Eerste zin Met de groepen toeristen die in hotel el Andalous verbleven, had de vierendertigjarige Alain Faucon weinig gemeen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eerste zin Met de groepen toeristen die in hotel el Andalous verbleven, had de vierendertigjarige Alain Faucon weinig gemeen."

Transcriptie

1 Sirocco Zwg door Kees van der Pol Zeker Weten Goed Zeker Weten Goed 22 July 2014 Auteur Genre Kees Beekmans Reisverhaal, Psychologische roman Eerste uitgave 2010 Uitgever L.J. Veen Pagina's 175 Feitelijke gegevens 1e druk, pagina's Uitgeverij: L.J. Veen Flaptekst Als journalist Vincent Damave een correspondentschap in Marokko krijgt aangeboden, aarzelt hij. Eigenlijk blijft hij liever op de redactie in Amsterdam zitten, telexberichten overschrijven. Toch waagt hij de stap. In Rabat ontmoet hij de Franse fotograaf Alain Faucon, een avonturier die zich onbevreesd op Marokko stort en de timide Vincent steeds dieper het land in trekt. Zo maken ze samen reportages over terroristische aanslagen in Casablanca, en zelfs een over de beruchtste krottenwijk van Rabat. Daar raakt Alain onder de indruk van de twintigjarige Sabah. Tegen Vincents zin blijft de Fransman, alle waarschuwingen in de wind slaand, de krottenwijk en Sabah bezoeken Sirocco is een haarscherpe roman over de link tussen misère en terrorisme; en over westerlingen in een vreemde, weerbarstige cultuur, waar anders wordt gedacht en gekeken, en waar niets is wat het lijkt. Eerste zin Met de groepen toeristen die in hotel el Andalous verbleven, had de vierendertigjarige Alain Faucon weinig gemeen. Samenvatting Het verhaal begint met het uitstapje van de Franse fotograaf Alain Faucon die van Rabat (waar zijn geliefde Bouchra woont) naar de sprookjesstad Marrakech gaat. Daar ontmoet hij Marokkaanse hoeren die hij flink betaalt en op ruwe wijze seks met hen bedrijft. Hij vertelt dit avontuur later aan de Nederlandse journalist Vincent Damava, met wie hij een vriendschappelijke relatie heeft. Dat gebeurt in een café in Rabat. Asjma is hoer geworden omdat haar vader een alcoholist was. Aangezien de harde seks Alain wel bevallen was, spreekt hij opnieuw met haar af. Maar Asjma komt eerst niet opdragen. In een bar ziet hij haar met een ander, een student. Later die avond belt ze hem op om alsnog af te spreken. Zo gaat dat nu eenmaal met hoeren in Marokko. Pagina 1 van 5

2 Er wordt daarna verteld hoe Vincent Alain ontmoet. Er is een kamelenwedstrijd in één van de dorpen. Alain moet foto s maken en Vincent een verhaal maken. Tijdens de kamelenwedstrijd is er een sirocco (warme woestijnwind die droog Saharazand aanvoert) aan de gang. Dat is het begin van een soort vriendschap. Ze gaan samen naar een bidonville (sloppenwijk) in Rabat, waar ze een verslag moeten maken van een staking van de vuilniswerkers bij een afvalbergdorp. Alain die een goede fotograaf is en Vincent, worden bekogeld door de bewoners uit de bidonville. Het is niet gewenst dat er pottenkijkers in een bidonville komen. Vooral westerlingen zijn er eigenlijk niet veilig. Er komen steeds meer terroristische aanslagen in Rabat en Casablanca. Op 11 maart 2007 blaast een Marokkaanse jongen zich op in een internetcafé. Is hij misschien lid van Al Qaida? Zijn de sloppenwijken voedingsbodem voor het terrorisme? Alain en Vincent moeten er van hun opdrachtgevers op af om een reportage te maken. Het gaat in ieder geval om mensen die erg arm zijn. Vincent moet daarover een vervolgreportage schrijven. Zowel Alain als Vincent hebben een Marokkaanse relatie. Bouchra is een intellectuele vrouw, sensuele vrouw die hij regelmatig enkele dagen in de steek laat om in Marrakech met andere vrouwen (meest hoeren) om te gaan. Vincent spreekt daarover zijn afkeuring uit, maar Alain vindt het een normale manier van doen. Vincent heeft zelf een relatie met Nadia. Aan haar vertelt hij het verhaal van het meisje Sabah dat als geitenhoedster op de afvalberg in de bidonville zat en voor wie Alain bewondering of liefde heeft opgevat. Daarna vertelt Vincent het verhaal van zijn gardenier (huisbewaker) Rachid, die voor 500 dirham per maand zijn huis en auto bewaakt. Hij vindt het bedrag te hoog en bouwt in delen het bedrag af. Rachid is woedend daarover, maar via de huisbaas weet Vincent toch gedaan te krijgen dat Rachid voor minder de boel komt bewaken. Vincent en Alain praten over de prostitutie in Marokko. Vincent vindt het vernederend voor de vrouwen, maar Alain zegt dat de meiden er zelf voor kiezen en dat ze daardoor een luxe leven kunnen leiden. Alain wil bovendien weer terug naar de bidonville waar hij Sabah wil ontmoeten. Ze doen dat en zien er ook Rachid weer terug. Hij heeft een een verbrande zoon, die infecties heeft opgelopen door een slechte verzorging. Alain belooft hulp door hem naar het ziekenhuis te laten brengen. Hij doet dat natuurlijk ook om de bewondering van Sabah af te dwingen. Wekenlang rijdt hij met de baby naar een streekziekenhuis om de wonden te laten verzorgen. Hij ziet er een hele verzameling lammen en blinden. Maar hij verkeert natuurlijk wel in de nabijheid van het meisje van 20 op wie hij verliefd is. Hij is zelf ongeveer 35 jaar. Hij vraagt haar om bij hem het huishouden te leiden. Vincent vermoedt dat ze een relatie hebben, omdat ze na het huishoudelijk werk ook wel eens blijft slapen. Alain gaat haar ook vaak in de bidonville halen. Dat wordt niet zo gewaardeerd door de mensen uit de bidonville. Yassin, de broer van Sabah, laat merken dat Alain beter niet meer in de bidonville kan komen. Hij slaat met knuppels een paar deuken in de auto van Alain. Dat moet een goede les voor hem zijn. Overigens blijft Sabah gewoon bij Alain in dienst. Voor een bidonvillemeisje is Alain het beste wat haar kan overkomen. Dan komen er in april 2007 nieuwe aanslagen in Casablanca. De daders zijn afkomstig uit de sloppenwijken. Vincent en Alain gaan met Sabah naar Casablanca om een reportage te maken. Sabah herkent Reda, een van de terroristen, als een vriend van haar broer. Ze gaan naar de sloppenwijk terug. Vincent twijfelt of hij wat hij weet allemaal moet publiceren: het gevaar is namelijk dat de autoriteiten het dorp van Sabah met de grond gelijk zullen maken. De volgende dag worden Vincent en Alain opgepakt en 14 uur achtereen verhoord. Ze worden ervan verdacht banden te hebben met de daders uit de bidonville. Vincent wordt vrijgelaten. Alain ook, maar die moet het land verlaten. Hoewel Vincent het hem afraadt, gaat Alain eerst Sabah uit de sloppenwijk ophalen. Vincent ziet hem Pagina 2 van 5

3 daarna niet meer levend terug. Hij wordt namelijk met een doorgesneden keel in een rivier gevonden. Een paar dagen later is Yassin ook betrokken bij een zelfmoordaanslag in Rabat. Het geschiedt dicht bij het Koninklijk Paleis. Niemand weet wie Alain vermoord heeft: is het Yassin of de geheime dienst? In juni 2007 brengt Nadia Vincent naar het vliegveld. Ze raadt hem aan de gebeurtenissen van zich af te schrijven in een roman. Het resultaat daarvan ligt in Sirocco voor de lezer. Dat klopt ook met het perspectief, want herhaaldelijk heeft Vincent in de roman aangegeven dat Alain bepaalde zaken aan het heeft verteld, die hij als een achterafverteller heeft opgetekend. Quotes "'Ik beschouw dat niet als liegen. Zoiets hardop zeggen zou ze niet kunnen verdragen. Dan kan ze geen kant meer op en dwing ik haar de relatie te verbreken. Dat wil ik niet.' Alain boog zich naar me toe: 'Ik laat me toch niet in een gevangenis stoppen louter en alleen omdat ik haar een paar keer heb geneukt? Ik ben niet met haar getrouwd, Vincent. Als ze wil dat ik af en toe bij haar blijf slapen, des te beter. Of ik ook andere meiden heb, is haar zaak niet. Diep in haar hart zal ze het best weten, maar van mij zal ze het niet te horen krijgen. Daar heeft ze niks mee te maken. Dat is geen liegen. Ze weet wat ze van me kan krijgen, en even belangrijk, wat ze níét van me krijgt.'" Bladzijde 82 "In de loop der weken was er een soort routine ontstaan. Sabah nam stof af, klopte op het dakterras de tapijten uit, deed de was in de machine, schrobde het bad, ontsmette het toilet, maakte het fornuis schoon. Daarna deden ze samen boodschappen op de marché centrale in de oude medina. Terug in huis bereidde Sabah en tajine." Bladzijde 141 "En wat deed Alain ook alweer in Australië? En in Peru had hij waar gewerkt? En in Madrid, met wie ging hij daar om? Daar wist ik niks van? Had hij daar nog contacten? Met Marokkanen? U weet toch van de treinaanslag die daar heeft plaatsgevonden? 'Maar Alain woonde toen allang in Australië,' zei ik verontwaardigd. 'En dat plein hem vrij?' 'Maar dat is belachelijk.' 'Is dat zo, meneer Damave?'" Bladzijde 169 Thematiek Cultuurverschillen Westerlingen geven hun kijk op de Marokkaanse cultuur. Alain geeft in een gesprek met Vincent bijvoorbeeld aan hoe hij over prostitutie in Marokko denkt. Vincent vertelt over de gelden die de gardien Rachid van hem aftroggelt. Ook krijg je een beeld van de geslotenheid van de bidonvilles. Westerlingen horen daar als pottenkijkers niet thuis. Neem de waarschuwing die Alain eigenlijk moet ondergaan. Motieven Vriendschap Een ander belangrijk motief is dat van de vriendschap tussen twee mannen. Vincent en Alain koesteren een grote genegenheid voor elkaar. Door hun werk hebben ze bewondering voor elkaar, hoewel Alain veel gemakkelijker over het leven denkt dan Vincent die serieuzer in zijn relaties is. Moeizame liefdesrelaties Pagina 3 van 5

4 Een Franse, kunstzinnige fotograaf wordt verliefd op een veel jonger arm meisje dat de geiten hoedt op een afvalberg. Zo n liefde valt moeilijk te begrijpen, ook niet voor de mensen in de bidonville. Ook Vincent denkt dat Alain een profiteur is, maar de hele handelwijze van Alain wijst er op dat hij toch ware liefdesgevoelens voor Sabah heeft. Hij helpt de baby van Rachid verzorgen, hij wil haar ophalen uit de ellende, want hij vermoedt dat het dorp waar ze woont met de grond gelijk gemaakt zal worden. Maar hij betaalt een hoge prijs voor zijn liefde. In die zin is het boek te vergelijken met andere waarin cultuurverschillen een liefde in de weg staan (Vgl. Mokusei van Cees Nooteboom). Titelverklaring De titel verwijst naar de warme woestijnwind die sirocco wordt genoemd. De sirocco, ook wel scirocco, siroc of jugo, is een zuidelijke wind, die hete en droge lucht uit de Sahara naar het noorden voert. Op blz. 41 in de roman wordt de verteller geconfronteerd met de warme wind. Structuur & perspectief Structuur Het verhaal wordt verteld in 29 korte hoofdstukken. Eigenlijk zijn het er 30, maar de uitgever geeft twee keer een hoofdstuk 24. Dat lijkt gewoon een vergissing. De ik-verteller Vincent Damava vertelt in de o.v.t. als een achterafverteller. Het hele verhaal is in juni 2007 afgerond en zijn relatie Nadia raadt hem aan het verhaal op te schrijven. Daarbij haalt de verteller af en toe de chronologische volgorde van de gebeurtenissen door elkaar. Zo vertelt hij in hoofdstuk 25 dat ze 14 uur verhoord zijn na een aanslag in Casablanca, terwijl de aanslag zelf daarna in de hoofdstukken 26 en 27 wordt verhaald. Dat procédé past de verteller enkele keren toe. Perspectief Vincent Damave (39 jaar in 2007) is een Nederlandse journalist die ik de ik-vorm het verhaal over Marokko vertelt. Dat betekent dat hij een verteltruc moet uithalen om Alain het verhaal van zijn ontmoeting met een Marokkaanse hoer in Marrakech aan hem te laten vertellen in een bar in Rabat. De bar is dan de plek waar Vincent de verhalen van Alain hoort, waar hij niet bij aanwezig is geweest. Decor De tijdlagen van het verhaal Het is een actuele roman. Er worden enkele duidelijke data genoemd in de roman. Zo is de aanslag in Casablanca gepleegd door terroristen op 11 maart Vincent vertelt dan dat hij op dat moment 1 ½ jaar in Marokko werkt. Dat betekent dat de vertelde tijd van ongeveer 2005-juni 2007 speelt. Er wordt ook verteld dat hij op 12 juni 2007 Marokko weer verlaat. Dan is het verhaal afgelopen. Het moment van opschrijven ligt dus daarna. Het decor van de handeling De hele roman speelt zich af in Marokko: en wel in bekende steden: Marrakech, vooral Rabat en Casablanca. Een belangrijk deel is ook gesitueerd in de bidonville van Rabat, Douar Zbil, waar Sabah met haar familie woont en waarin de omstandigheden zo slecht zijn dat het heel goed mogelijk is dat de bewoners er ontvankelijk worden gemaakt voor het meedoen aan terroristische aanslagen. Pagina 4 van 5

5 Slotzin Daarna liep ik de terminal in. Beoordeling De roman van Kees Beekmans is mooi uitgegeven in een gebonden editie. Het verhaal is opgebouwd als een nagelaten vertelling van één der personages die zijn verhaal doet over zijn ervaringen in Marokko. Op zich is het een mooi gegeven, maar de personages komen niet echt tot leven, waarschijnlijk mede door de gekozen structuur. Het taalgebruik is helder en niet moeilijk te begrijpen. Kees Beekmans woont zelf in Marokko en weet dus waarover hij schrijft. Jammer dat het geschreven verhaal enigszins clichématig is. Niettemin leest het allemaal vlot door. De amusementswaarde voor scholieren van mavo, havo en vwo is ruim voldoende. De literaire waarde voor onze lijst is 2 punten. Het boek is gemakkelijk te combineren met andere boeken die over de verschillen tussen culturen gaan (zie daarvoor onze themalijst onder Cultuurverschillen ). Recensies "Het verhaal is misschien wat eenvoudig, maar daardoor komt de informatie die de lezer krijgt over de Marokkaanse samenleving goed tot uiting. Het feit dat terrorisme kan voortkomen uit armoede wordt heel aannemelijk verteld. Maar of dat iets nieuws is?" "Er kleeft iets ongemakkelijks aan deze roman. Ik weet niet goed wat de status ervan is. Sirocco zou een thriller kunnen zijn, met een lijk aan het eind, maar zonder aanwijsbare dader. Of een avonturenverhaal over een Franse neo-koloniaal die heer en meester denkt te zijn in Marokko en dan, moraal, zijn verdiende loon krijgt. Of moeten we er een sociaal-realistische roman in zien, met veel begrip voor de arme drommels die uit lijfsbehoud wel misbruik moeten maken van de rijke import-arabieren?" "Niet zelden denk je van een boek dat het een stuk minder dik en uitvoerig had mogen zijn. Bij Sirocco is het precies andersom. De stof, het potentieel en de verhalende kracht van deze roman zijn sterk genoeg voor een verhaal van een dubbel aantal pagina s." Bronnen Website van de uitgever Pagina 5 van 5