TOPPERS. Kan je een topstudie combineren met topsport? Ervaringsdeskundigheid in het onderwijs. interview Ab KlinK. achtergrond PolitieKe

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TOPPERS. Kan je een topstudie combineren met topsport? Ervaringsdeskundigheid in het onderwijs. interview Ab KlinK. achtergrond PolitieKe"

Transcriptie

1 io Magazine van het instituut voor onderwijs en opleiden SEPTEMBER 2012 interview Ab KlinK Te weinig medewerkers in de zorg, dat heeft enorme gevolgen achtergrond PolitieKe Peiling van het medisch onderwijs essay Ervaringsdeskundigheid in het onderwijs TOPPERS Kan je een topstudie combineren met topsport?

2 202 i.o. september 2012 DOOr marion verstraeten FOtO merlijn doomernik de SuPERSTudEnT TanYa albus (26) VIERDEJAARS GENEESKUNDE- STUDENT VUMC SCHOOL OF MEDICAL SCIENCES M studentenvereniging ijn lidmaatschap van de internationale medische IFMSA helpt mij om een betere arts te worden. Het is geen traditionele vereniging. We zetten ons in om de gezondheidszorg te verbeteren, onder andere door het geven van trainingen aan artsen in opleiding over de hele wereld. Sinds vorig jaar ben ik zelf een van de trainers. Ik geef les aan geneeskundestudenten over uiteenlopende onderwerpen, waaronder persoonlijk leiderschap. Door het geven en volgen van trainingen heb ik veel geleerd over mijzelf: onder andere om kritisch naar mijzelf en anderen te kijken. Door mezelf continu een spiegel voor te houden, weet ik beter wat mijn sterke punten zijn en waar nog verbetering nodig is. Onderwerpen die verder in de trainingen aan bod komen zijn peer-education en presentatievaardigheden. Als arts moet je niet alleen de juiste kennis hebben maar ook weten hoe je die het beste aan collega s of patiënten kunt overbrengen. De geneeskundeopleiding zet vooral in op het aanleren van medische kennis maar door de aanvullende trainingen heb ik geleerd hoe ik die kennis optimaal kan inzetten. Door kritisch te zijn, vragen te stellen en na te denken wat je ermee kunt doen. Ik raad iedere geneeskundestudent dan ook aan om naast hun studie bezig te zijn met zijn persoonlijke ontwikkeling. Vroeger was ik erg verlegen en durfde ik vaak niet mijn mening te geven of nee te zeggen. Dat durf ik nu wel en ik denk dat de patiënt daar uiteindelijk baat bij heeft. Op een andere manier leren

3 inhoud Nr.6 13 Essay ap de ree van ggz ingeest over ervaringsdeskundigheid in het onderwijs i.o. september topsport En geneeskunde We sluiten een enerverende sportzomer af. Topsport en topstudie, kan dit samengaan? 4 DonDErDag 19 juli, 9.41 uur Hét skillslab van VUmc Amstel Academie 6-7 En? Was het een goed symposium? + buitenpost VUmc in het buitenland Column michiel peereboom, cabaretier en arts 20 Hans Huitink Anesthesioloog en cursusleider airway management 23 1 minuut Signalementen uit het vakgebied 28 ioo nieuws: o.a. 10 jaar Master Oncology +agenda 32 DE meester Arjan Griffioen, opleidingsdirecteur Master Oncology VUmc School of Medical Sciences over zijn inspirerende meester 16 achtergrond Drie politici gaan in op thema s uit het medisch onderwijs, zoals de langstudeerdersboete, eigen bijdrage aios en de nieuwe beroepsprofielen voor verpleegkundigen. 24 interview Ex-minister van VWS en deeltijdhoogleraar Zorg, arbeid en politieke sturing aan de VU Ab Klink over het naderende tekort van zorgpersoneel. ColofoN I.O. staat voor in opleiding en is een uitgave van het instituut voor onderwijs en opleiden van VU medisch centrum. Het verschijnt 3x per jaar. Eindredacteur: Marre Roozen; Redactie-adviezen: Jacqueline den Bandt-Bloemzaad, Roel Breuls, Marjan van Duist, Lisette van Elswijk, Inèz de Jonge, Marianne A.R. Kooiman, Saskia Peerdeman, Lies Pelger, Lilian Rodenburg, Christien van Santen, Maybritt Stal, Jitta Reddingius, Jan Spee, Cora Visser Bladconcept en vormgeving: Maters & Hermsen (Stan van Herpen, Jelle Hoogendam/Jan Peter Hemminga, Mascha Baarda) Artikelen: Liesbeth Kuipers, Wilma Mik, Petra ter Veer, Marion Verstraeten Fotografie: Digidaan, Merlijn Doomernik, Hans van den Heuvel, Jean Pierre Jans, Mark van der Zouw Illustraties: Jelle Hoogendam, Zsuzsanna Ilijin, Marenthe Otten, Marieke van Gils Coverbeeld: Zsuzsanna Ilijin Drukwerk: Delta Hage Redactieadres: VUmc, dienst communicatie, 4 X 190, Postbus MB Amsterdam, tel , Oplage: 6000 ex. VUmc en GGZ ingeest zijn partners. VUmc maakt deel uit van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU): ISSN: Stuur voor een gratis abonnement een mail met volledige adresgegevens naar Copyright 2012, VUmc, Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van VUmc.

4 DONDERDAG 19 JULI 2012, 9.41 UUR Skillslab radiodiagnostisch laboranten bij VUmc Amstel Academie. DOOR JEAN-PIERRE JANS

5 i.o. september

6 606 i.o. september 2012 buitenpost geneeskundestudenten Toflano Wongsowiredjo en Tanja Hubbard studeren aan de Anton de Kom Universiteit van Suriname in paramaribo. Sinds kort lopen zij coschappen in het VUmc. Ik ben benieuwd wat ik kan presteren in een ander ziekenhuis in een ander land. DOOr marion verstraeten FOtO mark van den brink Vorig jaar liep de eerste groep Surinaamse studenten stage in het VUmc. Enthousiast geworden door de verhalen van hun medestudenten, meldden de twee geneeskundestudenten zich ook aan voor een Nederlandse stage. Vanaf augustus draaien zij tien weken mee op verschillende afdelingen binnen het ziekenhuis. Tanja: Ik verwacht zeker dat er verschillen zullen zijn. Zo hebben ze hier meer moderne apparatuur en zullen er ook in de organisatie van het ziekenhuis verschillen zijn met Suriname. Ik ben benieuwd wat ik kan presteren in een ander ziekenhuis in een ander land Toflano is ook geïnteresseerd in het organisatorische gedeelte. Ik ben vooral benieuwd naar de manier van informatie opslaan, de patiëntenbenadering, de ingezette behandelingen en het multidisciplinaire werken. Beiden verwachten veel van hun stage. Ik verwacht een heel goede samenwerking met mijn Nederlandse collega s, zegt Toflano. Tot nu toe zijn hier heel warm ontvangen. Jaarlijks gaan bijna driehonderd geneeskundestudenten van VUmc naar het buitenland om daar hun zorgstage, coschappen of wetenschappelijke stage te lopen. Andersom komen er jaarlijks ongeveer tien studenten naar Nederland, waarvan twee uit Suriname en vier uit Zuid-Afrika. Ter voorbereiding krijgen ze onder andere les over de cultuurverschillen. Opleidingsdirecteur gerda Croiset ging naar de inaugurele rede Innoveren om beter te leren van Diana Dolmans in Maastricht. DOOr jitta REddingiuS FOtO EigEn collectie EN? WAARoM GING JE NAAR DE REDE VAN DIANA DolMANS? Binnen de bacheloropleiding willen wij meer uitdaging bieden door de richting van probleemgestuurd onderwijs op te gaan. Diana Dolmans heeft onderzoek gedaan naar de onderwijsprincipes hiervan. KUN JE IETS VERTEllEN over HAAR onderzoek? Bij de Universiteit Maastricht zijn onderzoek en onderwijs complementair. Het onderwijs wordt

7 i.o. september aangepast aan de uitkomsten van het onderzoek. De resultaten worden weer onderzocht en aangepast naar effectiviteit en nieuwe stromingen. Zo kom je tot evidence based, probleemgestuurd onderwijs volgens de nieuwste wetenschappelijke inzichten. Diana Dolmans geeft een totaaloverzicht van het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van probleemgestuurd onderwijs. Dit onderwijs gaat uit van vier leerprincipes. Studenten leren in kleine groepen, de docent faciliteert dit, leren vindt plaats aan de hand van problemen of leertaken die eerst door de studenten geïdentificeerd en dan bestudeerd worden en de lerende verwerft nieuwe kennis Ik verwacht zeker dat er verschillen zullen zijn. toflano Wongsowiredjo en tanja Hubbard bij VUmc. door zelfstudie gevolgd discussie in de groep. WAT IS JE VooRAl BIJ- GEBlEVEN? Eén van de conclusies van het onderzoek is dat het belangrijk is álle onderwijsprincipes toe te passen. En dat op de juiste wijze te doen om te komen tot succesvol onderwijs. KUN JE DE RESUlTATEN VAN DIT onderzoek ToEPASSEN op JE EI- GEN WERKPlEK? Wij kunnen leren van de ervaringen in Maastricht en ook van hun wetenschappelijke bevindingen. Bij de inrichting van ons onderwijs zullen we daar zeker gebruik van maken. IllUStratIe JELLE HOOGENDAM column De verkiezingen komen er weer aan, prachtig getimed dit keer, want alle politici kunnen het zomerreces gebruiken om hun oneliners op hun slippers onder de campingdouche te oefenen. Om daarna weer fris de markt op te gaan en als ware kwakzalvers om het hardst te roepen dat hun wondermiddel het panacee is tegen al onze kwalen. Ze zullen het ongegeneerd van de daken schreeuwen, want zoals zachte heelmeesters stinkende wonden maken, scoren zachte politici geen zetels. En zo zal het woord rollator straks ook weer in snedige zinnen de verschillende campagnes dienen. Want - de enkeling daargelaten die ons wil doen geloven dat de verkiezingen alleen over Europa gaan - iedereen weet dat de gezondheidszorg weer een belangrijk gespreksonderwerp zal zijn voor onze wonderdokters in Den Haag. En dan vooral over de manier waarop ze hierin willen gaan snijden. Gevaarlijk natuurlijk, want als niet BIG geregistreerde politici zelf het scalpel hanteren is het maar de vraag of er daarna wel genoeg doekjes voor het bloeden zullen zijn. Kan de gezondheidszorg daarom niet beter zelf aan het dokteren slaan? Uit een enquête gehouden onder artsen dit jaar blijkt bijvoorbeeld dat medici steeds vaker onnodige behandelingen uitvoeren of onnodig doorverwijzen wanneer ze door de patiënt zijn geïntimideerd, denk hierbij aan geschreeuw (dat losstaat van de behandeling) of bedreigingen. De overbodige kosten die dit met zich meebrengt zouden eenvoudig kunnen worden opgelost door medische studenten tijdens hun studie niet alleen microbiologie en anatomie te onderwijzen, maar ook martial arts. Of, door naast de stethoscoop, otoscoop en bloeddrukmeter, aan het instrumentarium in de dokterstas ook een honkbalknuppel toe te voegen. En een flinke voorraad pepperspray. Ongebruikelijk wellicht, maar het zijn ongebruikelijke tijden. En ook al zal het in de praktijk niet vaak worden toegepast, in een politieke oneliner doen dit soort paardenmiddelen het altijd goed. Michiel Peereboom specialiseerde zich na zijn artsenopleiding tot cabaretier, tekstschrijver en filmmaker.

8 08 i.o. september 2012 TOPSPORT En geneeskunde: een gezonde combinatie? Na een bomvolle sportzomer, met pieken en dalen, is het nieuwe studiejaar weer van start gegaan. Onder de studenten bevinden zich enkele tientallen topsporters, een aantal deed zelfs mee aan de Olympische Spelen. Hoe spelen ze het klaar om deze veeleisende bezigheden succesvol te combineren? En is het een waardevolle combinatie of schuilen er ook gevaren in? DOOr wilma mik IllUStratIeS zsuzsanna ilijin uitblinkt in een sport, is heel gedisciplineerd en kan goed plannen. Capaciteiten die ook een goede student en later Wie goede arts nodig heeft, stelt studieadviseur Frank Hendriks van VUmc School of Medical Sciences. Het is ook heel knap, die combinatie. En je ziet dat topsporters goed omgaan met selectieve kansen. Een tentamen kun je een keer doen en er is een herkansing. Topsporters zijn vaak op trainingskamp of doen mee aan toernooien. Daardoor blijft er voor hen vaak maar een mogelijkheid over, maar die ene kans pakken ze. En het grootste deel loopt ook geen studieachterstand op. De andere kant van de medaille is dat een burn out op de loer ligt. De combinatie topsport en een topstudie als geneeskunde trekt een zware wissel op de fysieke en psychische gezondheid. Dat bleek vorig jaar tijdens een bijeenkomst in het Olympisch Stadion van geneeskundetopsporters en betrokkenen van VUmc instituut onderwijs en opleiden. Kenmerk van topsport is dat je aan de rand van je grenzen zit. Tel daar de pittige studie bij en de opgave waar deze studenten voor staan is helder. De bijeenkomst leidde tot een uitbreiding van de topprestatieregeling (zie kader). Hendriks: We willen die talenten graag hebben, maar dan moet je ze ook faciliteren en logistieke problemen oplossen. Aan het begin van het studiejaar leggen de student en de studieadviseur de jaarprogramma s van sport en studie naast elkaar. Dan blijkt al snel waar eventuele knelpunten liggen en begint het zoeken naar oplossingen. Veeleisend In 1982, tijdens zijn eerste jaar geneeskunde aan de VU, zat Bram Bakker in de collegebankjes met Yvonne van Gennip. Zij gaf er al snel de brui aan omdat een combinatie met haar schaatscarrière niet haalbaar

9 i.o. Magazine van het IOO september

10 10 i.o. september 2012

11 i.o. september bleek. Een topprestatieregeling bestond nog niet. Dat die er nu wel is, is volgens psychiater Bakker, die zich onder andere bezighoudt met de begeleiding van topsporters, volkomen terecht. Universiteiten zouden veel meer hun best moeten doen om de combinatie topsport en studie mogelijk te maken, meent hij. Zeker nu zowel het onderwijs als de topsport zoveel meer veeleisend zijn geworden. Het is een uitstekende combinatie, maar vraagt wel om flexibiliteit. Van de universiteit, het IOC past echt de data van de Spelen niet aan. Het is ongelooflijk goed en belangrijk dat mensen die in iets uitblinken ook andere talenten ontwikkelen. Dat is voor die mensen goed, maar ook goed voor de universiteit en voor de samenleving. Epke Zonderland is toch dubbel een held? Hij moet namelijk niet alleen ongelooflijk hard en veel trainen om als turner iets te presteren, maar hij neemt ook nog de tijd en moeite om aan een maatschappelijke carrière te werken. Gezond gedrag Wringt die combinatie op sommige punten niet? Een topsporter die sterk op zichzelf is gericht, terwijl een arts zich juist moet inleven in de ander. Bakker: Het is heel goed dat je in het leven verschillende rollen vervult. Dat biedt compensatie. Altijd dezelfde rol spelen is voor niemand goed. Juist doordat topsport zo egocentrisch is, is het heel zinvol om daarbuiten iets te doen wat niet op jezelf is gericht. Dat houdt de beentjes op de vloer. Een arts propageert gezond gedrag, maar is topsport wel gezond? Als topsporter duw je immers telkens tegen je eigen grenzen aan. Nee, topsport is niet echt gezond. Maar lopen wij niet allemaal met grote regelmaat tegen onze grenzen aan? Is een topsporter die tegen grenzen aanloopt en zelfs overschrijdt ongezonder dan iemand die een keer in de week naar het café gaat en in no time dertig bier naar binnen slaat? Een topsporter heeft net als ieder mens een doseringsvraagstuk, wil hij maar zeggen. Dat is anno 2012 in zijn algemeenheid de grootste opgave: doseren. Je moet het toch maar klaarspelen om iedere avond je computer op tijd uit te zetten en in bed te gaan liggen, en een beetje fit te blijven terwijl je de hele dag wordt verleid om ongezonde dingen te doen. Spanning en sensatie En weet je hoe ongezond heel veel artsen zijn? Misschien nog wel ongezonder dan de gemiddelde topsporter. Ze stoppen niet na 40 uur werk, ze gaan maar dapper door. Dan rijst de vraag of mensen die kiezen voor de geneeskundestudie en dus uiteindelijk kiezen voor het beroep van arts, niet buitengewoon geschikt voor topsport? Wetenschappelijk onderzoek zal er niet naar zijn verricht, begint Bakker, maar ik geloof beslist dat er veel over- Topprestatieregeling VUmc Sinds collegejaar hanteert VUmc een topprestatieregeling. Studenten die topprestaties leveren op het gebied van sport, bestuur of cultuur kunnen extra (studie)begeleiding krijgen van de studieadviseurs en leergroeponderwijs en practica beter afstemmen op hun topprestatieactiviteiten. In de eerste vijf jaar van de regeling maakten 141 geneeskundestudenten gedurende enkele maanden of enkele jaren gebruik van de topprestatieregeling. Van hen waren er 49 topsporter en het overgrote deel (36) liep geen of een beetje (tot maximaal een jaar) studievertraging op. In is aan 23 studenten de topprestatiestatus toegekend. De studenten moeten een Olympische A- of b-status hebben, veelbelovend zijn (deelnemen aan EK of WK), of een aanstormend talent dat spoedig dit niveau zal bereiken. Als een student kan aantonen dat hij vanwege sportieve verplichtingen niet kan deelnemen aan een reguliere toets, kan de Examencommissie hem toestaan deze af te leggen op een ander tijdstip. De regeling biedt vooral uitkomst voor bachelorstudenten. Voor masterstudenten is er een mogelijkheid om periodes van coschappen af te wisselen met periodes van 100% sport. Joyce Sombroek derdejaars bachelor, keepster Nederlands hockeyteam tijdens de Olympische Spelen in Londen Het is fantastisch dat ik hockey en geneeskunde kan combineren. De topsportregeling was voor mij, naast de goede bereikbaarheid,

12 12 12 i.o. september 2012 eenkomstige gedragskenmerken zijn tussen topsporters en artsen. Het zijn vaak thrillseekers, mensen die van spanning en sensatie houden. Die het lekker vinden om de dag te beginnen zonder precies te weten wat er die dag gaat gebeuren. Geen zwart gat Als het goed is, werkt topsport karakterverrijkend, meent Bakker. Iemand met een mooie topsportcarrière achter zich, heeft extra bagage voor de rest van zijn leven. Je leert op jonge leeftijd ongelooflijk veel meer dan iemand die niet aan topsport doet. Je ziet meer van de wereld, je leert de betekenis en de relativiteit van de sport kennen, je maakt kennis met commercie, met het opportunisme van media. En wat absoluut pleit voor de combinatie studie en topsport is dat je nog iets zinvols te doen hebt als je stopt. Je zult al die ex-topsporters de kost moeten geven die geen maat weten te houden, die in het beruchte zwarte gat tuimelen. Sportarts en voormalig topjudoka Jessica Gal beaamt dit. Juist die combinatie is goed. Je hebt iets anders voorhanden waar je je druk om kunt maken. Je kunt daardoor alles beter in perspectief plaatsen. En je bent ook echt bezig iets op te bouwen waar je later wat aan hebt. Als je alleen maar met je sport bezig bent, wordt je wereld wel erg klein. En hoeveel halen echt de top? Dat zijn er niet zoveel. Balans Gal heeft een eigen sportmedisch centrum en wil gaan starten met talentbegeleiding. En dat is broodnodig, meent ze. Ze heeft als leidraad Een gezonde geest in een gezond lichaam en dat betekent dat haar bemoeienis veel verder reikt dan blessurebehandeling en preventief medisch onderzoek. Ik streef naar duurzame sportbeoefening. Het gaat er niet om alsmaar harder te trainen, maar vooral om te leren op tijd je rust te nemen en de rest van je leven goed op orde te hebben. Ook zij legt de nadruk op dosering en balans. En als het maar enigszins haalbaar is, zal ze een talent altijd adviseren sport en studie te combineren. Concessies In de jaren negentig, toen Gal aan de VU geneeskunde studeerde en aan vier Olympische Spelen deelnam en drie keer Europees kampioen werd, was er geen sprake van een topsportregeling. Men was niet onwelwillend, maar het was nogal afhankelijk van de docent die je trof. Het was soms best lastig die combinatie, maar terugkijkend was het vooral heel erg leuk. Je moet het gewoon doen. En net zo min als je in je sport concessies doet, moet je ook geen concessies doen aan de inhoud van je studie, aan de stof. Maar wel aan de regels daaromheen! de reden om voor VUmc te kiezen. Nog drie tentamens en dan heb ik mijn bachelor. Dat is me gelukt door goed te plannen en zelf op mensen af te stappen. Ik overleg in een vroeg stadium met de studieadviseur, de studiecoördinator, de docenten. Wat kan ik doen ter vervanging van een tutorgroep of practicum? En ik ben heel blij dat colleges tegenwoordig worden opgenomen. Verder is het een kwestie van veel zelfstudie en discipline. Tijdens de coschappen zal het lastiger zijn. Maar ik wil wel door gaan met hockey en ook de spelen van Rio meemaken over vier jaar. Topsport brengt zoveel, zulke mooie dingen. En ik leer heel veel: in teamverband werken, communiceren, discipline opbrengen. Een goede carrière als arts vind ik heel belangrijk, maar die kan wat mij betreft ook een paar jaar later beginnen. Eva Lubbers (20), tweedejaars bachelor, Nederlands estafetteteam 4 x 100 meter hardlopen tijdens de Olympische Spelen in Londen (zesde plaats), zilver op de EK 2012 Als je een doel wilt bereiken in je sport en je gaat ervoor, moet dat ook kunnen in je studie. Als ik klaar ben met mijn sport, heb ik nog een heel leven voor me. Dan is het fijn met iets verder te gaan wat ik ontzettend leuk vind. Het is belangrijk om ook een maatschappelijke carrière te hebben. De topsportregeling helpt deuren te openen, sommige docenten zijn bereid met me mee te denken en dat is af en toe ook nodig. Ik heb bijvoorbeeld nog twee tentamens open staan, omdat ik op trainingsstage was op Tenerife en meedeed aan de EK in Helsinki. De herkansingen waren tijdens de Olympische Spelen. Mijn voorstel is om ze in het najaar te mogen doen. Dan ben ik vooral aan het trainen en zijn er geen wedstrijden. De communicatie met de examencommissie zou wat mij betreft wel wat directer en efficiënter mogen. Ik moet vaak lang wachten op uitsluitsel.

13 i.o. september ESSAY ERvaRingSdESkundigEn, ESSEnTiEEl voor kennis OvER ziektebeelden Volgend jaar is het tien jaar geleden dat werd gestart om samen met ervaringsdeskundigen lessen en trainingen aan hulpverleners in de psychiatrie te geven. Ervaringsdeskundigen zijn mensen die zelf te maken hebben gehad met een psychiatrische aandoening en die deze ervaringen en kennis met lotgenoten hebben gebundeld tot ervaringskennis. DOOr ap de REE IllUStratIe marenthe OTTEn T oen ik startte met het geven van lessen en trainingen samen met ervaringsdeskundigen wist ik eigenlijk niet goed waaraan ik begon. Nu vele trainingen later kijk ik terug op een periode als docent, trainer en vooral als mens die me heeft verrijkt en die ik voor geen prijs zou willen missen. In de afgelopen jaren heb ik gemerkt dat ik geen les over psychiatrische aandoeningen wil geven zonder de aanwezigheid van een ervaringsdeskundige. Ik heb hiervoor drie belangrijke redenen. In de eerste plaats vind ik dat de medische kennis bij de behandeling van psychiatrische aandoeningen een te grote waarde heeft en dat de status van ervaringskennis onvoldoende wordt erkent. Dit heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat aandacht voor ervaringskennis binnen de psychiatrie van recente datum is. Ervaringskennis gaat onder andere over sterke emoties als angst, eenzaamheid, schuld en schaamte, die psychiatrische aandoeningen losmaken. Ook de reactie van de buitenwereld wordt hierbij betrokken. Het is echter een kenmerk van onze cultuur om meer waarde toe te kennen aan kennis dan aan emotie. Ook het stigma van vreemd, raar en buitenissig dat soms aan psychiatrische aandoeningen kleeft maakt dat ervaringskennis minder serieus wordt genomen. De verdachte hoek waaruit ervaringskennis komt, maakt het lastig om er een positieve status aan te geven. Op het moment dat ervaringskennis in de context van een cursus of training wordt geplaatst, verandert dit. Zoals een van mijn cursisten het tijdens een evaluatie zei: Veel van wat de ervaringsdeskundige vandaag verteld heeft hoor ik ook van cliënten op de afdeling waar ik werk. Ik merk bij mijzelf dat ik er nu toch op een andere manier naar luister. Cliëntenfeedback De tweede reden heeft te maken met het gebruik en belang van cliënten-

14 14 i.o. september 2012 feedback. De afgelopen jaren is daarvoor terecht meer aandacht gekomen. Daarmee is de rol van cliënt groter geworden dan alleen het object van zorg te zijn. Echter bij sommige psychiatrische aandoeningen kunnen cliënten zich soms moeilijk uiten. Een psychiatrische crisis kan samengaan met verwardheid in het denken, een storm van gedachten in het hoofd of het ontbreken van de energie om zelfs één woord uit te spreken. Dit maakt het lastig om aan te geven wat je wel en niet bevalt aan de aangeboden zorg. Een van de ervaringsdeskundigen verwoordde het bij een training als volgt: Ik was weer eens opgenomen. Die verdomde draaikolk vol van schuldgevoelens had mij helemaal naar beneden gezogen. Ik kreeg geen been uit bed en zelfs de kracht om te spreken ontbrak mij. een van de verpleegkundigen kwam als hij dienst had een kwartiertje op een stoel naast mijn bed zitten. Hij sprak bijna niet, hoogstens een paar woorden. Dit ondersteunde mijn herstel, want ik voelde mij gezien in mijn lijden en het verdreef ook voor even mijn gevoelens van totale eenzaamheid. Volgens mij is het voor hulpverleners van belang om het grote effect van deze schijnbaar minimale interventie terug te horen. Het is duidelijk dat de ervaringsdeskundige op dat moment niet in staat was om deze feedback te geven. Het inzetten van dit ervaringsverhaal tijdens een training biedt de kans om dit alsnog te doen en als hulpverlener hiervan te leren. De angst en wanhoop die vaak samengaat met een crisis van de psyche kan mensen in een afhankelijke positie brengen. In verhalen van ervaringsdeskundigen hoor ik vaak terug dat mensen zich gerustgesteld voelen als ze eenmaal hulp krijgen. En men is voorzichtig met het geven van kritiek op de aangeboden hulp uit angst dat deze weer wordt ingetrokken. Cliënten ontvangen liever zorg die niet helemaal past dan totaal geen zorg. In een training of cursus speelt deze factor niet en kan de ervaringsdeskundige vrijuit spreken. Herstelbevorderend Ik heb door de jaren heen gemerkt dat de inzet van ervaringsdeskundigen hun herstel bevordert. Dat is de derde reden waarom ik cursussen en trainingen met ervaringsdeskundigen geef. Het is moeilijk voor mij om goed te verwoorden maar alle ervaringsdeskundigen waarmee ik heb samengewerkt zijn door de tijd heen steviger en zelfbewuster geworden. Het herstelconcept van de cliëntenbeweging legt veel nadruk op het maken van je eigen verhaal, buiten de kaders van hoe de psychiatrie over jou denkt om. Dit heeft volgens hen een herstellend effect. Ik vind dat de cliëntenbeweging daar een goed punt heeft.! Over de auteur Ap de Ree (1963) is opgeleid als b-verpleegkundige en docent verpleegkunde. Hij is praktijkopleider bij GGZ ingeest en verzorgt daarnaast de trainingen Tijd voor Herstel en Psychopatholgie & Bejegening. twee werkvormen dialoog graag maak ik gebruik van de dialoog als werkvorm wanneer ik een cursus over een specifiek psychiatrisch ziektebeeld geef. ik vraag de cursisten eerste wat zij al weten over dit ziektebeeld. dat kan gaan over wat zij gelezen hebben, gehoord hebben van collega s of wat er tijdens hun opleiding aan kennis is aangereikt. in korte steekwoorden schrijf ik dat wat er genoemd wordt op een flap. daarna vraag ik de ervaringsdeskundige om een aantal van deze punten uit te kiezen en hierover met de groep in gesprek te gaan. deze werkvorm geeft ruimte aan het cliëntperspectief en de kans om tot een wederzijdse uitwisseling te komen. intervisie een andere favoriet van mij is het verzorgen van een intervisie aan een team samen met een ervaringsdeskundige. de intervisie bestaat uit de volgende onderdelen: het inbrengen van een probleem, een vragenronde, een ronde met gedachten en ideeën en we sluiten af met de feedback van wie het probleem heeft ingebracht. bij het inbrengen van het probleem vragen we het team om een situatie waarbij zij een moeilijkheid of impasse ervaren in het contact met een cliënt. Wij beloven geen kant en klare oplossing te bieden, maar wel dat de ervaringsdeskundige vrijwel altijd gedachten en ideeën heeft waaraan het team nog niet heeft gedacht. Wellicht klinkt dat erg zelfverzekerd, maar het is in de praktijk eenvoudig waar te maken. Veel patstellingen in contact met cliënten ontstaan namelijk door de beperkingen die het denken vanuit het medischpsychiatrisch model met zich meebrengt. maar de ervaringsdeskundigen kunnen vanuit hun specifieke achtergrond ideeën kan aanreiken, waarop het team zelf niet zou komen. Het werken met ervaringsdeskundigen heeft mij veel inzichten opgeleverd over het cliëntperspectief. zo hoorde ik veel ervaringsverhalen waarvan ik achteraf dacht: als ik dit in het begin van mijn carrière als psychiatrisch verpleegkundige had geweten, dan zou ik in een aantal situatie anders op cliënten gereageerd hebben.

15 i.o. i.o. Magazine Magazine van het van IOO het IOO januari mei

16 16 i.o. september Politici over de toekomst van zorg en onderwijs Linda VoorTman (GroenLinks) Karin straus (VVD) Tanja jadnanansing (pvda)

17 i.o. september Aan de vooravond van de verkiezingen belichten drie leden van de Tweede Kamer de programma s van hun partijen rond zorg en onderwijs: Karin Straus (VVD), Linda Voortman (Groen Links) en Tanja Jadnanansing (PvdA). DOOr liesbeth kuipers FOtO S EigEn collectie Welke verbeteringen wil uw partij doorvoeren in het medisch onderwijs? KARin STRAuS (VVD): In zijn algemeenheid vindt de VVD dat het onderwijs beter moet gaan aansluiten op de arbeidsmarkt. In het mbo zijn bijvoorbeeld werkgevers betrokken bij het opstellen van het curriculum, alhoewel dit ook nog beter kan. In het hbo/wo is op dit punt nog veel te winnen. Hierbij gaat het de VVD om zowel de aansluiting tussen vraag en aanbod, dus welke opleidingen zijn nodig om de banen die er zijn in te vullen, alsook de inhoudelijke aansluiting. De dagelijkse praktijk gaat soms verder dan in de opleidingen geleerd wordt. Daardoor leren studenten soms verouderde concepten en technieken. De nadruk zou ook veel meer moeten komen te liggen op de omgang met ouderen. Vaak valt het afgestudeerden in de praktijk erg tegen, omdat ze niet hebben leren omgaan met de ouder wordende patiënt. De stap uit het beroep is dan snel gezet. LinDA VooRTmAn (GL): We willen in de eerste plaats dat er meer artsen bijkomen, want het tekort aan artsen zal alleen maar verder stijgen. Ook het aantal opleidingsplaatsen moet dus omhoog. Je moet dan wel goed bekijken aan welke specialismen echt behoefte is. TAnjA jadnanansing (PVDA): Het tekort aan werkende mensen in de zorg moet verdwijnen. Daarom moet het werk in de zorg aantrekkelijk zijn. Wij willen investeren in opleidingen en stageplaatsen. Maar ook in carrièrepaden en functiedifferentiatie, want veel jonge verzorgenden en verplegenden verlaten op den duur de zorg vanwege beperkte groeimogelijkheden. Hoe kijken jullie aan tegen de combinatie kwaliteitsverbetering en bezuinigingen? KARin STRAuS (VVD): In juli heb ik het boekje De 10 leukste zorginitiatieven gepresenteerd. Daarin staan voorbeelden van zorginstellingen die het werk aantrekkelijker maken zonder dat daar meteen nieuwe wetgeving of extra geld voor nodig is. Echt, het bestaat. Minder regeltjes en meer empowerment van de zorgprofessionals staan hierbij centraal. De VVD wil verder de reguliere en chronische zorg dichtbij patiënten organiseren; bijvoorbeeld dat diabetesverpleegkundigen zich aansluiten bij de huisarts. Voor specialistische zorg reizen mensen dan wat verder, want wat ons betreft gaan de topklinische ziekenhuizen zich specialiseren. LinDA VooRTmAn (GL): We vinden dat alle artsen in loondienst moeten komen; dat zal tot een enorme besparing leiden. Tegelijkertijd kunnen gespecialiseerde verpleegkundigen taken van artsen overnemen; dat maakt het verpleegkundevak ook aantrekkelijker. De langdurige zorg willen we, met behulp van wijkverpleegkundigen en thuiszorgmedewerkers, meer thuis gaan organiseren. Ook zeggen we: breidt het persoonsgebonden budget uit voor chronische patiënten. Dat is niet alleen goedkoper dan de reguliere zorg. Steeds meer mensen willen hun zorg ook zelf organiseren. TAnjA jadnanansing (PVDA): Wij kiezen ervoor om te bezuinigen op de eindeloos belemmerende regeltjes en administratie. Dan kan meer tijd en geld naar waar het echt om draait: zorg voor mensen. Daarnaast willen we dat medisch specialisten onderdeel worden van de organisatie en in loondienst komen. Dat leidt niet alleen tot een grote besparing, maar ook tot betere afstemming van (keten)zorg en een betere coördinatie van investeringen en omzet. Een werkgroep adviseert om artsen in opleiding tot specialist een eigen bijdrage te laten beta-

18 18 i.o. september 2012 len van gemiddeld euro per opleidingsjaar. Hoe staat u daartegenover? KARin STRAuS (VVD): Geneeskunde opleidingen zijn de duurste opleidingen in Nederland. Toch betaalt de student hier hetzelfde collegegeld als bij een minder dure opleidingen. De rest wordt betaald door de overheid. Bij studenten is niet bekend dat de kosten voor hun opleiding zo hoog zijn en dat ze dit bedrag in principe van de overheid krijgen. Een opleiding is een investering in je toekomst. Daar mogen we als overheid wel iets voor terugvragen. Daarom wil de VVD een sociaal leenstelsel invoeren. Niet alleen voor de geneeskundeopleiding, maar voor alle opleidingen. Elke student komt dan in aanmerking voor een lening onder heel gunstige Linda VoorTman (GroenLinks) Wij zijn tegen een eigen bijdrage. Dan is de studie alleen toegankelijk voor studenten met rijke ouders. voorwaarden, dus een lage rente en een soepel aflossingsregime. De langstudeerboete en de bijverdiengrens kunnen met het sociaal leenstelsel vervallen. LinDA VooRTmAn (GL): Wij zijn tegen de eigen bijdrage. Want een groot aantal artsen verdient veel, maar dat geldt ook voor onder meer economen en juristen. En er is al een tekort aan artsen; als je dan ook nog zo n enorme eigen bijdrage invoert, dan zal dat tot nog minder artsen leiden en is de studie geneeskunde alleen nog toegankelijk voor studenten met rijke ouders. Als ze eenmaal afgestudeerd zijn en een goed salaris hebben, kun je best kijken of mensen via de belasting een deel van hun studie weer kunnen terugbetalen naar rato van hun inkomen. TAnjA jadnanansing (PVDA): De PvdA is tegen deze eigen bijdrage per studiejaar is exorbitant veel en niet wenselijk. Wij willen voor alle studenten het sociaal leenstelsel invoeren, waarbij studenten hun studiebeurs lenen en de lening na hun studie naar draagkracht terugbetalen. Na vijftien jaar wordt een eventuele restschuld kwijtgescholden. De aanvullende beurs voor kinderen van minder draagkrachtige ouders blijft gewoon een gift. Op voorstel van Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) wordt de loting voor de studie geneeskunde afgeschaft. Eens? KARin STRAuS (VVD): Ja, wij geven een voorkeur aan selectie aan de poort. Op motivatie en op kwalificaties. Uit onderzoek blijkt dat de uitval van studenten in de opleiding geneeskunde 2,6 keer zo klein is bij studenten die geselecteerd zijn dan bij studenten die via loting binnenkomen. Want je kijkt beter naar wat er in potentie bij een persoon aanwezig is. Universiteiten moeten deze selectie zelf organiseren. Met hun profiel kunnen ze zich dan ook onderscheiden van andere universiteiten. LinDA VooRTmAn (GL): Ja, de keuze voor een studie geneeskunde moet bij de Tanja jadnanansing (pvda) Ik heb mij als kamerlid altijd verzet tegen de langstudeerboete en dat blijf ik doen. persoon zelf liggen. Maar je moet aankomende studenten wel goed op voorbereiden. Veel geneeskundestudenten willen bijvoorbeeld kinderarts worden. Vooraf moeten zij dus weten hoeveel kinderartsen, ouderenartsen etc. er nodig zijn en wat de kans is dat ze het specialisme van hun dromen kunnen doen. TAnjA jadnanansing (PVDA): Ja, wij willen af van de kunstmatige schaarste onder specialisten en dus van de numerus fixus voor de studie geneeskunde. Veel studenten, ook geneeskundestudenten, stoppen tussentijds met hun opleiding of kiezen voor een andere. Dat kost tijd en geld. De PvdA wil daarom inzetten op matching : bijvoorbeeld via een intakegesprek aankomende studenten erachter laten komen of het een geschikte studie voor hen is, zodat zij direct de juiste studiekeuze maken.

19 i.o. september Een stuurgroep heeft geadviseerd drie beroepsprofielen in te voeren: de hbo-verpleegkundige, de mbo-zorgkundige en de hbo-verpleegkundig specialist. Goed idee? KARin STRAuS (VVD): Het is heel goed dat de beroepsgroep zelf hier voorstellen voor gedaan, maar ik heb begrepen dat die discussie nog niet beëindigd is. De VVD is voor taakherschikking, omdat we denken dat het de kwaliteit van de zorg ten goed komt en er zo ook meer loopbaanperspectief komt voor verzorgenden en verpleegkundigen. Ik hoor graag de uitkomst van de discussie van de beroepsgroep zelf om te beoordelen of het de beroepsprofielen moeten worden zoals die nu zijn voorgesteld. LinDA VooRTmAn (GL): Het is heel goed dat de beroepsgroep zelf met nieuwe profielen is gekomen. Het is ook logisch dat je een duidelijk onderscheid wilt aanbrengen tussen een verpleegkundige en zorgkundige; zelfs Kamerleden weten lang niet altijd het verschil. Met deze profielen is er ook een grotere kans op carrièremogelijkheden. Ik hoor wel dat er discussie is over de term zorgkundige en ik wil graag horen wat de bezwaren zijn. Mbo-ers moeten vooral niet het idee krijgen dat zij bepaalde taken straks niet meer mogen uitvoeren. We hebben straks ook veel mbo-ers nodig. TAnjA jadnanansing (PVDA): Het is natuurlijk prima als de beroepsgroep zelf aangeeft hoe zij de beroepsprofielen het liefst zien ingevuld. Wel moet er extra aandacht komen voor de opleidingsvraag van mbo-ers. Ik heb iedere woensdagavond in de Tweede Kamer een pizzasessie waarbij jongeren mij vertellen over wat er goed gaat en beter kan in het onderwijs. Onlangs gaf een groep mbo-ers aan dat zij geen handvatten krijgen voor de omgang met de steeds meer eisende patiënten. Staatssecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) wil mbo-ers de mogelijkheid geven in te stromen in verwante hbo-opleidingen en universiteiten zelf laten bepalen of een hbo-propedeuse geldt als toegangsbewijs. Wat vindt u daarvan? KARin STRAuS (VVD): Vooral voor mbo-ers moeten de doorstroommogelijkheden verbeteren. De VVD zou graag meer Associate Degrees willen zien: een korte hbo-opleiding, waarin je kunt instromen na het mbo en die meer gebruik maakt van werkervaring. De beroepspraktijk staat daar open voor, zeker waar het zij-instromers betreft. LinDA VooRTmAn (GL): Alle mensen moeten de mogelijkheid krijgen een zo hoog mogelijke opleiding te volgen. Als mensen er gedurende hun hbo-studie achter komen dat het ze gemakkelijk afgaat en zich verder willen ontwikkelen, zouden de universiteiten ze met open Karin straus (VVD) Vooral voor mboers moeten de doorstroommogelijkheden verbeteren. armen moeten ontvangen. Maak het ze dan wel gemakkelijk door vrijstellingen, zodat ze vakken niet dubbel hoeven te doen. TAnjA jadnanansing (PVDA): Iedereen in Nederland moet het beste uit zich zelf kunnen halen. Daarom wil de PvdA in het hbo het aanbod van Associate Degree-programma s uitbreiden zodat studenten vanuit het mbo gemakkelijk kunnen doorstromen. De toegang tot de universiteit met een hbo-propedeuse moet blijven voor hbostudenten die tot meer in staat zijn. Het is onwenselijk dat universiteiten dit zelf gaan bepalen zoals Zijlstra wil; daardoor ontstaat willekeur. Als het aan dit kabinet ligt, gaat vanaf het jaar de langstudeerboete gelden van 3000 euro voor elk jaar dat je langer studeert dan je bachelor of master duurt. Bent u het daarmee eens? KARin STRAuS (VVD): Als het sociaal leenstelsel zoals wij dat voorstellen, wordt ingevoerd, dan vervallen wat ons betreft de langstudeerboete en ook de bijverdiengrens. Het is dan aan de student zelf om keuzes te maken hoe de studietijd ingericht wordt. LinDA VooRTmAn (GL): In de kamer hebben we ons op alle mogelijke manieren tegen die langstudeerboete uitgesproken. Het is al niet eerlijk voor mensen die zij-instromen; hen straf je als zij weer en dus langer studeren. En al helemaal niet voor de bestaande studenten: als zij langer studeren, kost ze dat 3000 euro terwijl ze dat niet wisten toe ze begonnen. Echt heel erg. TAnjA jadnanansing (PVDA): Ik heb mij als Kamerlid altijd verzet tegen de langstudeerboete en dat blijf ik doen. Uit recent onderzoek blijkt wat ik al langer wist: alleen maar snel afstuderen zorgt niet voor betere studenten. Belangrijke werkgevers vinden persoonlijke ontwikkeling, investeren in een netwerk en verder kijken dan je neus lang is, minstens zo belangrijk.

20 Advanced airway management training in Amsterdam is Hulp al onderweg?

Verpleegkundige in opleiding

Verpleegkundige in opleiding Volg je hart, gebruik je hoofd Verpleegkundige in opleiding Opleiding verpleegkunde Zoek je zinvol werk en wil je graag voor mensen zorgen? Word dan verpleegkundige! Kom naar VUmc. Wij zijn je ideale partner

Nadere informatie

Betrokken en kritisch?

Betrokken en kritisch? Betrokken en kritisch? Maak kennis met de verpleegkundige opleidingen van GGZ ingeest Beschik je over inlevingsvermogen? Ga je graag met mensen om? Ook als ze anders doen dan de meeste mensen? Heb je een

Nadere informatie

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING Geneeskunde studiejaar 2014-2015 Matchingsvragenlijst MATCHING Dit PDF document is een weergave van het matchingsformulier voor de opleiding geneeskunde van de Universiteit Utrecht, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels?

Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? Een scherp oog voor detail? Gevoelig voor prikkels? ASS-ist: diagnose en behandeling voor volwassenen met autisme Stel: u loopt telkens vast in uw werk, relaties of sociale contacten. Uw omgeving vraagt

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Betrokken bij mensen?

Betrokken bij mensen? Betrokken bij mensen? Een kritische blik? Maak kennis met onze opleiding tot verpleegkundige Beschik je over inlevingsvermogen? Ga je graag met mensen om? Ook als ze anders doen dan de meeste mensen? Heb

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

2013-2014. Opleiding tot mindfulnesstrainer

2013-2014. Opleiding tot mindfulnesstrainer 2013-2014 Opleiding tot mindfulnesstrainer 1 Als een gewoon mens tot kennis komt wordt hij een wijze, als een wijze tot kennis komt wordt hij een gewoon mens 2 foto voorkant: Digidaan en Hans Opleiding

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken.

Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken. Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken. ü Yes ü No ü Yes ü No Krijg een contstante stroom klanten en verhoog je inkomen ü No Auteurs

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business Sport & Coaching Roosendaal 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters een

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Op zoek naar talent en ambitie!

Op zoek naar talent en ambitie! Op zoek naar talent en ambitie! Geneeskunde studeren in Rotterdam Decentrale selectie 2014 2015 Wat hebben we jou te bieden? Sterke kanten van het onderwijsprogramma Erasmusarts zijn: a patiënt-georiënteerd

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B De Nederlandse Arbo-wetgeving eist dat ziekenhuizen en andere instellingen verantwoorde zorg aan hun patiënten bieden. Patiënten mogen

Nadere informatie

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk.

- kiezen voor het gebruik van goede digitale informatiesystemen in de zorgpraktijk. SAMENVATTING Het aantal mensen met een chronische aandoening neemt toe. Chronische aandoeningen leiden tot (ervaren) ongezondheid, tot beperkingen en vermindering van participatie in arbeid en in andere

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg.

Nikki van der Meer. Stage eindverslag. Stage Cordaan Thuiszorg. Nikki van der Meer. Stage eindverslag Stage Cordaan Thuiszorg. Klas: lv13-4agz2 Student nummer: 500631386 Docentbegeleider: Marieke Vugts Werkbegeleider: Linda Pieterse Praktijkopleider: Evelien Rijkhoff

Nadere informatie

TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING

TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING ZORGVERZEKERAARS NEDERLAND - ZN DIALOOG NR 6-9 OKTOBER 2014 1 TRANSITIE LANGDURIGE ZORG VERGT INVESTERING IN SAMENWERKING Hoe geef je in het licht van de transitie langdurige zorg optimaal vorm aan de

Nadere informatie

1. Jurriaan Vogel. 2. Mark van Wijgerden. Waarde medestudenten,

1. Jurriaan Vogel. 2. Mark van Wijgerden. Waarde medestudenten, 1. Jurriaan Vogel Als derdejaarsstudent Bedrijfseconomie mag ik dit jaar al namens Student Party ECCO in de faculteitsraad van Tilburg School of Economics and Management plaatsnemen. Hier hebben we al

Nadere informatie

De Zorgmeetlat. Wat belooft het kabinet aan 300.000 verpleegkundigen en verzorgenden in 2014? De Rijksbegroting VWS 2014 langs de meetlat van V&VN

De Zorgmeetlat. Wat belooft het kabinet aan 300.000 verpleegkundigen en verzorgenden in 2014? De Rijksbegroting VWS 2014 langs de meetlat van V&VN De Zorgmeetlat Wat belooft het kabinet aan 300.000 verpleegkundigen en verzorgenden in 2014? De Rijksbegroting VWS 2014 langs de meetlat van V&VN 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoe is de zorgmeetlat opgebouwd?

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Bij ons leer je de wereld kennen Leiden Leadership Programme Voor wie? In het Leiden Leadership Programme ontwikkel je als

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Amsterdam 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business Sport & Coaching Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters een

Nadere informatie

Breda beleeft het samen

Breda beleeft het samen Talent van medewerkers staat centraal Breda beleeft het samen Tekst: Walter Baardemans / Fotografie: Kees Winkelman Medewerkers van de afdeling Uitvoering van gemeente Breda volgden vorig jaar met succes

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Maak van je passie voor sport je beroep Open Dagen www.hanze.nl/opendag

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Juli 2012. Je bent uitgeloot voor geneeskunde. Wat nu?

Juli 2012. Je bent uitgeloot voor geneeskunde. Wat nu? Juli 2012 Je bent uitgeloot voor geneeskunde. Wat nu? Je bent uitgeloot voor de opleiding geneeskunde. Dat betekent dat je nu moet kiezen wat je het komende jaar gaat doen. Kies je voor een andere studie?

Nadere informatie

De noodzaak van een geïntegreerd ECD

De noodzaak van een geïntegreerd ECD De noodzaak van een geïntegreerd ECD Whitepaper 2 UNIT4 De noodzaak van een geïntegreerd ECD De noodzaak van een geïntegreerd ECD Papieren dossier maakt plaats voor geïntegreerd ECD dat multidisciplinair

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong Bij onderzoeken die de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en de samenwerking in kaart brengen, komt steevast de zorgsector als beste uit de bus. Sinds het bestaan van KBB, nu vier jaar, pakken

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Kenmerk

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 24 oktober 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 24 oktober 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 maart 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 26 maart 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

2013-2014. Opleiding tot mindfulnesstrainer

2013-2014. Opleiding tot mindfulnesstrainer 2013-2014 Opleiding tot mindfulnesstrainer 1 Opleiding tot mindfulness trainer Inleiding Mindfulness wordt in toenemende mate onderdeel van behandelingen in de algemene en geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 1 E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 2 Vraagstelling E-health is meer dan het toepassen van technologie. Goede implementatie is een organisatieverandering

Nadere informatie

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Hewitt Krijg grip op verzuim Aon verzuimadvies Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk is dat u uw verzuimproces goed heeft ingericht.

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Amsterdam 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Maak van je passie voor sport je beroep Open Dagen www.hva.nl/opendagen

Nadere informatie

het beroep van verpleegkundige krijgt meer dan

het beroep van verpleegkundige krijgt meer dan Misschien overweeg je verpleegkundige te worden. Omdat je dan écht met mensen bezig bent. Misschien vraag je je af, of het beroep van verpleegkundige echt aantrekkelijk is? Of het goed verdient? Of de

Nadere informatie

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein Oefening 5 Persoon 1: Annet Kok (moeder) Talent: Prestatiegericht Betrouwbaar Humoristisch Optimistisch Vasthoudend Concreet voorbeeld: Tijdens de hockeywedstrijden Dat ze klaarstaat voor haar vrienden

Nadere informatie

Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid

Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid consultatie, lessen en trainingen GGZ ingeest Bij GGZ ingeest kunnen mensen met psychische klachten rekenen op kwalitatief goede en betrouwbare zorg. Kenmerkend

Nadere informatie

Zij-instroomprogramma geneeskunde. Dubbeltalent gezocht

Zij-instroomprogramma geneeskunde. Dubbeltalent gezocht Zij-instroomprogramma geneeskunde Dubbeltalent gezocht Ben je een talentvolle student met interesse in en ervaring met wetenschappelijk onderzoek? Misschien kun jij dan wel deelnemen aan het vierjarige

Nadere informatie

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn

Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Eerste richtlijnen voor het omgaan met euthanasie vragen van cliënten en hun families die bij Geriant in behandeling zijn Praat erover: 1. Je hoeft niet alles te weten of te begrijpen over euthanasie bij

Nadere informatie

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg NFU-master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg 2016-2018 De master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg De zorg heeft initiatiefnemers en leiders in kwaliteit en veiligheid van zorg nodig.

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT

Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Carefulness AANDACHT VOOR ZORG ZORG VOOR AANDACHT Inleiding Aandacht is een essentieel onderdeel in de zorg. Aandacht voor de patiënt en de zorgverlener vergroot de vitaliteit, de effectiviteit en de kwaliteit

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen

Ongeneeslijk ziek. Samen uw zorg tijdig plannen Ongeneeslijk ziek Samen uw zorg tijdig plannen Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1 Een naaste die met u meedenkt...3 1.2 Gespreksonderwerpen...3 2. Belangrijke vragen...3 2.1 Lichamelijke veranderingen...3

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking NHL Hogeschool. Vergroot je perspectief. Haal het beste uit jezelf! NHL Hogeschool helpt studenten om hun talenten te ontdekken en ontwikkelen. Dat op zich is al een uitdaging,

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Tilburg 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten

AVONTURENKAART. Reflectieopdrachten AVONTURENKAART Reflectieopdrachten Je hebt aangegeven dat je het niet weet; je hangt niet erg aan je huidige baan maar hebt ook niet de ambitie om naar een andere baan op zoek te gaan. Geef hieronder kort

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken

Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken LEREND VERANDEREN IN HAARLEMMERMEER Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman Wie in een organisatie succesvol veranderingen wil realiseren,

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

EXPERTS MET KARAKTER

EXPERTS MET KARAKTER EXPERTS MET KARAKTER KANSEN BENUTTEN? EERST ZIEN, DAN SCHAKELEN Tempo-Team is specialist in flexibele arbeid. Door onze koppeling van commercieel denken en een sterke betrokkenheid, zijn we al 35 jaar

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Studentendecanaat. De Topsportregeling. het gebeurt op windesheim

Studentendecanaat. De Topsportregeling. het gebeurt op windesheim Studentendecanaat De Topsportregeling het gebeurt op windesheim Colofon Deze informatiebrochure is uitgegeven door het Studentendecanaat van Christelijke Hogeschool Windesheim. Redactie: Marketing en Communicatie

Nadere informatie

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk.

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. PROFESSIONALISEREN DOOR ALLE BENODIGDE SOFTSKILLS VAN DE MANAGER TE TRAINEN

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking Informatie voor aspirant-studenten 1 Studiesuccescentrum Windesheim Inhoud Studeren met een functiebeperking, informatie voor aspirant-studenten... 1 Studeren met een

Nadere informatie

Krijg grip op verzuim

Krijg grip op verzuim Aon Risk Solutions Health & Benefits Corporate Wellness Krijg grip op verzuim Aon verzuimadvies Risk. Reinsurance. Human Resources. Krijg grip op verzuim Er zijn verschillende redenen waarom het belangrijk

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

Onderzoek Afschaffen stufi

Onderzoek Afschaffen stufi Onderzoek Afschaffen stufi 30 Mei 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 tot en met 30 mei, deden 1648 jongeren mee. Hiervan waren er 574 scholier en 951 student. De uitslag

Nadere informatie

Werken aan de zorg van morgen

Werken aan de zorg van morgen Werken aan de zorg van morgen Uitkomsten zorgdebat VNG Jaarcongres 2015 E-health, wonen en zorg Whitepaper Ruim baan voor initiatieven om langer gezond thuis te wonen Hoofdstuk 1: Uitdagingen Hoofdstuk

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een

De studiebelasting voor Werktuigbouwkunde bedraagt gemiddeld 42 uur per week. Wiskunde is wel een Naam opleiding: Werktuigbouwkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen kan

Nadere informatie

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66.

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66. No show in de zorg Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Notitie Juli 2012 Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66 Inleiding De kosten van de gezondheidzorg stijgen hard. Dat komt voornamelijk

Nadere informatie

E-health modules voor POH-GGZ. Ondersteun uw cliënt met Karify

E-health modules voor POH-GGZ. Ondersteun uw cliënt met Karify E-health modules voor POH-GGZ Ondersteun uw cliënt met Karify Waarom e-health? De zorg in Nederland verandert, en de GGZ dus ook. Op het gebied van budgetten, wetgeving en nieuwe eisen van verzekeraars

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Wat weet jij over het leenstelsel?!

Wat weet jij over het leenstelsel?! Resultaten onderzoek Wat weet jij over het leenstelsel? 13-01-2015 Wat weet jij over het leenstelsel? In 2015 staan er ingrijpende veranderingen voor de deur die de toegankelijkheid van het onderwijs onder

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Huisartsenpraktijk Heino Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Heino zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd.

Nadere informatie