans dat een product faalt, hangt natuurlijk ook af van de complexiteit. Het blijft vooraf moeilijk te voorspellen hoeveel procent uitval kan worden verwacht. Toch is dat cijfer van het allergrootste belang. Een opdrachtgever wil immers kwaliteit. Wil geen foute kaarten (pcba s) in zijn eindproduct aanbrengen. Daarbij treedt een dilemma op: de EMS er kan alleen maar door testen een voorspelling afgeven hoe groot de kans is dat een board niet voldoet. Maar een board kan niet voor de volle 100% worden getest. Sterker nog: een pcba kan correct het testproces doorlopen en toch nog uitvallen bij de opdrachtgever. In de vakwereld spreken we over slip through. Dat is het aandeel pcba s dat het EMS-bedrijf levert waar mogelijk fouten in zitten. Maar om welke reden dan ook kan het EMS-bedrijf deze niet vinden (beveiligingsdiodes en parallelc apaciteiten kunnen meestal niet op waarde getest worden). Voor de goede orde: we spreken hier over één en het zelfde board uit één partij. Een andere veel gebruikte term hiervoor is ZHDR (Zero Hour Defect Rate). Producten die weinig of geen testen hebben ondergaan gedurende de productie, scoren heel hoog. Drie slechte op de honderd boarden zou zo maar kunnen. Zonder voorafgaande testen blijken de gevolgen pas als de pcba bij de opdrachtgever wordt geplaatst in zijn eindproduct of - in een iets gunstiger geval - als de opdrachtgever een functionele test uitvoert alvorens het te gebruiken. Is aan dit slechte vooruitzicht iets te doen? Het antwoord is: ja. De juiste weg bewandelen we door tijdens het productie proces steeds stapsgewijs te testen of alles goed gaat. Dan daalt de slip through gestaag. het product moet testbaar zijn De vraagt rijst dan onmiddellijk: wat voor soort tests komen in aanmerking? Dan moeten we even in grote lijnen kijken hoe de productie van een pcba tot stand komt. Een pcba is zoals gezegd opgebouwd uit een bareboard met daarop componenten. Onderdelen zo u wilt: weerstanden, condensatoren, geïntegreerde schakelingen (ic s), connectors en nog veel meer. De bedoeling is de juiste componenten op de juiste plaats te zetten en door solderen de juiste verbinding te maken. Daarbij kunnen fouten optreden. Fouten die alleen door testen zijn op te sporen en te corrigeren. De pcba moet dan wel testbaar zijn uitgevoerd. In jargon moet de pcba voldoen aan de regels van DfT, Design for Test. Feitelijk begint DfT al bij de aanlevering van alle ingrediënten: van het kale pcb tot aan alle componenten. Functioneren deze? Veel componenten zijn eenvoudig testbaar. Vervolgens wordt op het pcb soldeerpasta aangebracht en de componenten geplaatst. Is dat proces goed verlopen? Dat controleren we met een zogeheten AOI, Automatic Optical Inspection. Hierbij vindt een fotografische analyse plaats van de componenten op het geassembleerde board met een beeld uit een database. Hierbij mogen de geteste eigenschappen geen grote verschillen vertonen. Aansluitend vindt het soldeerproces plaats. Zijn daarbij fouten opgetreden? Tijdens dit proces kunnen kortsluitingen optreden, componenten kunnen een verkeerde positie innemen door (spontane) verschuiving. Kortom: er kan van alles gebeuren en dus moet er worden getest. We kunnen hier AOI toepassen, maar ook elektrische testen. Daarvoor zijn diverse methoden waarop we hier niet verder ingaan vanwege het specialistisch karakter. We noemen wel enkele testtechnieken: flying probe test, in-circuittest en boundary scan test. Samengevat vallen al deze structurele testen onder de term DfST, Design for Structural Test. Het resultaat van goede producten na de productie wordt dan ook getalsmatig aangegeven als first pass yield. Het zou ideaal zijn als die uitkomst 100% bedraagt. Dat is in de praktijk niet het geval. Eventueel kan aan het eind van de rit nog een zogeheten functionele test worden uitgevoerd. Doet het board wat het moet doen? Dan spreken we over DfFT, Design for Functional Test. Voor deze slotactie zijn aangepaste testapparaten nodig die zijn afgestemd op het specifieke product. Daar zijn tegenwoordig heel goede en betaalbare oplossingen voor. Zo, dan weet u nu in het kort hoe het zit met begrippen als DfM en DfT. En begrijpt u nu ook dat het geen loze kretologie is, maar onderwerpen zijn die aandacht vereisen. Bedoeld om te kunnen leveren wat de opdrachtgever wenst: topkwaliteit. En wat is dan eigenlijk DfX? Dat is dan weer de verzamelnaam voor alle mogelijke designs for : DfT, DfM, DfA (Design for Assembly), DfL (Design for Logistics), enz. 16

17 28/29/30 MEI 2013 JAARBEURS UTRECHT Laat u informeren over de nieuwste innovaties. Registreer nu voor een gratis beursbezoek COMPLETE KETEN VERENIGD DESKUNDIGHEID OM DE HOEK

18 fietsen of lopen tegen kanker Fietsen of lopen tegen kanker. Kan dat? Letterlijk gezien natuurlijk niet, maar straks zullen weer enkele duizenden fietsers en (hard)lopers de traditionele klim op de Alpe d Huez ondernemen. Met als doel via sponsoring een aanzienlijk geldbedrag bij elkaar te trappen of te lopen om daarmee het onderzoek naar kanker te financieren. En dat is hard nodig! Eén op de drie mensen krijgt namelijk in zijn of haar leven te maken met kanker. Alpe d HuZes zoals deze actie heet, levert zo een bijdrage aan het Koningin Wilhelmina Fonds dat de strijd aanbindt om deze ziekte te overwinnen. Een actie die draait op vrijwilligers en waarvan de opbrengst (in 2012 zo n 32 miljoen) voor de volle 100% ten goede komt aan onderzoek. Een actie overigens die ook draait op vele vrijwilligers die met z n allen het evenement succesvol moeten maken. goed voorbereiden In totaal zullen zo n personen op 5 of 6 juni aanstaande de zware fiets- of looptocht ondernemen. Deelnemers mogen zelf bepalen hoe vaak ze de 15 kilometer lange klim en afdaling doen tot een maximum van zes keer. Maar de praktijk laat zien dat zo n prestatie van zes keer wel is voorbehouden aan de diehards. Paola Steijger (3 e van rechts), instructrice aan een sportschool in Delft, denkt de zes keer op en neer wel te kunnen halen: Naast dat ik mij beroepshalve al veel met sport bezighoud, ben ik extra gemotiveerd om mij voor het goede doel in te zetten. In mijn directe omgeving heb ik gezien dat kanker slachtoffers maakt. Zo mocht mijn vader van geluk spreken: hij kreeg het, maar dankzij de moderne therapieën heeft hij een nieuwe kans gekregen om verder gezond te leven. Paola maakt deel uit van een team van in totaal vier dames en twee heren dat met de naam Sport = art zijn doel gaat bereiken. Om alvast een beetje ervaring op te doen en goed voorbereid straks aan de start te verschijnen, draait zij nog even mee in enkele marathons. Hoewel er geen berg in het circuit is te zien, is het wel goed voor het houden van de controle over je lichaam. Dat komt in Frankrijk goed van pas. sponsoring Zoals gezegd is het winnen van de strijd tegen kanker de missie van Alpe d HuZes. Dat kan alleen worden bereikt door het ophalen van (veel) geld. Iedere deelnemer moet zich dan ook garant stellen dat hij of zij een minimaal bedrag doneert. Geen wonder dat deelnemers alle registers opentrekken om mensen te interesseren 18

19 als sponsor: familieleden, vrienden, bedrijven en instellingen worden uitgenodigd een bijdrage te leveren. Daarbij kunnen zij kiezen uit twee mogelijkheden: een vast bedrag of een bedrag per beklimming. Uiteindelijk bepaalt dan het aantal beklimmingen van de deelnemer de hoogte van de bijdrage. Zie voor sponsoring de website opgevenisgeenoptie.nl. Paola is vol goede moed om in ieder geval het minimumbedrag te halen: Ik probeer iedereen om mij heen enthousiast te maken voor deze actie. Mijn motto is Je steunt niet alleen ons team, maar ook jezelf! Je zult immers maar te horen krijgen dat je aan die afschuwelijke ziekte lijdt. Paola bracht een deel van het leven door op de zogeheten Zuid-Hollandse eilanden. In die tijd hebben haar ouders Ton Plooy leren kennen en als kind kwam zij er wel eens over de vloer. Die persoonlijke contacten zijn gebleven en het was dan ook niet zo moeilijk voor haar om tbp te benaderen voor een bijdrage. Weer een stapje dichterbij mijn doel. geheel vrijwilligerswerk Om de opbrengst zo hoog mogelijk te maken, leveren ook alle medewerkers die worden ingezet om het evenement succesvol te maken, direct of indirect een financiële bijdrage. De gedachte is: geen kosten, ook niet voor de organisatie. Dat noemt men daar het antistrijkstokbeleid. Voor alles wat nodig is, wordt een sponsor gezocht. Aan de veiligheid wordt veel aandacht besteed. Het reguliere verkeer beperkt zich tot uitsluitend Franse auto s. Daarnaast rijden over de gehele route zogeheten motards, gemotoriseerde begeleiders, die ongelukken trachten te voorkomen. Onder andere tbp-collega Frans Geerts stelt zich hiervoor al enkele jaren geheel belangenloos beschikbaar! De koersdagen zijn straks live te volgen via internet. Op het parcours staan daarvoor webcams opgesteld. Ga tijdens de koersweek naar de LiveSite! (http://live.opgevenisgeenoptie.nl) en bekijk de webcams, lees de blogs, beleef Alpe d HuZes 2013 mee! Deze achtste editie van de Alpe d HuZes belooft wederom een heel spektakel te worden. Mocht u - net als wij in eerste instantie - denken een typefout te zien: Alpe d Huez is de plaats in Frankrijk waar de actie met naam Alpe d HuZes gehouden wordt. Wilt u meer weten over Paola en teamleden? 19

20 Karim Azaom customer account manager customer account management Sinds afgelopen najaar is het team van customer account managers versterkt door de komst van Karim Azaom. Een belangrijke taak is voor hem weggelegd, want hij vormt de verbindende schakel tussen de opdrachtgever en assemblage faciliteit. In het kort komt het er op neer dat hij voor een aantal opdrachtgevers alle projecten begeleidt vanaf de aanvraag van een offerte tot en met de levering van de producten. Karim ziet zijn werk als een ware uitdaging, mede omdat elk project weer andere kenmerken heeft. Karim: Dat betekent dat mijn werk start op het moment dat een aanvraag voor de levering van een product binnenkomt. Zo n aanvraag, meestal in de vorm van een pakket digitale informatie met schema s, print lay-out en stuklijst (de zogeheten BOM (Bill of Materials)), wordt verdeeld over de juiste mensen. De test engineers geven hun DfX-adviezen, de inkopers kunnen aan de slag door uit te zoeken wat moet worden aangekocht en welke prijs daarbij hoort, de afdeling pre-production (werkvoorbereiding) gaat na in hoeverre het product maakbaar is, volgens welke methode moet worden geproduceerd en wat daarvan de financiële consequenties zijn. Al deze informatie tezamen komt weer bij mij terug zodat we dan in staat zijn een offerte samen te stellen. taak gaat verder Na acceptatie van de opdrachtgever van de offerte wordt het echt menens. Dan volgt de productie en dan houdt zijn taak zeker niet op. Tijdens deze fase kunnen zich immers altijd onverwachte situaties voordoen. Denk aan leveringsof kwaliteitsproblemen. Die kunnen zich overigens voordoen bij zowel de opdrachtgever als binnen de tbpprocessen. Mijn taak is die problemen om te zetten in een uitdaging om tot een goede oplossing te komen. Soms vereist dat enige improvisatie, maar daarvoor ben ik wel te porren. De praktijk leert overigens dat problemen met toeleveranciers bij tbp relatief weinig voorkomen. Karim: In mijn vorige job kwam te late levering van componenten nogal eens voor. Kennelijk heeft het forecastmodel van tbp en de open communicatie een gunstig effect. Met onze preferred suppliers zijn goede afspraken gemaakt waardoor wij weinig last hebben van uitgestelde leveringen. Overigens zal in het voor traject de opdrachtgever wel in voorkomende gevallen het advies krijgen het gebruik van moeilijk verkrijgbare componenten te vermijden. Dat voorkomt namelijk voor een groot deel onbetrouwbare leveringen. Natuurlijk gaat dat niet altijd, maar als het lukt, vindt dat zijn weerslag in een product met aangenamere prijs en gunstiger levertijd. toekomst De toekomst ziet Karim met vertrouwen tegemoet. De markt blijft gelukkig nog voldoende in beweging, zo oordeelt hij. Elektronica vind je tegenwoordig op de meest onverwachte plekken. In allerlei eindproducten. Nu werk ik voor een beperkt aantal opdrachtgevers die alle zogeheten OEM er (Original Equipment Manufacturer) zijn. Die leveren mij meer dan genoeg werk op, zeker omdat ik nog vrij nieuw ben in het bedrijf. Ik hoop dat dit aantal langzaam gaat groeien, want ik kijk nu al halsreikend uit naar een groeiende diversiteit in producten. Een board mag wat mij betreft heel complex zijn. Want daar ligt juist de kracht van tbp. Of die hoop werkelijkheid wordt en in welke mate, zal de praktijk moeten uitwijzen. Gezien de investeringen in de modernste soft- en hardware en onze kennis over pcba s moet dat lukken. Er staat toch niet voor niets in ons logo: the business of perfection? 20

the business of perfection early involvement is a smart solution producer and designer reinforce each other customised supply chain management

the business of perfection early involvement is a smart solution producer and designer reinforce each other customised supply chain management the business of perfection all pcba s are not created equal early involvement is a smart solution producer and designer reinforce each other tbp provides the best total cost of ownership customised supply

Nadere informatie

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Altijd de goede verbinding! Kwaliteit, snelheid en flexibiliteit: uw wensen zijn ons uitgangspunt EPR Technopower is gespecialiseerd in de Engineering,

Nadere informatie

Het Testen van Elektronica nu en in de toekomst

Het Testen van Elektronica nu en in de toekomst Het Testen van Elektronica nu en in de toekomst Peter van Oostrom. Test & measurement. Romex BV Remmerden 5 3911 TZ Rhenen. E-mail pvo@romex.nl Website www.romex.nl/test Totaalleverancier voor de Elektronica

Nadere informatie

DeR-Tec Aandrijftechniek

DeR-Tec Aandrijftechniek DeR-Tec Aandrijftechniek Mechanische variatoren MODULE (VAKCODE): BEROEPSPRODUCT: Stage Stage werkplan PERIODE: Blok 2: 18-11-2013 t/m 07-02-2014 RAPPORT VAN: Stefan Immerzeel (10056025) Stagebegeleider:

Nadere informatie

Van beeldscherm tot output

Van beeldscherm tot output Van beeldscherm tot output Uw grafische specialist en partner Grafinex ondersteunt de grafimedia industrie met een breed spectrum aan diensten en producten. Met deskundig advies en oplossingen op maat.

Nadere informatie

De schakel tussen mens en techniek

De schakel tussen mens en techniek 3, 4 en 5 november 2015 Venray De schakel tussen mens en techniek voor Midden- en Zuidoost-Nederland Schrijf u nu online in! Evenementen HAL HARDENBERG GORINCHEM VENRAY Evenementenhal Venray De Voorde

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst. workshop. The Sound of Electronics

Inspiratiebijeenkomst. workshop. The Sound of Electronics Inspiratiebijeenkomst workshop The Sound of Electronics Inspiratie vertaald in het Engels? Inspiration en dat weer terugvertalen? Enthousiasme Bezieling Geestdrift Bevlogenheid Ingeving inademen, het opzuigen

Nadere informatie

Roland Geurts Directeur

Roland Geurts Directeur Roland Geurts Directeur Onze opdrachtgevers zijn specialisten op hun eigen vakgebied en vragen om een leverancier die met hun meedenkt en de vaktaal spreekt. Zij zijn regelmatig blij verrast met de oplossingen

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

tbp electronics betrouwbaarheid test engineering flexibiliteit service kwaliteit ontwerp prijs de zeven elementen van onze bedrijfsvoering

tbp electronics betrouwbaarheid test engineering flexibiliteit service kwaliteit ontwerp prijs de zeven elementen van onze bedrijfsvoering tbp electronics ontwerp test engineering kwaliteit betrouwbaarheid prijs flexibiliteit service de zeven elementen van onze bedrijfsvoering introductie Onze processen worden afgestemd op de behoefte van

Nadere informatie

Welkom bij de meest veelzijdige evenementenlocatie van Midden-Nederland

Welkom bij de meest veelzijdige evenementenlocatie van Midden-Nederland Welkom bij de meest veelzijdige evenementenlocatie van Midden-Nederland Evenementenlocatie met eindeloze mogelijkheden! Central Studios te Utrecht Evenementenlocatie met mogelijkheden Deze voormalige televisiestudio

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

tbp electronics betrouwbaarheid test engineering flexibiliteit service kwaliteit ontwerp prijs de zeven elementen van onze bedrijfsvoering

tbp electronics betrouwbaarheid test engineering flexibiliteit service kwaliteit ontwerp prijs de zeven elementen van onze bedrijfsvoering tbp electronics ontwerp test engineering kwaliteit betrouwbaarheid prijs flexibiliteit service de zeven elementen van onze bedrijfsvoering introductie Onze processen worden afgestemd op de behoefte van

Nadere informatie

Mobiliteit van de manager vraagt om nieuwe toepassingen Procesgegevens nu ook inzichtelijk en overzichtelijk op je ipad

Mobiliteit van de manager vraagt om nieuwe toepassingen Procesgegevens nu ook inzichtelijk en overzichtelijk op je ipad Mobiliteit van de manager vraagt om nieuwe toepassingen Procesgegevens nu ook inzichtelijk en overzichtelijk op je ipad Insurance Government Automotive Finance Energy Healthcare Logistics Mobiliteit van

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

laat zien wie je bent

laat zien wie je bent laat zien wie je bent Wilhelminastraat 150 7573 AK Oldenzaal T 053 537 56 66 gereia@zorggroepsintmaarten.nl laat zien wie je bent Welkom. Laat zien wie je bent. 03 Welkom Gereia in Oldenzaal Gereia is

Nadere informatie

De brede dienstverlening van TVcN:

De brede dienstverlening van TVcN: De brede dienstverlening van TVcN: Tolkdienst per telefoon: direct of via reservering Tolkdienst op locatie: uw tolk is persoonlijk aanwezig Congrestolkdienst: iedereen wordt in elke taal gehoord en begrepen

Nadere informatie

Professional services organisaties Altijd en overal grip op uw projecten, van verkoop tot factuur

Professional services organisaties Altijd en overal grip op uw projecten, van verkoop tot factuur Professional services organisaties Altijd en overal grip op uw projecten, van verkoop tot factuur Kritische opdrachtgever verwacht meer De opdrachtgever van vandaag is kritisch, verlangt toegevoegde waarde

Nadere informatie

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM EMC Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM Machinefabrikant vroeger en nu elektrotechnicus werktuigbouwkundige elektricien

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Zo ondersteun je jouw business met Facebook

Zo ondersteun je jouw business met Facebook Zo ondersteun je jouw business met Facebook Een goed begin is het halve resultaat! Graag willen wij je laten profiteren van enkele eenvoudige stappen die je kunt zetten, zodat jouw activiteiten op Facebook

Nadere informatie

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning?

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Qi ict Delftechpark 35-37 2628 XJ Delft T: +31 15 888 04 44 F: +31 15 888 04 45 E: info@qi.nl I: www.qi.nl De service-overeenkomsten van Qi ict

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

ProduPlus. Wat is ProduPlus

ProduPlus. Wat is ProduPlus ProduPlus Wat is ProduPlus ProduPlus is een machine monitoring systeem welke ook functies heeft voor order registratie, product data beheer en preventief onderhoud. ProduPlus is ontwikkeld voor gebruik

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Het ontwerpproces verloopt meestal volgens een vastomlijnd traject: 1)opstellen van de specificaties - van de klant - normering - onze eigen spec's

Het ontwerpproces verloopt meestal volgens een vastomlijnd traject: 1)opstellen van de specificaties - van de klant - normering - onze eigen spec's Kennismaking met ADD-Controls. De firma ADD-Controls ontwerpt en fabriceert elektronica voor industriële toepassingen. Een groot deel hiervan bestaat uit machinebesturingen. Voorbeelden hiervan zijn: een

Nadere informatie

Palletways Express distributie van palletzendingen

Palletways Express distributie van palletzendingen Palletways Express distributie van palletzendingen Het netwerk van Palletways Europe strekt zich uit over de Benelux, Noord-Frankrijk en West-Duitsland. Londen BELGIË NEDERLAND Hamburg Nijmegen DUITSLAND

Nadere informatie

SAP Invoice Management (SIM)

SAP Invoice Management (SIM) (SIM) Copyright 2005 Avelon BV Pagina 1 / 10 1 Inleiding Voor veel organisaties is het afhandelen van binnenkomende facturen een handmatig proces dat veel tijd in beslag neemt. Handmatige invoer, tijdrovend

Nadere informatie

Wat kan er Virtueel in de designketen. Design for Excellence

Wat kan er Virtueel in de designketen. Design for Excellence Wat kan er Virtueel in de designketen Design for Excellence Agenda Introduction (ASML, Dick van Hees) BOM Validation (Variass, Hendri Kortman) PCB Validation (Eurocircuits, Dirk Stans) PCBA Validation

Nadere informatie

Haal meer uit uw productie en logistiek

Haal meer uit uw productie en logistiek De Clercq Solutions Efficiency Flexibility Traceability Quality Time-to-market Haal meer uit uw productie en logistiek De Clercq Solutions Productievloer, magazijn en medewerkers... De Clercq Solutions

Nadere informatie

Value Chain Industriële Elektronica

Value Chain Industriële Elektronica In de Nederlandse brancheorganisatie voor Industriële Elektronica zijn circa 225 bedrijven verenigd met een gezamenlijke omzet van 1,9 miljard in 2007. De applicaties van elektronica zijn de laatste decennia

Nadere informatie

FleetInfo. Mercedes-Benz CharterWay

FleetInfo. Mercedes-Benz CharterWay Mercedes-Benz CharterWay FleetInfo Mercedes-Benz CharterWay maakt deel uit van het Daimler concern. Het concern streeft op alle niveaus naar de hoogst mogelijke kwaliteit. U doet dus zaken met een degelijke

Nadere informatie

transport management system (TMS)

transport management system (TMS) transport management system (TMS) optimale planning, kwaliteit verhogend dus kostenbesparend Verzamelen van transportorders via telefoon, internet, mail of EDI TMS Minder administratie op kantoor. Beter

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

beurseditie 37 u i t g a v e s e p 2 0 1 4

beurseditie 37 u i t g a v e s e p 2 0 1 4 uitgave 37 sep 2014 beurseditie Internet of Things ofwel industrie 4.0 column Onze oosterburen hebben het alweer een hele tijd op de agenda staan: industrie 4.0 en IoT, zelfs tot op regeringsniveau. Het

Nadere informatie

myevent EVENTSOFT EVENT & FESTIVAL SOFTWARE VOOR CREW EN GASTEN REGISTRATIE EVENTSOFT T: +31 (0)6 23 1110 67 E: info@eventsoft.nl W: www.eventsoft.

myevent EVENTSOFT EVENT & FESTIVAL SOFTWARE VOOR CREW EN GASTEN REGISTRATIE EVENTSOFT T: +31 (0)6 23 1110 67 E: info@eventsoft.nl W: www.eventsoft. myevent EVENT & FESTIVAL SOFTWARE VOOR CREW EN GASTEN REGISTRATIE EVENTSOFT EVENT MANAGEMENT SOFTWARE Registratie van vrijwilligers, gasten, pers, artiesten inclusief uitgifte module. POLSBAND-DB Zelf

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

IT diensten op maat...

IT diensten op maat... IT diensten op maat... Even voorstellen. Interforce B.V. is een jong, dynamisch, kleinschalig automatisering- en dienstverlenend bedrijf van gedreven, klantgerichte en creatieve professionals, die stuk

Nadere informatie

Bestuursrechtelijke. Handhaving. NIVOO Opleidingen & Uitgeverij Tel: 0346 21 74 21 Email: info@nivoo.nl

Bestuursrechtelijke. Handhaving. NIVOO Opleidingen & Uitgeverij Tel: 0346 21 74 21 Email: info@nivoo.nl Bestuursrechtelijke Handhaving NIVOO Opleidingen & Uitgeverij Tel: 0346 21 74 21 Email: info@nivoo.nl Bestuursrechtelijke Handhaving Veel feiten binnen het domein Openbare Ruimte kunnen via het bestuursrecht

Nadere informatie

Technologie die werkt en vooruitgaat. ZF-Duodrive: de hydrostatische aandrijving

Technologie die werkt en vooruitgaat. ZF-Duodrive: de hydrostatische aandrijving Technologie die werkt en vooruitgaat. ZF-Duodrive: de hydrostatische aandrijving Tegenwoordig worden vrachtwagens niet enkel gebruikt om van A naar B te rijden, maar ook om werkzaamheden op lage snelheid

Nadere informatie

tailor-made solutions

tailor-made solutions tailor-made solutions TailoR-made solutions Zoekt u een moderne presentatieruimte voor de directie? Overweegt u een auditorium in te richten in uw museum? Wilt u kosten besparen door uw beveiliging te

Nadere informatie

Whitepaper. Online samenwerken: meer transparantie en efficiency geeft accountant extra ruimte voor advies

Whitepaper. Online samenwerken: meer transparantie en efficiency geeft accountant extra ruimte voor advies Whitepaper Online samenwerken: meer transparantie en efficiency geeft accountant extra ruimte voor advies Een whitepaper van UNIT4 Accountancy 2013 Inleiding Accountantskantoren leveren vandaag de dag

Nadere informatie

Registratie Data Verslaglegging

Registratie Data Verslaglegging Registratie Data Verslaglegging Registratie Controleren en corrigeren Carerix helpt organisaties in het proces van recruitment en detachering. De applicatie voorziet op een eenvoudige wijze in de registratie

Nadere informatie

E X C E L L E N T A C H T E R D E S C H E R M E N!

E X C E L L E N T A C H T E R D E S C H E R M E N! L I A D E L E C T R O N I C S E X C E L L E N T A C H T E R D E S C H E R M E N! Co-maker op de vierkante micrometer Computers, klimaatregelingen, toegangbeheersystemen, meet- en regelinstrumenten, auto

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale.

Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. 1 Geachte heer/mevrouw Graag maak wij van de gelegenheid gebruik om u op de hoogte te brengen van de recente ervaringen en ontwikkelingen bij De Regiecentrale. Bij verschillende gemeenten en instellingen

Nadere informatie

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN

CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN CONSTANT ONDERHANDEN WERK ZORGT VOOR STABIELE DOORLOOPTIJDEN Klanten verwachten tegenwoordig een grotere leverbetrouwbaarheid, tegen lagere kosten, met betere kwaliteit en dat allemaal tegelijk. Diegenen

Nadere informatie

Centrale label management systemen

Centrale label management systemen Centrale label management systemen Data-driven versus layout-driven label management Datum: 03-november-2010 Auteur: Jack de Hamer M.Sc. Versie: 2.1 Status: Final Pagina 1 van 7 Introductie Simpel gezegd

Nadere informatie

EW1085R3 MICRO USB Bluetooth Ontvanger

EW1085R3 MICRO USB Bluetooth Ontvanger EW1085R3 MICRO USB Bluetooth Ontvanger 2 NEDERLANDS EW1085R3 MICRO USB Bluetooth Ontvanger Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Functies en kenmerken... 2 1.2 Inhoud van de verpakking... 2 2.0 De EW1085

Nadere informatie

Webversie Afmelden nieuwsbrief

Webversie Afmelden nieuwsbrief Page 1 of 5 Webversie Afmelden nieuwsbrief Inhoud: Meting april 2016 Vernieuwde website Eindrapport 2015 Aan het woord: Anouk Roberts en Martijn Tijburg van Flycatcher Meting april 2016 Op dinsdag 12 april

Nadere informatie

Whitepaper Mailtomarket

Whitepaper Mailtomarket Whitepaper Mailtomarket Inleiding Ik heb al een digitale nieuwsbrief moet ik dit lezen? Als u uw relaties directer en specifieker wilt benaderen met informatie die bij hen past, dan is e-mailmarketing

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Multilayers; techniek en valkuilen van de stack-up!

Multilayers; techniek en valkuilen van de stack-up! Multilayers; techniek en valkuilen van de stack-up! In deze presentatie Beknopte introductie V-PS Trends Basismaterialen in multilayer De opbouw Aandachtspunten V-PS: uw PCB specialist voor de professionele

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A (pilot) tijdvak 1 woensdag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde A (pilot) tijdvak 1 woensdag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2011 tijdvak 1 woensdag 25 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A (pilot) Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.. Dit examen bestaat uit 21 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 80 punten te behalen.

Nadere informatie

enabling your ambition

enabling your ambition Ctac: enabling your ambition Ambities helpen realiseren Als ondernemer of organisatie heeft u plannen voor de toekomst: groeien, een nog efficiënter bedrijfsvoering realiseren of nieuwe producten of diensten

Nadere informatie

Beurstips. Naar de beurs?

Beurstips. Naar de beurs? Beurstips 1 Naar de beurs? 2 NL EXPO, laat zien wie U bent! Hollandse nuchterheid & creativiteit in combinatie met jarenlange ervaring in presentatieoplossingen. Met een frisse blik helpen wij u uw bedrijf

Nadere informatie

Junior Technisch Specialist Werktuigbouwkunde Functieomschrijving Hoofdtaken

Junior Technisch Specialist Werktuigbouwkunde Functieomschrijving Hoofdtaken VACATURE INFORMATIE Junior Technisch Specialist Werktuigbouwkunde Alfen (gevestigd in Almere) levert al meer dan 75 jaar producten en diensten voor de distributie van elektrische energie zoals transformatorstations,

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Minder logistieke zorgen én efficiëntere zorg

Minder logistieke zorgen én efficiëntere zorg Minder logistieke zorgen én efficiëntere zorg De logistieke scan van CB ontdekt het verbeterpotentieel van uw goederenlogistiek Een efficiëntere logistiek levert (soms onverwacht) belangrijke bijdragen

Nadere informatie

INHOUD. IQ LEADS Adres: Curieweg 8E Postcode: 2408 BZ Plaats: ALPHEN AAN DEN RIJN Telefoon: (0172) 421411 Email: info@iq-leads.

INHOUD. IQ LEADS Adres: Curieweg 8E Postcode: 2408 BZ Plaats: ALPHEN AAN DEN RIJN Telefoon: (0172) 421411 Email: info@iq-leads. INHOUD INLEIDING... 3 TIP 1: DOELGROEPOVERZICHT... 4 TIP 2: WAAR KOMEN UW BEZOEKERS BINNEN?... 5 TIP 3: HOE KOMEN BEZOEKERS BINNEN?... 8 TIP 4: FILTERS... 9 TIP 5: GOAL TRACKING... 10 TIP 6: INTELLIGENCE

Nadere informatie

Breng uw zorgdeclaraties op koers

Breng uw zorgdeclaraties op koers Breng uw zorgdeclaraties op koers It s not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent, but the one most responsive to change (Charles Darwin) Onzekere tijden Zorginstellingen

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012. PLM in de keten Overzicht en status project

Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012. PLM in de keten Overzicht en status project Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012 PLM in de keten Overzicht en status project Agenda 1. Achtergrond 2. Problematiek 3. Het project 4. Aanpak 5. De pilots 6. Conclusies 7. Actuele status 8. Vragen

Nadere informatie

Managementinformatiesysteem

Managementinformatiesysteem Managementinformatiesysteem (aanvulling bij hele boek) Het opzetten van een managementinformatiesysteem Wanneer je een werkstuk moet maken, bijvoorbeeld over de houding van de Nederlanders ten opzichte

Nadere informatie

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg REGIE Informatie over Regie, dé app voor de zorg INHOUDS OPGAVE 03 04 05 06 09 10 11 12 Waarom de zorgapp Regie? Wat is Regie? De meerwaarde van Regie Wie gebruiken Regie? Voordelen van Regie Technische

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

EM4590 Universele WiFi-repeater met WPS

EM4590 Universele WiFi-repeater met WPS EM4590 Universele WiFi-repeater met WPS 2 NEDERLANDS EM4590 Universele WiFi-repeater met WPS Inhoudsopgave 1.0 Introductie... 2 1.1 Inhoud van de verpakking... 2 2.0 Waar plaats je de EM4590 WiFi-repeater

Nadere informatie

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven

Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Slim verduurzamen gemeente gebouwen Eindhoven Duurzaamheid loont! De vraag naar duurzaamheid in de bouwwereld én in het eigen huis is voor uw opdrachtgevers van steeds grotere betekenis. Met duurzame producten

Nadere informatie

24/7. VLT Drives Service Meer dan verwacht. DrivePro. www.danfoss.be/drives/nl. Stand-by u MAKING MODERN LIVING POSSIBLE

24/7. VLT Drives Service Meer dan verwacht. DrivePro. www.danfoss.be/drives/nl. Stand-by u MAKING MODERN LIVING POSSIBLE MAKING MODERN LIVING POSSIBLE VLT Drives Service Meer dan verwacht 24/7 Stand-by u Buiten de kantooruren, 24u per dag, 7 dagen per week, staan wij telefonisch ter beschikking om op uw vragen te antwoorden

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Advies en projectmanagement Industriële automatisering. Palaemon. Diensten en referenties. Introductie van Palaemon Frans Kleisman

Advies en projectmanagement Industriële automatisering. Palaemon. Diensten en referenties. Introductie van Palaemon Frans Kleisman Palaemon Advies en projectmanagement Industriële automatisering Diensten en referenties Introductie van Palaemon Frans Kleisman Bedrijfsprofiel 30 jaar ervaring in diverse industriële productie-en procesbesturing.

Nadere informatie

WMS WISE voor food-retail

WMS WISE voor food-retail WMS WISE voor food-retail De moderne oplossing voor efficiënt magazijnbeheer Warehousemanagement met flexibiliteit als uitgangspunt WISE Minimalisatie van kosten, maximale productiviteit Als food-retailer

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik.

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiecontroller iungo Wat kost een wasbeurt? Of hoeveel energie verbruikt je vriezer? Energie is een belangrijke, maar vaak onzichtbare

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde A vwo 1999-II

Eindexamen wiskunde A vwo 1999-II Opgave 1 Wielrennen Bij wielrennen gaat het er meestal om in een zo kort mogelijke tijd een gegeven afstand af te leggen. Daarnaast kent men het wereld-uurrecord. Daarbij gaat het erom in precies één uur

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Professioneel beheer. Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen

Professioneel beheer. Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen Professioneel beheer Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen Onze visie op professioneel beheer Als een applicatie eenmaal ontwikkeld en in productie genomen is, dan draait

Nadere informatie

Samenbouwnunits van Fischer- Dat is een slimme keuze!

Samenbouwnunits van Fischer- Dat is een slimme keuze! Samenbouwnunits van Fischer- Dat is een slimme keuze! Met Fischer realiseert u in 3 eenvoudige stappen complete, gebruiksklare koelsystemen voor uw klanten. Succes, door een warme samenwerking binnen de

Nadere informatie

Web Order Entry: klantvriendelijke orderinvoer via beveiligd internetportal

Web Order Entry: klantvriendelijke orderinvoer via beveiligd internetportal Web Order Entry: klantvriendelijke orderinvoer via beveiligd internetportal Minder fouten en lagere werkdruk bij logistieke dienstverleners Klanten zelf hun orders laten invoeren waardoor ze de status

Nadere informatie

Actueel onderzoek van CarGarantie naar de spreiding van reparatiegevallen

Actueel onderzoek van CarGarantie naar de spreiding van reparatiegevallen PERSBERICHT Meer motorreparaties dan vorig jaar Actueel onderzoek van CarGarantie naar de spreiding van reparatiegevallen Brasschaat, 10/11/2015. CarGarantie, een van Europa s meest ervaren en toonaangevende

Nadere informatie

Landelijk Indicatie Protocol (LIP)

Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Handleiding Landelijk Indicatie Protocol programma pagina 1 of 18 Landelijk Indicatie Protocol (LIP) Welkom bij LIP Lip is ontstaan uit een toegevoegde module aan het kraamzorg administratie pakket van

Nadere informatie

Service & Onderhoud. Een USP

Service & Onderhoud. Een USP Service & Onderhoud Een USP Waar gaat het om? Service en onderhoud is een unique selling point, dat is maar al te waar. Het is een toegevoegde waarde die vaak bepalend is voor keuzes die worden gemaakt

Nadere informatie

TECHNI SHOW MEDIAKIT 2010

TECHNI SHOW MEDIAKIT 2010 Een aantrekkende markt...of niet. Wij staan voor u klaar! Hans Koopmans Martijn Min Fientje Köster Harry Steunenberg Thomas Baggelaar Sylvia Blok Gerrit Mollema TECHNI SHOW MEDIAKIT 2010 Stelt u zich eens

Nadere informatie

Live data, 24/7/365. Pharma & Healthcare

Live data, 24/7/365. Pharma & Healthcare 1 Live data, 24/7/365 Pharma & Healthcare 2 Dyzle Pharma & Healthcare Index 04 06 Vision Control Met behulp van DyzleLiveWare krijgt u meer inzicht in kritische processen die bepalend zijn voor de kwaliteit

Nadere informatie

TEKLYNX LABEL ARCHIVE. Beveiliging, Tracering en Controle van uw label printproces was nog nooit zo eenvoudig!

TEKLYNX LABEL ARCHIVE. Beveiliging, Tracering en Controle van uw label printproces was nog nooit zo eenvoudig! TEKLYNX LABEL ARCHIVE BEVEILIGING TRACERING INTEROPERABILITEIT Beveiliging, Tracering en Controle van uw label printproces was nog nooit zo eenvoudig! TEKLYNX' LABEL ARCHIVE is de laatste toevoeging aan

Nadere informatie

Drinkwater wij voegen er iets aan toe

Drinkwater wij voegen er iets aan toe Drinkwater wij voegen er iets aan toe Samen met u... Drinkwater is van levensbelang voor de maatschappij. Als de drinkwatervoorziening wegvalt, komt ons dagelijks leven vrijwel tot stilstand. Als drinkwaterbedrijf

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op vastgoedregistratie WOZ en lokale heffingen

Een nieuwe kijk op vastgoedregistratie WOZ en lokale heffingen Een nieuwe kijk op vastgoedregistratie WOZ en lokale heffingen 2 TAX Onze organisatie is inmiddels een decennium geleden begonnen met het ontwikkelen van geautomatiseerde hulpmiddelen in het kader van

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDS Technische Industrie

Kracht door samenwerking. VDS Technische Industrie Kracht door samenwerking VDS Technische Industrie VDS Technische Industrie VDS TECHNISCHE INDUSTRIE COMBINEERT SNIJ- EN BUIG- C.Q. TREKBEWERKINGEN IN ÉÉN GEREEDSCHAP EN KAN OOK EXTRA DELEN ZOALS NUTS OF

Nadere informatie