Hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs"

Transcriptie

1 Het Libretto* Hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs Bijeenkomst 1 december 2011, Utrecht *(Italiaans voor boekje) is de gangbare benaming voor het tekstboekje van een opera, operette of musical. In wijdere zin is een libretto de tekst, bestaande uit dialogen en regieaanwijzingen, die ten grondslag ligt aan een theatrale opvoering met muziek. (Bron: Wikipedia)

2 Welkom! op dit multimediale event Hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs! Een libretto? Beeld en woord verbinden zich tijdens deze bijeenkomst. Wij maken gebruik van diverse middelen om u te inspireren, te informeren en u te laten participeren. Maar in een middag kunnen we lang niet alles zeggen. Daarom hebben wij gekozen voor een boekje waarin u naast het programma en enkele regieaanwijzingen, ook nog achterliggende informatie kunt vinden met betrekking tot hybride leeromgevingen. Zo kunt u thuis nog eens nalezen waar het nu eigenlijk allemaal over ging deze middag. Wat vertelt het libretto u? Allereerst het programma: hoe ziet het eruit, wat verwachten we van u, waar moet u zijn, bij wie kunt u terecht met vragen, wat kunt u allemaal doen, etc. Dan de hoofdrolspelers van vandaag: wie zult u ontmoeten en in welke rol? Wij stellen hen in dit boekje aan u voor. Dan het verhaal achter hybride leeromgevingen: wat is het, hoe ziet het eruit? De informatie die u tijdens het plenaire gedeelte krijgt aangereikt, vindt u hier nog eens in woord terug. In de bijeenkomst vragen we ook uw actieve inbreng. U kunt onder begeleiding aan de slag met het ontwerpen van een hybride leeromgeving. De ontwerpopdracht vindt u in dit boekje. Bouwbedrijf De Boer BugelHajema Adviseurs Bureau Scholenbouwmeester Daad Architecten De Kok Horecagroothandel D Hert Catering DHV Jeroen Bosch Ziekenhuis Grontmij Nederland Hoving Bouw P. Bos Aannemingsbedrijf SSB Praktijkcentrum Bouw Stork Technical Services Strukton Worksphere Taauw Ten slotte geven wij u nog enkele aanwijzingen hoe en waar u meer informatie kunt vinden. Wij wensen u veel inspiratie en interactiviteit toe! Ilya Zitter & Aimée Hoeve, ecbo Erica Aalsma, de Leermeesters

3 Multimediaal? Tijdens dit event kunt u op diverse wijzen deelnemen: Ga in gesprek met de betrokkenen: onderzoekers en praktijkdeskundigen en met elkaar Kijk en luister naar film fragmenten en de film Leer meer over ontwerpen met de ontwerpopdracht uit dit libretto en masterclass Luister naar onze plenaire presentatie Reageer op de stellingen op de muur De Hoofdrolspelers van vandaag Het Landelijke Expertisecentrum Beroepsonderwijs (ecbo) heeft in 2009 een verkennend onderzoek verricht naar onderwijsinnovaties in de vorm van hybride leeromgevingen (voorheen praktijknabij onderwijs ). Dit onderzoeksproject is voortgezet in de ecbo-programmering van 2010 en daarna. Het onderzoek is ontwerpgericht en participatief opgezet en verweven met het gelijknamige landelijke onderwijsinnovatieproject. Hiervoor is een subsidie vanuit het Innovatiearrangement (Het Platform Beroepsonderwijs) verworven. Penvoerder is het Koning Willem I College, projectpartners zijn Hanzehogeschool i.sm. Alfa-college. en lokale bedrijfspartners. Vanuit bovenstaande projecten spelen vandaag de volgende mensen een hoofdrol: Erica Aalsma, de Leermeesters Peter Baselaar, Middelbare Horeca School HarmJaap de Boer, Alfa-College Maarten van de Burg, Scriptfactory Hans Drijfhout, Stork Aimee Hoeve, ecbo Kees Huising, Alfa-College Jaap Postma, Hanzehogeschool Marc Raaijmakers, Middelbare Horeca School Jannie Rozema, Hanzehogeschool Reinier Veenhoff, Strukton Ilya Zitter, ecbo Mail ons indien u vragen hebt Speel de game van de Waterfabriek op één van de aanwezige laptops getoond Blog mee op hybride leeromgevingen heeft een blog die voor iedereen toegankelijk is op de website van Het Nieuwe Beroepsonderwijs Bezoek de pilot-website waar tussentijdse inzichten van ecbo-onderzoek in woord en beeld te vinden zijn Twitter vandaag mee over je ervaringen met #hybrideleeromgevingen De Waterfabriek, School voor Marketing en Techniek van het Koning Willem I College dient als bron voor hybride leeromgevingen; de volgende medewerkers zijn vandaag onze gast. Hans Maas, leermeester marketing & sales Joop Mestrom, leermeester productie Geert Swinkels, projectleider Sem van Geffen, onderwijsontwikkelaar Mieke Kooloos, Leermeester marketing & Nederlands Ten slotte lopen ook de leden van de DenkTank rond, zoals Elly de Bruijn, Lector Beroepsonderwijs aan de Hogeschool Utrecht en bijzonder hoogleraar aan de Uni versiteit Utrecht. De DenkTankers bespreken enkele malen per jaar de inhoudelijke ontwikkelingen rond hybride leeromgevingen en gaan graag met u in gesprek. Al deze mensen zijn herkenbaar aan een rode sticker op hun badge. 2 3

4 Het Programma Het libretto van de Matthäus-Passion vormt een collage van vier soorten tekst, met bijbehorende muzikale vormen, en met de respectievelijke functies: handeling - beschouwing - meditatie - bevestiging. Libretto Matteus Passion, Eduard van Hengel, 2007 Dit event is opgedeeld in drie delen: 1 Kennismaken: uur Wij stellen u in de gelegenheid om kennis te maken met enkele hybride leeromgevingen (in wording) en met de personen die daarbij betrokken zijn. U kunt hen vragen naar hun ervaringen. In de open ruimte vindt u op verschillende plaatsen mensen die u iets kunnen vertellen over een hybride leeromgeving. Zie de plattegrond op bladzijde 7 en let op de aanwijzingen in de ruimte. Locatie s-hertogenbosch In s-hertogenbosch is de Middelbare Horeca School bezig met een herontwerp voor de afdeling op basis van de principes van een hybride leeromgeving. Luister naar hun ervaringen, bevraag hen over de aanpak en de reden van dit herontwerp! U kunt hier ook in gesprek gaan met de mensen van de Waterfabriek in s-hertogenbosch. U vindt locatie s-hertogenbosch als u binnenkomt rechts in de open ruimte. Locatie Groningen In het noorden van het land is een samenwerkingsverband tussen Alfa-college en Hanzehogeschool actief met het vormgeven van hybride leeromgevingen. Zij werken in de wereld van de bouw. De hybride leeromgeving ziet er weer heel anders uit dan in s-hertogenboschs-hertogenbosch. Wederom: luister, vraag en ga in gesprek! De ervaringen zijn waardevol. U vindt Alfa-college en Hanzehogeschool als u binnen komt links in de open ruimte. Omgekeerde leerweg De film over de Omgekeerde leerweg in de praktijk biedt u een mooi inkijkje in de praktijk van een hybride leeromgeving. De film duurt 20 minuten en wordt tweemaal gedraaid. De kleur van uw programmaboekje geeft aan wanneer u de film kunt gaan zien, let dus goed op de tijd en de aankondigingen! uur: gele programmaboekjes film Omgekeerde leerweg uur: blauwe programmaboekjes film Omgekeerde leerweg U kunt de film bekijken in het Auditorium. Neem hiervoor de zij-ingang. In de wandelgangen In de wandelgangen, aan twee tafels, vindt u laptops die u ook informatie kunnen geven: u kunt een game bekijken van de Waterfabriek in s-hertogenbosch, die geheel hybride is vormgegeven en u kunt de online kennisomgeving bezoeken: een pilot van ecbo om inzichten uit lopend onderzoek te delen. Maak kennis met elkaar Wij nodigen u uit om koffie of thee te drinken, te netwerken en vooral veel kennis en ervaringen uit te wisselen met elkaar over het onderwerp van deze middag. DenkTank De leden van de DenkTank zijn aanwezig en gaan graag met u in gesprek over hybride leeromgevingen. Ook zij zijn herkenbaar aan de rode sticker op hun badge. 2 Inzicht krijgen: uur Denken is zo buitengewoon vermoeiend, dat velen de voorkeur geven aan oordelen. Franz Kafka, In het Auditorium verzamelen we alle deelnemers om het onderwerp plenair te presenteren. U mag gaan luisteren en kijken. Wij nemen u mee in de stand van zaken van dit moment. Meer informatie over de inhoud van de presentatie vindt u in dit boekje onder het hoofdstuk Het Verhaal. 4 5

5 3 Ontwerp maken: uur Design is een grappig woord. Sommige mensen denken dat design gaat over hoe het eruit ziet. Maar als je dieper graaft: dat is hoe het werkt. Het design van de Mac was niet hoe het eruit zag, hoewel dat er deel van was. Maar in de eerste plaats was het hoe het werkt. Als je iets heel goed wilt ontwerpen, moet je echt ontleden. Daarvoor is gepassioneerde betrokkenheid nodig om echt alles te doorgronden, en er op te kauwen. Niet snel doorslikken. De meeste mensen nemen de tijd niet dat te doen. Steve Jobs,1994* Na het plenaire gedeelte gaat u aan de slag met ontwerpen. Er zijn twee programma-onderdelen: u volgt een masterclass Hoe bouw je een hybride leeromgeving? en u gaat aan de slag met het Leeromgeving ontwerpmodel en ontwerpt zelf uw eigen leeromgeving. De programma-onderdelen duren 20 minuten. Na 20 minuten wisselen de groepen en worden de programma-onderdelen herhaald. De groepsindeling is net als bij de film gebaseerd op de kleur van uw programmaboekje. Vanaf uur wordt er een drankje geserveerd uur: gele programmaboekjes: masterclass blauwe programmaboekjes: zelf ontwerpen Reageer op de stellingen! Bar Games Waterfabriek 1. Kennismaken locatie s-hertogenbosch 3. Ontwerp maken: zelf ontwerpen Entree uur: gele programmaboekjes: zelf ontwerpen blauwe programmaboekjes: masterclass Masterclass: hybride leeromgevingen in de praktijk U volgt een masterclass over het bouwen van een hybride leeromgeving. Deze masterclass wordt verzorgd door Erica Aalsma, ontwerper van het concept De omgekeerde leerweg. Deze masterclass vindt plaats in het Auditorium. Zelf ontwerpen: de theorie achter hybride leeromgevingen Ontwerp uw eigen leeromgeving en leer werken met het Leeromgeving Ontwerpmodel. Op diverse tafels in de open ruimte kunt u met ongeveer 8 deelnemers per tafel aan de slag. De ontwerpopdracht vindt u in dit libretto. Er lopen meerdere mensen rond om u te helpen bij deze ontwerpopdracht. *http://www.trouw.nl/tr/nl/4504/economie/article/detail/ /2011/10/06/steve-jobs-in-zijn-eigen-woorden.dhtml Plattegrond Geldmuseum Auditorium 1. Kennismaken: film Omgekeerde leerweg 2. Inzicht krijgen: plenaire presentatie 3. Ontwerp maken: masterclass Kennis in ontwikkeling 1. Kennismaken locatie Groningen 3. Ontwerp maken: zelf ontwerpen 6 7

6 Het Verhaal Wat verstaan we onder hybride leeromgeving? Hybride = nauwe vermenging van ongelijksoortige zaken (Wikipedia), bn een kruising zijnd (Van Dale) Enerzijds is er het besef dat er geen betere leerschool is dan de beroepspraktijk zelf. Dit komt deels doordat er simpelweg geen alternatief is. Een aantal zaken kun je alleen in de beroepspraktijk zelf leren, bijvoorbeeld: de omgang met echte klanten, het presteren onder druk, omgaan met tegenstrijdige eisen in het werk zoals de spanning tussen situationele en institutionele logica (Vermeulen & Quanjel, 2007), werken met bedrijfsspecifieke technologie (Billett, 2001). Tegelijkertijd is er het besef dat leren meer is dan verwerven van kennis en vaardigheden (acquisitie). Leren is ook een sociaal proces (participatie): door mee te werken in de praktijk leren beginnend beroepsbeoefenaren ook functioneren in een werkgemeenschap (Wenger, 1998) en worden ze op die manier ingewijd in de routines die noodzakelijk zijn om efficiënt te functioneren. Zo is praktijkervaring ook belangrijk voor de ontwikkeling van een beroepsidentiteit (zie Meijers & Wardekker, 2001; Den Boer, 2009). Essentieel om (zowel beginnende als ervaren) beroepsbeoefenaars zich te ontwikkelen in een vak dat past bij hun talenten. Hoe verhoudt zich de theorie tot de praktijk? Een traditioneel schoolse omgeving is een hele aardige manier om de theorie over te brengen, omdat je je helemaal daarop kunt concentreren. Het theorieonderwijs in de praktijk is natuurlijk een stuk moeilijker, want het moet tussen de werkzaamheden door gebeuren. Daarbij is degene die het beste praktijkonderwijs kan geven niet per definitie goed toegerust om ook theoretische kennis over te brengen. Hans Drijfhout, Stork Technical Services, 13 oktober 2011 Anderzijds hebben we de afgelopen jaren wel geleerd niet langer twee keer in de in de valkuil trappen van een naïef geloof in het leerpotentieel van de werkplek. Diverse onderzoeken naar werkplek leren (Berings, 2006, Doornbos, 2006; Poortman, 2007; Blockhuis, 2006, Van Woerkom, 2003; Billett, 2002) laten zien dat de werkplek een risicovolle omgeving kan zijn voor beginnende beroepsbeoefenaren. Risicovol omdat de kans op onherstelbare fouten groot is zowel voor het bedrijf als de student. Het vraagt veel begeleiding die door een bedrijf vaak niet geleverd kan worden. Bovendien wijst Nijhof (zie afscheidsrede, 2006) er op dat met name academic skills juist niet op de werkplek verworven worden. Terwijl deze laatste naar verwachting steeds belangrijker worden (zie Vermeulen e.a., 2007): onder invloed van maatschappelijke processen als versnelling, versnippering, verdichting en verduurzaming, zal het werk steeds kennisintensiever worden. Daarnaast proberen we heel veel innoverende nieuwe dingen naar binnen te halen. Want dat is eigenlijk ook iets dat vooral binnen de bouw op veel mbo-scholen een beetje aan het inzakken is. We blijven bouwen op de kennis die we hebben. Maar wij willen ook heel veel nieuwe kennis naar binnen halen. Er wordt al 25 jaar traditioneel bouwen gegeven op de roc s en het is nu de hoognodige tijd om dat te gaan weerleggen. Kees Huizing en HarmJaap de Boer, Alfa-College, 13 oktober 2011 Zoals het nu is, is het strikt gescheiden: je hebt een praktijkkant en daar doen de leerlingen het een en ander achter bijvoorbeeld de receptie. Daarnaast heb je theorielessen, bijvoorbeeld omgaan met het reserveringssysteem, dan zitten ze in een computerlokaal met laptops te oefenen met het reserveringssysteem. Zonder context. Ze krijgen een case en dat werken ze uit. Dan leren ze eigenlijk alleen het technische, maar ze leren het niet in de context van de receptie. Ze leren niet dat ze dat ook moeten combineren met hun andere werkzaamheden, zoals het ontvangen van gasten en nog een heleboel andere taken. Tonnie van Dijk, Koning Willem I College, 12 oktober

7 Het concept van hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs gaat over deze variaties. In hybride leeromgevingen wordt gezocht naar de combinatie van de sterke kanten van twee traditionele leeromgevingen: de school (waarin leren centraal staat) en de beroepspraktijk (waarin werken centraal staat), die worden verweven tot een gemengde, productieve leeromgeving. Bij hybride leeromgevingen wordt gestreefd naar het combineren van het beste van twee werelden: de sterke kanten van het schoolse leren en de sterke kanten van leren op de werkplek. De volgende criteria kunnen worden gebruikt voor het identificeren van hybride leeromgevingen (Huisman e.a., 2010): Het gaat om een leeromgeving waarin de studenten een beroep leren uitvoeren met alle daarvoor benodigde kennis, vaardigheden en houdingsaspecten, gekoppeld aan het uitvoeren van beroepsmatig handelen in een realistische context. De leeromgeving wordt bij voorkeur in samenwerking tussen school en bedrijf opgezet en uitgevoerd. Studenten worden dus niet tijdelijk overgeleverd aan het bedrijf. In de leeromgeving leren/werken meerdere studenten tegelijk. Het gaat dus niet om één student op stage in een bedrijf. Of het een bedrijfsinnovatie is weet ik niet, het is wel een start van een nieuwe methodiek van continu leren. Vroeger zat je 20/30 jaar op dezelfde plek (...), in de huidige carrière zal het er heel anders uitzien. om de 2/3 jaar heb je een nieuwe functie, waarvan we de helft nu nog niet kennen. Dat betekent ook dat we als bedrijf en ook de medewerkers van een bedrijf continu zullen moeten gaan leren. Hybride is daar naar mijn idee, het woord zegt het al, samenbrengen van twee onderwerpen, twee partijen, is eigenlijk een heel goed voorbeeld van hoe je dat zou kunnen vormgeven. Waarbij we nu nog spreken over studenten, docenten en het bedrijfsleven, waarbij ik denk dat het bedrijfsleven straks ook wel op de studentenstoel kan gaan zitten, maar ook op de docentenstoel kan gaan zitten. Ik zie eigenlijk een totale integratie van onderwijs en bedrijfsleven. En ik heb de verwachting dat dit binnen nu en 20 jaar ook vorm heeft gekregen. En vorm zou moeten krijgen willen we een leidende rol in onze kennismaatschappij blijven houden. Reinier Veenhoff, Strukton, 13 oktober 2011 Er is geen fysieke scheiding tussen school en bedrijf (leren en werken). Het productieproces is duidelijk aanwezig maar er is expliciet ruimte voor leren. Docenten van school en praktijkopleiders in de praktijk vervullen in een dergelijke omgeving andere rollen dan bij gescheiden vormgeving van een schooldeel en een praktijkdeel. Welke problemen lost het op? Het principe eerst theorie en dan praktijk, van oudsher gewend om eerst te vertellen en dan pas te laten doen, is scherp zichtbaar in ons onderwijssysteem. Als bijna vanzelfsprekend staat klassikale kennisoverdracht centraal in ons denken over leren, wat de aandacht voor leren in de praktijk meteen naar achteren schuift. Ook het denken in competenties, dat sinds een aantal jaren het beroepsonderwijs domineert, heeft ondanks de ophef over alle vernieuwing, het basisprincipe eerst theorie en dan praktijk niet kunnen beïnvloeden. We zijn gewend geraakt aan het idee dat je eerst veel moet weten voordat je de praktijk in kunt. En als je dan tijdens je opleiding Ja, het is heel anders. Voor ons was het meestal gewoon les volgen en een project uitvoeren die fictief was en waarvan je gewoon bijna alles kon maken. Nu was het de realiteit. Je moest iets neerzetten wat echt was. Dat vond ik het mooiste, dat je tijdens je studie bezig bent met het echte bedrijfsleven. En normaal was het ook gewoon lessen een half jaar en daarna een half jaar stage. Nu is het meer gecombineerd. Je betrekt bedrijven erbij. Je bent nu toch meer voorbereid op het bedrijfsleven dan wanneer je alleen maar theorie op school hebt of alleen maar stage hebt gehad. Guillermo Martinez en Jan Hoving, studenten Alfa College, 13 oktober

8 voor kortere of langere periode in de praktijk werkt, wordt deze ervaring slechts mondjesmaat gekoppeld aan theoretische kennis. Het leerproces van de leerling is gefragmenteerd: het grote geheel van de beroepspraktijk is opgesplitst in zo klein mogelijke delen, die we doorgaans schoolvakken noemen. Kun je bepaalde beroepsvaardigheden niet leren in de schoolbanken (oude opvattingen) of in gesimuleerde werkomgevingen binnen de school (competentiegericht onderwijs), dan is het de bedoeling dat je de stageperiode gebruikt om dit aan te leren. De waterscheiding tussen theorie en praktijk blijft hiermee bestaan. In onze huidige samenlevingen waarin beroepen veranderen, onder invloed van sociaal-economische en technologische ontwikkelingen, zijn de beroepsvorming en de beroepsinhoud continu in ontwikkeling. Het beroepsonderwijs zou vakbekwaamheid moeten verbinden met beroepsethiek en beroepscultuur, zoals dit ook in de realiteit van de beroepspraktijk het geval is. Door de genoemde waterscheiding tussen theorie en praktijk lukt dat nu onvoldoende. De student koppelt de theorie niet altijd aan de praktijk. Je hoort een docent vaak zeggen: maar dat weet je toch, we hebben het toch behandeld?! De student heeft de kennis wel, maar het zit ergens verstopt in een laatje. Ik probeer zoveel mogelijk praktische handelingen die de student moet beheersen in de theorie te koppelen. Dat is niet altijd even gemakkelijk. Op dit moment heb ik veel theorie, dan zit je weleens verlegen. Je zit in een theorielokaal en je wilt graag eens een bereiding laten zien en dat is niet altijd mogelijk. Marius van Kuppeveld, docent Middelbare Horeca School s-hertogenbosch, 12 oktober nente actieve verbinding met het bedrijfsleven wordt nog onvoldoende gestimuleerd en gefaciliteerd door de instellingen. Het gevolg hiervan is dat er veel verouderde kennis aangeleerd wordt, maar ook veel kennis die voor het bedrijfsleven lang niet altijd meer relevant is. Hybride leeromgevingen zorgen ervoor dat de kracht en de identiteit van zowel onderwijs als bedrijfsleven overeind blijft en dat de een niet achter de ander schuil gaat. Het verenigt het beste van twee werelden in plaats van ze naast elkaar te laten bestaan: De opdracht voor het onderwijs wordt: breng de leerling al vroeg in de opleiding in een professionele beroepscontext, zodat hij kan ervaren wat het betekent om dat beroep uit te oefenen; én geef hem ook voldoende ruimte om te leren, zodat hij ook de generieke kwalificaties, die nodig zijn om te functioneren in de maatschappij, kan ontwikkelen. De opdracht aan het bedrijfsleven is dan de expertise en ervaringskennis te ontsluiten voor het onderwijs en te participeren in de leerwerkomgeving, zodat deze ook echt kan voldoen aan de routines, processen en kwalificaties die vanzelfsprekend zijn in het bedrijfsleven. Als je bereid bent om van beide kanten te investeren, om elkaars wereld te leren kennen, elkaars achtergronden te zien, alleen dan ben je ook in staat om uiteindelijk projecten waarin de integratie plaatsvindt, zoals het hybride onderwijs, vorm te geven op de manier waarop het uiteindelijk zou moeten. Hans Drijfhout, Stork Technical Services, 13 oktober 2011 Maar het gaat ook verder: eenmaal docent in het onderwijs, dan blijkt het moeilijk te zijn om het contact met de ontwikkelingen in de beroepspraktijk vast te houden. Een perma Bronnen: De omgekeerde leerweg, een nieuw pers pectief voor het beroepsonderwijs (2011), Erica Aalsma; Ontwikkelmodel voor Hybride leeromgevingen in het Beroepsonderwijs, Analyse 2.1 (2011), Ilya Zitter & Aimée Hoeve m.m.v. Erica Aalsma 12 13

9 De Ontwerpopdracht Rollen Hybride leeromgeving In een hybride leeromgeving worden de sterke kanten van het schoolse leren en van het leren in de beroepspraktijk met elkaar verweven. In deze leeromgeving vormen het werkproces en de routines de ruggengraat, waarmee vaktheorie en reflectie zijn verbonden. Ontwerpvraag Wie zijn er actief in de leeromgeving? Waterfabriek als startpunt Opdracht De Waterfabriek biedt in totaal 4 opleidingsrichtingen aan: Basisoperator (niveau 1), Operator A (niveau 2), Commercieel medewerker Buitendienst (niveau 3), Marketingmedewerker (niveau 4). Daarnaast is de Waterfabriek een stageplaats voor mbo en hbo-studenten. Er wordt echt productie gedraaid en er worden echte waterflesjes met zelf ontworpen etiketten voor externe opdrachtgevers geproduceerd. Denk vooral ook terug aan de film over de Waterfabriek. Neem de Waterfabriek als startpunt en ga met elkaar in gesprek vanuit een ontwerpperspectief. Hoe zien de vier bouwstenen (rollen/ruimtes/ artefacten/tijd) bij de Waterfabriek eruit? Als je met deze vier bouwstenen gaat spelen, wat zou er dan anders kunnen? Probeer de twee dimensies & vier kwadranten toe te passen op de Waterfabriek. Ontwerpperspectief Voorbeelden van Rollen Ontwerpidee Het actor perspectief. Het gaat hierbij om het vormgeven van de rollen van alle actoren in een leeromgeving. Actoren zijn bijvoorbeeld: studenten (junior en senior) van een opleiding, studenten van andere opleidingen, avo-docenten, vakdocenten, instructeurs, begeleiders, professionals uit bedrijfseven, ervarings deskundigen, gastdocenten, coaches, assessoren.neem de Waterfabriek als startpunt en ga met elkaar in gesprek vanuit een ontwerpperspectief. theoretisch expert praktijkdeskundige beoordelaar peer-assessor procesbegeleider observator klant-, cliënt-, patiënt-rollen Rol A probleemeigenaar opdrachtgever junior medewerker senior medewerker projectleider leverancier Gebruik hiervoor de aanwijzingen op de volgende pagina s en de uitvouwkaart Leeromgevingen in het beroepsonderwijs uiteenrafelen. Rol I Rol X Rol Y Rol Z 14 15

10 Ruimtes Artefacten Ontwerpvraag Waar wordt er geleerd? Ontwerpvraag Waarmee wordt er geleerd? Ontwerpperspectief Ontwerpperspectief Het ruimtelijke perspectief. Het gaat hierbij om het vormgeven van alle benodigde fysieke en digitale ruimtes van een leeromgeving. Het instrumentele perspectief. Het gaat hierbij om het vormgeven van al het tastbare onderwijsmate riaal (digitaal en papier), professionele gereedschap, hulpmiddelen en materialen ofwel artefacten. Voorbeelden van Ruimtes ruimte met klassieke theateropstelling open ruimte met pc s praktijkruimte multifunctionele ruimte met verschuifbaar meubilair uitlegtafels gespreksruimtes vergaderruimte observatiestation werkkamers productiehal werkplaats digitale ruimtes Voorbeelden van Artefacten Ontwerpidee format projectplan voorbeeld begroting calculatieprogramma projectmanagementsoftware gespreksprotocol project checklist evaluatiecriteria presentatieformat Hoe kunnen artefacten zodanig worden aangepast dat ze bruikbaar zijn voor een hybride leeromgeving? Ontwerpidee Maak een plattegrond samen: schets en teken! 16 17

11 Tijd Meer informatie Aalsma, E. (2011) De omgekeerde leerweg. Een nieuw perspectief voor het beroepsonderwijs. Eburon: Delft. Ontwerpvraag Ontwerpperspectief Voorbeelden van Tijdsaspecten Wanneer wordt er geleerd? Het tijdperspectief. Het gaat hierbij om het vorm geven van alle aspecten die te maken hebben met het aspect tijd. beschikbare tijd tempo plannen de volgorde in de tijd parallel pauzeren versnellen vertragen onderbreken tijdsdruk deadlines minder dan/meer dan/hetzelfde als in de beroepspraktijk (leer)jaar Hoeve, A. & Truijen, K.J.P. (2008). Leren op de werkplek. Een model om zicht te krijgen op teamroutines. Opleiding en Ontwikkeling, 5. Zitter, I., Bruijn, E. de, Simons, P.R.J. & Cate, Th.J. ten (2010). The role of professional objects in technology-enhanced learning environments in higher education. Interactive Learning Environments, DOI / Zitter, I., Bruijn, E. de, Simons, P.R.J. & Cate, Th.J. ten (2011). Adding a design perspective to study learning environments in higher professional education. Higher education 61(4), Huisman, J., De Bruijn, E., Baartman, L., Zitter, I. & Aalsma, E. (2010). Leren in hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs. Praktijkverkenning, Theoretische verdieping. Ecbo-publicatie nr Zitter, I. & Hoeve, A. (2010) Het duurzaam vernieuwen van hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs, Analyse Zitter, I. & Hoeve, A. m.m.v. Aalsma E. (2011). Ontwikkelmodel voor Hybride leeromgevingen in het Beroepsonderwijs, Analyse 2.1. Publicatie in pdf-formaat. Een dubbelinterview met Aimée Hoeve & Ilya Zitter Kennis in ontwikkeling is een pilot van het landelijk Expertisecentrum Beroepsonderwijs [ecbo] om inzichten uit lopend onderzoek te delen, ook over hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs. De naam zegt het al: kennis in ontwikkeling. Het gaat om inzichten die nog in ontwikkeling zijn bij de Programmalijn Effectief beroepsonderwijs. Inzichten die nu al interessant zijn voor bijvoorbeeld docenten, begeleiders, docent-onderzoekers, innovatieregisseurs of teamleiders. Er is uiteenlopend materiaal te vinden: presentaties, pdf-files, foto s, kennisclips en korte teksten. Weblog Hybride leeromgevingen op website Het Nieuwe Beroepsonderwijs. Ontwerpidee Probeer te spelen met het aspect tijd: hoe kan deze bouwsteen optimaal worden gebruikt in een leeromgeving? Vragen?

12 In de landbouw hebben hybride rassen gezorgd voor de groene revolutie, waarmee een enorme productiviteitssprong is gemaakt. Biologisch gezien komen in een hybride ras de sterke eigenschappen van twee verschillende ouders samen. Als we in het onderwijs spreken van een hybride leeromgeving, verwijzen we naar de combinatie van de sterke kanten van de twee traditionele leeromgevingen, de school en de beroepspraktijk, die worden gecombineerd tot een nieuwe productieve leeromgeving. Huisman e.a. (2010) 20 21

13 Het Expertisecentrum Beroepsonderwijs (ecbo) is het landelijk expertisecentrum van en voor de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. Doelstelling van ecbo is het ontwikkelen, verzamelen en verspreiden van wetenschappelijke en praktijkgerichte kennis die relevant is voor de sector en de samenleving. s-hertogenbosch Pettelaarpark 1 Postbus BP s-hertogenbosch T Utrecht Churchilllaan 11/17 Postbus DD Utrech t T

Hybride werkt! Succesvolle co-creatie van bedrijfsleven & onderwijs. Op weg naar huis -programma, 31 mei 2012

Hybride werkt! Succesvolle co-creatie van bedrijfsleven & onderwijs. Op weg naar huis -programma, 31 mei 2012 Hybride werkt! Succesvolle co-creatie van bedrijfsleven & onderwijs Op weg naar huis -programma, 31 mei 2012 Programmaonderdelen TED-talks: luister 18 minuten naar iemand uit het bedrijfsleven die u meeneemt

Nadere informatie

Presentatie Kennismarkt OCW 10 maart 2015 Ronde 1, sessie B: Verbinden van leren en werken in het MBO.

Presentatie Kennismarkt OCW 10 maart 2015 Ronde 1, sessie B: Verbinden van leren en werken in het MBO. Presentatie Kennismarkt OCW 10 maart 2015 Ronde 1, sessie B: Verbinden van leren en werken in het MBO. Deel 1: Deel 2: Deel 3: Sabine Bolhuis (manager TechniekFabriek bij NS/NedTrain). Ilya Zitter (associate

Nadere informatie

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00 Elly de Bruijn Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden Zaal 3 Tijdstip 11.00 Warming up De docent in het beroepsonderwijs opent de deuren naar de kennis, zienswijzen, vaardigheid, opvattingen

Nadere informatie

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs

Hybride leeromgeving in het beroepsonderwijs Erica Aalsma(a) & Tonnie van Dijk(b) (a) De Leermeesters, Wijk bij Duurstede (b) Koning Willem I College, s-hertogenbosch Contact: Erica.aalsma@deleermeesters.nl t.vandijk@kw1c.nl Hybride leeromgeving

Nadere informatie

Erwin Brouwer, Middelbare Techniek School (MTS), Koning Willem I College (KWIC)

Erwin Brouwer, Middelbare Techniek School (MTS), Koning Willem I College (KWIC) HYBRIDE LEEROMGEVING IN DE TECHNIEK Student als leergierige werknemer Auteurs Erwin Brouwer, Middelbare Techniek School (MTS), Koning Willem I College (KWIC) november 2015 Studenten willen onderwijs dat

Nadere informatie

Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 2010)

Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 2010) Werkbladen Workshop zelfonderzoek project Hybride Leeromgevingen in het Beroepsonderwijs (14 Oktober 010) Ilya Zitter & Aimée Hoeve Versie 5 oktober 010 Vooraf Vertrekpunt voor de monitor & audit van de

Nadere informatie

Inhoud Inleiding 1 Tussen opleiding en beroepspraktijk: een historische achtergrond 2 Het leerpotentieel van grenzen: een theoretische basis

Inhoud Inleiding 1 Tussen opleiding en beroepspraktijk: een historische achtergrond 2 Het leerpotentieel van grenzen: een theoretische basis V Inhoud Inleiding XI 1 Tussen opleiding en beroepspraktijk: een historische achtergrond 1 Elly de Bruijn 1.1 Beroepsopleidingen onderdeel van het onderwijs- én arbeidssysteem 2 1.2 Eerdere theorievorming

Nadere informatie

Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland

Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland Voorwoord Reddingsbrigade Nederland introduceert per 1 september 2015 de Licentieregeling. Door middel van de licentieregeling wil Reddingsbrigade Nederland een

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Impressie bijeenkomst 9 maart 2015 met vertegenwoordigers uit de regionale samenwerkingsverbanden

Impressie bijeenkomst 9 maart 2015 met vertegenwoordigers uit de regionale samenwerkingsverbanden Impressie bijeenkomst 9 maart 2015 met vertegenwoordigers uit de regionale samenwerkingsverbanden Thema van de bijeenkomst We leven in een spannende periode: de economie kantelt, de participatiesamenleving

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Unieke serie Workshops Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Met de ontwerper van het Wiel dr. Corry Ehlen en trainer/coach Mirjam van Zweeden Succesvol innoveren! Een hele uitdaging! In de praktijk

Nadere informatie

De spilfunctie van het Leercentrum binnen het nieuwe onderwijs bij Avans Hogeschool

De spilfunctie van het Leercentrum binnen het nieuwe onderwijs bij Avans Hogeschool De spilfunctie van het Leercentrum binnen het nieuwe onderwijs bij Avans Hogeschool Ellen Simons en Rien Brouwers Leer- en Innovatiecentrum Inhoud Context Onderwijsvisie van Avans Van mediatheek naar Leercentrum

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

ROC-lounge. de school als social hub

ROC-lounge. de school als social hub ROC-lounge de school als social hub ROC lounge Het vervlechten van onderwijs en bedrijfsleven biedt kansen om de passie en talenten van studenten en professionals bij elkaar te brengen. Wederzijds profijt

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

WORKSHOP 3W18. Slim stage lopen: eisen aan IT-ondersteuning van stagiaires

WORKSHOP 3W18. Slim stage lopen: eisen aan IT-ondersteuning van stagiaires WORKSHOP 3W18 Slim stage lopen: eisen aan IT-ondersteuning van stagiaires Dan Greve hogeschooldocent bij IICT-FNT en onderzoeker bij het lectoraat Methodologie van Praktijkgericht Onderzoek Esther van

Nadere informatie

Masterclasses Een sterke relatie

Masterclasses Een sterke relatie Programma Versterking Beroepsonderwijs RAAT en Kennisrotatie organiseren: 10 OKTOBER 2006 Symposium Praktijkleren faciliteren 31 OKTOBER 2006 9 NOVEMBER 2006 14 DECEMBER 2006 Masterclasses Een sterke relatie

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Jannetta van Campenhout-Timmer, school opleider, is het gezicht van het Samen Opleiden voor de locatie Harderwijk-A van Landstede.

Jannetta van Campenhout-Timmer, school opleider, is het gezicht van het Samen Opleiden voor de locatie Harderwijk-A van Landstede. Jannetta van Campenhout-Timmer, school opleider, is het gezicht van het Samen Opleiden voor de locatie Harderwijk-A van Landstede. 34 Intervisiebijeenkomsten op de stageschool Werken en verwerken op de

Nadere informatie

Leergang bve 2015. Programma

Leergang bve 2015. Programma Leergang bve 2015 Programma Dinsdag 21 april 2015, 10.00-19.30 uur Beroepsonderwijs en educatie: bestel en beleid anno 2015 10.00 10.15 uur Ontvangst en koffie/thee 10.15 11.45 uur Opening, kennismaking

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Leraren en ook lerarenopleiders in de ontwerprol

Leraren en ook lerarenopleiders in de ontwerprol Leraren en ook lerarenopleiders in de ontwerprol Ontwikkelplan SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Nienke Nieveen (SLO), William Buijs (Fontys), Tjark Huizinga (Saxion), Gerald van Dijk

Nadere informatie

Specialist Development Leergang: KOERS

Specialist Development Leergang: KOERS Specialist Development leergang KOERS Pagina 1 van 7 Specialist Development Leergang: KOERS "The future belongs to those who see possibilities before they become obvious." De Specialist Development Leergang

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie

Sociaal-maatschappelijk dienstverlener

Sociaal-maatschappelijk dienstverlener Sociaal-maatschappelijk dienstverlener Als sociaal maatschappelijk begeleider bevorder je de zelfstandigheid van mensen die het moeilijk hebben in onze maatschappij. Dit doe je door ze advies en informatie

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

Vakmanschap (3): Hybride leeromgevingen Leren van het beroepsonderwijs

Vakmanschap (3): Hybride leeromgevingen Leren van het beroepsonderwijs Vakmanschap (3): Hybride leeromgevingen Leren van het beroepsonderwijs Het verweven van formele en informele vormen van leren in zogenaamde hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs laat zien hoe

Nadere informatie

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil

Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen maken het Verschil Een leergang over talent en ambitie voor vrouwen die het heft in eigen hand nemen Vrouwen Vrouwen verschil is een leergang voor vrouwen die zich herkennen in de begrippen maatschappelijke betrokkenheid,

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

Duurzaam leren, werken en innoveren

Duurzaam leren, werken en innoveren Duurzaam leren, werken en innoveren 23 april 2015 Faculteit Bèta Sciences and Technology i.s.m. Metaalunie & FME Agenda Organisatie Faculteit Bèta Sciences & Technology en Onderwijsvisie Kennisdeling Werken,

Nadere informatie

De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken

De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken 1 De Onthaalouderacademie Wat is de Onthaalouderacademie? De Onthaalouderacademie: onthaalouders sterker maken De sector van de kinderopvang is in beweging. Er worden heel wat initiatieven genomen om de

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet.

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet. Eindrapportage Interactieve Leerlijnen versie datum 1 / 7 Eindrapportage Interactieve Leerlijnen www.dnsleerroutes.net Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010 Kennisnet.nl www.dnsleerroutes.net

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Dat betekent veelal dat ze meer taken uitbesteden, waarbij

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Leren in hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs

Leren in hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs Leren in hybride leeromgevingen in het beroepsonderwijs Praktijkverkenning, theoretische verdieping Joke Huisman, Elly de Bruijn, Universiteit Utrecht/Hogeschool Utrecht Liesbeth Baartman, Universiteit

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo entree. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel entreeopleiding worden voorbereid op instroom in de entreeopleiding in het mbo. De entreeopleiding is drempelloos en duurt een

Nadere informatie

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Reflectie Verslag. 25 januari. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam Reflectie Verslag 25 januari 2013 Het reflectie verslag met nabeschouwing en beoordelingen over de stage van Simon Karman bij het bedrijf Sticky Studios. Game Developement Informatica Hogeschool v. Amsterdam

Nadere informatie

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen

Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen Research in Higher Professional Education: A staff perspective. Mw. D.M.E. Griffioen This chapter is part of: Griffioen, D.M.E. (2013). Research in Higher Professional Education: A Staff Perspective. Chapter

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening

Erkend leerbedrijf. dáár wordt het vak geleerd. horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Erkend leerbedrijf dáár wordt het vak geleerd horeca bakkerij reizen recreatie facilitaire dienstverlening Waarom erkend leerbedrijf? Jonge mensen wegwijs maken in de sector: dat is de taak van een leerbedrijf.

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer. Dossiers 2013-2014

Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer. Dossiers 2013-2014 Handleiding BPV-beoordeling voor de deelnemer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Begrippenlijst... 4 Informatie BPV-beoordeling... 6 Kerntaken, werkprocessen, competenties, beoordelingscriteria en Arbo-regels...

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Bijlage 3: Format beschrijving opdrachten onderzoekend leren

Bijlage 3: Format beschrijving opdrachten onderzoekend leren Bijlage 3: Format beschrijving opdrachten onderzoekend leren Dit format is bedoeld voor docenten die onderzoekend-lerenopdrachten gaan maken voor het gebruik in hun eigen groep en/of voor gebruik door

Nadere informatie

Leren werken, werkend leren in de TechniekFabriek. Een leerlingperspectief. José van den Berg, Loes de Jong, Aimée Hoeve, Ilya Zitter en Erica Aalsma

Leren werken, werkend leren in de TechniekFabriek. Een leerlingperspectief. José van den Berg, Loes de Jong, Aimée Hoeve, Ilya Zitter en Erica Aalsma Leren werken, werkend leren in de TechniekFabriek Een leerlingperspectief José van den Berg, Loes de Jong, Aimée Hoeve, Ilya Zitter en Erica Aalsma Colofon Titel Leren werken, werkend leren in de TechniekFabriek:

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

Relatie met het onderzoek van het Crossmedialab Dit onderzoek is onderdeel van het CELL- project 'Designing Spaces for Experience'.

Relatie met het onderzoek van het Crossmedialab Dit onderzoek is onderdeel van het CELL- project 'Designing Spaces for Experience'. Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Audiodesign - immersive interactive experiences Probleemomgeving Muziek kan hevige emoties (en herinneringen) oproepen. Bij een popconcert of dancefeest kunnen we

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Ondernemend Onderwijs. Gastlessen bouw/infra middenkader

Ondernemend Onderwijs. Gastlessen bouw/infra middenkader Ondernemend Onderwijs Gastlessen bouw/infra middenkader Ondernemend Onderwijs Gastlessen bouw/infra middenkader Trots op je (bouw-)werk Natuurlijk is het belangrijk om trots te zijn op het werk dat je

Nadere informatie

alfa-college.nl drenthecollege.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl

alfa-college.nl drenthecollege.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl alfa-college.nl drenthecollege.nl mboterra.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl Inleiding Er zijn ontzettend veel opleidingen in het mbo, wat het moeilijk maakt om te kiezen. Om jou te helpen bij

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL Kom naar het groene lyceum WWW.GROENEWELLE.NL SCHOOLJAAR 15/16 DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO Ondernemend onderwijs voor slimme doeners in een groene omgeving. Dat is Het Groene Lyceum van De Groene Welle.

Nadere informatie

Regeling ontwikkelen en gebruiken van streaming media in het MBO projectplan Drenthe College 5 maart 2007

Regeling ontwikkelen en gebruiken van streaming media in het MBO projectplan Drenthe College 5 maart 2007 1 / 5 Regeling ontwikkelen en gebruiken van streaming media in het MBO Projectplan Auteur(s) Versienummer Datum Hilbert van der Duim Margriet Dunning en Jan Bos Willem Karssenberg 1.0 5 maart 2007 2 /

Nadere informatie

Masterclass docenten commercieel

Masterclass docenten commercieel Masterclass docenten commercieel Inhoud Voorwoord 3 Praktische zaken 4 Programma 5 Masterclass docenten commercieel 2 Voorwoord De omgeving waarin commerciële mensen werkzaam zijn en de hulpmiddelen die

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016

Schets van het onderwijsprogramma. Route 2, 16+ mbo 2. april 2016 Schets van het onderwijsprogramma De leerlingen in route 2 uitstroomprofiel mbo 2 worden voorbereid op instroom in een niveau 2 opleiding op het mbo. De school moet voor deze leerlingen een veilige plek

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten

Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting. Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Sociaal kapitaal: slagboom of hefboom? Samenvatting Wil van Esch, Régina Petit, Jan Neuvel en Sjoerd Karsten Colofon Titel Auteurs Tekstbewerking Uitgave Ontwerp Vormgeving Bestellen Sociaal kapitaal in

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

Keuzeprocessen voor opleiding en beroep

Keuzeprocessen voor opleiding en beroep Keuzeprocessen voor opleiding en beroep Peter den Boer Lector keuzeprocessen ROC West Brabant freelance onderzoeker Onderzoekend Leren Opzet verhaal Probleem Hoe komt dat? Welke oplossingen en wat weten

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Masterclass (junior) accountmanager mbo

Masterclass (junior) accountmanager mbo Masterclass (junior) accountmanager Inhoud Voorwoord 3 Praktische zaken 4 Programma 5 2 Voorwoord De omgeving waarin commerciële mensen werkzaam zijn en de hulpmiddelen die men heeft, veranderen voortdurend.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Alfons Oldeloohuis, Huisarts. Betrekken jongeren. Verbinden stad & land en consument & producent. Stimuleren innovatie. Procesbegeleiding partijen.

Alfons Oldeloohuis, Huisarts. Betrekken jongeren. Verbinden stad & land en consument & producent. Stimuleren innovatie. Procesbegeleiding partijen. Netwerk de Peelhorst Alfons Oldeloohuis, Huisarts Geïnteresseerd in het animatiefilmpje over het Netwerk de Peelhorst of direct naar de website? Scan het plaatje hierboven via de (gratis) layar-app "De

Nadere informatie

Aanleiding projectweken. Gewenste kaders van een projectweek. Het proces

Aanleiding projectweken. Gewenste kaders van een projectweek. Het proces Aanleiding projectweken In het kader van talentontwikkleing en werken met 21 eeuwse vaardigheden zijn leerkrachten zich aan het ontwikkelen en professionaliseren naar nieuwe, innovatieve vormen van onderwijs.

Nadere informatie

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN TECHNISCH VMBO HEERLEN. Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort

NIEUW PEDAGOGISCH ELAN TECHNISCH VMBO HEERLEN. Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort NIEUW PEDAGOGISCH ELAN TECHNISCH VMBO HEERLEN Het gaat niet om wat ik vertel, maar om wat u hoort Bijeenkomst: Kijk eens anders naar techniek Jan Geurts, Heerlen 24 november 2004 AGENDA 1. KRITIEK OP HET

Nadere informatie

Bouwstenen & Oefeningen Werkmap Draagkracht

Bouwstenen & Oefeningen Werkmap Draagkracht Bouwstenen & Oefeningen Werkmap Draagkracht Kennismakingsmodules kandidaten gezinsopvang Gesuperviseerde Beroepspraktijk werkenden gezinsopvang, Bink-opleiding in CVO s Parallellen en verschillen KMM,

Nadere informatie

Leergang bve 2015. Programma

Leergang bve 2015. Programma Leergang bve 2015 Programma Dinsdag 21 april 2015, 10.00-19.30 uur Beroepsonderwijs en educatie: bestel en beleid anno 2015 10.00 10.15 uur Ontvangst en koffie/thee 10.15 11.45 uur Opening, kennismaking

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo De inrichting van een doorlopende ontwikkelings- en begeleidingslijn LOB VMBO-MBO Werknemers doen er goed aan

Nadere informatie

Inspire. Eindborrel. Presentaties

Inspire. Eindborrel. Presentaties 1 Inspire Inspire is een interactieve fysieke ruimte. In het concept inspire is het belangrijk om mensen te inspireren en te enthousiasmeren. per kwartaal komen er experts, passiedragers en ideedragers

Nadere informatie

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015 Rhedelijk Cultureel Leerplan September 2015 1 Inhoudsopgave 1. Ter inleiding 3 2. Missie en visie 4 2.1 Missie 2.2 Visie 2.3 Doelstellingen 2.4 Werkwijze 3. Uitgangspunten en kwaliteitsbeleid 5 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Film bekijken? Scan met Layar! vmbo-theoretisch leerweg (tl) havo, atheneum, atheneum+ 900 leerlingen Uit de kunst! Ongeveer 900 leerlingen komen elke dag naar

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Leren van binnenuit 2009-2011. KHLIM, KHLeuven, HuB, Groep T education college

Leren van binnenuit 2009-2011. KHLIM, KHLeuven, HuB, Groep T education college Leren van binnenuit Diversiteitsproject SoE 2009-2011 KHLIM, KHLeuven, HuB, Groep T education college Opzet van vandaag 1. Korte voorstelling van het project 2. Verkenning van de begeleidingsmethodiek

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Programma. Doelen Masterclass

Programma. Doelen Masterclass Programma 14.00-14.10 uur Welkom en voorstellen 14.10-15.00 uur Presentatie door Hans de Leeuw MEC Nijmegen 15.00-15.40 uur In tweetallen inventarisatie kansen 15.40-16.00 uur Pauze 16.00-16.45 uur Uitwisseling

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Of geef presentaties met dit compacte en lichtgewicht presentatie device. De i3sync is eenvoudig te gebruiken en stelt

Nadere informatie

0-meting opleidingsinstituut [naam opleidingsinstituut] leergang [naam leergang]

0-meting opleidingsinstituut [naam opleidingsinstituut] leergang [naam leergang] 1. Eisen aan het onderwijs 1. Er wordt opgeleid tot beginnend beroepsbeoefenaar manschap A en/of bevelvoerder. 2. Er is sprake van beroepspraktijkvorming: - er is sprake van een stevige integratie tussen

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

voor het middelbaar beroepsonderwijs

voor het middelbaar beroepsonderwijs voor het middelbaar beroepsonderwijs Peer Support betekent systematische en structurele begeleiding van een jongerejaars student door een ouderejaars. Peer Support is een internationaal erkend programma

Nadere informatie