van toeval? Vitelec Kenniseconomie in een oude papiermolen op de Veluwe X-plore Electronics met een kompasklok tijdens HET 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "van toeval? Vitelec Kenniseconomie in een oude papiermolen op de Veluwe X-plore Electronics met een kompasklok tijdens HET 2012"

Transcriptie

1 5 Periodiek branchemagazine FHI, federatie van technologiebranches december 2011, JAARGANG 20 frank den ridder Vitelec Een aaneenschakeling van toeval? Kenniseconomie in een oude papiermolen op de Veluwe X-plore Electronics met een kompasklok tijdens HET 2012 Automatisering weefseltypering bij Maastricht UMC+

2 2 3 Inhoud 10 haagse babbel Edith schippers FHI-HRM Actualiteitenseminar technologie toppers in discussie 30 Periodieken Redactioneel 3 Interview 4 Kort nieuws 8 Haagse Babbel 10 Zo gezegd zo geschreven 13 Conjunctuur 17 Industriële Elektronica 26 Column Paul Petersen 27 Industriële Automatisering 30 Laboratorium Technologie 33 Column Freek Rooze 35 Medische Technologie 37 Fun & educatie 40 Boekrecensie 40 Personalia 42 Agenda 42 Ledenkring 43 De teller weer op nul Kees Groeneveld redactioneel Het is een bekend gezegde onder verkopers die hun targets moeten halen. Op 1 januari staan alle tellers weer op nul. Je mag niet teren op je resultaten uit het verleden. Zelfgenoegzaamheid en achterover leunen kan inderdaad dodelijk zijn. Maar toch, je kunt er heel verschillend in staan. Als het resultaat van het afgelopen jaar goed was en de vermogenspositie van jouw organisatie er gezond uitziet, dan heeft het niet zo veel zin om doelen na te streven die weer hoger liggen dan het voorgaande jaar. Zeker niet als die doelstelling voortkomt uit het automatisme van groeien om de groei of shareholdersvalue. In zo n situatie sta je er heel anders in dan in het geval je nog maar net je hoofd boven water kunt houden en je ook nog donkere wolken op je af ziet komen omdat er vraaguitval dreigt of omdat jouw leveranciers in Thailand en Taiwan niet kunnen produceren in hun onder water staande fabrieken. Daar kan zomaar bij komen dat de kredietproblematiek gaat toenemen met alle gedoe rond de euro. Dan komt je teller zelfs in de min te staan, begin je met een achterstand. Het weer op nul beginnen bedoelen we in de verkoop positiever dan in het normale spraakgebruik. Niet terug naar AF, maar een schone lei, nieuwe kansen, nieuwe moed. OK, de verwachtingen zijn wat meer gespannen dan bij de vorige jaarwisseling. Laten we wel wezen, dat komt ook omdat 2011 voor de meeste technologiebedrijven beter is verlopen dan we vooraf durfden hopen. Verschillende FHI-ondernemers heb ik horen zeggen dit jaar is ons beste jaar ooit. Ja, dan ben je natuurlijk al gauw geneigd om wat voorzichtig naar de toekomst te kijken. Die les is nog vers van 2008/2009: voortdurende groei is niet meer vanzelfsprekend. Samsung bouwt display-researchcenter Structurele veranderingen met virtueel karakter Wat velen van ons het meest onrustig maakt, is het gevoel dat er hele structurele veranderingen gaande zijn, die bovendien een wat diffuus, sluipend, je zou kunnen zeggen virtueel karakter hebben. En die veranderingen kun je nu ook niet zo makkelijk koppelen aan een grote mijlpaal, zoals voorheen de Val van de Muur of de Millenniumwisseling of Nine-Eleven. Laten we maar gaan voor continuïteit, hoe dynamisch onze leef- en werkomgeving ook is en moet zijn.

3 4 5 Frank den Ridder: Een aaneenschakeling van toeval? Radar Love maalt door mijn hoofd. Vooral het zinnetje She sends a cable coming in from above blijft zich herhalen. Hoe treffend. Ik ben namelijk op weg ben naar Vitelec. Een bedrijf dat is gespecialiseerd in radio frequente (RF) oplossingen en in die hoedanigheid een aantal aansprekende cases op haar naam heeft staan. We ve got a wave in the air... Als u nu net als ik Radar Love meeneuriede, heeft u dit nummer ook de rest van de dag in uw hoofd. Graag gedaan! C.V. Aan het roer Na zijn studie Elektronica startte Frank den Ridder halverwege de jaren tachtig bij Philips Communication & Security Services (Philipss CSS). Hij is daar tot aan zijn avontuur bij Vitelec elektronisch ontwerper en project manager geweest. Bij Vitelec is Frank sinds 1993 algemeen directeur. Frank is getrouwd en heeft drie dochters van 16, 18 en 20 jaar oud. Behalve door zijn werkzaamheden voor Vitelec, wordt Frank ook erg geboeid door marketing en internet. Houdt hij zich met geen van deze interesses bezig, dan is de kans groot dat je hem ziet lezen, hardlopen of gitaar spelen. Elektrisch natuurlijk. En voorzien van een draadloze zender. Of hij er ook weleens een riff van George Kooymans uitgooit is onduidelijk... De oorsprong van Vitelec ligt bij Philips. Daar hield dit toenmalige bedrijfsonderdeel, dat bemand werd door zes monteurs, zich bezig met de vervaardiging van professionele audio-oplossingen. Dat ging goed, tot het moment dat Philips concludeerde dat ontwikkelen winstgevend en maken verliesgevend was. Dus werd er gereorganiseerd en besloten om het onderdeel af te stoten. Dat wil zeggen, het werd in de etalage gezet. Waardoor het kon gebeuren dat Frank den Ridder, die min of meer toevallig in de buurt was, door bemiddeling van een persoonlijk contact Peter Adema zichzelf opeens aan het hoofd zag staan van zijn eigen bedrijf: Vitelec. Een kans uit duizenden? Ja en nee. Ja, omdat het een buitenkans was om voor mezelf te kunnen beginnen. Het feit dat het een organisatie betrof waar de focus op maken lag, sloot minder aan bij mijn ambities. Zeg maar gerust: niet. En dat zou ook nog wel even zo blijven. We hadden namelijk een werkgarantie van Philips. Konden we natuurlijk niet buiten. Wel leuke dingen voor ze gedaan? Jazeker. Grote projecten ook. We hebben wereldwijd vliegvelden voorzien van audio-oplossingen. Maar ook andere grote sites zoals Euro Disney, het Europees Parlement in Straatsburg en de metro van Hongkong. Leuk, maar het bleef wel bij maken. En daar moest maar eens verandering in komen vond ik. Aha, muiterij! Nee, zo moet je het niet zien. Alhoewel, misschien ook wel. Hoe dan ook, punt was dat ik de oplossingen en ontwerpen die we moesten uitvoeren soms zo stuitend onslim vond, dat de gedachte om zelf te gaan ontwerpen zich al vrij snel aan me opdrong. Aldus geschiedde. Nu moet je weten dat we ondertussen al redelijk wat aanvragen binnen kregen voor hoog frequente oplossingen. Dat we ons zouden gaan toeleggen op draadloos was voor mij zo klaar als een klontje. Dus nam ik een eerste ontwerper aan. Konden we stappen maken. En dat gebeurde ook. Het grappige is dat we niet zo heel lang daarna een wireless-opdracht kregen van Philips. Een klus waarbij belsignalen in oproepdevices moesten worden geïmplementeerd. Het was de eerste opdracht van Philips buiten het audio-domein. Of ze mijn besluit om zelf te gaan ontwerpen nou zagen als muiterij of niet, ze hadden het kennelijk geaccepteerd en zagen er blijkbaar ook de voordelen voor henzelf van in. Juist, dus trok je erop uit om de wereld te veroveren! Nee, toen kregen we onze eerste grote opdracht. Toevallig. Zo gaat dat soms. Van ThyssenKrupp, een bedrijf waar ik contact mee had en dat in liften, roltrappen en rolpaden doet. Dat soort dingen. Ze worstelden daar met een bedieningsoplossing voor hun trapliften. Wij konden hen ervan overtuigen dat wij daar een oplossing voor hadden, lees verder op pagina 6 door Paul van Nieuwenburg

4 6 7 simpelweg door de liften te voorzien van een draadloos RF-systeem dat gebruikers in staat stelde hun lift op afstand te laten zakken en stijgen. Lekkere klus. Was dat het startschot van een nieuw begin? Eigenlijk wel. Vanaf dat moment zette de verandering zich goed in en evolueerden we in een gestaag tempo van een projectgerichte organisatie naar een ontwerpgerichte organisatie. Dat ging trouwens niet zonder slag of stoot. Kijk, naarmate we groeiden vulden we de organisatie aan met ontwerpers. Dat bracht een andere cultuur met zich mee, en die botste nog wel eens met de zittende garde. De impact daarvan had ik aanvankelijk wat onderschat. Enfin, zoiets brengt uiteindelijk een soort van natuurlijk verloop op gang. Een aantal monteurs zijn vertrokken. Spijtig, maar onvermijdelijk. We hebben er trouwens nog steeds ééntje van het eerste uur aan boord. Goeie gozer! En bij Philips, hoe reageerden ze daar? Je moet deze hele transitie zien in een tijdsbestek van ongeveer twee jaar. En tegen een achtergrond waarin Philips druk bezig was om van alles af te stoten. Wat dat betreft zaten Philips en wij sowieso aan het einde van onze cyclus. We maakten af waar we mee bezig waren en dat was het dan. Prima. En was het vervolgens wachten op opdrachten of zijn jullie zelf aan het ontwikkelen geslagen? Beide. We wisten dat we beter waren dan de meeste anderen. Dus vertrouwden we op een regelmatige opdrachtenstroom. Die kwam ook op gang, maar er zit een keerzijde aan. Producten ontwikkelen in opdracht is een lastig proces. Er is vaak een hoop geharrewar met betrekking tot afspraken. Vandaar dat we ook op eigen initiatief producten zijn gaan ontwikkelen. Niet dat dat een makkelijkere weg is, maar zo hielden we meer opties open. Vertel eens iets meer over het type producten dat jullie ontwikkelen? Ik zal je wat voorbeelden geven. Voor Schneider hebben we een low-energy RF-oplossing bedacht om het gebruik van stroom in datacentra te meten: een smartenergy meter. Het is een zogenaamde energy harvesting -oplossing waarbij energie wordt opgewekt op basis van een temperatuursverschil. Deze energie wordt aangewend om de informatie van de meter draadloos naar een datacentrum door te sturen. Een andere toepassing is het draadloos doorsturen van de meterstand van gasmeters. Op één penlight batterij kunnen we de stand van de meter ieder kwartier, gedurende 18 jaar doorsturen naar een dataconcentrator. Welgeteld is dat keer. Niet gek, hè? Op één AA tje? Een iets sterker exemplaar dan jij in je zaklamp hebt zitten, maar niettemin, één batterijtje. Energy harvesting noem je dat dus, daar lopen wij redelijk in voorop. Het is een techniek waar we binnen DevLab ook volop mee bezig zijn. Maar goed, ik dwaal af. Een ander voorbeeld: Zuid-Afrika. We zitten daar midden in een groot project waarvoor we een enigszins vergelijkbare RF-oplossing hebben ontwikkeld. Het betreft in dit geval metingen van het waterverbruik door middel van een sensor die is ingebouwd in watermeters. Je moet weten dat in Zuid-Afrika gemiddeld zo n 25 tot 65 procent schoon water weg lekt. En dat in een land waar drinkwater schaars is. Het instrument dat wij hebben ontwikkeld spoort niet alleen lekkages op, het verstrekt ook gegevens die gebruikt worden om mensen bewuster te maken van hun waterconsumptie. Door peak-shaving of door de kraan iets dicht te draaien wanneer overgebruik gesignaleerd wordt, kan de overheid daar sturing aan geven. Wordt straks ieder huishouden in Zuid-Afrika uitgerust met deze toepassing? Misschien. Vooraleerst gaat het om een pilot-project van huishoudens. Toe maar. Nog meer interessante dingen? Jazeker! We zijn momenteel ook bezig met een omvangrijk streetlight project hier in Nederland. Je moet daarbij denken aan een intelligent systeem in lantarenpalen Alleen samen boek je vooruitgang. Als je niet kunt delen, kun je ook niet vermenigvuldigen die langs N-wegen staan. Simpel gezegd signaleert het systeem hoeveel verkeer er aanwezig is en stemt daar de energie-afgifte op af. We hebben daarbij gebruik gemaakt van een specifieke power-rf die werkt met een interne antenne op een smal bandje in de vrije bandensector. Oke, hier haakte ik dus af. Al luisterend naar een voor mij onbegrijpelijk relaas over megaherzen en milliwatts tastte ik wanhopig mijn geheugen af, maar kwam niet verder dan mijn misantropische docent natuurkunde die ik niet mocht en die mij al helemaal niet moest, vanwege mijn te grote mond en te klein bèta-talent. Waarschijnlijk bespeurde Frank mijn ontreddering, want alras toog hij naar het whiteboard om mij een korte doch intensieve dosis radiofrequentieleer toe te dienen. Dat hielp. Althans, zo veinsde ik. Zozo, dus doorgaans komt men niet verder dan 10 milliwatt, maar jullie halen maar liefst 500 milliwatt bij 800 MHz? Inderdaad, goed hè! Hij trapte erin. Sinds de brugklas is er niet zo veel veranderd. Snel van onderwerp veranderen was nu het devies. Je gaf eerder aan dat er nog al eens geharrewar is rond afspraken. Intellectueel eigendom, want daar hebben we het over, is ook een actueel thema binnen DevLab. Daar ben jij toch bestuurslid van? Ja dat klopt. En van dat geharrewar klopt ook. Er zijn notoire partijen met wie het voortdurend kwaad kersen eten is. Niettemin ben ik een groot voorstander van open innovatie. Alleen dan kom je verder. Wanneer men alles afschermt, blijf je steken in gesloten systemen. Denk aan dertig jaar geleden, aan VHS, Betamax en Video Je ziet het helaas nog steeds. Het is de reden dat homeautomation niet van de grond komt. Jammer. Alleen samen boek je vooruitgang. Als je niet kunt delen, kun je ook niet vermenigvuldigen. Over vooruitgang gesproken, hoe zie jij de technologische toekomst van Nederland? Ik ben geen zwartkijker, maar ik zie dat er te weinig ruimte en aandacht is voor creativiteit. Ik geloof dat we ons meer moeten storten op productcreatie. Daarvoor is zoals ik net al zei de samenwerking tussen bedrijven onontbeerlijk. Daarnaast denk ik dat de overheid een ander beleid zou moeten voeren ten aanzien van subsidies en support. Ik ben een voorstander van de Franse aanpak. Daar denkt men in samenwerkende bedrijfskolommen en veel minder in individuele cases, zoals hier in Nederland. Mijns inziens is het een strategie die leidt tot groei van de sector en een betere concurrentiepositie met het buitenland. En Vitelec. Hoe zie je de toekomst van je bedrijf? We zijn van oudsher een technologisch gedreven bedrijf, waarbij toeval dikwijls bepaalde in welke speelvelden je terecht kwam. Zo zie ik het beetje. Maar dat ligt achter ons. We zijn druk bezig om ons nadrukkelijker te manifesteren als een marketing gedreven bedrijf. Dat betekent dat ik me in mijn huidige functie misbaar moet gaan maken en meer tijd zal moeten steken in de marketing van onze innovaties. Niet te snel, rustig aan, maar wel resoluut. We zijn al ver gekomen. Dit kleine stukje nog en Vitelec is klaar om een nieuwe fase in te gaan. No more speed I m almost there...? Gotta keep cool now, gotta take care!

5 8 9 Kort Nieuws Kort Nieuws Kort Nieuws Kort Nieuws Kort Nieu Aanbestedingssignalering voor technologieleveranciers Dagelijks vinden er vele aanbestedingen op verschillende marktgebieden plaats. Voor de individuele ondernemer is het vaak ondoenlijk om dagelijks deze aanbestedingen te screenen om interessante projecten eruit te halen. FHI-bedrijven kunnen dit ondervangen door gebruik te maken van de in samenwerking met TenderPlus ontwikkelde Tenderservice. Voor een bedrag van 215,- excl. btw per jaar laat FHI dagelijks in de Europese aanbestedingsdatabase een scan en selectie maken (gezondheidszorg) naar officieel aangemelde Europese aanbestedingen binnen de Benelux. Deelnemers ontvangen wekelijks de aanbestedingsteksten. Meer informatie over dit project of een aanmeldingsformulier is verkrijgbaar bij Linda van Essen, Nieuwe fiscale regeling Research & Development In 2012 start een nieuwe fiscale regeling de Research & Development Aftrek, RDA. Bedrijven kunnen een verhoogde fiscale aftrek voor R&D-investeringen en R&D-exploitatiekosten krijgen. Dit is exclusief loonkosten, omdat de WBSO, Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk, hierin voorziet. In de Bedrijfslevenbrief van 13 september 2011 en in het Belastingplan 2012 is deze nieuwe fiscale regeling aangekondigd. De RDA-regeling is bedoeld voor ondernemers in de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting die speur- en ontwikkelingswerk verrichten. In 2012 is er een budget van 250 miljoen dat zal oplopen naar 500 miljoen in 2014 en volgend. Agentschap NL zal de RDA gaan uitvoeren, de verrekening van het daadwerkelijke voordeel vindt plaats via de aangiftes bij de Belastingdienst. Op dit moment wordt er gewerkt aan verdere invulling van wet- en regelgeving. Zodra er meer duidelijkheid is over de RDA en de aanvraagprocedure zullen wij u hierover informeren. Bron: Agentschap NL Zorg voor administratie vakantiedagen in 2012 Op 1 januari 2012 gaat de nieuwe vakantiedagenwet in. De nieuwe vakantiedagenwet houdt onder meer in dat wettelijke vakantiedagen vervallen binnen zes maanden na het kalenderjaar waarin zij zijn opgebouwd. Werkgevers moeten in hun administratie bijhouden wanneer de vakantiedag is opgebouwd en wat de vervaldag of de verjaringsdatum van de vakantiedag is. Op grond van de vervaltermijn van zes maanden na het opbouwjaar worden in beginsel de wettelijke dagen als eerste opgenomen. Pas daarna volgende de bovenwettelijke dagen, tenzij deze bovenwettelijke vakantiedagen eerder komen te verjaren. Bovenwettelijke vakantiedagen blijven dus gewoon staan. Bron: CROP belastingadviseurs Extra steun voor ondernemers Ondernemers die moeilijk aan krediet kunnen komen, kunnen rekenen op extra overheidssteun. Om de kredietverlening extra te ondersteunen, heeft het kabinet het garantiebudget voor de borgstellingsregeling BMBK voor dit jaar verhoogd van 765 miljoen naar 1 miljard. Mogelijk wordt het budget ook de komende jaren verhoogd. Daarnaast wordt het instrument Garantie Ondernemingsfinanciering ten minste verlengd tot 1 januari Met dit garantie-instrument stimuleert het kabinet de kredietverlening aan het grotere mkb en het kleinere grootbedrijf Bron: CROP belastingadviseurs (Te) hoge telefoonrekeningen Voor het gebruik van uw telefoon betaalt u tegenwoordig naast kosten voor gesprekken en berichten ook voor het dataverkeer. Het gebruik van data zal meer en meer toenemen, omdat het gebruik van smartphones en tablets een grote vlucht neemt. Omdat telecomproviders toch wat willen verdienen zijn de data-abonnementen tot de cash cow van de toekomst verklaard. Dit kan voor u als ondernemer voor grote verrassingen zorgen. Indien uw medewerkers er aardigheid in hebben om veel te internetten via de ipad, kan dat zelfs binnen Nederland voor flinke kosten zorgen. Indien dit vanuit het buitenland gebeurt is de kans iets kleiner, omdat er dan een melding van de limietoverschrijding zou moeten volgen, maar uitgesloten is het echter niet. Indien u bijvoorbeeld een duo-sim hebt en die in de ipad staat op actief, zou het kunnen gebeuren dat de telefoon het bericht niet ontvangt. Ook het oneigenlijk gebruik van een SIM-kaart kan tot onbedoelde en spijtige gevolgen leiden. Indien u een SIM-kaart vanuit de BlackBerry in uw iphone plaatst, zou het zomaar kunnen dat u voor tienduizenden euro s de mist in gaat. Ook wanneer er diverse apps op de achtergrond door blijven draaien zou het kunnen dat de datakosten onnodig hoog worden. Extra lastig is het feit dat telecomproviders niet bereid zijn om te specificeren welke data precies is verstuurd bijvoorbeeld IP-adressen. U zit dus in bewijsnood indien u de rekening wilt aanvechten. Het is daarom van groot belang dat u goede afspraken maakt met de telecomprovider en met uw medewerkers betreffende de kosten voor datagebruik. U kunt bijvoorbeeld met uw medewerker afspreken dat deze niet in het weekend en vakanties vergoed worden en dat geen of slechts bepaalde apps gebruikt mogen worden. Met de telecomproviders kunt u afspreken dat bij overschrijding van de datalimiet de transmissie gestaakt wordt. Op die manier kunt u verrassingen voorkomen. Door: mr. ing. Frank Meijers, partner juridische dienstverlening FHI

6 10 Haagse Babbel 11 Investeren in apparatuur, beter onderhoud, snellere innovatie en een gedragscode voor iedereen Er is veel aan de hand in de zorg. Iedereen praat en schrijft er over. De FHIbranche Medische Technologie heeft er veel belang bij dat zaken in de sector goed geregeld zijn. De minister van Volksgezondheid is een belangrijke partner voor de branche. Een meer dan goede reden om mevrouw Edith Schippers aan het woord te laten en haar te bevragen op een paar heikele dossiers. Ziekenhuizen besteden slechts enkele procenten van hun budget aan medische apparatuur, terwijl personeelslasten een groot beslag op de financiële middelen leggen. Mede door de vergrijzing ontstaan er arbeidstekorten in de zorg. Zou het niet verstandig zijn ziekenhuizen te prikkelen tot investeringen in apparatuur. Dat kan meer en betere zorg opleveren met de inzet van minder mensen, zelfs tegen lagere totale kosten? We investeren zeker in de productiviteit van het zorgsysteem. Het beleid is er op gericht dat niet al het extra geschatte personeel ook daadwerkelijk nodig is in de zorg. Daarom is er veel aandacht voor innovaties zoals E-health en taakherschikking, zelfredzaamheid van mensen en het beperken van de groei van de zorgvraag tot diegene die het echt nodig heeft. De prikkels van ziekenhuizen om te investeren in apparatuur zijn al maximaal aanwezig. Vanaf 2012 is er sprake van vrije prijsvorming in een groot deel van de ziekenhuiszorg, 70 procent, en zorgverzekeraars letten op kwaliteit en prijs. Ziekenhuizen die niet de juiste balans weten te vinden tussen kosten en kwaliteit raken achterop. Daarom is het van belang dat ze investeren in apparatuur als dat helpt bij het optimaliseren van die balans. Voortdurend blijkt dat het onderhoud van medische apparatuur onder de maat is. Tekortkomingen kunnen leiden tot gevaarlijke situaties. Zou Nederland niet, in navolging van Duitsland, toe moeten naar een wettelijke verankering van het onderhoud van medische apparatuur? In het Wetsvoorstel Clientenrechten Zorg, Wcz, is de mogelijkheid verankerd om nadere regels op te leggen met betrekking tot het onderhoud aan medische apparatuur. In plaats van meer regels heeft het mijn voorkeur dat de sector zelf met een goede invulling komt waar voldoende draagvlak voor is. Inmiddels hebben de NVZ, NFU en de RN een convenant gesloten. Dat geeft op vergaande wijze invulling aan de verantwoordelijkheid van de Raden van Bestuur om veilige toepassing van medische technologie in het ziekenhuis te borgen. Het periodieke onderhoud maakt hier een integraal deel van uit. Voordat een innovatief medisch product in Nederland wordt toegelaten en vergoed, vindt toetsing op een groot aantal criteria plaats. In veel gevallen belemmert en vertraagt dit de beschikbaarheid van innovatieve medische producten. Hoe gaat uw Ministerie, samen met het Ministerie van EL&I er voor zorgen dat innovatie minder wordt gehinderd? Ik vind het belangrijk dat er geen onnodige belemmeringen zijn voor nieuwe, innovatieve, zorgproducten. Met het ministerie ven EL&I werken we samen aan de uitwerking van het kabinetsbeleid rondom het topsectorplan Life Sciences en Health. We doen er alles aan onnodige belemmeringen voor innovatie te verminderen of weg te nemen. We kijken daarbij ook of EU-regels aangepast of samengevoegd kunnen worden, bijvoorbeeld de genees- en hulpmiddenwetgeving. Het systeem van hulpmiddelenvergoeding is een relatief open systeem, dat wil zeggen dat er niet altijd een toetsing van tevoren nodig is voordat het vergoed wordt. Dit kabinet heeft besloten tot een tijdelijke toelating van veelbelovende innovaties tot het pakket. Deze innovaties moeten zich dan wel bewijzen op het gebied van therapeutische meerwaarde en kosteneffectiviteit. En als blijkt dat het onvoldoende scoort op deze punten, zal het hulpmiddel ook weer uit het pakket gaan. Een eerste stap zullen we zetten in Mede op verzoek van Ministerie en parlement heeft de sector medische technologie een robuuste gedragscode gunstbetoon ontwikkeld die per 1 januari 2012 van kracht wordt. Alle betrokken brancheorganisaties en hun lidbedrijven hebben zich inmiddels gecommitteerd aan de code. Bij de opzet is uitgegaan van wederkerigheid, wat je niet mag aanbieden, mag je ook niet vragen. Kan de Minister de medische technologie sector behulpzaam zijn bij het betrekken van de zorgsector in deze code? Er ligt inderdaad een robuuste gedragscode die per 1 januari 2012 van kracht wordt voor de medische hulpmiddelenbedrijven. Hiermee heeft de sector laten zien dat er onder hen draagvlak is voor dit soort afspraken. Dat zijn mooie resultaten. Na 1 januari zal de gedragscode moeten gaan leven en worden nageleefd. Ik heb met de sector ook afgesproken dat de gedragscode verder ontwikkeld wordt. U noemt daarbij de wederkerigheid; ik vind dat, naast het realiseren van transparantie over relaties tussen artsen en industrie, een belangrijk thema voor die doorontwikkeling. De gedragscode kent regels voor interactie met zorgverleners die relevant zijn, voor alle partijen die te maken hebben met de toepassing en inkoop van medische hulpmiddelen. Ik vind het belangrijk dat voor iedereen helder is wat er wel en niet kan in onderlinge zakelijke relaties en dat de gedragscode breed onderschreven wordt. Daarbij denk ik niet alleen aan de zorgverleners, maar bijvoorbeeld ook aan de ziekenhuizen en de zorgverzekeraars. In gesprekken met deze partijen, vraag ik aandacht voor de ontwikkeling van de gedragscode door de medische hulpmiddelensector en benadruk ik dat ik daar ook een rol voor hen zie. Ik waardeer de inspanningen van de sector en ben blij met de resultaten die al bereikt zijn. Edith Schippers, Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport door Kees Groeneveld en Andreas Meijer

7 12 13 De kenniseconomie in een oude papiermolen op de Veluwe Zo gezegd zo geschreven... Het is als het afsluiten van je huis, de sleutel onder je deurmat leggen en denken dat er niets kan gebeuren Jatin Sehgel, ethical hacker van Ernst & Young, over menselijke naïviteit als zwakste schakel bij de beveiliging van informatiesystemen, in Automatisering Gids van 23 september Natuurlijk is het handig dat we zoveel met een zoekmachine kunnen opzoeken, maar Je wilt toch niet Zeven technologiebedrijven samen in een heel bijzonder cultuurhistorisch pand, op een plek waar je eigenlijk geen high tech verwacht. Het bevestigt wel weer het beeld dat technologie goed gedijt in een parkachtige omgeving. De voormalige watermolen, annex papierfabriek, annex textielwasserij De Hunekamp, rustiek gelegen net buiten het dorp Loenen op de Veluwe, is een bezoek meer dan waard. Je raakt vanzelf geïnteresseerd in de bedrijven die daar elkaar opstuwen in de vaart der volken. Eigenaar Willem Dikker Hupkes, dga van u breed opvatten volgens eigenaar Eric Pattynama. Temperatuur en luchtkwaliteit zijn belangrijke variabelen in veel specifieke productieprocessen. Koeling van specifieke processtappen in fabrieken en in de foodsector, waar de koeling van tienduizenden vierkante meters grote opslag- coryfee Lewis Hamilton, het exemplaar waar hij in 2000 kampioen mee werd. Agrozone Ozone Technologies is een echt high tech bedrijf. Dga Cees de Haan heeft in ozon gerelateerde desinfectietechnologie een uniek specialisme in huis waar veel eerst op het internet gaan opzoeken wat het betekent dat de zee zich terugtrekt? Het kind dat op school had geleerd dat er dan een tsunami aankomt waarschuwde ouders en omstanders Ken Jennings, computer scientist en Jeopardy!-quizkampioen, die speelde tegen IBM-supercomputer Watson, tijdens de Singularity Summit van Ray Kurzweil, New York, 16 oktober de firma Blanken Controls, leidt zijn gasten graag rond en stelt ze vol trots voor en invriesruimten worden ingericht, zijn vraag naar aan het ontstaan is. Naast de aan zijn huurders, medeondernemers in de technologie. Toen ik eigenaar werd van De Hunekamp uniek maakt is het feit dat die bedrijven de specialiteit van MC Koudetechniek. De synergie met de meet- en regeltechniek van Blanken Controls is overduidelijk. ozon techniek werkt De Haan ook met UV techniek en elektrolyse. Wij groeien momenteel snel. Voor het bewaren van Het waanidee in de top van het bedrijfsleven dat een onderneming goed draait omdat de leiding zo capabel kreeg ik er zeven sprengenkoppen bij vertelt Dikker Hupkes. Het heeft te maken met de geschiedenis van het niet zomaar willekeurige huurders zijn, maar ook daadwerkelijk synergie vertonen met Blanken Controls en met elkaar. De Buurman CenS Micro Electronics werd in 1994 opgericht door Vincent Honings. fruit en verse producten en bij sorteerlijnen desinfecteren we zonder residu achter te laten. Waterzuivering in de industrie is een is, kun je niet bestrijden met een bonustaks Het probleem zit dieper, in de mentaliteit gebouwencomplex. De bodem is hier licht glooiend en direct naast het gebouw ligt nieuwkomers werden door Dikker Hupkes via zijn netwerk, verschillende keren op Honings is met zijn bedrijf al jarenlang actief lid van FHI. Als sensorspecialist op chip- specialisme waar ook veel vraag naar is. De Hunekamp is voor ons echt een perfecte Professor Leo Stevens, hoogleraar fiscale economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en kroonlid van de SER, in FD Weekend van 22 oktober een sprengenbeek. Een spreng is een golfbaan De Scherpenbergh, gerekruteerd. niveau was hij onder meer stuurgroeplid locatie. We kunnen hier onze R&D doen. gegraven bron of sprengkop, waar onder druk grondwater aan de oppervlakte komt. In het geval van de firma CenS Micro Electronics gebeurde dat letterlijk tijdens het van de Sensor Technologie Club en na de samenvoeging met de Development In een daartoe ingericht gedeelte van de vroegere wasserij laat hij zien wat hij Griekse tempels staan na drieduizend jaar nog De sprengbeek diende als aandrijving voor papierwatermolen De Hunekamp, die bijna driehonderdvijftig jaar geleden, in 1666, FHI-golftournament. In het meest historische gedeelte Club zit hij nu ook daar aan het stuur. Bij de sensoren die wij in ons programma hebben ligt het accent op druk, acceleratie, bedoelt, indrukwekkend. Dan Blanken Controls zelf. Elke overeind en zijn dus goed te bewaren De fundamentele vluchtigheid van de moderniteit heeft werd gesticht. Vanwege de concurrentie op de internationale papiermarkt moest de papierfabriek sluiten en werd in De bevinden zich de kantoorruimtes van MC Koudetechniek, CenS Micro Electronics, Calculatiebureau 2MB en Ruesink inclinatie en hoekverdraaiing. Op basis van technologie van mijn leveranciers, denk ik vooral mee in OEM-toepassingen voor heel productgroep heeft zijn eigen afdeling. Er kunnen metingen worden uitgevoerd voor onder meer druk, temperatuur, elektriciteit, nooit de bedoeling gehad om lang mee te gaan Architect Rem Koolhaas, in DeLUXE magazine #2, november Hunekamp een textielwasserij gevestigd. Elektrotechnisch Advies Calculatie & specifieke vragen. Zo worden deze sensoren kracht en rookgassen. Er is een compleet Dikker Hupkes verwierf het industrieel erfgoed om er zijn bedrijf te kunnen vestigen. Het totale complex omvat echter meer ruimte dan het, overigens gezond groeiende, Projectmanagement en het lab van Agrozone Ozone Technologies. CRG Holland Racingteam maakt gebruik van de ruimte die later is gebouwd als machinekamer voor de wasserij. In het meest recente gedeelte bijvoorbeeld gebruikt om de vogeltrek in kaart te brengen. Michel Vacirca werd in 1981 junior wereldkampioen karting. De vroegere kalibratielaboratorium en inmiddels worden er ook eigen producten ontwikkeld. De tijden zijn veranderd. Er wordt niet meer gewerkt met grote aantallen mensen onder Dagelijks worden de portretten afgestoft en op een andere plaats gezet. U moet er dus niet op letten wie de mooiste plekken hebben Blanken Controls nodig heeft. Gelijk opgaand met renovatie en modernisering van De heeft Blanken Controls haar kantoren en kalibratielab. racer is nu eigenaar van CRG Holland Racingteam, gevestigd in De Hunekamp. slechte omstandigheden, tegen lage lonen. Het is nu gewoon goed toeven. Ik fiets hier Henry Kissinger, de Amerikaanse oud-topdiplomaat, over de reeks portretten in zijn vensterbank, die elke dag anders worden opgesteld, in NRC Handelsblad, donderdag 27 oktober Hunekamp wist Dikker Hupkes andere In het historische high tech pand wordt nu elke dag voor mijn plezier naar toe zegt Cees technologiebedrijven te interesseren zich hier te vestigen. Wat de setting nog meer MC Koudetechniek is gespecialiseerd in koeltechnische oplossingen. En dat mag gesleuteld aan de modernste karts en je kunt er ook de kart bewonderen van formule 1 de Haan. De kenniseconomie floreert niet alleen in nieuwe glimmende glazen dozen. Ik heb moeite met vragen als wat heb jij gedaan, wat is jouw invloed, wat is jouw visie door Andreas Meijer Feike Sijbesma, bestuursvoorzitter DSM, tegen zijn interviewer in NRC Handelsblad, zaterdag 5 november 2011.

8 MI RP ES LC systeemintegratie sensoren ASSET MANAGEMENT analysetechnieken ES SIL industrial ethernet mechatronica robotica andrijven en besturen esturingstechniek isionsytemen otion control procesveiligheid PLC SENSOREN BUSTECHNIEKEN tracking and tracing ysteem engineering DCS rocesoptimalisatie ATEX procesveiligheid software oplossingen pompen MES flowmeting robotica RFID ACTUATOREN aandrijven en besturen analysetechnieken ATEX industrial ethernet Scada veldbussen regelkleppen ADvERTEREN IN beursspecial Het Instrument van AuToMATIE PMA OEE systeem engineering besturingstechniek tracking and tracing machineveiligheid RFID mechatronica Neem contact op met Erik de Jong voor een passende aanbieding door te bellen naar of een te zenden naar FHI-HRM Actualiteitenseminar De ongelijkwaardigheidsshow Pensioenspecialist Ap Fraterman van VNO-NCW Podium om het personeelsbeleid 2012 voor te bereiden Richting het einde van het jaar, als de dagen korter worden, komt het nieuwe jaar in zicht. Oftewel dé tijd om vooruit te denken richting Hoe zit het ook alweer met flexibele arbeidscontracten en ontslagrecht. Moet ik iets met social media, employer branding, het Nieuwe Werken en hoe werkt het pensioenakkoord uit op de eigen organisatie. Het jaarlijkse FHI-HRM Actualiteitenseminar leert, inspireert en brengt kennis en kunde samen voor en door HR-professionals van FHI-lidbedrijven. 15 Gespannen aandacht

9 UW ONLINE AGENDA IN DE INDUSTRIE Economische groei verder teruggelopen Het volume van het bruto binnenlands product (bbp) bruto binnenlands product (BBP) was in het derde kwartaal 1,1 procent groter dan in dezelfde periode een jaar eerder. In het tweede kwartaal was er nog een groei van 1,6 procent. Ten opzichte van het voorafgaande kwartaal kromp de economie in het derde kwartaal met 0,3 procent. In de voorafgaande twee jaar groeide de economie nog telkens ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Hierbij is rekening gehouden met werkdag- en seizoeneffecten. 6 %-volumemutaties IV I II III IV I II III IV I II III IV I II II conjuctuur Bron: CBS T.o.v. zelfde kwartaal vorig jaar (linkeras) T.o.v. voorgaande kwartaal seizoensgecorrigeerd (rechteras) Stemming producenten industrie verder verslechterd al & Recycling Afvalwater analyses Afvalwater analyzers Analyzer huizen Asset Management ATEX Batch Systems Batterijen & Voedingen Beding & Kabels Behuizing & Cabinets Beveiliging Biotechnologie Bluetooth Boren Business Process Management (BPM) Calibratie & Meetapratuur Calibratie & Testen Chemicalien Chemie Chromatografie Combustion Analyzers Compliance Constructie Continu Emissie Monitoring stemen (CEMS) Continu Gasanalyzers Control (DCS) Systems ntrollers Data Acquisitie Debietmeters & regelaars Devicenet, Modbus, LON, etc. Documentatie & Publicatie Draadloze technologie Drukmeters & elaars Elektra & Electronica Elektrisch Gereedschap Elementen analyse Energie meetapparatuur Engineering ERP systemen Exploratie Fountion Fieldbus Gasbehandeling Gaschromatografie Glas & Keramiek Glasvezel GMS/UMTS Handgereedschap HART Foundation HMI (Human chine Interface) Industrial Ethernet Industrieel gereedschap Inspectie Instrumentatie & Kleppen Instrumentatie Hand Held ISA Ketels & Stoom neratoren Koelers & koelsystemen Koeltorens Kwaliteit Lab constructie & Interieur Lab Informatie Management Systemen (LIMS) Lab verbruiksartike- beurzen Laboratorium Laboratorium apparatuur Laboratorium Automatisering Las apparatuur Las materiaal Logistiek Machine Vision Systems Mainebouw Manufacturing Execution Systems Marketing & Communicatie Massa meters & regelaars MES (Manufacturing Execution Systems) Metaal lieu Modeleren & Visualiseren Monsterbehandelingsystemen Motion Control & Drives Motoren Multimeters NCIS Cybercrime Netwerk apparatuur ope, bus analyzer) Netwerk technologie Niveaumeters & regelaars Office Networks (LAN etc) Offshore Olie & Gas Omgeving Monitoring Systemen derhoud & Testen Onderhoud stops Onderhouds gereedschap Onderzoek & Ontwikkeling On-line Analyzers Ontwerp & CAD Opslag Oven & toclaves PDA WiFi Personeelszaken Persoonlijke Beschermings Middelen (PBM) Petrochemie Pharmacie Physical Propert Analyzers Physical perty analyses Pijpen, tubing & Slangen Pijpfit apparatuur Plasma snij apparatuur PLC Pompen Proces Automatisering Proces Optimalisatie opleidingen trainingen bedrijfsdagen cess Control Processing Productie & Machine automatisering Profibus Pulp & Papier Raffinage Recorders, display & Monitors Recycling Relaars Regelkleppen & Actuatoren RFID Robotica Rubber & Kunststof S99 Netwerk Beveiliging Safety Instrumented Systems (SIS) Safety Integrety seminars workshops congressen vel (SIL) Scada Sensoren Sloopwerkzaamheden Software Spectrometrie Substations & Motor Control Centers Supply Chain Tanks & Vaten lezingen cursussen chnologie transfer Temperatuurmeting & Regeling Test apparatuur Testapparatuur Titratie Transformatoren Tubingfit apparatuur Utiliteiten Vacuapparatuur Veiligheid Veiligheid systemen Verbranding & verwarmingssystemen Vergunningen Verlichting Verpakking Vervoer Verwarmen & elen Verwarmingsystemen (Elektrisch, solar, microgolven) Vibratie Monitoring Voeding & Drank Voorraadbeheer Warmte overdracht systemen Warmte INDUSTRYPLANNER IS UW GIDS VOOR EVENEMENTEN EN OPLEIDINGEN IN DE INDUSTRIE De stemming onder ondernemers in de industrie is in november verder verslechterd. Met name over de toekomstige productie waren de producenten negatiever. Het producentenvertrouwen daalde van -3,2 in oktober naar -4,8 in november. Zo pessimistisch zijn de ondernemers bijna twee jaar niet geweest. Het producentenvertrouwen is samengesteld uit drie deelindicatoren: de verwachte productie in de komende drie maanden, het oordeel over de orderpositie en het oordeel over de voorraden gereed product. Bron: CBS Het volume van de uitvoer van goederen was in september vrijwel even groot als een jaar eerder. In juli en augustus was er nog een toename van rond de 3 procent. Het volume van de invoer nam in september met ruim 2 procent toe. De volumecijfers zijn gecorrigeerd voor werkdageffecten De waarde van de goederenuitvoer kwam uit op 34,4 miljard euro. Dat is 5 procent meer dan een jaar eerder. De invoerwaarde steeg met 10 procent tot 30,8 miljard euro. Het handelsoverschot bedroeg daarmee 3,6 miljard euro. Dat is 1,1 miljard lager dan in september Bron: CBS Producentenvertrouwen industrie 20 _ saldo % positieve en negatieve antwoorden 10 _ 0 _ -10 _ -20 _ Groei export stilgevallen -30 _ j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n uitvoer goederen 20 _ % mutatie t.o.v. jaar eerder 15 _ 10 _ 5 _ 0 _ -5 _ -10 _ -15 _ -20- o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s Industryplanner is de online agenda die alle industriële evenementen en opleidingen overzichtelijk in kaart brengt. Op deze website zijn events zoals beurzen, congressen, seminars maar ook opleidingen, cursussen en trainingen verzameld en in één oogopslag terug te vinden op branche, vakgebied en productniveau.

10 18 19 LyondellBasell technologie toppers in discussie Een directeur van een relatief klein industrieel systeemintegratiebedrijf, een ervaren senior engineer van een grote chemische multinational en een topambtenaar van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, hoe kijken die naar elkaar? Hoe zien deze drie mannen de rol van elkaars métier in de ontwikkeling van de technologiesector en de Nederlandse kenniseconomie? In het kader van de nieuwe Signalementrubriek Technologietoppers werden de drie uitgenodigd voor een gesprek: Quentin van Ballegooie, Managing Director van JB Systems, een Batenburg Techniek onderneming, Rob van Onkelen, Principal E&I Reliability Engineer van Lyondell Chemie Nederland, onderdeel van het internationale LyondellBasell en Guido Landheer, verantwoordelijk voor het Topsectorenbeleid van het Ministerie van EL&I. Plaats van handeling, het ministerie in Den Haag. Groot bedrijf, klein bedrijf, ministerie, we willen wel, maar gebeurt het ook? Als bij de start van het gesprek Guido Landheer zichzelf introduceert als Rotterdams econoom die bij het ministerie verantwoordelijk is voor het Topsectorenbeleid, noemt Rob van Onkelen dat spontaan een mooie uitdaging. Zeker, met weinig geld veel doen, dat is het, klinkt het in reactie daarop. De gesprekspartners was gevraagd vooral naar elkaar te kijken en hun beeld over elkaar aan elkaar te toetsen. Voor gespreksleider Kees Groeneveld van FHI bleek het niet makkelijk om te voorkomen dat het een tweegesprek werd tussen de overheid en de twee technologiegedreven bedrijfsmannen. Helemaal aan het begin en aan het einde lukte dat heel direct. Overheid ziet te weinig het belang van internationale chemische bedrijven voor de economie van Nederland. Wat betreft kennis en technologie, kijkt de overheid volgens de Rotterdamse chemieman Rob van Onkelen te eenzijdig naar de Eindhovense regio, bedrijven als ASML en Philips. Chemie is erg belangrijk voor de Nederlandse kenniseconomie is zijn stelling. En in de Rotterdamse regio valt nog veel te ontwikkelen. Er gebeurt veel, maar de overheid heeft daar weinig oog voor. De betekenis voor de economie en werkgelegenheid is enorm. Ik ben bang dat de overheid dat niet ziet en ze het belang van onze industrie onderschat. Als je nu ziet hoe de vraag naar onze producten recent weer enorm is aangetrokken. Ja maar, waarom investeren jullie dan niet wat meer? reageert Quentin van Ballegooie. Dat heeft veel te maken met het tekort aan vakbekwaam personeel. De mensen zijn er niet en het opleidingsniveau is achterop geraakt. Van overheidswege gebeurt daar te weinig, terwijl anticiperen van levensbelang is voor de economie. Topambtenaar Guido Landheer haakt in en overhandigt zijn gesprekspartners het rapport Naar de top: het bedrijvenbeleid in actie(s). Om verschillende sectoren specifiek aandacht te geven zijn negen topsectoren gedefinieerd door Landheer s ministerie. In het verleden heeft Den Haag te veel alles zelf proberen te bedenken. Ondernemers uit de sectoren zelf wordt gevraagd wat zij denken dat er moet gebeuren in hun sector. Zij kunnen vervolgens de overheid vragen faciliterend op te treden, argumenteert de aimabele ambtenaar als een volleerd verkoper. Voor de topsector chemie hebben we oud Shell-directeur Rein Willems gevraagd als boegbeeld op te treden en het proces te trekken. Het is een kwestie van inventariseren van knelpunten, oplossingsrichtingen en plannen uitvoeren. Inderdaad het knelpunt arbeidsmarkt is naar boven gekomen. Dat punt had FHI overigens al eerder aangekaart. Het gaat er om dat bedrijven zelf aangeven waar knelpunten zitten die de overheid kan aanpakken om het vestigingsklimaat te versterken. Goed voorbeeld is het probleem met de allocatieregels van emissierechten voor chemische bedrijven dat Willems aankaartte. De chemische bedrijven hadden veel last van de wijze waarop die regels Quentin van Ballegooie Rob van Onkelen Guido Landheer door Kees Groeneveld

11 20 21 technologie toppers in discussie Van Ballegooie en Van Onkelen werken allebei in de Botlek/ Europoort regio. JB Systems Industrial Automation doet turnkey projecten in de automatisering van productie- en andere bedrijfsprocessen, PLC-, SCADA- en Motion Control systemen. LyondellBasell produceert basismaterialen, propyleen en ethyleen, voor allerlei producten die mensen dagelijks gebruiken, zoals verpakkingen voor verse voedingsmiddelen, bouwmaterialen, autoonderdelen, Nike schoenen. Het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie, waar Landheer werkzaam is, streeft er naar randvoorwaarden te garanderen om ondernemers daadwerkelijk de ruimte te geven te ondernemen, te innoveren en te exporteren. werden toegepast. Dat probleem hebben we binnen een paar weken kunnen oplossen door de nieuwe aanpak, met het ministerie van EL&I als coördinerend ministerie. Uit de reactie van Van Onkelen en Van Ballegooie blijkt nog niet dat die aanpak bij hen helemaal is overgekomen als een enorm spectaculaire verbetering die het land gaat redden in de crisis. We hebben positieve ervaring met doelgericht overleg met de overheid. Maar er moet toch nog beter worden geluisterd. Desgevraagd schetst Rob van Onkelen zijn beeld van de Nederlandse overheid, zoals hij dat vanuit Lyondell Chemie heeft ervaren. Er bestaat een goed en open contact waar opbouwend en oplossend wordt gesproken, vooral als het gaat om milieu- en veiligheidszaken rond onze productieplants. Het ontslagrecht is in onze branche een non-issue zolang we alleen maar te weinig mensen kunnen vinden in de arbeidsmarkt. Er is wel een cultuurverschil tussen de overheid en het bedrijfsleven. We merken dat men soms totaal geen beeld heeft van wat er binnen onze bedrijven gebeurt. Bij semioverheidsorganen als DCMR en NMI ervaren we overigens wel dat er veel kennis van en begrip is voor de chemische industrie. FHI heeft twee jaar geleden al tegen ons gezegd dat we de sector zelf aan het woord moeten laten. Het is waar dat het allemaal niet vanzelf gaat geeft Landheer toe. Zijn Ministerie en de politiek hebben volgens hem veel baat bij de input vanuit FHI als brancheorganisatie. Er zijn diverse voorstellen en ideeën overgenomen uit het technologiemanifest dat FHI in het najaar van 2010 aan toenmalig minister Van der Hoeven heeft Het is de kracht van Nederland dat we durven kiezen voor specialisatie. Dat leidt tot innovatie aangeboden. Ook de werkbezoeken die FHI organiseert met Kamerleden bij lidbedrijven helpen om het begrip te vergroten. Ik heb zelf een aantal jaren in Rotterdam gewoond, maar weet natuurlijk ook niet wat er overal precies gebeurt. Staande het gesprek wordt de afspraak gemaakt een werkbezoek te gaan organiseren voor Landheer. Keuze om niet mee te doen met openbare aanstellingen. Als Quentin van Ballegooie een goed beeld wil krijgen van zijn klanten, dan neemt hij ze mee naar zijn voetbalclub Sparta Rotterdam. Kijk, als wij ergens voor gaan, dan doen we dat helemaal. We maken heel bewust keuzes voor sectoren waar we sterk in willen zijn. Zo hebben we gekozen voor marine en offshore en we durven daar zodanig aan vast te houden dat we bepaalde dingen beslist niet doen. Zo is het een bewuste keuze om niet mee te doen aan openbare aanbestedingen. De markt dwingt ons te kiezen vanwege beperkte tijd en middelen. Het is de kracht van Nederland dat we durven kiezen voor specialisatie. Dat leidt tot innovatie. Wij zijn sterk in relaties, sterk op de mens gericht, sterk in kennis bij elkaar brengen. Mooi dat bedrijven als JB Systems dwars door de topsectoren heen gaan. Het beeld dat de overheid heeft van bedrijven als JB Systems is volgens Landheer positief. Ze staan bekend als innovatief en hun disciplines gaan dwars door alle topsectoren heen. Als zodanig hebben ze een oliefunctie. Ze zijn enablers om innovatie vorm te geven. Er is sprake van kruisbestuiving, want ze komen bij veel verschillende bedrijven binnen. Als kleiner technologiebedrijf kom je makkelijk over de vloer bij grote ondernemingen. Van Ballegooie bevestigt dat zijn bedrijf inderdaad bij grote firma s als AkzoNobel, Shell, Tata Steel en LyondellBasell binnen komt. Grote bedrijven zijn specialisten op een bepaald terrein en JB kan zo n bedrijf een andere point of view geven. Het toepassen van de zogenaamde SCRUMmethode past daar bij. Niet langer alles van tevoren uitspecificeren en pas daarna implementeren. Projecten komen nu organisch tot stand en de samenwerking met de klant wordt veel hechter. Het draait om vertrouwen tussen mensen die het samen moeten realiseren, ongeacht wie hun formele werkgever is, de klant of de leverancier. Die manier van werken past goed bij Nederland omdat bij ons de gezagsverhoudingen niet zo strikt zijn. In de SCRUM-aanpak kom je elke week bij elkaar en bepraat je wat de volgende stap is, op basis van wat er de week daarvoor is bereikt. Zo kom je voortdurend tot nieuwe inzichten en innovaties. Het gaat niet alleen om procesverbetering, we moeten ook nieuwe processen ontwikkelen en implementeren. Van Onkelen ziet ook dat kleine technologiebedrijven als JB Systems een belangrijke rol kunnen spelen binnen LyondellBasell. Vaak gaat het om procesverbetering, meer halen uit de bestaande installaties. Maar we moeten niet vergeten ook nieuwe processen te ontwikkelen en te implementeren. Mijn beeld van de industrie is dat van de biobased economy. Gevraagd naar zijn persoonlijke beeld van de Nederlandse industrie zegt Guido Landheer eerlijk dat hij vroeger de associatie had met stampende machines. Nu heb ik een beeld van de industrie die met hoogwaardige technologie continu vernieuwt en een internationale topspeler is. Een voorbeeld is de biobased economy, zeker ook als het om de chemische industrie gaat. Overheid is nog te veel bezig met schaalvergroting. Gevraagd naar zijn beeld van de overheid ziet Van Ballegooie een overheid die nog De Ampelmann op volle zee De Ampelmann in de assemblagehal Overstappen op volle zee is vaak een uitdaging. De Ampelmann compenseert de golfbewegingen waardoor personeel veilig kan overstappen naar offshore installaties. Een typisch project waarbij de toegevoegde waarde van alle betrokken partijen van doorslaggevend belang is voor succes. De high-end automatisering van dit innovatieve systeem is in handen van JB Systems Industrial Automation.

12 22 23 technologie toppers in discussie Gewoon duizend studenten één jaar lang een beurs cadeau doen steeds bezig is met schaalvergroting. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat kleine scholen verdwijnen en dat in de plaats hiervan grote scholen ontstaan met veel managers en dure gebouwen. Goeie projecten krijgen bij een kleine school geen ruimte omdat er geen budget is. Als die grote scholen dat dan wel gaan doen, dan bakken ze er niets van. We steunen de groei van kleine bedrijven. Landheer wijst op het belang van kleine bedrijven als motor van vernieuwing en betoogt dat de overheid de groei van kleine naar grote bedrijven stimuleert. Hij noemt met name de fiscale voordelen bij r&d en de innovatiekredieten die beschikbaar komen. Wij zouden onze omzet verdubbelen als we de mensen konden krijgen. Het blijkt niet het antwoord te zijn waar Van Ballegooie op zit te wachten. We werken bij JB Systems nu met vijfenveertig mensen, maar ik zou graag nog vijfenveertig mensen aannemen, als we ze konden vinden. Wij laten nu al jaarlijks voor een miljoen aan opdrachten liggen. Investeringsprojecten blijven op de plank door gebrek aan arbeidskrachten. Dat is koren op de molen van Van Onkelen. LyonellBasell heeft verschillende projectplannen op de plank liggen. Die worden niet uitgevoerd omdat we de mensen niet kunnen vinden. Onderwijs en arbeidsmarkt is al jaren het thema waar FHI op hamert in Den Haag, weet ook Landheer. Het gaat om meer en beter gekwalificeerd personeel. Landheer wijst op de strategische agenda voor het hoger onderwijs van staatssecretaris Halbe Zijlstra. De overheid pakt nu door. Er wordt 33 miljoen euro extra uitgetrokken voor de drie technische universiteiten, ook voor scheikundestudies. Het bedrijfsleven is gevraagd welke nieuwe opleidingen er moeten komen en welke er opnieuw moeten worden geordend. Per topsector komt er een human capital agenda om de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren. Dit zijn serieuze en concrete stappen. De vraag vanuit het bedrijfsleven is leidend. De proeffabriek van STC Brielle ken ik niet. Rob van Onkelen waarschuwt dat er niet allerlei nieuwe wielen hoeven te worden uitgevonden. Hij noemt de proeffabriek van het STC in Brielle als voorbeeld. Bij de inrichting van de fabriek zijn veel FHI-bedrijven betrokken die apparatuur, mensen, machines en software leverden. De opleiding sluit aan bij de wens van de Botlek-bedrijven. De instroom groeit, het opleidingsniveau gaat omhoog en de studietijd wordt korter. Maar het is allemaal nog veel te weinig. Topsectorendirecteur Landheer onderstreept dit soort goede voorbeelden en geeft aan graag een werkbezoek af te spreken. Bètastudenten worden meer gestraft dan gestimuleerd. De beide bedrijfstechnologietoppers vragen zich hardop af waarom de overheid bètastudies niet méér stimuleert en aantrekkelijker maakt. Je wordt al gestraft omdat je harder moet werken en de opleiding vaak langer duurt dan die van anderen. Omdat er overal een zesjescultuur heerst, worden de goedwillende toppers bepaald niet gestimuleerd om zich uit te sloven. Bètastudenten, en zeker de toppers, moet je veel meer voordelen bieden, zodat iedereen bètatopper wil worden vindt Quentin van Ballegooie, zelf vader van zo n jonge topper. Collegegelddifferentiatie is nu bespreekbaar. Landheer ziet een kentering. Collegegelddifferentiatie is nu een thema op de strategische agenda Hoger Onderwijs, terwijl het tot voor kort onbespreekbaar was. Binnen de topteams wordt gesproken over private beurzen voor topstudenten. Landheer benadrukt nog maar eens dat in het topsectorenrapport gesproken wordt over acties. Leuk dat we een plan hebben, maar wanneer is er resultaat? Het is voor Van Onkelen niet voldoende. Wat is de schedule? Hoeveel meer mensen zijn er beschikbaar in 2015? De bedrijven willen concrete resultaten zien en wel snel. Landheer geeft toe dat er op dit vlak geen concrete getallen en tijdstippen zijn vastgelegd. Maar de lat ligt hoog wat betreft het kabinet. In de human capital agenda s komen concrete doelstellingen en acties te staan. Jullie moeten als bedrijven nu je kans grijpen. Je kunt in de drivers seat gaan zitten, dat is wat de overheid nu wil. Heel uitnodigend en verleidelijk, maar het betekent natuurlijk wel dat er ook meer eigen financiële inspanning wordt verwacht van de bedrijven. Het gesprek moet worden afgerond. Het laatste woord is aan Quentin van Ballegooie, FHI-lid en technologieondernemer. Je moet je richten op de toppers. Het studentenverhaal zit hem het hoogst. In India heeft hij gezien dat je veel bereikt als er geen zesjescultuur heerst. Je moet je richten op toppers is zijn boodschap. En dan opeens richt hij zich heel direct tot Rob van Onkelen van LyondellBasell: Jullie verdienen zoveel geld hè. Gewoon duizend studenten een jaar lang een beurs cadeau geven. Kom op, dát zijn daden. Dan doen wij hetzelfde, naar rato van de omvang van ons bedrijf. Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

13 24 25 X-plore Electronics met een kompasklok Service en Safety thema s op beursvloer en in conferentie Op de beursvloer van HET Instrument Industriële Automatisering kunnen straks, eind september 2012, verschillende thematische routes worden gevolgd langs geselecteerde stands. Service en Safety zijn thema s waarvoor zo n route wordt uitgezet, in samenhang met het conferentieprogramma. Tijdens HET Instrument 2012 kunnen bezoekers weer een unieke elektronicagadget verwerven door een aantal stands langs te gaan. In de voorbereiding is door betrokken exposanten gekozen voor de gadget van Ymif Engineering. Om een ontdekkingstocht over HET Instrument te kunnen maken, wordt de functionaliteit van de Ymif Klok uitgebreid met een kompas. Een heldere referte aan het thema van HET Instrument: X-plore Electronics. De Kompasklok krijgt ook de niet te versmaden basisfuncties van klok, wekker en spelcomputertje. De Kompasklok wordt het nieuwe verzamelobject van de beurs, gesponsord door exposanten die zich daartoe aanmelden. Het belangrijkste doel van het gadgetproject de Kompasklok wordt een softwarebug is het stimuleren van bezoekers. De gecreëerd, die LIVE op de beursvloer kan deelnemende bedrijven profiteren extra worden opgelost. Exposanten die graag omdat elke deelnemende bezoeker software-engineers op hun stand willen onderdelen op gaat halen bij de stands die hebben, kunnen kiezen voor dit specifieke meedoen. Elke sponsor krijgt zodoende deel van het project. Voor testengineers zijn contactmomenten. In het ontwerp van worden speciale testsignalen op de Kompasklok gezet. Met diverse testen op stands van Test & Measurement bedrijven kunnen bezoekers de signalen aantonen en prijzen winnen. Ook hier geldt dat exposanten voor dit deel kunnen kiezen, als men juist deze doelgroep wil ontmoeten. Door uit te gaan van een bestaand ontwerp kan de gadget nu eerder dan voorheen in de publiciteit worden gebracht. De specifieke doelgroepen kunnen zodoende ook gerichter worden uitgenodigd. De samenwerking met relevante mediapartners die gadgetproject in de markt gaan zetten is ook al in voorbereiding. FHI-contactpersoon voor bedrijven die willen deelnemen aan het Kompasklokgadgetproject, is Paul Petersen. Toen een aantal bedrijven voorstelde service herkenbaar te maken op de beursvloer, kwam de vraag op, hoe doe je dat?. Inmiddels is het antwoord al in hoge mate gegeven door een viertal initiërende bedrijven/standhouders: Krohne, Multi Instruments, Pedak en Samson Regeltechniek. Bezoekers kunnen straks bijvoorbeeld wijzigingen doorvoeren in een flowmeter en via een simulatie waarden veranderen. Het interpreteren van een emissiemeting is ook zo n typisch service-item dat heel goed door bezoekers gedaan kan worden tijdens de tour. Justeren en kalibreren en het ervaren van het verschil daartussen, is ook een mooi belevings onderwerp. Op de stand spelen met tools waardoor je de onderhoudstoestand van een regelklep vaststelt, diagnosticeert, het kan allemaal. Het thema Safety wordt naar verwachting uitgewerkt door bedrijven als Pepperl+Fuchs, Envico, Hatech, Dräger Safety Nederland en HIMA Benelux. Zowel op de beursvloer als in het conferentieprogramma zal er sprake zijn van clustering van verschillende typen veiligheidsissues: explosieveiligheid, functionele veiligheid via SIL levels, machineveiligheid, elektromagnetische veiligheid en persoonlijke veiligheid in de industrie. Voor beide thema s geldt dat er nog volop gelegenheid is voor bedrijven om aan te sluiten en mee te doen, zowel in de voorbereiding, als straks bij de uitvoering op HET Instrument Eline Hazeleger is de contactpersoon binnen het FHI-bureau. Life Science op HET over eiwitanalyse en systeembiologie Binnen de branche Laboratorium Technologie is life science een groeiend toepassingsdomein. Tijdens HET Instrument 2010 was dat al duidelijk herkenbaar en verschillende brancheactiviteiten sindsdien geven aanleiding te veronderstellen dat er op HET Instrument 2012 nog meer belangstelling vanuit die sector zal zijn. Anticiperend hierop is een start gemaakt met de voorbereiding van een lezingenprogramma. Die start is veelbelovend en enthousiasmerend. Zes bedrijven die een initiatiefgroep vormen, Beun- De Ronde, BIOKÉ, Bruker, Millipore, Sanbio en Synthon, brachten met elkaar al zoveel kennis en ideeën bij elkaar, dat succes verzekerd lijkt. Gezamenlijk kwam men tot de conclusie dat het goed zou zijn te focussen op ontwikkelingen op celniveau, met name eiwitanalyse, antibodies op eiwitniveau en systeembiologie. Onderwerpen als label free surface acoustic wave, intacte eiwitten en preparatieve zuivering van eiwitten zullen aan de orde komen. Michel Eppink van de firma Synthon en associate professor aan de Wageningen Universiteit, gaat in elk geval een lezing houden waarin hij een overzicht geeft van analysetechnieken voor eiwitten. Daarnaast zullen partijen als Crucell, Prosensa, Pepscan, Genmab en het UMC worden uitgenodigd sprekers te leveren. Lab leveranciers die aan willen haken bij dit initiatief, kunnen zich melden bij het FHIbureau, Christie de Vrij.

14 26 ie industriële elektronica 27 Gefotografeerd op de MicroNanoConference Een stapel glazen chips op één van de stands tijdens de Netherlands MicroNano- Conference Het levert een fraai beeld op van de fascinerende wereld van kleinschalige toptechnologie Nu wereldwijd de ergste nanotechnologiehype wat over is, wordt het echte landschap zichtbaar. Je ziet nu wat er werkelijk gebeurt en het blijkt dat Nederland heel behoorlijk meespeelt. De Nederlandse conferentie behoort na de hype tot de weinigen die een continuïteitsbasis hebben verworven in Europa. Wat meer is, de mix tussen bedrijven en academia bleek op de editie 2011 op 15 en 16 november in Ede heel evenwichtig. Beter nog dan in het verleden. Het perspectief zit vooralsnog vooral in de micro- en nano-equipment. Juist in dat traject weten Nederlandse researchers en bedrijven elkaar heel goed te vinden. Hybriscan, Solmates en Ostendum zijn succesvolle voorbeelden van startups. FEI en Panalytical hebben een langere historie en ook succes. De verschillende nanolabs zijn nu volop operationeel en de 350 promotieplaatsen in het kader van het grote NanoNext-programma gaan nu ingevuld worden. Er zit nog veel aan te komen. Grieks Drama Paul Petersen column Economisch gezien hoef ik geen vlag op deze titel te zetten. Een Spaans drama klinkt minder dramatisch en bij een Italiaans drama denk je tegenwoordig eerder aan een Bunga Bunga-feestje dan aan beurskoersen of een theater. Wikipedia geeft aan dat voor een oorspronkelijk Grieks drama een mannenkoor en één of twee hoofdpersonen nodig zijn. Het zou zomaar de ledenraad van Ajax met Johan Cruijff en de Raad van Commisarissen in de hoofdrol kunnen zijn. Het drama kent onder andere een blijspel en een treurspel. Voor de actuele economische situatie hebben we de afgelopen maanden een verzameling grafieken gebruikt van de AEX en de Dow Jones. Deze indices kun je in het najaar van 2011 bekijken, maar ook over tien en honderd jaar vergelijken. Over die honderd jaar kan objectief en helder worden vastgesteld, dat de bevolking, het energieverbruik, de beurskoersen en de gemiddelde temperatuur in de wereld exponentieel gegroeid zijn. In het treurspel van de korte termijn hebben we wat blijspel over de lange termijn in die grafieken gegoten. Drama, treurspel en blijspel. Je moet er wel de humor van in zien. Ajax was gedeeltelijk onsterfelijk. Dat is al grappig. De waarheid was dat hij sterfelijk was. Toen Ajax niet kreeg wat hij wilde, toonden de dramatische ontwikkelingen zich aan de wereld. De God werd jaloers, Pallas Athene maakte Ajax krankzinnig. Na al te gekke acties werd Ajax diep vernederd en uiteindelijk verkoos hij zelfmoord boven onsterfelijkheid. De verhalen blijven meer bij dan de dagelijkse beslommeringen van de bevolking of de politiek. Een Grieks drama blijft een verhaal, een kunstzinnig schouwspel, om de geest van de toeschouwers te beïnvloeden. Oftewel ter lering ende vermaak. De verhalen van nu (Griekenland, Ajax, Italië en de euro) zijn in mijn ogen wilder. Kort gezegd, wordt je toch een beetje gek gemaakt. Toen Griekenland gewoon los stond van de euro was er echt niet veel anders aan de hand. Volgens de lijst van het IMF had Griekenland in 2010 een Bruto Nationaal Product van circa $ 300 miljard. Voor de Europese Unie in het geheel gold een Bruto Nationaal Product van circa $ miljard. Griekenland is bijna 2 procent van de EU. Gelooft u dan echt, dat met Griekenland de val van de euro wordt ingeleid? Dan wordt er gesproken over het invoeren van de gulden en zo heeft het Griekse Drama de Nederlandse kusten bereikt. Als u het blijspel van de actuele economische situatie wilt ontvangen, ontvang ik graag een mail.

15 28 ie industriële elektronica 29 Samsung bouwt displayresearchcenter in Nederland op basis van Philips-technologie We zijn een stuk Het bevalt goed met Samsung. Boeiend. Johan Feenstra is sinds de overname begin dit jaar van zijn bedrijf Liquavista, werkzaam als CEO bij Samsung LCD Netherlands R&D Center. Het is een opmerkelijk verhaal. Philips ontwikkelt een doorbraak in reflectieve display producten, Electrowetting Display Technology. Een aantal daarbij betrokken Philips mensen krijgt de gelegenheid er een spin-out mee te doen, onder de naam Liquavista. Vervolgens lijft Samsung het geheel in en heeft Philips in Eindhoven een concurrent direct om de hoek. De Koreanen kunnen weer vooruit in hun groeiambities in de competitieve LCD-markt van onder meer ebooks, epapers, tablets en portables. Is dit nu uitverkoop van Hollandse kennis of wordt onze kenniseconomie er juist sterker van? Een hoogst relevante vraag voor de technologiebranches. Feenstra hoefde niet lang na te denken, toen Philips hem rond de millenniumwisseling de gelegenheid bood om de Electrowetting Technology buiten het concern brengen. Er werd goed nagedacht over de voorwaarden voor de spin out. Als je afscheid neemt, dan moet je ook de voorwaarden scheppen om succesvol te kunnen zijn. Dat gebeurde. Electrowetting Technologie werkt in principe hetzelfde als Liquid Crystal Display, ofwel LCD: er wordt licht doorgelaten of tegengehouden. Bij LCD s gebeurt dit door middel van elektrische spanning waardoor de vloeibare kristallen in het display - afhankelijk van de richtingshoek - licht tegenhouden of licht doorlaten. Electrowetting is alleen veel efficiënter dan LCD. We maken geen gebruik van polisatoren, maar van twee vloeistoffen waarvan er één de kleur zwart heeft. Met een zwart-wit-schakelaar met vast kleurenfilter kunnen we, door deze open en dicht te doen met een spanning, het hele kleurenspectrum maken. We gebruiken minder onderdelen in deze displays. Hierdoor wordt er twee tot drie keer zoveel licht doorgelaten en zijn we bij gelijke volumes goedkoper. Waarom heeft Samsung de technologie niet gewoon naar Zuid-Korea overgebracht? Met hoe wij in Nederland denken en opgevoed worden, zijn wij een stuk creatiever dan de Koreanen. Meer dan in Korea leren wij vanaf het eerste moment op school om creatief te zijn en out of the box te denken. Die toegevoegde waarde zien de Koreanen. Het is voor ons ook een groot voordeel dat Philips zich heeft creatiever dan de Koreanen. teruggetrokken uit display technologie. De in de regio aanwezige kennis is dus voor ons beschikbaar, zonder restricties. Blijkbaar ziet Philips datgene wat Samsung hier doet niet als concurrerend. We zien ook geen enkele bedreiging dat wat we hier nu aan het opbouwen zijn naar Korea overgebracht zal worden. In tegendeel. Wij profiteren van de schaalgrootte van de Samsung-organisatie in deze markt en doen veel kennis op uit Korea. Aan de andere kant is ook het netwerk van gespecialiseerde partnerbedrijven in Nederland belangrijk voor Samsung. Voor de complexe PCB, printplaten, werken we bijvoorbeeld heel intensief samen met FHIlidbedrijf QPI. Het Nederlandse R&D-centrum opereert onder de naam SNRC en is in heel korte tijd gegroeid van 40 mensen naar 60 medewerkers, van in totaal 20 verschillende nationaliteiten. Het vinden van de juist gekwalificeerde mensen is niet altijd makkelijk. We hebben vooral moeite met het vinden van procesontwikkelaars. Binnen ons managementteam is 80 tot 100 Johan Feenstra jaar display ervaring aanwezig. Maar we komen nu in de fase dat we die technologie moeten omzetten naar productieprocessen. Participeren in Nederlandse bedrijvennetwerken, zoals de micronano club MinacNed (branchecluster bij FHI, red), hoort daar bij. In de startup fase heb ik zelf daar eigenlijk nog te weinig tijd voor gehad, maar nu ben ik van plan me daar meer te gaan laten zien. In de Eindhovense vestiging ligt de focus op het verder ontwikkelen van de technologie. We huren nu 900 m 2 cleanroom en hebben een ontwikkellijn staan. Op dit moment wordt hierop gewerkt aan grotere glasplaten van 30 tot 40 cm, verbeteringen voor het productieproces, maar ook aan nieuwe diepgaande R&D-trajecten. De Koreanen zijn goed in manufacturing, massaproductie. Terecht natuurlijk dat Agentschap NL ons vaak noemt als succesvol voorbeeld van een R&D-bedrijf in Nederland dat opereert onder een buitenlandse moeder. Feenstra is merkbaar trots op het traject dat hij met het bedrijf en de technologie is gelopen en nog loopt. Onze ambitie is groot. We hebben de technologie om een grote wereldmarkt af te dekken. Ik ben er van overtuigd dat met wat we nu naar productie gaan brengen we al grote nieuwe markten kunnen openbreken en op termijn ook een belangrijk deel van de LCD markt kunnen gaan overnemen en we zijn nog lang niet aan het eind van de technologieontwikkeling. Hoezo bang voor het Verre Oosten? door Andreas Meijer

16 30 ia industriële automatisering 31 PPA-dag ouderwets richtinggevend voor procesautomatisering Er staan echt weer nieuwe dingen te gebeuren in de procesindustrie. Zeker drie of vier paradigm shifts zitten er aan te komen voor process system engineering en process control in de grote industrie. Procesintensificatie en biorefinery staan op doorbreken onder druk van de duurzaamheidsnoodzaak en technologisch kan het nu ook. Economisch zijn we bijna zo ver. Knowledge capture systems zijn pure noodzaak aan het worden. De operatie is te complex om anders te kunnen managen en de aging workforce eist dat kennis wordt vastgelegd om te kunnen overdragen. Safety wordt weer een zaak van menselijk gedrag nu we technologisch eigenlijk alles kunnen, behalve dat gedrag volledig zeker stellen. Modelgebaseerde regelingen, advanced process control moet nu onherroepelijk worden toegepast om aan de vraag van de markt, dynamische productieprocessen, te kunnen voldoen. Maar pakt de aging workforce dit nog? De PPA, Productie Proces Automatisering dag in de aula va de TU Delft kent een lange traditie. Deze editie van 9 december 2011 was weer ouderwets spraakmakend. Vrijwel alle grote procesindustriebedrijven van Nederland waren vertegenwoordigd. Bewijs dat het programma snaren raakte. De euforie over de content bij alle 220 deelnemers, gaf weer een kick, een boost, ondanks de voortdurende zorg over de aging workforce. Ook het Havenbedrijf Rotterdam ziet die boost komen. Belangrijke conclusie uit de afsluitende lagerhuisdiscussie: de procesindustrie bedrijven missen node een interne afdeling manufacturing IT. Zie voor de uitkomsten, slides van de presentaties Gebouwautomatiseerders willen met eigen brancheorganisatie aansluiten bij FHI Oprichtingsvergadering 12 oktober Per 1 januari 2012 gaat de Nederlandse Brancheorganisatie voor Gebouw Automatisering van start. Na een aantal voorbereidende bijeenkomsten heeft een dertigtal van de belangrijkste marktpartijen zich per die datum gecommitteerd aan de nieuwe vereniging. De initiatiefnemers verwachten dat uiteindelijk meer dan honderd bedrijven zich gaan aansluiten. In het verlengde van die verwachting is de nieuwe branchevereniging van plan het lidmaatschap aan te vragen van FHI, de federatie van technologiebranches, en daarmee als vijfde technologiebranche aan te sluiten bij de federatie. De wereld is aan het veranderen. Maatschappelijke doelen als duurzaamheid, efficiënt gebruik van energie en grondstoffen vragen om een gezamenlijke aanpak, met behoud van gezonde concurrentieverhoudingen. Elkaar opscherpen qua integriteit en betrouwbaarheid hoort daar bij aldus de voorlopige voorzitter van de nieuwe brancheorganisatie Piet van Veelen, dga van de firma Vedotec. Het gaat om de businesscases van bouwers, beheerders en gebruikers van gebouwen. Wij zullen bij hen moeten aantonen, tussen de oren zien te krijgen dat een adequaat automatiseringssysteem voor een gebouw net zo essentieel is als de fundering en het dak zo verwoordde Rogier van Dis van Schneider Electric de boodschap van de stuurgroep die de oprichting voorbereidde. Vooralsnog zijn uitgenodigd om zich aan te sluiten bij de organisatie fabrikanten, leveranciers, integratoren en installateurs van gebouwautomatiseringssystemen en producten en de advies- en engineeringbureaus die dergelijke systemen definiëren en specificeren. In een later stadium zullen ook ICTspecialisten worden geïnviteerd. Met de bestaande organisaties voor communicatiestandaards LonMark en BACNet organisatie zal de brancheorganisatie voor GebouwAutomatisering formele verbindingen aangaan. Met tal van andere stakeholderorganisaties wil men samenwerking zoeken op basis van activiteiten. Op 12 oktober was er in het FHI-gebouw de historische bijeenkomst waarop de eerste achttien bedrijven hun jawoord gaven aan het initiatief. Daarna besloot de vereniging LonMark Nederland op 25 oktober om in één keer met alle leden deel te gaan uitmaken van de nieuwe brancheorganisatie. Vervolgens was er op 3 november de publieke aankondiging tijdens de conferentie Smart Buildings. Het was de firma Imtech Building Services die zich al voor 12 oktober als eerste formeel aanmeldde. Daarna volgden de volgende bedrijven het voorbeeld: Air-Traxx, Celsius Benelux, Cofely, Croon Elektrotechniek, HC Groep, Honeywell Building Solutions, Johnson Controls, Kropman Installatietechniek, Priva, Regel Partners, Rensen Systeem Integratie, Royal Haskoning, Saia-Burgess Benelux, Siemens Nederland, Simac Quadcore, Unica regeltechniek, Vedotec en Wolter & Dros Groep. In de eerstvolgende bijeenkomst op 25 januari zal een voorlopig bestuur worden geïnstalleerd, gaat het eerste jaarplan van activiteiten van start en worden verschillende werkgroepen ingesteld die referentiebusinesscases gaat definiëren. De respons uit de markt geeft aanleiding te concluderen dat de initiatiefnemers behoorlijk visionair hebben aangevoeld waar velen op zaten te wachten.

17 33 Activiteitenoverzicht 2012 Laboratorium Technologie ReveNew helpt u bij het bedenken, realiseren en succesvol maken van al uw internetactiviteiten. verder brengt ReveNew de kansen en de risico s van internetactiviteiten in beeld en realiseert internetoplossingen op maat. Hierdoor behaalt u een maximaal rendement uit uw internetinvestering. U kunt ReveNew voor al uw internetactiviteiten inschakelen, zo heeft u slechts één adres op weg naar uw internetsucces. Neem vrijblijvend contact op of ga naar Samen met partners Muntz/cross channel communicatie en Marketguide/web based marketing tools, hanteert Revenew de All Active-aanpak. All Active is een resultaatgerichte werkwijze die u verzekert van de juiste specialisten. Die u verzekert van succes. Er staan in het kalenderjaar 2012 weer heel wat activiteiten gepland voor de FHI-branche Laboratorium Technologie. De ontwikkelingen gaan snel, het veld van toepassingen is breed en er is veel behoefte aan gerichte uitwisseling van kennis en ervaring. Hierbij een overzicht van wat er op de agenda staat. For whom it may concern. Een en ander onder het voorbehoud dat wijzigingen mogelijk zijn. Dit overzicht is gemaakt op basis van de stand van zaken per medio december Microfluidics meets Bioscience! Xs2HiTek-workshop waarin in microfluidica gespecialiseerde bedrijven, bedrijven en onderzoekers ontmoeten, die deze technologie al toepassen of overwegen toe te passen in de biotechnologie en medische biologie. Discussie, kennisuitwisseling en netwerkvorming inclusief bezoek aan de labs. datum 12 januari locatie Bioscience Park, Leiden contactpersoon: Martijn Reinhold, info: Laboratorium Technologie voor Dummies Praktijkworkshop voor medewerkers van laboratorium technologie bedrijven zonder kennis en ervaring in het lab. Een hele dag waarin labtech docenten de deelnemers de basisbeginselen van het lab bijbrengen aan de hand van theorie en het zelf verrichten van labtests in vier verschillende labs. datum 18 januari locatie ROC Midden Nederland, Utrecht contactpersoon: Christie de Vrij, info: Diagnostiek in de Klinische Chemie Xs2HiTek-workshop waarin klinisch chemici uit diagnosticalabs en leveranciers van producten en systemen voor deze labs elkaar ontmoeten, kennis uitwisselen en met elkaar bediscussiëren welke toekomstige technologische ontwikkelingen voor hen mogelijk en gewenst zijn. Inclusief bezoek aan het lab van de Stichting Huisartsen Laboratoria in Etten-Leur datum 15 februari locatie SHL, Etten-Leur contactpersoon: Christie de Vrij, LabAutomation 2012 Jaarlijkse conferentie en productshow voor leveranciers en gebruikers van laboratorium automatiseringsproducten en -systemen, ELN Electronic Lab Notebook, SDMS Scientific Data Management Systems, Systeemintegratie, LIMS Laboratory Information Management Systems, Lab-data-analysesystemen, Biobanking Software, Robotproducten, Robotsystemen, Tracking & Tracing Systemen, Biobanking producten. datum 3 april locatie Evoluon, Eindhoven contactpersoon: Rachel Jonkman, HET Instrument 2012 / X-plore Laboratory Grootste technologievakbeurs van de Benelux met vierdaags conferentieprogramma met circa vijftienduizend bezoekers uit industrie en wetenschap. Voorlopige titels van conferentieonderdelen: Diagnostiek in de Pathologie, Laboratorium Automatisering, Biohandling, omgaan met biologisch materiaal, Analytische Chemie en Laboratorium Analyse, Chromatografie, Life Sciences, eiwitanalyse en systeembiologie, Lab accreditaties datum 25 t/m 28 september locatie Amsterdam RAI contactpersoon: Linda Bos-Dekker info: Diagnostiek in de Microbiologie Xs2HiTek-workshop waarin microbiologen uit diagnosticalabs en leveranciers van producten en systemen voor deze labs elkaar ontmoeten, kennis uitwisselen en met elkaar bediscussieren welke toekomstige technologische ontwikkelingen voor hen mogelijk en gewenst zijn. Inclusief bezoek aan het lab van LUMC. datum nader te bepalen in november locatie waarschijnlijk LUMC contactpersoon: Christie de Vrij, Netherlands MicroNano Conference 2012 Jaarlijkse internationaal georiënteerde conferentie met dertig tot veertig standpresentaties. Hoogwaardig lezingenprogramma op internationaal niveau waarin zowel universiteiten als bedrijven participeren en de laatste ontwikkelingen presenteren in microsysteemtechnologie en nanotechnologie. datum 10 en 11 december locatie De Reehorst, Ede contactpersoon: Martijn Reinhold, info:

18 34 lt laboratorium technologie 35 Maastricht UMC+ verhoogt productiviteit dankzij robot voor weefseltypering Freek Rooze column Persoonlijk Leiderschap Als we aan leiderschap en leiders denken, dan komen al snel de gedachten op grote namen als Steve Jobs, Martin Luther King, Mahatma Ghandi, Lee Iacocca en Jack Welch. Leiders van grote bewegingen of bedrijven die het in hun periode meer dan goed hebben gedaan. Toch zouden deze leiders nooit organisatieleiders hebben kunnen worden als ze niet eveneens hoog scoorden op het gebied van persoonlijk leiderschap. Persoonlijk leiderschap is een breed begrip, waar al duizenden boeken over zijn geschreven. Een van mijn favorieten is nog steeds Stephen Covey s The seven habits of highly effective people. Covey schreef het voor iedereen. Niet voor leiders in het bijzonder. Iedereen kan immers in bepaalde situaties leiderschap vertonen. Elke dag. In kleine en grote dingen. De werknemer van Sony die de directie ervan overtuigde dat een Playstation goede kansen zou hebben, terwijl de directie niet in speelgoed wilde, toonde persoonlijk leiderschap. Persoonlijk leiderschap is ieders business Zo ook de arme Chinese schoonmaakster die zich onlangs over een baby ontfermde nadat honderden anderen er zomaar aan voorbij gereden of gelopen waren. Evenzo doet elke ouder of leraar dat, die kinderen inspireren door goed voorbeeldgedrag. Door hun normen Als eerste kliniek op het vasteland van Europa heeft het Maastricht UMC+ een robotsysteem in gebruik genomen voor geautomatiseerde weefseltypering. Met het apparaat, labxpress genaamd, kunnen 800 weefseltyperingen tegelijk en waarden bij te brengen en door ze te stimuleren hun talenten en sociale vaardigheden meer te ontwikkelen. Persoonlijk leiderschap is ieders business. Onze maatschappij zou geholpen zijn als we het ontwikkelen van persoonlijke leiderschap meer tot een way of life worden uitgevoerd. zouden maken. Hierin geholpen door andere persoonlijke leiders. Als veel meer mensen zouden leven volgens hogere normen en waarden zouden criminaliteit, graaicultuur en politieke draaikonterij Allerlei handelingen die in het verleden omhoog en we krijgen meer tijd voor het terug. Daar komt bij dat de extra capaciteit beenmergdonor tot in detail bepaald om te verminderen. We zouden meer respect voor elkaar opbrengen en het met de hand gedaan moesten worden, denkwerk: analyses en wetenschappelijk het mogelijk maakt ook weefseltyperingen kunnen beoordelen of het orgaan geschikt onderlinge vertrouwen zou toenemen. We zouden gaan focussen zoals het RSI-gevoelige pipetteren, worden onderzoek. Het werk wordt een stuk leuker. te doen voor andere klinieken. Het Klinikum is danwel welk beenmerg het best matcht op creativiteit om de processen in onze economie en bedrijven nu geautomatiseerd uitgevoerd. De De medewerkers zijn daar enthousiast Aachen heeft zich al gemeld om zijn met het DNA van de ontvangende patiënt. te verbeteren in plaats van crises te lijf te gaan en controle uit te menskracht die dat uitspaart, kan voor het over. Twee medewerkers van de afdeling weefseltyperingen in Maastricht te laten oefenen. Innovativiteit en aanpassend vermogen zijn immers dé meer inhoudelijke analysewerk worden zijn inmiddels in Manchester opgeleid om uitvoeren. De afdeling weefseltypering van het ingrediënten om te overleven In een steeds sneller veranderende ingezet. Professor Dr. Marcel Tilanus het nieuwe apparaat te kunnen bedienen. Maastricht UMC+ behoort tot de top 5 wereld. Laten we het als leiders van onze businesses daarom tot ons van Maastricht UMC+ is hier blij mee: Door de labxpress hebben we sneller en Met de aanschaf is een investering Weefseltypering is met name van belang bij orgaantransplantatie en van Europa. De aanwinst versterkt deze positie. hoogste doel maken om anderen in hun persoonlijke leiderschap te sterken. Daarmee zijn wij zelf, uw business én de maatschappij het nauwkeuriger dan voorheen resultaat bij de gemoeid van euro. Aangezien er, beenmergtransplantatie. Voordat er meest geholpen. weefseltyperingen, en dat is in het belang schaars beschikbare, menskracht wordt getransplanteerd kan worden, wordt de van de patiënt. De productiviteit gaat uitgespaard, verdient het apparaat zichzelf DNA-structuur van de orgaandonor of de Freek Rooze

19 scherm 64-bit PANIEK! WANT ER MOET VANDAAG EEN ADVERTENTIE WORDEN AANGELEVERD. medische technologie mt 37 MAAK NU KENNIS MET DE COMMUNICATIEWINKEL De wintersport staat weer voor de deur Kom binnen voor een persoonlijk reisadvies. Kom langs in de winkel en vraag onze vakantieadviseurs naar de voorwaarden! Nu ook op zondag geopend dcp-195c All-in-one inkjet Afdruksnelheid: 33 / 27 ppm (mono / kleur) Papiercapaciteit: 100 vel 4 gescheiden inktcartridges GB MEER WETEN? Bel of mail Rogier Gilkes, T. (033) of of neem een kijkje op onze website, Harddisk GEHEUGEN 3 GB WindoWs 7 HoME PREMiUM reisburo Swillens v o o r j a a r s a c t i e s Presario CQ71-310sd Full HD BrigHtview scherm! intel celeron Dual-core mobile DvD rw lightscribe webcam 1 jaar pick up and return wireless lan 2_Stoepbordposter_680x980.indd :53:11 logo DeAler 39,- 69,- Harmony 525 universele afstandsbediening Bedien tot 10 apparaten ultiem gebruiksgemak 499, - uw PArtNer in NijmegeN en omgeving kijk op A a n b i e d i n g e n z i j n g e l d i g t o t e n m e t 2 7 f e b r u a r i o f z o l a n g d e v o o r r a a d s t r e k t. D e o p d e z e p o s t e r v e r m e l d e p r i j z e n z i j n i n c l B t w. A f w i j k i n g e n i n p r i j z e n, t e k s t e n e n a f b e e l d i n g e n v o o r b e h o u d e n. v o o r m e e r i n f o r m a t i e z i e w w w. m c d o s. n e t. COMMUNICATIEWINKEL VAN MARKETGUIDE De Communicatiewinkel is een nieuw online marketingconcept, waarmee op zeer eenvoudige wijze professionele communicatiemiddelen samengesteld kunnen worden, variërend van print tot online. De Communicatiewinkel is uitermate geschikt voor franchiseen dealerorganisaties. DE VOORDELEN OP EEN RIJ: Lage opstartkosten Lage implementatiekosten per middel Snel en zeer gebruiksvriendelijk 24 uur per dag bereikbaar Optimale huisstijlbewaking Voordelig voor de gebruiker IN DE PRAKTIJK: Faunaland, WERU, Toerkoop, Remia, Bloemenbureau Holland en diverse andere organisaties. Ostendum wint Young Technology Award Met de gevoelige en snelle detector van Ostendum kunnen binnen een paar minuten gevaarlijke virussen, als Ebola en HIV worden gedetecteerd. Ook de detectie van bacteriën, eiwitten en DNA-moleculen is kaasje voor het Made in Holland systeem. Het micro-/nanotechnologie start-up bedrijf in Enschede ontwikkelde een optisch detectieapparaat dat dankzij lab-on-a-chip technologie razendsnel analyses kan uitvoeren. Onlangst mocht CTO Aurel Ymeti namens Ostendum de Young Technology Award 2011 in ontvangst nemen, voor jonge, snelgroeiende en kansrijke innovatieve bedrijven uit Oost Nederland. Doorslaggevend waren de combinatie van maatschappelijke relevantie, de innovativiteit van de technologie, het business model en de brede toepasbaarheid van het product. Ymeti is blij met de overwinning: Het was een nek aan nek race, fantastisch dat we gewonnen hebben!. Ostendum is een spin-off bedrijf van MESA+, instituut voor nanotechnologie van de Universiteit Twente dat onderzoek heeft gedaan om speeksel of bloed aan de hand van lichteigenschappen te onderzoeken. Als van een bepaald virus het juiste antilichaam beschikbaar is, dan kan het worden gedetecteerd. Het bedrijf is aangesloten bij MinacNed, het bij FHIondergebrachte cluster van bedrijven en instellingen in het veld van microsysteemen nanotechnologie. Minacned werkt steeds intensiever samen met de FHI-branches Laboratotrium Technologie en Medische Technologie als het gaat om het domein life sciences. Foto: Eric Brinkhorst, Kennispark Twente. Valutaboulevard 30, Amersfoort / T. (033) / / Samen met partners Muntz/cross channel communicatie en Revenew/online marketing en technologie, hanteert MarketGuide de All Active-aanpak. All Active is een resultaatgerichte werkwijze die u verzekert van de juiste specialisten. Die u verzekert van succes.

20 medische technologie mt 39 Goed getraind komt u verder Werkt u in een technische functie en wilt u zichzelf verder ontwikkelen? Bent u op zoek naar een brede hbo-opleiding, die u klaarstoomt voor de rol van projectleider, adviseur, manager of ondernemer? Heeft u een passie voor techniek, gecombineerd met commercieel inzicht? Dan is de hbo-opleiding Technische Bedrijfskunde de volgende stap! ALLE GEGEVENS OP EEN RIJ TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE JAAR 1 Werk je in een technische functie en ben je op zoek naar een brede hbo-opleiding die je klaarstoomt voor de rol van projectleider, adviseur, manager of ondernemer? Kies voor de deeltijd hbo-opleiding Technische Bedrijfskunde Duur: 1 jaar Prijs: EUR 3.950,- * TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE JAAR 2 Het tweede jaar van de deeltijd hboopleiding Technische Bedrijfskunde. Je gaat verder in op vakken uit het propedeuse jaar en je verdiept je in nieuwe disciplines. Duur: 1 jaar Prijs: EUR 3.950,- * Bel, mail of Skype direct met opleidingsadviseur Technische Bedrijfskunde Telefoon: Skype: opleidingtbk Afstudeertitel: Bachelor of Engineering (B. Eng.) of Ingenieur (Ing.) Duur: 3 jaar (exclusief individueel afstudeertraject van circa 1 jaar) Vrijstellingen: op individuele basis (de stage kan in veel gevallen worden vrijgesteld, waardoor de studieduur met 6 maanden wordt verkort) Startdatum: jaarlijks in september en januari; in 2011 start de opleiding op 6 september Studielast: 240 credits (EC), ofwel 60 credits (EC) per jaar Voertaal: Nederlands Locaties: Rotterdam, Utrecht, Amsterdam, Den Haag en Breda Lestijden: eens per twee weken van tot uur TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE JAAR 3 Het derde jaar biedt je een interessante verdieping in het hart van elke bedrijfsstructuur: het management. Duur: 1 jaar Prijs: EUR 3.950,- * TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE JAAR 4 De integratie met de praktijk staat centraal in het vierde jaar. Je loopt stage (vrijstelling mogelijk) en je werkt aan een bedrijfsopdracht. Duur: 1 jaar Prijs: EUR 2.950,- * (excl. BTW en studiemateriaal) CMINEN onderzoekscentrum voor medische beeldvorming van start Onderzoekers, artsen, technici en ondernemers in Noord-Oost Nederland gaan intensief samenwerken op het gebied van onderzoek en ontwikkeling van medische beeldvormende technieken. Doel van de samenwerking is de kwaliteit van deze technieken te verbeteren en deze doelmatiger in te zetten in de diagnostiek en behandeling van patiënten. Hiertoe hebben het Universitair Medisch Centrum Groningen UMCG, de Rijksuniversiteit Groningen RUG, de Universiteit Twente UT en Siemens Nederland het Center for Medical Imaging North East Netherlands CMINEN opgericht. CMINEN wil vernieuwend onderzoek doen en de ontwikkeling van non-invasieve medische beeldvorming op het gebied van cardiovasculaire ziekten, oncologie (met name borst-, long- en prostaatkanker) en neuro(musculaire) ziekten versnellen. Op de snijvlakken van medisch-technisch, integratie van verschillende modaliteiten en enablers zijn de grootste innovaties te verwachten die een bijdrage kunnen leveren aan betere kwaliteit van zorg tegen lagere kosten. Het CMINEN is één van de acht Centers of Research Excellence, CoRE, van het Innovative Medical Devices Initiative programma IMDI.nl, erkend door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, NWO en de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. IMDI.nl heeft de ambitie om binnen een decennium een nieuwe generatie van instrumenten beschikbaar te hebben, waarmee de Nederlandse zorg beter kan voldoen aan de kwantitatieve en kwalitatieve eisen van een vergrijzende bevolking en betaalbaar blijft. Drie van de acht CoREs richten zich op medische apparaten ten behoeve van thuiszorg, zelfzorg en revalidatie, vier op de medische beeldvorming & beeldverwerking en één op nieuwe instrumentele technieken voor minimaal invasieve ingrepen. De publiek-private samenwerking van CMINEN past in het topsectorenbeleid van de Rijksoverheid dat kennisinstellingen en bedrijfsleven stimuleert om gezamenlijk innovaties te ontwikkelen.

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Advieswijzer. Verdien geld met innovatie. 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol.

Advieswijzer. Verdien geld met innovatie. 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol. Advieswijzer Verdien geld met innovatie 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol. Als ondernemer bent u op zoek naar mogelijkheden om de toegevoegde waarde van uw bedrijf te vergroten. U denkt na over hoe

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Duurzame automatiseringsoplossingen

Duurzame automatiseringsoplossingen A u t o m a t i o n S o l u t i o n s B u s i n e s s o p t i m a l i s a t i e d o o r P r o c e s I n t e g r a t i e Duurzame automatiseringsoplossingen Door mondiale ontwikkelingen en steeds sneller

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken

Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015 In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken U wilt iets ontwikkelen of onderzoeken? De WBSO en de RDA verlagen eenvoudig uw (loon)kosten

Nadere informatie

INDUSTRYPLANNER IS DE ONLINE AGENDA VAN DE INDUSTRIE

INDUSTRYPLANNER IS DE ONLINE AGENDA VAN DE INDUSTRIE MEDIAGEGEVENS 2016 INDUSTRYPLANNER IS DE ONLINE AGENDA VAN DE INDUSTRIE WWW.INDUSTRYPLANNER.COM Industryplanner is de online agenda die alle industriële evenementen en opleidingen overzichtelijk in kaart

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 152 152 25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 153 Interview Mantijn van Leeuwen Voor de meeste mensen ben jij nog een onbekende, zeker gerelateerd aan het NIBE. Vertel eens iets over je achtergrond,

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Exact Online RICHT JE SAMEN MET JE ACCOUNTANT OP GROEI. Online business software. exactonline.nl

Exact Online RICHT JE SAMEN MET JE ACCOUNTANT OP GROEI. Online business software. exactonline.nl Exact Online RICHT JE SAMEN MET JE ACCOUNTANT OP GROEI Online business software exactonline.nl Je bedrijf laten groeien. Een flinke uitdaging voor menig ondernemer. Benieuwd hoe je dit slimmer aanpakt?

Nadere informatie

Holland Marine Equipment

Holland Marine Equipment Holland Marine Equipment Projecten goed op koers houden Hoe houd je als kleine organisatie je projecten financieel op koers? Zeker als ze sterk verschillen in activiteiten en looptijd is dat niet eenvoudig.

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Technische toelichting Automatisering

Technische toelichting Automatisering Technische toelichting Automatisering Automatisering Overzicht Facilitator HOWEST/UGENT RESEARCH GROUPS Team Mechatronica IO/IPO DAE Electrical Energy Lab Prof. L. Vandevelde SYSTeMS Prof. R. De Keyser

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Inleiding Programma Aanmelden Route Uitnodiging workshop Donderdag 13 september 2012 fhi - leusden PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Welke aanbieder steekt boven het maaiveld uit? Prestatie-inkoop in de

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht

Duurzame Inzetbaarheid. 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht Duurzame Inzetbaarheid 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht Kennismaken Annette van Waning (1970) Head of CSR Vebego International Directeur Vebego Foundation Drijfveren - Duurzaamheid

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

nieuws Mediagegevens.

nieuws Mediagegevens. PROFI 2012 nieuws mediagegegevens Vernieuwde PROFINieuws De vereniging PI Nederland heeft als doel de positie van PROFIBUS, PRO- FINET en IO-Link technologie in de markt verder te versterken en nieuwe

Nadere informatie

Event menu Minigids event app

Event menu Minigids event app Event menu Minigids event app Hoe en waarom een mobiele evenementen app? Introductie De evenementenbranche verandert. Een evenement is niet langer een ad hoc activiteit. Het is een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

Ontwikkeling en vernieuwing van de bedrijfsvoering

Ontwikkeling en vernieuwing van de bedrijfsvoering Ontwikkeling en vernieuwing van de bedrijfsvoering Geïnspireerd op ervaringen van PEC Zwolle Veel publieke organisaties hebben moeite tot echt vernieuwende invulling en organisatie van hun bedrijfsvoering

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 1 Inhoud 1. Sterk in de Cluster 2. Belangrijk in de Delta 3. Voorop in kennis en innovatie 4. Logistiek en Techniek

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

Value Chain Industriële Elektronica

Value Chain Industriële Elektronica In de Nederlandse brancheorganisatie voor Industriële Elektronica zijn circa 225 bedrijven verenigd met een gezamenlijke omzet van 1,9 miljard in 2007. De applicaties van elektronica zijn de laatste decennia

Nadere informatie

Industriële Automatisering

Industriële Automatisering Industriële Automatisering Industriële Automatisering een branche in beweging Activiteiten 2011-2012 Collectieve marketing Belangenbehartiging Individuele dienstverlening 11 oktober 2011 Holiday

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

planning Artikelen in vakbladen voorbereiden

planning Artikelen in vakbladen voorbereiden planning Februari 2012 Maart 2012 April 2012 Mei - Juni 2012 April Sep 2012 Juli 2012 Augustus 2012 September 2012 September 2012 Deelnames staan vast Informatie op website Nieuwsbrief Artikelen in vakbladen

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT Exact Online CASE STUDY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT En daarna dat van ondernemers Onze branche staat

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM EMC Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM Machinefabrikant vroeger en nu elektrotechnicus werktuigbouwkundige elektricien

Nadere informatie

De kracht van samenspel

De kracht van samenspel De kracht van samenspel Er zijn ambities in het spel U wilt zeker zijn van de continuïteit en beschikbaarheid van techniek. U wilt een prettige, veilige werkomgeving in een nieuw kantoorpand. U wilt uw

Nadere informatie

Slimme ondernemers kennen de weg...

Slimme ondernemers kennen de weg... Slimme ondernemers kennen de weg... Als je de route kent, kom je nog eens ergens......en bereiken zo trefzeker hun bestemming Verspeek/Mutsaers zorgt voor trefzekere (financiële) begeleiding van het MKB.

Nadere informatie

"Wij zijn creatieve denkers met kennis van industriële automatisering" JB Systems Westlandseweg 190 3131 HX Vlaardingen Postbus 108 3130 AC Vlaardingen T +31 10 460 80 60 F +31 10 460 80 00 info@jbsystems.nl

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Klantbeheer CRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Klantbeheer CRM 1 Inleiding Waar gaat het om? De klant komt op de eerste plaats. Maar geldt dat voor al uw klanten? En om hoeveel (potentiële) klanten gaat het; tientallen,

Nadere informatie

DATRO TELEMATICA INSTALLATEUR

DATRO TELEMATICA INSTALLATEUR DATRO TELEMATICA INSTALLATEUR Nieuwsticht 7 3113 BH Schiedam Tel: 010-2462111 Fax: 010-2462110 www.datro.nl info@datro.nl Inhoudsopgave -Organisatie Datro bv -Ons werkgebied -Activiteiten Datro bv Organisatie

Nadere informatie

Een leven lang leren

Een leven lang leren Een leven lang leren Ton Knegt Project Manager IA Rijnmond Consult BV Inhoud. Introductie. Opleiding Meet & Regeltechniek. Opdoen van kennis en ervaring. Verschillen in kennis behoefte. Kennis van senior

Nadere informatie

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Financiële regelingen, fiscale voordelen en adviesdiensten voor de ondernemer Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Als ondernemer wilt u vooruit. Voor sommigen van u

Nadere informatie

ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE

ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE Exact Online CASE STUDY ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY INZICHT DELEN OM TE GROEIEN JOINSON & SPICE is druk.

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht Inleiding Tijdens de SLB les van 10 december 2012 hebben wij de opdracht gekregen om een vijftal vacatures te zoeken die in ons vakgebied kan liggen. Wij moesten beargumenteren waarom wij hier graag zouden

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit

MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit MES geïntegreerd binnen ERP in productie is de sleutel tot betaalbare flexibiliteit VRAAG: Hoe implementeer je betaalbare en uitvoerbare Real-time-business-optimized-flexibility in uw productiebedrijf?

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

in verhuur van IT en multimedia.

in verhuur van IT en multimedia. in verhuur van IT en multimedia. slim veilig voordelig bezoekers hebben de boodschap ontvangen Livingston levert jaarlijks voor meer dan 200 beurzen, evenementen en congressen IT-oplossingen op maat. Dit

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant

Inhoud Tien jaar Economische Barometer Breda Kenniseconomie Visie 2011 Rabobank Stand van zaken Breda Breda & West-Brabant Van harte welkom! Programma 19:00 Ontvangst 19:30 Opening door Paul Rüpp 19:35 Presentatie resultaten Willem-Peter Kriek 20:00 Uit de praktijk: Bart van Nuland, Lansto BV 20:15 Uit de praktijk: Jeroen

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

TECSYS SMS - Supply Management System

TECSYS SMS - Supply Management System TECSYS SMS - Supply Management System Innovatie op de werkplek Curomed BV info@curomed.nl www.curomed.nl Uitdagingen in zorglogistiek op de werkplek Moderne ziekenhuizen hebben dagelijks te maken met verschillende

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Communiceren met ouderen

Communiceren met ouderen Communiceren met ouderen 1. Introductie a) Het SEE-GREEN project Het SEE-GREEN project is een Europees initiatief om de gevolgen voor de oudere generatie burgers in onze gemeenschappen te bepalen wanneer

Nadere informatie

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen FHI federatie van technologiebranches CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Voorwoord. Veel plezier met deze editie van Strak.Stoer.Speels! Fabian Boot

Voorwoord. Veel plezier met deze editie van Strak.Stoer.Speels! Fabian Boot Strak.Stoer.Speels! Voorwoord Ik hoop dat jullie allemaal een fijne vakantie hebben gehad en dat jullie nu weer opgestart zijn! Om er echt weer klaar voor te zijn heb ik voor jullie weer een Strak.Stoer.Speels!

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

New Control Room seminar. Eindgebruikers Visie 2020

New Control Room seminar. Eindgebruikers Visie 2020 New Control Room seminar Eindgebruikers Visie 2020 Sprekers Rob Everink Robert Teunissen Corporate manufacturing Process control Central Engineering Process Control Solutions www.wib.nl Process Automation

Nadere informatie

Minigids Event Network Hoe en waarom faciliteer ik netwerken op mijn bedrijfsevenement?

Minigids Event Network Hoe en waarom faciliteer ik netwerken op mijn bedrijfsevenement? Minigids Event Network Hoe en waarom faciliteer ik netwerken op mijn bedrijfsevenement? Introductie Evenementen en congressen zijn nog steeds een belangrijk moment om nieuwe klanten aan te trekken en bestaande

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Werkkapitaalfinanciering ING Commercial Finance. Zicht op Zaken

Werkkapitaalfinanciering ING Commercial Finance. Zicht op Zaken Werkkapitaalfinanciering ING Commercial Finance Zicht op Zaken Het vermogen om te ondernemen Succesvol ondernemen is niet het resultaat van een spontane ontbranding. Als ondernemer zet u zich dagelijks

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Word jij Bakker Bart?

Word jij Bakker Bart? Word jij Bakker Bart? Welkom bij Bakker Bart Je kent Bakker Bart. Net als tienduizenden andere mensen, die dagelijks bij één van de Bakker Bartwinkels komen voor heerlijk vers brood, zo n beroemde supersaucijs

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

5S: de vijf stappen nader uitgelegd

5S: de vijf stappen nader uitgelegd 1. Stap 1 van 5S: de eerste stap: Selecteren Met geringe inspanning een aanzienlijke besparing De kracht van eenvoud wordt in bedrijven onderschat, je kunt je er twee zaken bij voorstellen: de vereenvoudiging

Nadere informatie