Etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg"

Transcriptie

1 Public Health Etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg Majda Lamkaddem, Anouk van der Straten, Marie-Louise Essink-Bot, Manon van Eijsden en Tanja Vrijkotte Doel Opzet Methode Resultaten Conclusie Onderzoeken wat de etnische verschillen zijn in het gebruik van professionele kraamzorg en wat de factoren zijn die deze verschillen kunnen verklaren. Daarnaast is het effect van kraamzorg op risicogedrag in de omgang met de zuigeling onderzocht. Vragenlijstonderzoek. Met vragenlijstgegevens van 3967 moeders uit de Amsterdam born children and their development (ABCD)-studie (inclusie in ) onderzochten wij de verklarende rol van etniciteit, leeftijd, sociaal-economische status, beheersing van het Nederlands, pariteit, woonsituatie en plaats van bevalling voor het gebruik van professionele kraamzorg en het effect van kraamzorg op risicogedrag ten aanzien van roken in huis, slaapgedrag, voeding en omgaan met huilen. Moeders van niet-westerse herkomst maakten minder gebruik van professionele kraamzorg (Ghanese: 70%; Turkse: 75%; Marokkaanse: 79%; Surinaamse: 81%; Antilliaanse: 85%) dan autochtone moeders (95%). Een hogere opleiding, een betere beheersing van het Nederlands, het hebben van betaald werk en een thuisbevalling hingen samen met het vaker gebruiken van professionele kraamzorg. Deze factoren verklaarden de etnische verschillen voor een deel. Moeders die professionele kraamzorg gebruikten gaven vaker borstvoeding, vaker vitamine K en er werd minder vaak gerookt in huis. Het beschermende effect van kraamzorg was bij niet-westerse groepen sterker dan bij autochtone moeders. Moeders van niet-westerse herkomst maken minder gebruik van professionele kraamzorg. Aangezien kraamzorg resulteert in minder risicovol gedrag, met name bij moeders van niet-westerse herkomst, zou de toegankelijkheid van professionele kraamzorg juist bij deze groepen verbeterd moeten worden. Professionele kraamzorg is een belangrijk onderdeel van de perinatale zorg in het Nederlandse zorgstelsel. Het is de veelgebruikte, professionele vorm van zorg aan moeder en kind na de bevalling in de thuissituatie. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakte ongeveer 95% van de moeders hier gebruik van in 2010 en De kraamverzorgende heeft naast verzorgende en basishuishoudelijke taken in het kader van de zorg aan moeder en kind, ook een belangrijke functie in het geven van voorlichting en advies ten aanzien van de gezondheid van de pasgeborene en de moeder. Een deel van deze voorlichting richt zich op de preventie van risicogedrag in het omgaan met de zuigeling. Academisch Medisch Centrum, afd. Sociale Geneeskunde, Amsterdam. Dr. M. Lamkaddem, socioloog; drs. A. van der Straten, student geneeskunde; prof.dr. M.L. Essink-Bot, arts maatschappij en gezondheid; dr. T. Vrijkotte, epidemioloog. GGD Amsterdam, cluster Epidemiologie & Gezondheidsbevordering, Amsterdam. Dr. M. van Eijsden, epidemioloog. Contactpersoon: dr. M. Lamkaddem Gebruik van kraamzorg door allochtone moeders Het gebruik van professionele kraamzorg hangt samen met de etnische herkomst van de moeder. Volgens het CBS maakte 89% van de moeders van niet-westerse herkomst gebruik van kraamzorg. Deze moeders nemen ook minder uren professionele kraamzorg af: 29,0 uur ten opzichte van 41,9 uur onder autochtone moeders. Een eerder onderzoek, uit 2002, liet al zien dat allochtone vrouwen minder vaak kraamzorg aanvroegen. 2 Beide studies maakten echter geen onderscheid tussen de verschillende etnische groepen. Een onderzoek uit 1999, NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718 1

2 gebaseerd op kleine aantallen, liet zien dat 50% van de Marokkaanse en Turkse moeders gebruikmaakte van kraamzorg. 3 Over Surinaamse, Antilliaanse en Ghanese vrouwen zijn over dit onderwerp nog geen cijfers bekend. Waarom moeders van allochtone herkomst minder vaak gebruikmaken van professionele kraamzorg is niet bekend. Onderzoek laat zien dat zwangere vrouwen van niet-westerse herkomst laat instromen in de verloskundige zorg. 4,5 Factoren als een lager opleidingsniveau, multipariteit, jongere leeftijd, en het niet hebben van betaald werk dragen bij aan deze etnische verschillen. 4,5 Of deze en andere sociaal-demografische en culturele factoren een rol spelen bij etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg is tot nu toe onbekend. Meer inzicht in de reden waarom allochtone vrouwen minder gebruikmaken van kraamzorg is belangrijk, omdat professionele kraamzorg een spilfunctie heeft in de voorlichting aan de moeder over veilig gedrag in het omgaan met de pasgeborene. Nederlandse studies hebben aangetoond dat risicogedrag in de omgang met de zuigeling vaker voorkomt bij vrouwen van niet-westerse herkomst. Zuigelingen worden door deze moeders vaker op hun buik, onder een warm dekbed of met een hoofdkussen te slapen gelegd. 6 In Turkse gezinnen wordt vaker in het bijzijn van de zuigeling in huis gerookt. 7,8 Preventie van risicogedrag is een van de belangrijkste taken van kraamzorg, 9 maar tot nu toe ontbreekt onderzoek naar de effectiviteit hiervan op deze specifieke gedragingen bij moeders van niet-westerse herkomst. 10 In deze studie geven we antwoord op de volgende onderzoeksvragen: (a) Zijn er verschillen tussen etnische groepen in het gebruik van professionele kraamzorg?; (b) Welke factoren verklaren mogelijke etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg?; en (c) Is het gebruiken van professionele kraamzorg gerelateerd aan minder risicogedrag in het omgaan met de zuigeling? Methode Dataverzameling Voor dit onderzoek werd gebruikgemaakt van de gegevens uit de Amsterdam born children and their development (ABCD)-studie. 11 Dit is een grootschalig en langlopend onderzoek naar de relatie tussen leefgewoonten van zwangere vrouwen en de gezondheid van hun kinderen met verschillende etnische achtergronden in Amsterdam. In de periode januari 2003-maart 2004 werden zwangere vrouwen in Amsterdam benaderd voor deelname na de eerste prenatale screening door de verloskundige zorgverlener; 8266 van deze vrouwen vulden de Vragenlijst zwangerschap in (respons: 67%). 3 maanden na de bevalling ontvingen de vrouwen de Vragenlijst zuigeling. Deze werd door 5218 vrouwen ingevuld. Om de participatie van vrouwen van niet-westerse herkomst te stimuleren waren extra inspanningen gedaan, zoals het vertalen van de vragenlijsten in het Engels, Turks en Arabisch, en het inzetten van voorlichters eigen taal en cultuur (VETC-ers). 4,11 Voor deze studie maakten wij gebruik van de gegevens van respondenten van Nederlandse, Turkse, Marokkaanse, Surinaamse, Antilliaanse en Ghanese herkomst die zowel de Vragenlijst zwangerschap als de Vragenlijst zuigeling hadden ingevuld (n = 3967). Metingen Gebruik van professionele kraamzorg Het gebruik van professionele kraamzorg ( ja of nee ) werd verkregen uit de Vragenlijst zuigeling. Etnische herkomst Etnische herkomst baseerden wij op de definitie van het CBS, die zowel de eerste als tweede generatie includeert. 12 Sociaal-demografische kenmerken Informatie over de leeftijd van de moeder bij het invullen van de Vragenlijst zwangerschap, haar werksituatie ( werk of geen werk vóór de zwangerschap), aantal jaren onderwijs na de basisschool, beheersing van de Nederlandse taal (gedichotomiseerd in redelijk of goed vs. matig of slecht ) en thuissituatie (partner in huis: ja of nee ) werd verkregen uit de Vragenlijst zwangerschap. Bevallingsinformatie Gegevens over pariteit (primi- of multipara) werden verkregen uit het screeningsformulier van de verloskundige zorgverlener. De plaats van de bevalling (thuis of in een ziekenhuis) was afkomstig uit de Vragenlijst zuigeling. Risicogedrag 5 vormen van risicogedrag in de omgang met de zuigeling werden uitgevraagd: (a) slaapgedrag van de zuigeling: slapen onder een warm dekbed, met een hoofdkussen, in buikligging of bij de ouders in bed; (b) omgaan met huilen: tik geven, hand of doek op de mond houden of schudden van de baby; (c) roken in huis; (d) het niet geven van borstvoeding; en (e) het niet geven van vitamine K aan een zuigeling die borstvoeding krijgt. Dit zijn vormen van risicogedrag waarvan bekend is dat de kraamverzorgende hierover voorlichting geeft. 7 De antwoordcategorieën werden gedichotomiseerd in ja of nee. Analyses Etnische verschillen in kraamzorg De etnische verschillen in het gebruik van professionele kraamzorg toetsten wij met een χ 2 -toets. Om inzicht te krijgen in de verklarende rol van de determinanten gebruikten wij stapsgewijze multivariate logistische-regressiemodellen. In de eerste stap (model 0) keken wij ongecorrigeerd naar het verband tussen etnische herkomst en het gebruik van professionele kraamzorg. In stap 2 (model 1) werd leeftijd van de moeder toegevoegd en in stap 3 (model 2) de overige sociaal-demografische kenmerken, namelijk werksituatie, 2 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718

3 aantal jaar onderwijs en beheersing van de Nederlandse taal. In de laatste stap (model 3) voegden we de informatie over de bevalling en de thuissituatie toe, dus de plaats van bevalling, pariteit en of de partner in huis woonde. Kraamzorg en risicogedrag Voor elke vorm van risicogedrag werd een aparte logistische-regressieanalyse uitgevoerd, waarin wij corrigeerden voor sociaal-demografische kenmerken. De interactie tussen etnische herkomst en het gebruik van kraamzorg namen we daarin mee, om na te gaan of de relatie daartussen anders was voor moeders van Nederlandse afkomst in vergelijking met moeders van niet-westerse herkomst. Hiervoor werden interactietermen aangemaakt en toegevoegd aan het model: etnische herkomst (Nederlands vs. niet-westers) * gebruik van kraamzorg (ja vs. nee). Omdat het aantal respondenten per etnische groep te klein was, werd voor deze analyses onderscheid gemaakt tussen moeders van nietwesterse herkomst tegenover Nederlandse moeders. Alle analyses werden uitgevoerd met de software SPSS Resultaten Etnische herkomst en kraamzorg Tabel 1 laat zien dat Nederlandse vrouwen het meest gebruikmaakten van professionele kraamzorg (95%), gevolgd door Antilliaanse (85%), Surinaamse (81%), Marokkaanse (79%), Turkse (75%), en Ghanese vrouwen (70%). De associatie tussen etnische afkomst en gebruik van professionele kraamzorg was statistisch significant (p < 0,05, χ 2 -toets). Verklarende factoren De multivariate analyses lieten zien dat de etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg nauwelijks veranderden door toevoeging van leeftijd (model 1) aan het baseline -model (model 0). Bij alle niet-westerse groepen bleven de oddsratio s (OR s) < 1,0 met Nederlandse moeders als referentie (tabel 2). Deze etnische verschillen werden kleiner na de toevoeging van taalvaardigheid, opleidingsniveau en het hebben van betaald werk (model 2). Het toevoegen van de informatie over de omstandigheden rond de bevalling resulteerde in verdere afname van de etnische verschillen, maar de verschillen bleven significant (model 3). De multivariate analyses lieten zien dat een aantal factoren onafhankelijk geassocieerd was het gebruik van kraamzorg. Vrouwen met een baan (OR: 1,6; 95%-BI: 1,2-2,1), een middelbaar tot hoog opleidingsniveau (OR: 1,5; 95%-BI: 1,3-1,8) en een redelijk tot goede Nederlandse taalbeheersing (OR: 2,1; 95%-BI: 1,2-3,3) maakten vaker gebruik van kraamzorg. Een ziekenhuisbevalling was TABEL 1 Kenmerken van moeders, gebruik van professionele kraamzorg en risicogedrag naar etnische herkomst van de moeder* kenmerk Nederlands Surinaams Antilliaans Turks Marokkaans Ghanees kenmerken van moeders n leeftijd in jaren; gemiddelde (SD) 32,2 (4,0) 29,4 (6,4) 29,8 (5,3) 26,3 (5,6) 27,0 (5,0) 30,0 (6,2) eerste generatie betaald werk laagopgeleiden; eerste zwangerschap partner in huis slechte Nederlandse taalbeheersing bevalling in ziekenhuis gebruik van kraamzorg professionele kraamzorg; risicogedrag risico in slaapgedrag risico omgaan met huilen geen borstvoeding geen vitamine K-suppletie bij borstvoeding roken in huis * Alle getallen zijn %, tenzij anders vermeld. 0-5 jaar onderwijs gevolgd na de basisschool. NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718 3

4 TABEL 2 Multivariate associaties tussen etnische herkomst van de moeder en het gebruik van professionele kraamzorg etnische herkomst van de moeder model voor multivariate logistische regressieanalyse; OR (95%-BI) model 0; OR (95%-BI)* model 1; OR (95%-BI) model 2; OR (95%-BI) model 3; OR (95%-BI) Nederlands Surinaams 0,22 (0,16-0,30) 0,22 (0,15-0,30) 0,30 (0,21-0,43) 0,35 (0,24-0,51) Antilliaans 0,30 (0,15-0,62) 0,30 (0,15-0,62) 0,37 (0,18-0,77) 0,38 (0,18-0,81) Turks 0,14 (0,10-0,21) 0,14 (0,10-0,21) 0,34 (0,21-0,54) 0,36 (0,22-0,58) Marokkaans 0,19 (0,13-0,27) 0,19 (0,13-0,28) 0,39 (0,25-0,60) 0,40 (0,26-0,63) Ghanees 0,12 (0,07-0,21) 0,12 (0,07-0,21) 0,30 (0,16-0,58) 0,40 (0,20-0,78) OR = oddsratio. * Model 0 is niet gecorrigeerd. Model 1 is model 0 gecorrigeerd voor leeftijd van de moeder. Model 2 is model 1 gecorrigeerd voor taalvaardigheid, onderwijsniveau en betaald werk van de moeder. Model 3 is model 2 gecorrigeerd voor bevallen in het ziekenhuis, de aanwezigheid van de partner thuis en de pariteit. Moeders van Nederlandse herkomst vormden de referentiegroep. geassocieerd met minder gebruik van professionele kraamzorg (OR: 0,3; 95%-BI: 0,2-0,5). Leeftijd, pariteit en de aanwezigheid van een partner in huis hadden geen invloed op kraamzorggebruik (model 3, niet in tabel 2). Etnische herkomst en risicogedrag Tabel 1 toont de etnische verschillen in zelfgerapporteerd risicogedrag. Het grootste verschil tussen de etnische groepen betrof het risico in slaapgewoontes. Van de Nederlandse moeders rapporteerde 18% dit onveilige gedrag, tegen 70% van de Turkse moeders en 68% van de Ghanese moeders. Onder de Marokkaanse en Antilliaanse moeders was dit percentage lager (respectievelijk 50 en 48%), maar nog steeds aanzienlijk. Kraamzorg en risicogedrag Voor 3 van de 5 vormen van risicogedrag was het gebruiken van kraamzorg een beschermende factor (tabel 3). Vrouwen die gebruikmaakten van professionele kraamzorg gaven vaker borstvoeding, gaven vaker vitamine K bij de borstvoeding en bij hen werd er in huis minder vaak gerookt dan bij vrouwen die geen kraamzorg hadden. Interactieanalyses lieten zien dat kraamzorggebruik meer geassocieerd was met het geven van vitamine K bij TABEL 3 Multivariate associaties tussen het gebruik van professionele kraamzorg en risicogedrag professionele kraamzorg aanwezigheid van risicofactor* risicovol slaapgedrag; OR (95-BI) risicovol omgaan met huilen; OR (95-BI) geen borstvoeding; OR (95-BI) geen vitamine K-suppletie bij borstvoeding; OR (95-BI) roken in huis; OR (95-BI) nee ja 0,93 (0,70-1,22) 0,86 (0,45-1,67) 0,40 (0,27-0,59) 0,47 (0,33-0,66) 0,70 (0,50-0,99) OR = oddsratio. * Gecorrigeerd voor etnische herkomst, leeftijd van de zwangere, taalbeheersing, opleiding en betaald werk door de zwangere. Significante resultaten zijn in rood weergegeven. Moeders die geen gebruikmaakten van professionele kraamzorg vormden de referentiegroep. 4 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718

5 Nederlandse moeders vergeleken met moeders van nietwesterse herkomst, hoewel dit verschil net niet significant was (p-waarde van de interactie: 0,068; tabel 4). Daarnaast was kraamzorg gerelateerd aan minder risicovol slaapgedrag van zuigelingen bij moeders van nietwesterse herkomst dan bij Nederlandse moeders. Bij Nederlandse moeders was kraamzorg hiermee niet geassocieerd. Ook voor de 3 andere vormen van risicogedrag was er geen significante interactie tussen het gebruik van kraamzorg en etnische herkomst. Dit betekent dat de associatie tussen kraamzorg en het geven van borstvoeding, het omgaan met huilen en het roken in huis niet anders was voor Nederlandse moeders dan voor moeders van niet-westerse herkomst. TABEL 4 Univariate en multivariate associaties tussen vormen van risicogedrag en het gebruik van professionele kraamzorg, gestratificeerd naar etnische herkomst van de moeder* risicofactor moeders die aanwezigheid van de risicofactor rapporteren; % absolute OR (95%-BI) gecorrigeerde OR (95%-BI) p-waarde voor de interactie risicovol slaapgedrag 0,025 Nederlandse moeders zonder kraamzorg 15,3 Nederlandse moeders met kraamzorg 18,3 1,24 (0,77-1,99) 1,37 (0,85-2,21) niet-westerse moeders zonder kraamzorg 70,8 niet-westerse moeders met kraamzorg 58,0 0,57 (0,40-0,81) 0,70 (0,49-1,02) risicovol omgaan met huilen 0,599 Nederlandse moeders zonder kraamzorg 1,4 Nederlandse moeders met kraamzorg 1,8 1,24 (0,30-5,13) 1,17 (0,28-4,89) niet-westerse moeders zonder kraamzorg 5,9 niet-westerse moeders met kraamzorg 3,8 0,64 (0,31-1,31) 0,80 (0,37-1,70) geen borstvoeding geven 0,998 Nederlandse moeders zonder kraamzorg 17,3 Nederlandse moeders met kraamzorg 7,4 0,38 (0,24-0,61) 0,44 (0,27-0,71) niet-westerse moeders zonder kraamzorg 11,2 niet-westerse moeders met kraamzorg 3,9 0,33 (0,18-0,59) 0,34 (0,18-0,64) geen vitamine K-suppletie bij borstvoeding 0,068 Nederlandse moeders zonder kraamzorg 21,7 Nederlandse moeders met kraamzorg 8,0 0,31 (0,20-0,50) 0,35 (0,22-0,56) niet-westerse moeders zonder kraamzorg 19,2 niet-westerse moeders met kraamzorg 12,0 0,58 (0,37-0,90) 0,59 (0,37-0,94) roken in huis 0,978 Nederlandse moeders zonder kraamzorg 11,5 Nederlandse moeders met kraamzorg 7,3 0,61 (0,35-1,04) 0,75 (0,43-1,31) niet-westerse moeders zonder kraamzorg 23,4 niet-westerse moeders met kraamzorg 15,9 0,62 (0,42-0,92) 0,64 (0,42-0,96) OR = oddsratio. * Niet-westerse moeders zijn van Marokkaanse, Turkse, Surinaamse, Antilliaanse of Ghanese herkomst. OR voor de aanwezigheid van de risicofactor bij moeders die wel kraamzorg hadden ten opzichte van moeders die geen kraamzorg hadden. Significante resultaten zijn in rood weergegeven. Gecorrigeerd voor leeftijd van de moeder, taalbeheersing, opleiding en betaald werk van de moeder. P-waarde voor het verschil in gecorrigeerde OR s. NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718 5

6 Beschouwing Leerpunten Moeders van niet-westerse afkomst maken minder gebruik van professionele kraamzorg dan Nederlandse moeders. Moeders van Turkse en Ghanese afkomst gebruiken professionele kraamzorg het minst. Het gebruik van professionele kraamzorg is gerelateerd aan minder risicogedrag in de omgang met pasgeborenen; dit effect is nog groter voor moeders van niet-westerse afkomst. Dit onderzoek laat zien dat moeders van niet-westerse herkomst minder gebruikmaken van professionele kraamzorg dan autochtone moeders. Dit verschil wordt slechts voor een deel verklaard door sociaal-demografische en bevallings-gerelateerde kenmerken. Verder vonden wij een samenhang tussen het minder gebruiken van professionele kraamzorg en het vaker vertonen van risicogedrag in de omgang met de zuigeling. In de totale groep betrof dit risicogedrag de voeding en het roken in huis; specifiek bij moeders van niet-westerse herkomst betrof dit ook meer risicovol slaapgedrag van zuigelingen. Dit onderzoek bevestigt de schaarse bevindingen over het minder gebruiken van professionele kraamzorg door vrouwen van niet-westerse herkomst in Nederland. 1-3 Het verschil met de Nederlandse moeders werd deels verklaard door taalvaardigheid, een hoger opleidingsniveau en het hebben van een betaalde baan. Gezins- en bevallings-gerelateerde informatie verklaarde de verschillen verder, maar in mindere mate. In het algemeen waren Nederlandse taalbeheersing en het thuis bevallen het sterkst gerelateerd aan het hebben van professionele kraamzorg. Eerder onderzoek heeft pariteit als een belangrijke factor aangeduid. 3 Uit onze resultaten bleek echter dat pariteit niet samenhing met het meer gebruiken van professionele kraamzorg. Rol van verzekering De jaren waarin onze onderzoeksgegevens verzameld werden vielen vóór de invoering van de Zorgverzekeringswet, dus het oude Nederlandse zorgstelsel was nog van toepassing. De vergoeding van kraamzorg was toen voor particulier verzekerden ruimer dan voor ziekenfondsverzekerden. Moeders van niet-westerse herkomst waren over het algemeen minder hoog opgeleid en hadden minder vaak een betaalde baan, waardoor hun jaarinkomen mogelijk lager was en ze waarschijnlijk vaker via het ziekenfonds verzekerd waren. Dit verschil in de financiële toegankelijkheid van kraamzorg kan in onze onderzoekspopulatie een rol hebben gespeeld. Mogelijk verklaart dit deels waarom het gebruik van kraamzorg onder moeders van niet-westerse herkomst lager was. Informatie over de zorgverzekering was echter niet beschikbaar binnen ons onderzoek. Wel hebben we zo veel mogelijk rekening gehouden met sociaaleconomische verschillen. Onder de huidige Zorgverzekeringswet (2006) en binnen de basisverzekering is het aantal uren kraamzorg beperkter geworden. Ook geldt voor professionele kraamzorg een eigen bijdrage. Dit kan ertoe hebben geleid dat er minder gebruikgemaakt wordt van kraamzorg, in het bijzonder onder groepen met een lage sociaal-economische status. Wij verwachten echter niet dat deze veranderingen grote invloed zullen hebben op de door ons gevonden etnische verschillen, omdat we in onze analyses rekening hebben gehouden met sociaal-economische verschillen. Interpretatie van resultaten Onze bevindingen wijzen in de richting van een positief effect van professionele kraamzorg op voeding, slaapgedrag en roken in huis. Wel moeten we voorzichtig omgaan met deze bevinding. Het verband zou een gevolg kunnen zijn van selectie. Moeders die uit zichzelf veilig gedrag vertonen in de omgang met de zuigeling, gebruiken ook vaker professionele kraamzorg, omdat professionele kraamzorg als een vorm van veilig gedrag in de omgang met de zuigeling kan worden gezien. Door sociaal-demografische factoren, taalbeheersing en leeftijd mee te nemen in onze analyses hebben we hiervoor geprobeerd te corrigeren. Onze resultaten laten een mogelijk gedifferentieerd effect van kraamzorg zien tussen Nederlandse moeders en moeders van niet-westerse herkomst. De analyses konden niet zoals we gehoopt hadden per groep uitgevoerd worden, omdat de aantallen te klein waren om statistisch significante resultaten te kunnen vinden (de power van de analyses was te laag). Meer onderzoek is nodig om te kunnen vaststellen of een gedifferentieerde aanpak leidt tot meer gebruik van kraamzorg en verdere afname van risicogedrag. Een sterk punt van deze studie is het grote aantal respondenten. Door de aandacht voor etnische verschillen in de opzet van de Amsterdam born children and their development (ABCD)-studie konden we voor het eerst getallen laten zien van Surinaamse, Antilliaanse en Ghanese vrouwen. De aantallen waren echter niet groot genoeg voor multivariate analyses per etnische groep. Daarnaast waren onze gegevens gebaseerd op zelfrapportage. Vooral wat betreft risicogedrag zou dit tot sociaalwenselijke antwoorden en hierdoor tot onderrapportage van 6 NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718

7 risicogedrag kunnen leiden. Vrouwen die professionele kraamzorg hebben gebruikt, zouden zich bovendien bewuster kunnen zijn van de norm over veilig gedrag, waardoor zij vaker sociaalwenselijk antwoorden. Ook dit kan onze resultaten hebben beïnvloed. Verder zou de lagere respons onder de niet-westerse groepen in theorie voor een selectie kunnen zorgen, zoals beschreven is in een ander onderzoek dat zich op dezelfde data baseert. 4 Om de potentiële selectie van alleen hoger opgeleide allochtone vrouwen te voorkomen, zijn veel inspanningen gedaan. Zo werden vragenlijsten vertaald en werden voorlichters eigen taal en cultuur (VETC-ers) ingezet. Daardoor is selectiebias tot een minimum beperkt. De multivariate analyses over de determinanten van het gebruik van kraamzorg, en van het effect van kraamzorg op risicogedrag zouden hierdoor niet beïnvloed zijn. De data werden verzameld in een sterk stedelijke omgeving. De resultaten zijn daardoor mogelijk wel generaliseerbaar naar andere grote steden in Nederland, maar mogelijk niet naar minder verstedelijkte gebieden. Verder onderzoek zou zich moeten richten op de motivatie om geen professionele kraamzorg te nemen en op mogelijke alternatieven zoals informele kraamzorg. Meer informatie hierover kan handvatten bieden om enerzijds de kraamzorg toegankelijker te maken voor alle etnische groepen en anderzijds de informele kraamzorg te ondersteunen en te voorzien van gezondheidsvoorlichting voor moeder en kind. Conclusie Ghanese en Turkse vrouwen maken het minst gebruik van professionele kraamzorg, Nederlandse vrouwen het meest. Redenen voor deze verschillen zijn taalvaardigheid, opleidingsniveau, werksituatie van de moeder en de plaats van de bevalling. Ook na correctie hiervoor bleef het verschil tussen Nederlandse en niet-westerse vrouwen bestaan. Verkleining van deze etnische verschillen is belangrijk omdat het gebruik van professionele kraamzorg een positieve relatie heeft met een verlaagd risicogedrag in het omgaan met de zuigeling, met name op de risicofactoren voeding en roken in huis. Verdere analyse van deze etnische verschillen in het gebruik van kraamzorg kan handvatten bieden om de toegankelijkheid van professionele kraamzorg te verbeteren of om informele kraamzorg te ondersteunen, met het oog op de gezondheid van moeder en kind. Dit artikel maakt deel uit van een serie artikelen in het NTvG over public health. Belangenconflict en financiële ondersteuning: ICMJE-formulieren zijn online beschikbaar bij dit artikel. Aanvaard op 4 juli 2014 Citeer als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:A7718 > Kijk ook op Literatuur 1 Houben-van Herten M. Allochtone moeders maken inhaalslag in gebruik van kraamzorg. CBS Webmagazine 8 januari Korfker DG, Herschderfer KC, de Boer JB, Buitendijk SE. Kraamzorg in Nederland: een landelijk onderzoek. Eindrapportage Kraamzorg voor allochtonen; een onderzoek naar kraamzorg bij Turkse en Marokkaanse vrouwen. Leiden: TNO; El Fakiri F, Kulu Glasgow I, Weide MG, Foets, M. Kraamzorg in allochtone gezinnen. Maarssen: Elsevier; Alderliesten ME, Vrijkotte TG, van der Wal MF, Bonsel GJ. Late start of antenatal care among ethnic minorities in a large cohort of pregnant women. BJOG. 2007;114: Choté AA, Koopmans GT, Redekop WK, et al. Explaining ethnic differences in late antenatal care entry by predisposing, enabling and need factors in The Netherlands. The Generation R Study. Matern Child Health J. 2011;15: Van der Wal MF, De Jonge GA, Pauw-Plomp H. Etnische afkomst en voor wiegendood relevante verzorgingsfactoren. Ned Tijdschr Geneeskd. 1999;143: Waelput AJM, Achterberg PW. Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Kunst AE, Mackenbach JP, Lamkaddem M, Rademakers J, Devillé W. Overzicht en evaluatie van resultaten van wetenschappelijk onderzoek naar etnische verschillen in gezondheid, gezondheidsrisico s en zorggebruik in Nederland. Utrecht: NIVEL; Buurman M, Kanters H, Alblas C, Langerak D et al. Het beroepscompetentieprofiel kraamverzorgende t.b.v. de branche erkende opleiding tot kraamverzorgende. Den Haag: Stichting FAOT; Troe EJ, Raat H, Jaddoe VW, et al. Smoking during pregnancy in ethnic populations: the Generation R study. Nicotine Tob Res. 2008;10: Van Eijsden M, Vrijkotte T, Gemke R, Van der Wal M. Cohort profile: the Amsterdam Born Children and their Development (ABCD) study. Int J Epidemiol. 2011;40: Keij I. Standaarddefinitie allochtonen. Index. 2000;10:24-5. NED TIJDSCHR GENEESKD. 2014;158: A7718 7

Healthy Pregnancy 4-All 2 Kraamzorg onderzoek

Healthy Pregnancy 4-All 2 Kraamzorg onderzoek Healthy Pregnancy 4-All 2 Kraamzorg onderzoek Dag van de kraamzorg 08-09-2015 drs. J Lagendijk, arts-onderzoeker Inhoud Sociale geneeskunde Het onderzoek Healthy Pregnancy 4 All 1 & 2 Het kraamzorg project

Nadere informatie

Kernboodschap van de kraamzorg

Kernboodschap van de kraamzorg Kernboodschap van de kraamzorg Kernboodschap kraamzorg Kraamzorg is toegankelijke en noodzakelijke zorg. Het zorgt voor een veilige start, voor gezondere kinderen en moeders, richt zich op de zelfredzaamheid

Nadere informatie

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken

Leefstijl. 6.1 Inleiding. 6.2 Roken Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn

Zorggebruik. 5.1 Inleiding. 5.2 Contact eerste lijn Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP

ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP ROKEN TIJDENS DE ZWANGERSCHAP Percentages over de periode 2001-2015 In 2014 rookte naar schatting 27% van alle 20-40 jarige vrouwen in Nederland (Bron: Gezondheidsenqute/Leefstijlmonitor CBS i.s.m. RIVM

Nadere informatie

Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam

Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam Grootstedelijke perinatale gezondheid Aanvalsplan Perinatale Sterfte Rotterdam Eric A.P. Steegers, Verloskunde en Prenatale Geneeskunde, Erasmus MC, Rotterdam Rotterdam circa 9000 zwangeren per jaar 5000

Nadere informatie

CHAPTER 9. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 9. Nederlandse samenvatting CHAPTER 9 Nederlandse samenvatting Chapter 9 138 Nederlandse samenvatting Dit proefschrift beoogt bij te dragen aan de kennis over prenataal zorggebruik van zwangere vrouwen die eerstelijns verloskundige

Nadere informatie

ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING

ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING ALCOHOLGEBRUIK TIJDENS ZWANGERSCHAP EN BORSTVOEDING Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) drinkt van alle vrouwen van 25 tot 45 jaar in Nederland naar schatting 80% wel eens alcohol. Cijfers

Nadere informatie

(potentiële) belangenverstrengeling. Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld. Nee

(potentiële) belangenverstrengeling. Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld. Nee Disclosure belangen Marie-Louise Essink-Bot (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële)

Nadere informatie

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties

Samenvatting. Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting Vitamine D-tekort in een multi-etnische populatie; determinanten, prevalentie en consequenties Samenvatting 116 In de huid van het menselijk lichaam wordt, bij blootstelling aan zonlicht,

Nadere informatie

Lisa Tromp. Rectificatie bericht Het Parool. is de 1 ste winnaar van de ABCD-Kleurwedstrijd!

Lisa Tromp. Rectificatie bericht Het Parool. is de 1 ste winnaar van de ABCD-Kleurwedstrijd! NIEUWSBRIEF December 2008 KICK-OFF ABCD-STUDIE OP 3 NOVEMBER 2008: FASE 3 OFFICIEEL VAN START! De 3 e fase van de ABCD-studie is maandag 3 november jl. officieel van start gegaan op de 14 e Montessorischool

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Rapportage cliëntervaringsonderzoek CQI Kraamzorg. Kraamzorg JoNa BV

Rapportage cliëntervaringsonderzoek CQI Kraamzorg. Kraamzorg JoNa BV Rapportage cliëntervaringsonderzoek CQI Kraamzorg Kraamzorg JoNa BV Uitgevoerd door Kraamzorg Prestatie Monitor (Qualizorg B.V.) Periode: Van 01 01 2013 t/m 31 12 2013 Geaccrediteerd door : Inleiding In

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 Bevolkingstrends 2014 Allochtonen en geluk Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 1. Inleiding Economische welvaart draagt bij aan welzijn, maar ook niet-economische

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 1 Algemene inleiding De algemene inleiding beschrijft de context en de doelen van de huidige studie. Prenatale screening op aangeboren afwijkingen wordt sinds 2007 in Nederland aan alle zwangere

Nadere informatie

Samenvatting en beschouwing

Samenvatting en beschouwing Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (MW van der Linden, GP Westert, DH de Bakker, FG Schellevis. Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders

Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Zwanger, Bevallen, een Kind! Cursus voor alle aanstaande ouders Aya Crébas Programma - Voorstellen, ZBK gezamenlijk project - Optimale preventie begint voor de geboorte - Geboortecultuur en nieuwe Nederlanders

Nadere informatie

Etnische verschillen bij zorg rond de zwangerschap

Etnische verschillen bij zorg rond de zwangerschap Etnische verschillen bij zorg rond de zwangerschap Naam: Astrid van Ee Studentnummer: 295335 Adres: Achterharingvliet 37 3011 TD Rotterdam Datum: 16 november 2007 Begeleider: M. Foets Meelezer: A. Choté

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen. Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013

De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen. Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013 De relatie tussen de groente- en fruitconsumptie en sociaal economische status bij zwangere vrouwen Nanda Gost en Manon Ritico Referaat, 7 juni 2013 ONDERZOEKSDOEL Wat is de associatie tussen de groente-

Nadere informatie

Inhoudsopgave volledig rapport

Inhoudsopgave volledig rapport NIVEL/VUmc, 2005 72 pag. NIVEL bestelcode: W9.69 Prijs: 7,50 Verzendkosten: 2,50 ISBN: 90-6905-749-2 Deze samenvatting van onderstaand rapport is een uitgave van het NIVEL in 2005. De gegevens mogen met

Nadere informatie

De cliënt: Kenmerken, leefstijl, wensen en tevredenheid. Dr.Ir. Judith Manniën Senior onderzoeker / epidemioloog

De cliënt: Kenmerken, leefstijl, wensen en tevredenheid. Dr.Ir. Judith Manniën Senior onderzoeker / epidemioloog De cliënt: Kenmerken, leefstijl, wensen en tevredenheid Dr.Ir. Judith Manniën Senior onderzoeker / epidemioloog 2 Dataverzameling Augustus 2009 t/m April 2011 20 praktijken 25% 30% 30% 15% 3 Dataverzameling

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

NEMO-CONSULTEN EEN GROOT SUCCES ONDERZOEK RESULTATEN NISA FOR NISA STEUNT DE ABCD-STUDIE. Juli 2010. Meer dan 500 kinderen gemeten in NEMO Amsterdam

NEMO-CONSULTEN EEN GROOT SUCCES ONDERZOEK RESULTATEN NISA FOR NISA STEUNT DE ABCD-STUDIE. Juli 2010. Meer dan 500 kinderen gemeten in NEMO Amsterdam NIEUWSBRIEF Juli 2010 NEMO-CONSULTEN EEN GROOT SUCCES Meer dan 500 kinderen gemeten in NEMO Amsterdam ONDERZOEK RESULTATEN Nieuwe resultaten van de ABCD-studie NISA FOR NISA STEUNT DE ABCD-STUDIE Fatima

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Het ABCD-team wenst iedereen alvast een fijne zomervakantie!

Het ABCD-team wenst iedereen alvast een fijne zomervakantie! NIEUWSBRIEF Juni 2011 Het ABCD-team wenst iedereen alvast een fijne zomervakantie! Nieuwe vragenlijst Subsidie voor ABCD-studie toegekend Overgewicht vaak moeilijk te herkennen Cafeïne en gedragsproblemen

Nadere informatie

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli

Opzet. Methode. Inleiding. Resultaten. Conclusie. Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Martine Eskes, Adja Waelput, Sicco Scherjon, Klasien Bergman en Anita Ravelli Een kwart van de aterme perinatale sterfte betreft SGA (

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Leeswijzer Jeugdgezondheidszorg Utrecht tabellen

Leeswijzer Jeugdgezondheidszorg Utrecht tabellen Leeswijzer Jeugdgezondheidszorg Utrecht tabellen In de volgende werkblad(en) staan tabellen behorend bij een bepaald thema. De tabellen zijn toegespitst op de door u opgevraagde leeftijdscategorie. In

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R ROKEN EN ALCOHOLGEBRUIK Jeugd 2010 5 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Een vrijwillig eigen risico alleen weggelegd voor gezonde mensen?

Een vrijwillig eigen risico alleen weggelegd voor gezonde mensen? Een vrijwillig eigen risico alleen weggelegd voor gezonde mensen? Nicole Kaupmann en France Portrait Introductie Op de markt voor ziektekostenverzekeringen gaat het om het verminderen van financiële onzekerheid

Nadere informatie

VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN

VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN VLAAMS HUMAANBIOMONITORINGSPROGRAMMA 2012-2015 ANALYSES INVLOED SOCIAAL-ECONOMISCHE STATUS EN ETNISCHE HERKOMST RAPPORT PASGEBORENEN Ann Colles, Bert Morrens, Liesbeth Bruckers, Greet Schoeters en Ilse

Nadere informatie

Begeleiding van tienermoeders door zorgverleners in de prenatale, natale en postnatale periode. Literatuurstudie

Begeleiding van tienermoeders door zorgverleners in de prenatale, natale en postnatale periode. Literatuurstudie Begeleiding van tienermoeders door zorgverleners in de prenatale, natale en postnatale periode Literatuurstudie Ellen Rooswinkel, 1 ste lijns verloskundige, kringvoorzitter de Betuwe Referenten: Yvette

Nadere informatie

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders

Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Veranderingen in arbeidsparticipatie van gescheiden moeders Suzanne Peek Gescheiden moeders stoppen twee keer zo vaak met werken dan niet gescheiden moeders. Ook beginnen ze vaker met werken. Wanneer er

Nadere informatie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie

Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Gezondheid en arbeidsparticipatie: determinanten, gevolgen en bouwstenen voor reïntegratie Prof Dr Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC, Rotterdam Gezondheid van uitkeringsgerechtigden

Nadere informatie

Sensitief omgaan met culturele verschillen

Sensitief omgaan met culturele verschillen Sensitief omgaan met culturele verschillen Agatha Boerleider, MD, MSc, PhD Vandaag Niet-westerse populatie in Nederland Promotieonderzoek Tips Niet-westerse populatie in Nederland Ongeveer 12% van de Nederlandse

Nadere informatie

Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland

Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland Perinatale sterfte verschillen naar zorgregio s in Nederland Anita CJ Ravelli, AMC afdeling Klinische Informatiekunde Mede namens: Martine Eskes, Jan Jaap HM Erwich, Hens AA Brouwers, Erna Kerkhof, Joris

Nadere informatie

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn

Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement Monique Heijmans, Geeke Waverijn Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Gezondheidsvaardigheden van chronische zieken belangrijk voor zelfmanagement, M. Heijmans, NIVEL, juni 2014) worden gebruikt.

Nadere informatie

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970

CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 CBS-berichten: Veranderingen in de arbeidsparticipatie in Nederland sinds 1970 Lian Kösters, Paul den Boer en Bob Lodder* Inleiding In dit artikel wordt de arbeidsparticipatie in Nederland tussen 1970

Nadere informatie

Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren

Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren Meeste werknemers tevreden met aantal werkuren Christianne Hupkens De meeste werknemers zijn tevreden met de omvang van hun dienstverband. Ruim zes op de tien werknemers tussen de 25 en 65 jaar wil niet

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Prenatale opvolging Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Prenatale opvolging Gezondheidsenquête, België, 1997 6.7.1.1. Inleiding Algemeen wordt erkend dat de prenatale consultaties een fundamentele rol spelen inzake de gezondheid van de moeder en het toekomstige kind, maar de rol van respectievelijk de huisarts,

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

8. Werken en werkloos zijn

8. Werken en werkloos zijn 8. Werken en werkloos zijn In 22 is de arbeidsdeelname van allochtonen niet meer verder gestegen. Onder autochtonen is het aantal personen met werk nog wel licht toegenomen. De arbeidsdeelname onder Surinamers,

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

Preventie van wiegendood bij zuigelingen

Preventie van wiegendood bij zuigelingen Preventie van wiegendood bij zuigelingen Edith Hesse Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 71

Nadere informatie

6.7.1.1. Inleiding. Bespreking 5.3.7.1.2. pagina 1

6.7.1.1. Inleiding. Bespreking 5.3.7.1.2. pagina 1 6.7.1.1. Inleiding Algemeen wordt erkend dat de prenatale consultaties een fundamentele rol spelen inzake de gezondheid van de moeder en het toekomstige kind, maar de rol van respectievelijk de huisarts,

Nadere informatie

Incidentie van psychotische stoornissen bij immigranten hangt samen met etnische dichtheid van wijken*

Incidentie van psychotische stoornissen bij immigranten hangt samen met etnische dichtheid van wijken* Onderzoek Incidentie van psychotische stoornissen bij immigranten hangt samen met etnische dichtheid van wijken* Wim Veling, Ezra Susser, Jim van Os, Johan P. Mackenbach, Jean-Paul Selten en H. Wijbrand

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

ABCD-consulten in science center NEMO

ABCD-consulten in science center NEMO NIEUWSBRIEF December 2009 ABCD-consulten in science center NEMO Bezoek onze vernieuwde website www.abcd-studie.nl Onderzoek...Resultaten! Interview met ABCD-moeder Lezersaanbieding NEMO De ABCD-studie:

Nadere informatie

10. Veel ouderen in de bijstand

10. Veel ouderen in de bijstand 10. Veel ouderen in de bijstand Niet-westerse allochtonen ontvangen 2,5 keer zo vaak een uitkering als autochtonen. Ze hebben het vaakst een bijstandsuitkering. Verder was eind 2002 bijna de helft van

Nadere informatie

Cephir Seminar Overgewicht bij kinderen: Resultaten uit de wetenschap en praktijk

Cephir Seminar Overgewicht bij kinderen: Resultaten uit de wetenschap en praktijk Cephir Seminar Overgewicht bij kinderen: Resultaten uit de wetenschap en praktijk 26 januari 2015 Opening Selma Bouthoorn: 3 Maart 15.30 uur (woe) Anne Wijtzes: 13 Mei 11.30 uur (woe) Programma van vandaag

Nadere informatie

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong. Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen

Nadere informatie

Bewegen en overgewicht in Purmerend

Bewegen en overgewicht in Purmerend Bewegen en overgewicht in Purmerend In opdracht van: Spurd, Marianne Hagenbeuk Uitgevoerd door: Monique van Diest Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Gemeente Purmerend mei 2009 Verkrijgbaar

Nadere informatie

.192. Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico:

.192. Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico: Samenvatting Etnische ongelijkheid in hart- en vaatziekterisico: de aanwezigheid van risicofactoren onder Amsterdammers met een Turkse en Marokkaanse etnische achtergrond. De incidentie van hart- en vaatziekten

Nadere informatie

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen.

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. Februari 2013 Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. In Rotterdam heeft een kwart van de basisschoolkinderen overgewicht, met alle gezondheidsrisico

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Resultaten voor België Risicofactoren voor wiegendood Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor België Risicofactoren voor wiegendood Gezondheidsenquête, België, 1997 6.7.4.1. Inleiding Er werd reeds vroeger bewezen dat een prematuur respiratoir systeem een oorzaak was voor wiegendood. Het gevaar bestond vooral tijdens de slaap. Met de huidige kennis van zaken zijn

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek

Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek RIVM Rapport 270032004/2007 Etniciteit en zorg rondom zwangerschap en geboorte: een verkenning van Nederlands onderzoek A.J.M. Waelput P.W. Achterberg Contact: A.J.M. Waelput Centrum Volksgezondheid Toekomst

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Vragenlijst. Ervaringen met de Kraamzorg

Vragenlijst. Ervaringen met de Kraamzorg Vragenlijst Ervaringen met de Kraamzorg Bestemd voor personen van 16 jaar en ouder die gebruik maken (of hebben gemaakt) van kraamzorg CQ-index Kraamzorg Versie 3.2 Deze specifieke vragenlijst is gebaseerd

Nadere informatie

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers. Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt

Nadere informatie

Rik van Lente. Gezondheid = Holland =

Rik van Lente. Gezondheid = Holland = Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Verloskundige zorg en Kraamzorg 2014 Rik van Lente Gezondheid = Holland = 2 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg

Verloskundige zorg en kraamzorg Verloskundige zorg en kraamzorg 2015 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis. Om ervoor te zorgen dat u straks van uw kraamtijd

Nadere informatie

Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed beke

Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed beke 107 Veel vrouwen gebruiken medicijnen tijdens hun zwangerschap. Van veel van deze medicijnen zijn de mogelijke teratogene effecten vaak nog niet goed bekend. Onderzoek naar welke medicijnen gebruikt worden

Nadere informatie

van Dag met de Kraamzorg

van Dag met de Kraamzorg van Dag met de Kraamzorg Prof. dr Gouke J. Bonsel ErasmusMC Rotterdam 9 sep 2014 Nederland in beroering 2008-2013 Perinatale sterfte onaanvaardbaar hoog en ongelijk Grote rol (75%!) voor organisatiefactoren,

Nadere informatie

Resultaten effectevaluatie groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap

Resultaten effectevaluatie groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap Resultaten effectevaluatie groepsvoorlichting tijdens de vroege zwangerschap Project en onderzoek uitgevoerd door 1ste Lijn Amsterdam Analyse en verslag: Marieke Hartman Feedback en advies: Janneke Harting

Nadere informatie

Gezondheidsvragen in de Stadsenquête Den Haag 2001 en 2003; de uitkomsten bekeken in relatie tot etnische achtergrond en opleidingsniveau

Gezondheidsvragen in de Stadsenquête Den Haag 2001 en 2003; de uitkomsten bekeken in relatie tot etnische achtergrond en opleidingsniveau 2 epidemiologisch bulletin, 2006, jaargang 41, nummer 1 Gezondheidsvragen in de Stadsenquête Den Haag 2001 en 2003; de uitkomsten bekeken in relatie tot etnische achtergrond en opleidingsniveau G.A.M.

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Depressie in Den Haag

Depressie in Den Haag 23 epidemiologisch bulletin, 2012, jaargang 47, nummer 1 Depressie in Den Haag Het risico op depressie in de verschillende Haagse stadsdelen Paul Uitewaal Psychische stoornissen komen anno 2012 veel voor,

Nadere informatie

het beste van alle werelden

het beste van alle werelden het beste van alle werelden Huiselijk, comfortabel en veilig Waar wilt u bevallen en genieten van uw kraamtijd? Als u zwanger bent, dan groeit u naar het moment van de bevalling en de kraamtijd toe. U

Nadere informatie

UMC Kraamzorg. De zorgverzekering voor universitair medische centra

UMC Kraamzorg. De zorgverzekering voor universitair medische centra UMC Kraamzorg De zorgverzekering voor universitair medische centra De zorgverzekering voor universitair medische centra 3 Bij een speciale gebeurtenis hoort speciale zorg UMC Zorgverzekering feliciteert

Nadere informatie

Kraamzorg in Nederland; een landelijk onderzoek

Kraamzorg in Nederland; een landelijk onderzoek Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research 712UDSSRUW 3*-*' Kraamzorg in Nederland; een landelijk onderzoek Divisie

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Verloskundige zorg en kraamzorg

Verloskundige zorg en kraamzorg Stad Holland, een dijk van een zorgverzekeraar Verloskundige zorg en Kraamzorg 2015 Verloskundige zorg en kraamzorg Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Het krijgen van een kind is een bijzondere gebeurtenis.

Nadere informatie

The Lancet Midwifery Series

The Lancet Midwifery Series The Lancet Midwifery Series Een artikelenreeks over de invloed van verloskundigenzorg op vrouwen en hun pasgeborenen, gezinnen, families en gemeenschappen Joke Klinkert, verloskundige, MPH, directeur EVAA

Nadere informatie

Cultuursensitiviteit Partners in de geboortezorg 13 mei 2014

Cultuursensitiviteit Partners in de geboortezorg 13 mei 2014 Cultuursensitiviteit Partners in de geboortezorg 13 mei 2014 Helena Kosec Pharos h.kosec@pharos.nl 1 Inhoud Migranten definities Gezondheid epidemiologische verschillen Gezondheid verschillen in zorggebruik

Nadere informatie

GEZONDHEID. 4.1 Inleiding

GEZONDHEID. 4.1 Inleiding Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Werkinstructies voor de CQI Kraamzorg

Werkinstructies voor de CQI Kraamzorg Werkinstructies voor de 1. De vragenlijst Waarvoor is de bedoeld? De CQ-index (of CQI of Consumer Quality Index) Kraamzorg is bedoeld om de kwaliteit van kraamzorg geleverd door kraamzorgorganisaties te

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

PEILING MELKVOEDING VAN ZUIGELINGEN 2015

PEILING MELKVOEDING VAN ZUIGELINGEN 2015 PEILING MELKVOEDING VAN ZUIGELINGEN 2015 Borstvoeding is de beste voeding als het gaat om de gezondheid van moeder en kind. De WHO adviseert het eerste half jaar na de geboorte uitsluitend borstvoeding

Nadere informatie

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer Etnische verschillen in overleving bij dialysepatiënten in Europa. De rol van demografische, klinische en psychosociale factoren. Nieren hebben de belangrijke taak om afvalproducten en vocht uit het lichaam

Nadere informatie

5. Sterfte en herkomst

5. Sterfte en herkomst 5. Sterfte en herkomst Voor niet-westerse allochtonen geldt, gemiddeld genomen, een hoger sterfterisico dan voor autochtonen. Binnen dit gemiddelde bestaan echter aanzienlijke verschillen naar leeftijd,

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Voorstad Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Colofon. Datum : september 2012. : Stichting Voorlichters Gezondheid

Colofon. Datum : september 2012. : Stichting Voorlichters Gezondheid Productenboek 2012 juni 2013 Colofon In opdracht van Status : Stichting Voorlichters Gezondheid : Definitief Datum : september 2012 Stichting Voorlichters Gezondheid Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Het gebruik van verloskundige zorg en kraamzorg

Het gebruik van verloskundige zorg en kraamzorg Het gebruik van verloskundige zorg en kraamzorg Uit een onderzoek waarin gegevens uit 1987/1988 en 2000/2002 werden vergeleken, blijkt dat meer vrouwen poliklinisch zijn gaan bevallen. Dit ging ten koste

Nadere informatie

Aantal te dikke kinderen neemt langzaam af*

Aantal te dikke kinderen neemt langzaam af* Public Health Aantal te dikke kinderen neemt langzaam af* Jeroen A. de Wilde, Paul H. Verkerk en Barend J.C. Middelkoop Doel Opzet Methode Resultaten Conclusie Het bepalen van de trends in de prevalentie

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie