JAN LAUWEREYNS. De idylle op pellicule

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "JAN LAUWEREYNS. De idylle op pellicule"

Transcriptie

1 JAN LAUWEREYNS DE TOEKOMSTVRETERS 88 De bodem van de wereld of paradijs op aarde? Het ongecultiveerde gat ver weg van alles of de hotspot van het jaar volgens National Geographic? Het is op het eerste gezicht een eenvoudig optelsommetje. Wie natuur meer punten geeft dan cultuur, mag in Nieuw-Zeeland gaan wonen. De outdoor-mens zal alleszins aan zijn trekken komen. De parttime-kamergeleerde kan via een abonnement op internet nog altijd op zoek naar de meest obscure of meest bestofte boeken in virtuele eenpersoonsbedrijfjes in, laten we zeggen, Heusden-Zolder. Dat mag volstaan voor cultuur. Op de vlucht van L.A.X naar Auckland krijgt de weifelende immigrant alvast een video te zien met vooral aandacht voor varens, watervallen, gehelmde dapperlingen in een kano, en af en toe een Maori die zijn tong uitsteekt of zijn voorhoofd tegen dat van een klein blond meisje drukt. Mensen die het kunnen weten, zeggen nochtans dat er iets mis is met dat groene plaatje van Nieuw-Zeeland. De kiwi s zelf, om te beginnen, op een onbewaakt moment, dat wil zeggen, wanneer ze niet bezig zijn toeristen te lokken. Kiwi is het koosnaampje voor de Nieuw-Zeelander. Zo noemen ze zichzelf: niet het fruit met de harige schil, het groene vlees en de zachte zwarte pitten rond een gelige kern, maar de schuchtere vogel met de lange snavel en te korte vleugels. De kiwi is tegenwoordig hard bezig om het schaap te verdringen als het nationale icoon. Waar ze de gelijkenis met het arme vogeltje zien, weet ik niet. Interessant is wel dat ze zich nu met een bedreigde inheemse diersoort willen identificeren, niet langer met het gras grazende pak wol op vier poten dat ze zelf amper tweehonderd jaar geleden hebben losgelaten op het Land van de Lange Witte Wolk (de Maori-naam voor Nieuw-Zeeland, Aotearoa). Is het tot de gemiddelde kiwi doorgedrongen dat het mooie, groene Nieuw-Zeeland van weleer aan het verdwijnen is? Hypothese: als de idylle nog bestaat, dan vinden we die in de cinema het echte paradijs op aarde. Colin McCahon, Practical religion: the resurrection of Lazarus showing Mount Martha, Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, Wellington De idylle op pellicule Idyllische plaatjes worden wel degelijk nog ijverig geschoten in Nieuw-Zeeland. Mount Cook mag doorgaan voor een of andere onoverwinnelijke bergtop in de Himalaja in de actiefilm Vertical Limit. Tom Cruise komt tussen de kiwi s zijn nieuwste prent schieten, daarin geeft hij zich uit voor blondharige samoerai in het Meiji-tijdperk. De wouden ten noorden van

2 Wellington worden omgetoverd tot het rijk der langorige elfen in The Lords of the Ring. Nieuw- Zeeland is de ijle hoogten van Pakistan, het negentiende-eeuwse Japan of Tolkiens Middle Earth, maar vooral niet Nieuw-Zeeland. Anders ziet het er anders uit. De film Once Were Warriors van Lee Tamahori, die wel hier en nu over Nieuw-Zeeland gaat, begint met een prachtig shot dat de idylle op perfecte wijze besmeurt. De film opent met een magnifiek berglandschap, besneeuwde toppen, staalblauwe hemel met een eenzame Lange Witte Wolk, in de voorgrond struiken met gele bloempjes iets in die aard. Dan wordt er uitgezoomd en blijkt het om een reclamepaneel te gaan dat gemonteerd is tegen de reling van een brug van de autosnelweg. Tegelijk geeft ook de soundtrack zijn geheimen prijs: geluid van auto s die voorbij razen. De camera maakt een zijwaartse beweging naar het leven onder de brug. Een sloppenwijk in de sprawling suburbs van Auckland. Een jonge Maori met piekhaar duwt een winkelkarretje voor zich uit, dat hij gepikt heeft van de supermarkt in de buurt. In het karretje draait zijn achtjarige zusje de volumeknop van de boombox naar rechts. Ze heeft een radiostation met goede ketelmuziek gevonden. Ik vul de details maar in, ik herinner het mij niet exact. Maar de boodschap is niet mis te verstaan. Met het openingsshot van zijn film zegt Tamahori: hier niet het verhaaltje van dat o zo mooie Nieuw-Zeeland. Once Were Warriors is een rauwe film, in ieder geval. Een sociale documentaire, zoals dat heet, vanuit het gezichtspunt van een moeder, een Maori, die haar gezin bij elkaar probeert te houden en te beschermen tegen de buien van haar vent, de alcoholist met jeukende vuisten. De weifelende immigrant krijgt deze film wellicht beter niet voorgeschoteld op die tergend lange vlucht van L.A.X naar Auckland (twaalf uur, en wie uit Europa komt, heeft er al een vlucht van twaalf uur op zitten om tot in L.A. te geraken.) Met deze prent uit 1994 stond de naam van Lee Tamahori als regisseur meteen op de wereldkaart. Nieuw-Zeeland is fier op zijn helden in de filmwereld, er zijn er verdacht veel van: Peter Jackson, de maker van de trilogie van The Lord of the Rings; Jane Campion, een van de best bekende vrouwelijke regisseurs, met An Angel at My Table en The Piano op haar naam; en niet te vergeten Russell Crowe, de macho van The Gladiator en L.A. Confidential, die niet per se slecht uit de voeten kan met subtielere personages als de schizofrene econoom in A Beautiful Mind of de berouwvolle bediende van een gigant in de tabaksindustrie uit The Insider. Opvallend is dat, behalve Tamahori, geen van deze helden echt iets doet met Nieuw-Zeeland als onderwerp. Peter Jackson vlucht in fantasie, het gortige soort in zijn hilarische beginsels als Bad Taste of het meer uitgewerkte soort in zijn (toegegeven: technisch indrukwekkende) verfilming van de wereld volgens J.R.R. Tolkien. Jane Campion mag dan wel zogenaamd Nieuw-Zeelandse thema s aansnijden het leven van de schrijfster Janet Frame in An Angel at my Table, en in The Piano een driehoeksrelatie tussen een norse Engelsman, zijn kersvers van het schip gestapte bruid en een Maori (gespeeld door Harvey Keitel!) haar films zijn onberispelijk geschaafde producten, conform aan de verwachtingen van de kijker die twee uur lang ogentroost wil. Prentbriefkaartjes. Schrikbarend is het pas als je te horen krijgt dat dit door sommigen onder de noemer feminisme gerangschikt wordt. Russell Crowe heeft al helemaal niets met Nieuw-Zeeland te maken: Wellington als geboorteplaats is niet meer dan een anomalie in zijn reispas. Zelfs Lee Tamahori, de zo beloftevol gestarte regisseur, is inmiddels doofstom geworden, naar Hollywood uitgeweken, beter bekend als de draaier van de laatste James Bond-film (toegegeven: de strafste in twintig jaar). Als deze helden van de filmwereld iets over Nieuw-Zeeland zeggen, dan is het alleen 89

3 90 indirect. Negatief: ze lonken naar elders (naar Hollywood) wie tussen de regels leest, concludeert dat Nieuw-Zeelanders het thuis niet idyllisch vinden. Positief: ze beheersen hun vak. Het filmvak is ongetwijfeld de technisch meest veeleisende van de zeven kunsten, en misschien is het geen toeval dat Nieuw-Zeelanders het juist daarin opvallend goed doen: het ligt volledig in de lijn van de mythe van de New Zealand bloke, de echte man, die alles kan, de doe-het-zelver die huizen kan bouwen en auto s repareren. Ze zijn handig, die kiwi s, en dat is zeker een voordeel voor wie films wil maken. Die handigheid, de mythe van de bloke, is wellicht een overblijfsel van de pioniersgeest. De kiwi van vandaag stamt af van mensen die hard hebben moeten vechten om in den vreemde te overleven. Mensen die zelf hun rottende tenen moesten amputeren, het gevallen schaap uit de struiken in het ravijn halen, of een manier vinden om het een beetje warm te krijgen ondanks de nijdige wind die maar bleef binnenkomen langs de kieren tussen de planken van hun berghut. De eeuwige beschavingsgrens Die pioniersgeest zie je ook in de visuele kunsten, speculeert Gregory O Brien (dichter, illustrator en curator van de City Gallery Wellington). In een essay in het highbrow Britse literaire tijdschrift Poetry Nation Review schrijft hij dat in Nieuw-Zeeland misschien de verwachting bestaat dat de kunstenaar niet alleen in dialoog treedt met andere kunstvormen, maar ze zelf ook beoefent. Want Nieuw-Zeeland is per slot van rekening het land waar de Kiwi bloke verwacht wordt een manusje-van-alles te zijn. Schilders moeten kunnen dichten, ze moeten met teksten kunnen spelen. Als voetballers zouden ze tweebenig moeten zijn, even goed met de linkervoet als met de rechtervoet kunnen trappen. Tweebenig is trouwens een woord dat bij uitstek van toepassing is op de kiwi: het hebben van twee benen als een van de meeste karakteristieke eigenschappen van de mens. Kiwi s zijn zo menselijk als maar menselijk kan zijn. Tweebenig als het gewone, het verwachte ik breng het graag in verband met de drang naar conformisme van de kiwi. Maar ook tweebenig als in veelzijdig. De kiwi als handige Harry. En dus het combineren/ confronteren van twee verschillende referentiekaders oude wereld, nieuwe wereld; cultuur, natuur; woord, beeld. Het oeuvre van Colin McCahon ( ) geldt als het prototypische voorbeeld van de integratie van woord en beeld. Recent werd aan deze grootste Nieuw- Zeelandse schilder een tentoonstelling gewijd Colin McCahon, Practical religion: [ ], detail in het Stedelijk Museum

4 in Amsterdam. Hij werd voorgesteld als de Van Gogh van de tegenvoeters. Een vergelijking met William Blake zou nochtans dichter bij de waarheid geweest zijn, zegt Gregory O Brien. (Ik moest het opzoeken de figuur van William Blake is voor mij onherroepelijk verbonden met Johnny Depp in die prachtige eigenzinnige western van Jim Jarmusch, Dead Man. Maar even googelen op internet, en O Brien bleek een punt te hebben.) Colin McCahon is bekend om zijn grote doeken, snel vol geklad met ruwe borstelstreken. Die doeken, zegt O Brien, zijn dragers van een primitief systeem van text messaging van helemaal aan de andere kant van de wereld. In een werk als Practical religion wordt het landschap bedolven onder de apocalyptische teksten van een obscure dichter (ene snel te vergeten John Caselberg). Het landschap, hier: het felle groen van bergweiden waar ooit ondoordringbaar oerwoud was. Door de pionier met de grond gelijk gemaakt het hout was bruikbaar voor het bouwen van hutten, voor het doen branden van de haard, voor export naar het verre land van herkomst. De vrijgekomen ruimte kon ingenomen worden door schapen. De schapen zien we niet in Practical religion, ze slapen nog of zijn ergens anders een weide aan het kaalvreten. We krijgen alleen het geprevel te horen (te zien) van een protestantse predikant. Het beeld van de pionier dat hier opgeroepen wordt, is congruent met dat van de puritein in het zeventiende-eeuwse New England. Het succesvolle model van de verlegger van de beschavingsgrens was blijkbaar een stuurse, onverdraagzame, religieuze mens. De frivoliteiten van het vreemde land moesten zo snel mogelijk gladgestreken worden. In plaats daarvan konden maar beter tekenen van beschaving aangebracht worden in het landschap. Gregory O Brien schrijft: In een land waar de oudste gebouwen zelden meer dan honderd jaar oud zijn, en waar de meest nadrukkelijke menselijke ingreep in het landschap gewoonlijk een reclamepaneel is, een verroest verkeersbord of een opschrift op een muur van een marae [traditionele tempel annex vergaderzaal van de Maori, JL], is het goed mogelijk dat de kunstenaars van deze kleine, lawaaierige gemeenschap een rusteloos verlangen hebben gevoeld om in de omgeving een geschiedenis, een betekenis te graveren. O Brien zegt hiermee in feite dat de kunstenaar in Nieuw-Zeeland (nog steeds) de mentaliteit van de eerste generatie immigranten heeft: ze zijn bezig het nieuwe land in te palmen, en alles wat ze tegenkomen, wordt volgens de oude normen gewikt en gewogen. Wetten, gewoontes, taboes die het resultaat zijn van duizenden jaren geschiedenis en evolutie op een ander continent, in een ander ecosysteem, bepalen wat de pionier ziet (bruikbaar vindt) in zijn nieuwe omgeving. Deze mentaliteit ligt aan de basis van een destructieve kracht, die vandaag nog steeds grondig onderschat wordt. Dit is de centrale these van de bioloog Tim Flannery in The Future Eaters, zijn indrukwekkende boek over de ecologische geschiedenis van de Austraal-Aziatische landen, de landen die perfecte ironie door de Europeaan nieuwdit of nieuw-dat werden gedoopt: Nieuw-Holland (de oude naam voor Australië), Nieuw- Zeeland, Nieuw-Guinea, Nieuw-Caledonië (Caledonië als oude naam voor Schotland). Flannery merkt daarbij fijntjes op dat sommige rotsblokken in het nieuwe Holland vier en een half miljard jaar oud zijn, terwijl een derde van het oude Holland pas de voorbije driehonderd jaar door de ijverige kaaseter op de zee gewonnen werd. Flannery geeft een hele reeks hallucinante voorbeelden van wat hij toekomstvreterij noemt: het uitputten van natuurlijke reserves. Het terugkerende patroon bestaat uit een pionier die een schijnbaar onuitputtelijke weelde aantreft, er gulzig in begint te bijten, en te laat opmerkt dat het gegeerde goed opeens 91

5 92 schaars geworden is. Met wat gezond verstand had men een onschadelijke hoeveelheid kunnen afromen en de stock weer laten aangroeien. Maar dat is juist het probleem, het veronderstelt gezond verstand op zich een zeldzaam goed, zeker in het geval van de pionier die denkt dat hij het grote lot gewonnen heeft. Het meest besproken geval van toekomstvreterij in Nieuw-Zeeland is de verdwijning van de moa, de grote sierlijke vogel, verwant aan de struisvogel, die met zijn veren hele stammen Maori s verwarmde, voor een paar honderd jaar. Nieuw-Zeeland is in feite een groep eilanden met twee grote eilanden, het Noord- en het Zuid-Eiland. Deze eilandengroep geraakte tachtig miljoen jaar geleden gescheiden van het grote oercontinent in de zuidelijke hemisfeer, Gondwana. Nieuw-Zeeland ging een eigen koers varen, aanvankelijk dichter bij de evenaar, later in de richting van Antarctica. Het raakte geïsoleerd en bleef onbereikbaar voor relatief nieuwe producten van evolutie op andere continenten, zoals zoogdieren. Tachtig miljoen jaar lang woonden er alleen insecten, hagedissen, fylogenetisch oude ontwerpen. Zelfs wezens die verre familie van dinosaurussen zijn. Ik bedoel de tuatara, een bijzonder fascinerend beestje (met een min of meer werkzaam derde oog op het voorhoofd een echte cycloop). De tuatara wordt vandaag beschermd als cultureel erfgoed van de Maori. (Een bizarre status, maar in ieder geval wordt de tuatara daarmee wel beschermd.) In die tachtig miljoen jaar konden nieuwe diersoorten alleen het land bereiken vanuit de lucht. Tot de mens er nog geen duizend jaar geleden aankwam op zijn Polynesische catamarans, kroop er geen enkele diersoort vanuit het water op het land. Wezens die ver genoeg konden zwemmen, waren wellicht te visachtig om zich nog tot iets anders te ontwikkelen. Alleen vogels kwamen in Nieuw-Zeeland aan, en met niet meer dan een paar kleine, trage hagedissen was het er zo veilig dat ze nauwelijks hoefden te vluchten. Nieuw-Zeeland werd het land van de vogels die de kunst van het vliegen verleerden. Vogels namen in het ecosysteem plaatsen in die op andere continenten door koeien of tijgers werden ingenomen. De moa was de olifant van Nieuw-Zeeland. Was. Op 6 februari 1770 werd Joseph Banks wakker van het gezang van ontelbare verschillende soorten vogels, gezang with the most tuneable silver sound imaginable. Tim Flannery: ik kwam aan het eind van de twintigste eeuw in Nieuw- Zeeland aan, en vond de meeste zitjes van het concert leeg. Wandelend door het oude woud, waar moa s ooit met hun snavels in de kruinen zaten van bomen die nu nog leven, hoorde ik niets dan het gefluister van bladeren, meegaand met de wind. Flannery zou de pioniersgeest in de kunst van Colin McCahon & co. crimineel noemen, een ode aan de hatelijke toekomstvreterij.

Evolutie, wat is dat nu feitelijk?!

Evolutie, wat is dat nu feitelijk?! Evolutie, wat is dat nu feitelijk?! Heb je je wel eens afgevraagd waarom er zo veel verschillende soorten vlinders, vogels of vissen zijn? Waarom is er niet gewoon één soort van die dieren? Er is toch

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

rondedans. Een wervelwind van kleuren sleurt aarde, water, lucht mee in een beroezende

rondedans. Een wervelwind van kleuren sleurt aarde, water, lucht mee in een beroezende Een wervelwind van kleuren sleurt aarde, water, lucht mee in een beroezende rondedans. Tekst: Guy Kestens Naar aanleiding van de vernissage in Galerij Dessers-Beeck op 27 april 2014. Welkom in het paradijs,

Nadere informatie

Prehistorie (van tot )

Prehistorie (van tot ) Prehistorie (van tot ) Oerknal of Big Bang We bekijken samen twee korte filmpjes. Waarover gaan deze filmpjes? - - Wat is de Oerknal? Maak een woordspin met alles waaraan jij denkt als je het woord Oerknal

Nadere informatie

Jij weet wel in welk land we nu zijn?

Jij weet wel in welk land we nu zijn? 1 Hallo wereld Dat lezen wij, begrijpen wij en verstaan wij in Nederland en België heel goed. Maar in andere landen spreken ze andere talen en klinkt Hallo heel anders. Verbind het woord Hallo steeds met

Nadere informatie

Wakker Worden Kinderlezing: Komen er nog diersoorten bij? Verslag lezing zondag 22 mei 2016

Wakker Worden Kinderlezing: Komen er nog diersoorten bij? Verslag lezing zondag 22 mei 2016 Wakker Worden Kinderlezing: Komen er nog diersoorten bij? Verslag lezing zondag 22 mei 2016 Honden, eenden, paarden, vlinders, giraffen en inktvissen: op aarde lopen, vliegen en zwemmen ontelbaar veel

Nadere informatie

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop.

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop. Inhoud. Blz. 1. Blz. 2. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 6. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Blz. 11. Kaft Inhoud Het leven van Escher. Moeilijke jaren. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld

Nadere informatie

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België Kijk je mee? Oerwoud 2006, Parasol N.V. België Pag. 2 Inhoudsopgave In het oerwoud 3 De luiaard 4 De toekan 5 De jaguar 6 De leguaan 7 De tapir 8 De papegaai 9 De aap 10 De adder 11 Lianen 12 Woordenlijst

Nadere informatie

Voor de ouders of verzorgers

Voor de ouders of verzorgers Voor de ouders of verzorgers Dit boekje is bedoeld voor kinderen tussen drie en zes jaar. Acht kunstwerken uit de collectie oude kunst van het Centraal Museum zijn geselecteerd voor dit boekje. Deze werken

Nadere informatie

3de editie. Icarus en Daedalus mythe

3de editie. Icarus en Daedalus mythe 3de editie Icarus en Daedalus mythe Een jongen en zijn vleugels Papa? Ben jij dat, papaaaaa? Hé,, geloof mij... Hé, K! Schrijf je naam er toch bij op! Huh? Wat? Mr. Mooiveld gaat een basketbalploeg oprichten.

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

Zo licht als een veertje, zweeft ze door de straten. Gedragen door de wind en uitgevaagd door zijn tranen. Sneeuwvlokjes dwarrelen naar beneden, ze

Zo licht als een veertje, zweeft ze door de straten. Gedragen door de wind en uitgevaagd door zijn tranen. Sneeuwvlokjes dwarrelen naar beneden, ze Moeder Natuur Zo licht als een veertje, zweeft ze door de straten. Gedragen door de wind en uitgevaagd door zijn tranen. Sneeuwvlokjes dwarrelen naar beneden, ze laat ze smelten op haar tong. Ze is als

Nadere informatie

Mamma vliegt steeds hoger.

Mamma vliegt steeds hoger. MEEUWTJE Meeuwtje is het verhaal van een jonge meeuw die zijn leefwereld verkent. Zijn moeder helpt hem daarbij, vooral door aan het eind van de dag nog eens na te gaan wat er allemaal voor dieren, kleuren

Nadere informatie

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt.

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 215 215 HOOFDSTUK 13 Naar het museum WOORDEN 1 Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 2 De Nederlandse schilder Van Gogh schilderde vaak met kleuren.

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats.

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats. LESMAP VINKENSLAG Welkom op de voorstelling 'Vinkenslag'. Op de volgende bladzijden vind je, en en over de voorstelling om rechtstreeks in de klas te gebruiken. Paragrafen voorzien van een groen bolletje

Nadere informatie

Deel 1. De eerste oorlogsdagen

Deel 1. De eerste oorlogsdagen Deel 1 De eerste oorlogsdagen Vrijdag 10 mei 1940, heel vroeg in de ochtend Luchtaanval Chris wordt wakker van harde dreunen en zwaar gebrom. Vliegtuigen, weet hij meteen. Zware vliegtuigen, bommenwerpers!

Nadere informatie

PowerPoint 2: Paar bekende voorbeelden van symbolen; kruis pictogram geweld OM teken- peace- Live strong armband- red ribbon- toilet pictogrammen

PowerPoint 2: Paar bekende voorbeelden van symbolen; kruis pictogram geweld OM teken- peace- Live strong armband- red ribbon- toilet pictogrammen PowerPoint 1: De stad Haarlem heeft een vriendschapsband met de stad Mutare in Zimbabwe. Net als bij de vriendschap tussen mensen onderling houdt een vriendschap tussen twee steden in dat je leuke dingen

Nadere informatie

Kijkwijzer. niveau** BEELDBESCHRIJVING SCHILDERIJEN. SPECIAL: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2007. Noot voor de leerling

Kijkwijzer. niveau** BEELDBESCHRIJVING SCHILDERIJEN. SPECIAL: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2007. Noot voor de leerling Kijkwijzer niveau** BEELDBESCHRIJVING SCHILDERIJEN SPECIAL: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2007 Malin Persson, Sound, silence, echo, 2007 Noot voor de leerling Gebruik een clipboard en uitsluitend

Nadere informatie

Op het strand. Ben jij ook wel eens aan zee geweest? En heb je toen ook schelpen gezocht? Waar was jij in de vakantie? Ik was. mesheft.

Op het strand. Ben jij ook wel eens aan zee geweest? En heb je toen ook schelpen gezocht? Waar was jij in de vakantie? Ik was. mesheft. Op het strand Els en Tim zijn terug. Ze zijn op vakantie geweest. Helemaal naar Frankrijk. Ze hebben daar gespeeld met nieuwe vriendjes. Ook hebben ze gezwommen in zee. Op het strand lagen mooie schelpen.

Nadere informatie

Gegevens van het boek

Gegevens van het boek Gegevens van het boek Titel: Het gouden ei Schrijver: Tim Krabbé Gelezen: 33e druk. 1e druk, 1984, Amsterdam, uitgeverij Bakker (nu Prometheus). Er staat geen motto in het boek. In het boek staan geen

Nadere informatie

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe.

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. 1 Hallo jongens en meisjes, Het kan zomaar gebeuren dat je bij een wandeling door de bossen van Het Nationale Park

Nadere informatie

PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015

PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015 PVA AFSTUDEERPROJECT BRITTA ZIMMERMAN 2015 H1 AANLEIDING WAT IS MIJN IDENTITEIT? Geboren uit een combinatie van een Indonesische vader en een Nederlandse moeder, ben ik al sinds kleins af aan bezig geweest

Nadere informatie

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen Galápagos-eilanden Inleiding Ik wil mijn spreekbeurt graag houden over de Galápagos-eilanden. De Galápagos-eilanden liggen in de Stille Oceaan en zijn heel bijzonder omdat er dieren en planten leven die

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Apenheul Geschiedenis Apenheul ging voor het eerst open in 1971. Het eerste en enige park ter wereld waar apen vrij in het bos leefden en vrij tussen de bezoekers konden lopen. Het begon met wolapen, slingerapen

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

Het verhaal moet aanspreken, spannend zijn en een mooi einde hebben. Als je uit de bioscoop loopt moet je een goed gevoel hebben over de film.

Het verhaal moet aanspreken, spannend zijn en een mooi einde hebben. Als je uit de bioscoop loopt moet je een goed gevoel hebben over de film. FILMS KIJKEN: Filmische middelen. Als je naar een film kijkt, let je meestal alleen op het verhaal, daar zal in het volgende blok behandeld worden. Dit is het inhoudelijk gedeelte. Het verhaal moet aanspreken,

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje:

WERKBLAD. Naam: Namen van de andere leerlingen uit jouw groepje: Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Groep 7 en 8 Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker uit de 16de eeuw. Zijn wereldkaart wordt

Nadere informatie

verlaten nóóit bewoonde plek is wellicht nog fascinerender.

verlaten nóóit bewoonde plek is wellicht nog fascinerender. ECONOMIE teruglopende banenmarkt of oprukkende industrie Een verlaten nóóit bewoonde plek is wellicht nog fascinerender - 6 - - 7 - Tussen de verlaten steden en gebieden die we in kaart brengen zitten

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

Vleermuizen, vleermuizen, vleermuizen. In samenwerking met. Vleermuizen, vleermuizen, vleermuizen. Code: NME-MdCG

Vleermuizen, vleermuizen, vleermuizen. In samenwerking met. Vleermuizen, vleermuizen, vleermuizen. Code: NME-MdCG In samenwerking met Vleermuizen, vleermuizen, vleermuizen Overzicht (eventueel) ochtendprogramma vleermuizen 1. aankomst, welkomstwoord (invulling NMC) 2. korte inleiding onderwerp (invulling NMC) 3. introductie

Nadere informatie

werkboek tekenaar & dichter dubbeltalent 8.05-9.09 2012 Cobra Museum voor Moderne Kunst

werkboek tekenaar & dichter dubbeltalent 8.05-9.09 2012 Cobra Museum voor Moderne Kunst tekenaar & dichter werkboek dubbeltalent 8.05-9.09 2012 Cobra Museum voor Moderne Kunst Tekenen en dichten; dat doe je allebei met je hand. Het maakt niet uit hoe je het doet, je kunt zelf kiezen: je doet

Nadere informatie

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27.

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27. Pagina 1 van 5 Spiekkaart Kunst 1. Over kunst en kunstenaars 1.1. Wat is kunst? Wat zijn kunstwerken? Wat is een kunstenaar? Als mensen creatief aan de slag gaan maken ze kunstwerken. Mensen die kunst

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Herfst

Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Zandspoor Opdrachtkaarten Herfst Je gaat in het duingebied onderzoek doen naar allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten

Nadere informatie

Eline's Silhouetten. Kunst van Eline Janssens. Werkstuk door Isis Uiterwaal Op de groene Alm groep 7

Eline's Silhouetten. Kunst van Eline Janssens. Werkstuk door Isis Uiterwaal Op de groene Alm groep 7 Eline's Silhouetten Kunst van Eline Janssens Werkstuk door Isis Uiterwaal Op de groene Alm groep 7 1 Inleiding Mijn werkstuk gaat over Eline Janssens, ik vind het leuk om het over haar te hebben omdat

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

Opa Vogel in het land van de neushoorns

Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel, hebben jullie echt neushoorns gezien? Jazeker! Een heleboel zelfs, en nog héél veel andere dieren. En opa heeft veel foto s gemaakt, dus kijk maar gauw

Nadere informatie

BOERDERIJDIEREN. Bestaan ze straks alleen nog maar in onze herinnering?

BOERDERIJDIEREN. Bestaan ze straks alleen nog maar in onze herinnering? 12-21 september Boerderijdieren De boerderij is in de verdrukking. Steeds meer boerderijen verdwijnen, ze worden woonhuis of moeten het veld ruimen voor Vinex-locaties. De boerderijen zijn bepalend voor

Nadere informatie

SPREEKBEURT VINK VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT VINK VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT VINK l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE VINK BIJ ELKAAR GEZOCHT.

Nadere informatie

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto.

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. Schaapje Schaap en de Wolkjes Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. De schaapjes hebben een mooie stal, met zacht stro om in te slapen. Kom, zegt Nina, we gaan slapen, ik ben moe. Maar

Nadere informatie

Ruwe bolster, blanke pit

Ruwe bolster, blanke pit relaties door Eva Van Driessche Ruwe bolster, blanke pit Ontdek de zachte kant van mannen Als je Russell Crowe als stoere Robin Hood door de cinema hebt zien razen, weet je het zeker. Echte mannen zijn

Nadere informatie

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm,

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm, Prins Floris In de tuin van het paleis loopt een jongen. Een bruine jongen met zwarte krullen. Floris heet hij, en hij is een prins. De vader van Floris is de koning van Spanje. Rijk is hij, heel rijk.

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

Annelie David. Machandel. gedichten

Annelie David. Machandel. gedichten Annelie David Machandel gedichten Annelie David MACHANDEL Gedichten Muitgeverij m armer Mmarmer Mmarmer M voor Maralina inhoud jacht 14 ik heb meer armen dan nodig 15 konijn 16 woud 18 droom 19 in de middagzon

Nadere informatie

Een les rekenen: de maten van de ark (voorbeeldles basisschool)

Een les rekenen: de maten van de ark (voorbeeldles basisschool) Een les rekenen: de maten van de ark (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

Melodie: "Les trois Cloches". Nieuw Zeelandreis: 9 februari - 5 maart

Melodie: Les trois Cloches. Nieuw Zeelandreis: 9 februari - 5 maart Melodie: "Les trois Cloches". Nieuw Zeelandreis: 9 februari - 5 maart Een reis door Nieuw Zeeland met Djoser, dat is een voortdurend feest. Jacky geeft een overzichtje, van excursies en hun prijs, Dat

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

Wat nuttige informatie over Amerika :

Wat nuttige informatie over Amerika : Eli cook Amerika 1 Wat nuttige informatie over Amerika : De Amerikanen betalen met dollars : Taal: In Amerika spreken ze Amerikaans en Engels, eigenlijk is Amerikaans een Engels dialect. Vaccinaties: Je

Nadere informatie

Daar zit diepte in. Deel 1: Perspectief

Daar zit diepte in. Deel 1: Perspectief Daar zit diepte in. Deel 1: Perspectief Heb je soms wel eens het gevoel dat je in een schilderij binnen kunt wandelen? Dat komt omdat schilders in perspectief schilderen. Honderden jaren geleden ontwikkelden

Nadere informatie

De virtuele boom. www.wishingtree.nl. Re:vision (2005) tekst madelon hooykaas

De virtuele boom. www.wishingtree.nl. Re:vision (2005) tekst madelon hooykaas De virtuele boom tekst madelon hooykaas De boom is een belangrijk motief in mijn kunstwerken, zowel in de werken die ik samen met de Schotse beeldende kunstenaar Elsa Stansfield tot haar dood in 2004 heb

Nadere informatie

Catalogus tentoonstelling Junglegroep

Catalogus tentoonstelling Junglegroep Catalogus tentoonstelling Junglegroep Rembrandt van Rijn (zelfportret) Wereldberoemd om de Nachtwacht. Schilderde veel portretten. Dit ben ik op mijn zelfportret: Aan alle bezoekers van deze tentoonstelling:

Nadere informatie

De schatten van Caroline en Maurice Verbaet

De schatten van Caroline en Maurice Verbaet Dit boekje is van: De schatten van Caroline en Maurice Verbaet Ik heb het museum bezocht met: Een reis door de tijd Hallo! Wij zijn Caroline en Maurice en we hebben een passie voor Belgische moderne kunst.

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het kennismaken

Nadere informatie

Herman gaat met zijn dochter Lies naar de dierentuin. Joppie de hond gaat ook mee. Ze gaan gelijk naar de apen, die dicht bij de ingang zijn.

Herman gaat met zijn dochter Lies naar de dierentuin. Joppie de hond gaat ook mee. Ze gaan gelijk naar de apen, die dicht bij de ingang zijn. Herman gaat met zijn dochter Lies naar de dierentuin. Joppie de hond gaat ook mee. Ze gaan gelijk naar de apen, die dicht bij de ingang zijn. De ondeugendste aap Snoei pakt de hoed van Herman af. Snoei

Nadere informatie

FOTO- OPDRACHT 6. NatGeoFoto

FOTO- OPDRACHT 6. NatGeoFoto NatGeoFoto MACROFOTOGRAFIE FOTO- OPDRACHT 6 MACROFOTOGRAFIE Veel artikelen in National Geographic Magazine hebben de natuur als onderwerp. Soms gaat het over grote dieren en enorme bomen, soms ook over

Nadere informatie

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte Pagina 1 van 6 Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte 1. Multicultural Dit is het kunstwerk dat Marcel maakte voor de tentoonstelling Utopiart27 Je kan meer lezen over Marcel op de website http:// Pagina

Nadere informatie

1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot.

1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot. Herhaling Ω groep 5 Ω Aardrijkskunde (blad 1) Zoek de pagina in het lesboek. Lees de tekst en bekijk de foto of tekening. Maak dan de vraag. pagina 2 en 3 1 Zet in de goede volgorde. Van klein naar groot.

Nadere informatie

SPREEKBEURT MANDARIJNEEND

SPREEKBEURT MANDARIJNEEND SPREEKBEURT MANDARIJNEEND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE MANDARIJNEEND

Nadere informatie

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8 SPEURTOCHT Groep 7 en 8 Met deze speurtocht loop je door het hele park. Door de vragen goed te beantwoorden kun je letters verdienen. Verzamel alle letters uit de dikgedrukte vakjes. Met deze letters kun

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Nieuw Zeeland Inhoud Abel Tasman Belangrijke gegevens Maori's De bijzondere dingen van Nieuw-Zeeland De kust Het klimaat De vlag 1: Abel Tasman De Nederlandse ontdekkingsreiziger en zeeman Abel Tasman

Nadere informatie

leerlingenboekje bij de voorstelling

leerlingenboekje bij de voorstelling leerlingenboekje bij de voorstelling 1 W I E H E E F T D E V O O R S T E L L I N G G E M A A K T? Het maken van dansen noem je choreograferen. De twee mensen die Vogelkind hebben gemaakt heten Bruno en

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT SCHILDERLES NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT SCHILDERLES NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Vincent van Gogh heeft nooit een kunstenaarsopleiding afgemaakt. Met deze leskaart leer je meer over de jonge Vincent én hoe je met wat hulp en (vooral) heel veel doorzettingsvermogen toch

Nadere informatie

DIERGEDRAG IN ARTIS. Lespakket diergedrag voor bovenbouw vmbo STARTOPDRACHT

DIERGEDRAG IN ARTIS. Lespakket diergedrag voor bovenbouw vmbo STARTOPDRACHT DIERGEDRAG IN ARTIS Lespakket diergedrag voor bovenbouw vmbo STARTOPDRACHT Diergedrag in Artis, oktober 2008 INLEIDING Binnenkort ga je naar dierentuin Artis in Amsterdam. Dieren in de dierentuin zijn

Nadere informatie

nieuws afbeeldingen Alexander en Samuel Cultuur Klimaat Yeti MASALI Inhoud puzzel 4 quiz Einde 6 yeti klimaat 1 cultuur 1 bergen 2 flora fauna visie

nieuws afbeeldingen Alexander en Samuel Cultuur Klimaat Yeti MASALI Inhoud puzzel 4 quiz Einde 6 yeti klimaat 1 cultuur 1 bergen 2 flora fauna visie MASALI Inhoud yeti klimaat 1 cultuur 1 bergen 2 flora fauna visie ligging 3 verhaal 4 puzzel 4 5 strip weetje 6 quiz 1 2 2 3 6 Einde 6 Yeti De yeti leef (t) (de) in het gebergte van de Himalaya het is

Nadere informatie

Curaçao. inhoud HET LAND ZELF DE LIGGING HET KLIMAAT! De hoofdstad van Curaçao is Willemstad. In Nederland is het koud en nat en in curaçao

Curaçao. inhoud HET LAND ZELF DE LIGGING HET KLIMAAT! De hoofdstad van Curaçao is Willemstad. In Nederland is het koud en nat en in curaçao Nieuws & co inhoud 7 januari 2011 Nieuws & co staat weer bom vol met nieuwe info. En een denk spelletje! Jullie journalisten ( Leonoor en Frederique) laten jullie weer niet in de steek! 1. Klimaat ligging

Nadere informatie

Een ontmoeting met een van s werelds meest bekende fotografen op 29 mei is al

Een ontmoeting met een van s werelds meest bekende fotografen op 29 mei is al Een ontmoeting met een van s werelds meest bekende fotografen op 29 mei is al een unicum op zich. Dit in combinatie met een lezing omtrent zijn laatste boek, waarin ook nog tips worden gegeven over fotografie

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea Tijdsbeeld tweede helft 20ste eeuw Vrijheid na WOII-Europa ligt in puin.. Koude oorlog: angst

Nadere informatie

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel

Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP. marian hoefnagel REALITY REEKS Hey Russel! EEN BIJZONDERE VRIENDSCHAP marian hoefnagel Een gekke naam Rudsel?? Jims mond valt open van verbazing. Is dat een naam? Hij kijkt met grote ogen naar de jongen die naast hem zit.

Nadere informatie

Avondsluiting Relaxatie

Avondsluiting Relaxatie Avondsluiting Relaxatie Auteur: Pieter Dejaeger Geschikte leeftijd: Alle Duur activiteit: 20 minuten Terrein: Rustig zaaltje, zonder lawaai! Benodigde begeleiders: Min 2 (Eén lezer en iemand die tussen

Nadere informatie

Willem Maris (1844-1910)

Willem Maris (1844-1910) Willem Maris (1844-1910) Willem Maris behoort tot het bekende schildersgeslacht Maris. Hij was de jongste van drie broers die allen in het schildersvak gingen, gestimuleerd door hun vader, boek- en steendrukker

Nadere informatie

de troost van Moeder Aarde

de troost van Moeder Aarde de troost van Moeder Aarde Gedichtencyclus bij het gelijknamige schilderij van Ilse Kerkove door Hans Claus. Eerste beweging : de achtergrond Niet van vaste aarde zijn niet als een eikenblad boven het

Nadere informatie

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal Interactief verhaal Doel: Leerlingen kennen na de les een aantal belangrijke eigenschappen van planten en dieren. Konijnen leven, hazen niet. Konijnen zijn sprinters, hazen zijn lange afstand renners.

Nadere informatie

Joachim en het Rode Paardenhoofd

Joachim en het Rode Paardenhoofd Joachim en het Rode Paardenhoofd Eerste druk, maart 2012 2012 Jurgen Heyn isbn: 978-90-484-2326-2 nur: 277 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Limburgs Landschap. natuurboekje van

Limburgs Landschap. natuurboekje van Limburgs Landschap natuurboekje van lente 2014 Hoi! Spreeuwen zijn druktemakers. Ze kwetteren, fluiten en piepen. Ze kletsen samen heel wat af. En ze apen de gekste geluiden na. Denk je dat je een kikker

Nadere informatie

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster 14-1: Waar ben je geboren Waar ben je geboren, waar kom je vandaan Waar is het begonnen, waar is het ontstaan Waar ken jij de weg zelfs met je ogen dicht Waar ben je geboren, waar zag jij het licht Iedereen

Nadere informatie

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7

Braziliaanse regenwoud. Jesse Klever. Groep 7 Braziliaanse regenwoud Jesse Klever Groep 7 Voorwoord Ik heb dit onderwerp gekozen omdat ik dit een heel interessant onderwerp vind. We hebben er al op school over gesproken en het leek mij wel een leuk

Nadere informatie

En rijke mensen werken niet. Die kunnen de hele dag doen wat ze leuk vinden.

En rijke mensen werken niet. Die kunnen de hele dag doen wat ze leuk vinden. Warm in Verona Romeo loopt een beetje rond. Dat doet hij bijna elke dag. Hij vindt het leuk om door het stadje te lopen. Door de kleine straatjes. Langs de rivier waar de meisjes de was doen. En over de

Nadere informatie

Een verhaal uit het tijdschrift Handwerken zonder grenzen. ( 4/81 )

Een verhaal uit het tijdschrift Handwerken zonder grenzen. ( 4/81 ) VILTEN Een verhaal uit het tijdschrift Handwerken zonder grenzen. ( 4/81 ) De GESCHIEDENIS: Het vilten of vervilten van wol is een heel oude techniek en was en is verspreid over de hele wereld. Er werd

Nadere informatie

Over het opheffen van de natuur

Over het opheffen van de natuur Plastic panda s Plastic Over het opheffen van de natuur Bas Haring panda s Nijgh & Van Ditmar Amsterdam 2011 Eerder verschenen van Bas Haring: Kaas en de evolutietheorie De ijzeren wil Voor een echt succesvol

Nadere informatie

In 2016 In dit jaar van de oorlog, ik zit in Motala, de kleine stad die niet TV wordt uitgezonden geluid van de salon, zou ik Znntha helemaal leeg,

In 2016 In dit jaar van de oorlog, ik zit in Motala, de kleine stad die niet TV wordt uitgezonden geluid van de salon, zou ik Znntha helemaal leeg, Dat is de vraag We zijn nu in 2016 De Chinezen noemde het jaar de namen van dieren, het Jaar van de Draak, Jaar van de Rat, Jaar van de Os, in python, in het paard... En riep de Syriërs laatste vijf Oawamanm

Nadere informatie

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1

Jouw wereld op de kaart. werkblad. VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart werkblad VMBO tl, HAVO, VWO klas 1 Jouw wereld op de kaart WERKBLAD Recht zo die gaat! Varen op de kaart van Mercator Deze tentoonstelling gaat over Mercator, een beroemde kaartenmaker

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Voor deze opdracht heb je het stripboek Senne & Sanne Cordoba nodig en deze moet je lezen als je alle opdrachten wilt kunnen maken.

Voor deze opdracht heb je het stripboek Senne & Sanne Cordoba nodig en deze moet je lezen als je alle opdrachten wilt kunnen maken. GSR 01 Cordoba Voor deze opdracht heb je het stripboek Senne & Sanne Cordoba nodig en deze moet je lezen als je alle opdrachten wilt kunnen maken. Hoewel de strip gemaakt is in België, gaat het toch over

Nadere informatie

Fabritius, schilder van Het puttertje

Fabritius, schilder van Het puttertje Fabritius, schilder van Het puttertje www.meulenhoff.nl Deborah Davis Fabritius, schilder van Het puttertje Leven en werk van een zeventiende-eeuwse meester Uit het Engels vertaald door Annemie de Vries

Nadere informatie

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet William van den Akker camouflage opvallend onopvallend Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet op in hun omgeving en worden daarom minder snel gevangen door

Nadere informatie

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6

VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 VAN GOGH PROJECT GROEP 5 EN 6 Brieven schrijven Deze activiteit is gebaseerd op de briefwisseling tussen Vincent van Gogh en zijn broer Theo. Voorbereiding: Zorg voor een plaat/foto van een landschap.

Nadere informatie

Naam: Beschrijving: Deelnemers: min 5 max 15 Lokaal: Duur: 2 uur Leeftijd:

Naam: Beschrijving: Deelnemers: min 5 max 15 Lokaal: Duur: 2 uur Leeftijd: Schilderen naar de Aboriginals De Aboriginals leven verspreid op een groot stuk land omdat ze leven van datgene dat in de natuur leeft. Om met elkaar in contact te blijven maakten ze kaarten met de ligging

Nadere informatie

Heleen slaat het boek dicht. Vanavond komt er niets van lezen, haar gedachten dwalen steeds af.

Heleen slaat het boek dicht. Vanavond komt er niets van lezen, haar gedachten dwalen steeds af. 1 Heleen van Rijnsburg zet de wekker op halfacht. Als ze nu nog een halfuurtje leest in bed, dan krijgt ze zeven uur slaap. Dat is precies genoeg. Zes uur is te kort en acht uur is te lang. Op het nachtkastje

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag Meneer Linh luistert naar de stem van de dikke man, de stem die hem zo vertrouwd is, ook al zegt hij dingen die hij niet begrijpt. De stem van zijn vriend is diep en hees. Hij lijkt langs stenen en enorme

Nadere informatie