Leerwensen formuleren en reflectie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leerwensen formuleren en reflectie"

Transcriptie

1 Leerwensen formuleren en reflectie Een manier om persoonlijke professionele ontwikkeling te stimuleren Peter Ruit, Driestar Hogeschool Gouda Samenvatting Dit artikel beschrijft aan de hand van een praktijkvoorbeeld hoe leraren-in-opleiding hun leerdoelen formuleren en daarop reflecteren waarmee naar een manier gezocht wordt om persoon en professie met elkaar te verweven. In lerarenopleidingen is de beoogde professionele ontwikkeling veelal gebaseerd op de bekwaamheden die geformuleerd zijn door de Stichting Beroepskwaliteit Leraren (SBL). Bij persoonlijke ontwikkeling gaat het om het beeld dat de professional van zichzelf heeft, om diens pedagogische idealen en de persoonlijke kwaliteiten die hij of zij in huis heeft. In dit artikel wordt een experiment beschreven met het formuleren van leerdoelen, waarbij het zowel gaat om het verwerven van beroepsbekwaamheden als om de persoonlijke ontwikkeling van de aanstaande leraar. Beide aspecten raken verweven als de aanstaande leraar reflecteert over de vraag hoe de beroepsbekwaamheden verbonden kunnen worden met de eigen persoonlijke kwaliteiten. Die vorm van reflectie lijkt noodzakelijk voor goed leraarschap. De beschrijving van dit experiment laat de zoektocht zien om studenten intrinsiek te motiveren. Ons experiment is geen uitgekristalliseerde methode, maar maakt duidelijk dat we geprobeerd hebben om de studenten zich bewust te laten worden van hun eigen pedagogische idealen en kernkwaliteiten en die te verbinden met hun gedrag en de bekwaamheden die gevraagd worden van een leraar. Inleiding Aanstaande leraren kunnen in de opleiding leren om goede vragen te stellen. Ze kunnen getraind worden om goed dóór te vragen en regelmatig samen te vatten en om na een vraag een paar seconden te wachten, zodat alle leerlingen aan het denken gezet worden. Als ze deze vaardigheden puur technisch inzetten kan hun onderwijs echter ook kaal worden, zelfs een beetje 'eng'. Belangrijk is dat de vragen van de leraar voortkomen uit kernkwaliteiten zoals oprechte nieuwsgierigheid en betrokkenheid op de leerlingen. Dat voelen ze en dat maakt het verschil in het contact tussen de leraar en de leerlingen. We zeggen wel dat de kernkwaliteiten van de leraar (in dit voorbeeld nieuwsgierigheid en betrokkenheid) de bekwaamheden 'kleuren'. Tevens raakt deze manier van vragen stellen aan een behoefte van de leraar om er voor de leerling te zijn, zodat deze zich optimaal kan ontwikkelen. Hierdoor ontstaat een verbinding tussen de persoon (zijn behoeften, idealen en kernkwaliteiten) en de professie (zijn gedrag en bekwaamheden). We spreken in dit verband over persoonlijke professionele ontwikkeling (PPO). In dit artikel staan we stil bij de vraag hoe PPO vorm kan krijgen in de opleiding van leraren. De verbinding tussen persoon en professie Het is van belang om de twee kanten van het leraarschap, de persoon en professionele bekwaamheden, al in de opleiding van leraren met elkaar te verbinden, want juist in die verbinding ligt de essentie van het leraarsberoep. De vraag is echter: hoe doe je dat? Hoe verbind je concreet de persoonlijke en de professionele kant van het beroep van leraar? Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(2)

2 Dat vraagt om reflectie en om eigenaarschap bij de eigen ontwikkeling, waarbij de (aanstaande) leraar zich verhoudt tot de bekwaamheden die van hem gevraagd worden als leraar. Reflectie is dan ook één van de SBL-competenties van leraren. Waar reflecteert de leraar over als hij zowel professionele eisen als Figuur 1. Het ui-model (Korthagen, 2011). zichzelf als persoon in de reflectie betrekt? Een helpend kader daarbij wordt geboden door het zogenaamde ui-model (Figuur 1). Dat model beschrijft verschillende aspecten, ook wel 'lagen' genoemd, die van belang zijn in het functioneren van een leraar (Korthagen & Lagerwerf, 2011). Het gedrag van de leraar wordt beïnvloed door zowel de omgeving als de daaronder liggende vaardigheden, overtuigingen, identiteit, betrokkenheid en kernkwaliteiten. Kernkwaliteiten bevinden zich in de kern van het ui-model en zijn persoonlijke karaktereigenschappen zoals nieuwsgierigheid, vriendelijkheid, leergierigheid of optimisme. Kernkwaliteiten vormen de basis voor optimale levenslange ontwikkeling (Park & Peterson, 2009) en worden ingezet om de (pedagogische) idealen (laag van betrokkenheid) te realiseren. Ten slotte bevindt het zelfbeeld (laag van identiteit) zich op één van de binnenste lagen van het ui-model die de kern van de persoon raken, waardoor verwacht mag worden dat beïnvloeding van deze binnenste lagen de persoonlijke ontwikkeling zal stimuleren. De buitenste lagen van het ui-model betreffen de professionele ontwikkeling, waarbij het gaat om adequaat in de beroepscontext te kunnen handelen. Als alle lagen met elkaar harmoniëren dan staat een leraar in zijn of haar kracht en dat is voelbaar voor leerlingen en collega's (Korthagen, 2011). Alle lagen die door het ui-model worden beschreven, vallen dan met elkaar samen; de leraar als professional en de leraar als persoon vormen één geheel. Dan is er sprake van een krachtige persoonlijke professionaliteit. Context We beschrijven een experiment bij vier tweedejaars pabo-studenten van de Driestar hogeschool die door middel van het formuleren van leerdoelen reflecteerden op de verbinding tussen persoon en professie. In het tweede jaar gaan studenten vier keer gedurende twee weken op stage. Voorafgaand formuleren ze hun eigen leerdoelen waar ze in die stage aan willen werken. De stage is bedoeld om kennis te kunnen maken met en te groeien in het beroep van leraar, waarbij de studenten zich verhouden tot de bekwaamheden die van een leraar gevraagd worden. Voorheen gebruikten deze studenten bij het formuleren van hun leerdoelen de 72 Leerwensen formuleren en reflectie

3 SMART-criteria (Specifiek - Meetbaar - Acceptabel - Relevant - Tijdgebonden) en kozen zij een leerdoel aan de hand van de bekwaamheden die centraal stonden in een bepaalde periode van de opleiding. Over deze manier van formuleren zegt een student het volgende: "De SMART-leerdoelen zijn oppervlakkig en helpen me onvoldoende om te reflecteren. Ik zit erg vast aan het schema, wat overigens ook wel een goede leidraad is, maar ik mis een stukje vrijheid. Tijdens de stageperiode lette ik ook niet meer op mijn geformuleerde SMART-leerdoelen." Als we met het formuleren van leerdoelen willen bereiken dat de student gaat reflecteren, dan lijkt uit het hierboven beschreven voorbeeld dat de tot nu toe gebruikte manier niet erg succesvol was voor deze student. Het grootste probleem lijkt te zijn dat er geen sprake is van intrinsieke motivatie. De student neemt bij het formuleren van leerdoelen als uitgangspunt de competenties (SBL) en maakt daaruit een keuze, om vervolgens tot SMART-leerdoelen te komen. Er is hier sprake van 'gecontroleerde moetivatie' (Vansteenkiste, 2013) omdat de studenten hun leerdoelen veelal indienden bij de studie loopbaanbegeleider (SLB) om aan de verwachting van de SLB te voldoen. Het volgende citaat van een studente bevestigt het hiervoor beschreven probleem: "Vorig jarig werkte ik in mijn stages met een beginsituatie. Ik kreeg een formulier met allemaal vaardigheden erop. Het was de bedoeling dat je keek welke vaardigheden je nog niet had. Aan de hand daarvan stelde je SMART-doelen op. Dit was voor mij altijd een lastige klus, want de vaardigheden die in de beginsituatie stonden waren vaak niet de vaardigheden waar ik aan wilde werken. Ik had al mijn creativiteit nodig om vanuit deze beginsituatie tot persoonlijke leervragen te komen." Bij deze studente werkte het formuleren van leerdoelen, waarbij de bekwaamheden uitgangspunt zijn, remmend op het formuleren van haar eigen leerdoelen. Zij ervoer te weinig ruimte voor eigen inbreng, waardoor de leerdoelen er tijdens de stageperiode niet meer toe deden. De voorgeschreven vaardigheden stonden hier centraal, niet de praktijkervaringen van de student en de door hem/haar ervaren problemen.. Het experiment We zijn op zoek gegaan naar een andere manier van leerdoelen formuleren die zowel gericht is op de professionele als op de persoonlijke ontwikkeling. Daarbij hebben wij - met behulp van het ui-model - geëxperimenteerd met het formuleren van leerdoelen, waarbij studenten zich bewust worden van hun (pedagogische) idealen. Bovendien hebben we de studenten hun leerdoelen aan de hand van hun praktijkproblemen laten formuleren en daarna laten verbinden met de bekwaamheden die van een leraar gevraagd worden. De gedachte hierbij is dat studenten hierdoor intrinsiek gemotiveerd raken om te werken aan hun persoonlijke professionele ontwikkeling. Het is dus een alternatieve manier om tot leerdoelen te komen, die wij leerwensen noemen. Een student zegt over de nieuwe aanpak het volgende: "Vanaf dit studiejaar stel ik mijn leervragen op volgens het nieuwe model, wat ik gekregen heb van mijn SLB. Ik vind dit model veel fijner werken, omdat je op deze manier kort maar krachtig je leerwensen kunt formuleren. Daardoor geven deze leerwensen tijdens de stage veel steun. Daarnaast is er bij het formuleren van de leerwensen ook veel vrije ruimte. Je kunt vrij werken aan leerwensen die je meegenomen hebt uit de vorige stageperiode. Dat vind ik een groot verschil met het formuleren van de leerdoelen vanuit het schema met de competenties waar ik een keuze uit moest maken om tot mijn leerdoelen te komen. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(2)

4 Daarnaast vind ik het ook erg goed werken dat je je meer bewust bent van je leerwens. Dit komt vooral doordat je echt helder formuleert. Welk ideaal je hebt, wanneer je tevreden bent, welk effect dit heeft op de leerlingen of op mij als leerkracht en welke kernkwaliteiten ik daarbij inzet." Uit het bovenstaande citaat blijkt dat de geformuleerde leerwensen ruimte bieden aan eigen initiatief en steun bieden tijdens de stage. De vier studenten waarmee dit experiment is uitgevoerd, bepaalden zelf wat zij graag wilden leren, wat zij daarvoor nodig hadden, welke SBLbekwaamheden hiermee gerealiseerd werden, welke kernkwaliteiten zij daarbij wilden gebruiken en welke idealen dan gerealiseerd werden. Op deze manier is de kans reëel dat zij intrinsiek gemotiveerd raken, omdat zij de zinvolheid van hun eigen leerwens inzien en dan met plezier en passie aan hun eigen persoonlijke professionele ontwikkeling willen werken (Vansteenkiste, Soenens, Beyers, & Lens, 2008). Hierbij gebruiken we de verschillende lagen van het ui-model, door per laag een vraag te formuleren die de student helpt om tot leerwensen te komen. Het formuleren van leerwensen hoeft niet uitsluitend gericht te zijn op zaken die verkeerd gingen, maar kan ook betrekking hebben op wat de student nog verder wil verdiepen of waar deze zich verder in wil bekwamen. Het gaat erom een intrinsiek verlangen naar groei te stimuleren en te benutten. Een ervaring van een student hiermee: "Vorig jaar werkte ik met SMART-leerdoelen. Dit jaar zijn we gaan werken met leerwensen. Ik was benieuwd hoe dit zou gaan, want het is heel anders. Bij de leerwensen werk je vooral vanuit wat je zelf wilt bereiken, je vertelt wat je zelf al kunt en welke kwaliteiten je wilt inzetten. Of juist de kwaliteiten die je tot nu toe niet inzet, maar die je wel wilt gaan inzetten. Door deze manier van werken ben ik bewuster geworden van mijn handelen en ik herken nu zelf welke kwaliteiten ik inzet. De SMARTleerdoelen zijn oppervlakkiger en laten me minder reflecteren op mezelf dan de leerwensen." Uit deze beschrijving blijkt dat er bij deze student sprake is van autonome motivatie (Vansteenkiste, 2013) omdat in de leerwens beschreven wordt wat de student 'zelf wil bereiken'. Ook uit het volgende citaat blijkt dat de behoefte aan autonomie van de student vervuld wordt omdat hij kan kiezen wat hij echt zelf wil leren, waarbij hij veel vrijheid ervaart. Het gevolg is dat hij persoonlijk betrokken is bij het formuleren van de leerwens en volgens zijn eigen waarneming meer leert: "Dit jaar werk ik aan de hand van leerwensen. Aan de hand van acht vragen bepaal ik wat ik deze periode wil gaan leren. In de keuze van mijn vragen ben ik helemaal vrij. Het mag alles zijn, als het maar iets is wat je echt zelf wilt leren. Dit zorgt ervoor dat ik persoonlijk betrokken ben bij mijn leervragen en dat ik er uiteindelijk meer van leer." Uit de citaten van de studenten, zou het beeld kunnen ontstaan dat het wel erg vrijblijvend is wat de studenten als leerwensen mogen formuleren. Ze ervaren veel vrijheid en bepalen zelf wat ze willen leren. Wat doen de SBL-bekwaamheden er dan nog toe? Uitgangspunt bij de ontwikkeling van het instrument om tot leerwensen te komen, is het model van realistisch opleiden (Korthagen & Kessels, 1999). Dat wil zeggen dat de student ervaring opdoet in de beroepspraktijk, waarbij praktijkproblemen door de student ervaren worden. De opleider sluit bij zo'n praktijkprobleem aan en stimuleert de student tot reflectie op de praktijkervaring, waardoor de essentie van het praktijkprobleem helder wordt. Vervolgens kan de opleider theorie inbrengen die betrekking heeft op het praktijkprobleem. Bij dit alles verbindt de student zijn leerwensen met de SBL-bekwaamheden door antwoord te geven op de vraag welke SBL-bekwaamheden hij realiseert met de uitwerking van zijn leerwensen. Hierbij spreken we van reflectie op de lagen 74 Leerwensen formuleren en reflectie

5 van het ui-model van gedrag en vaardigheden. Om diepgang in de reflectie te brengen gebruiken wij alle lagen van het ui-model waarin de verschillende niveaus van reflectie onderscheiden worden. Wanneer de binnenste lagen van het ui-model meedoen in de reflectie, dan heet dat kernreflectie. Wanneer je in staat bent je eigen doelen en idealen (laag van betrokkenheid) te realiseren, dan betekent dit een belangrijke positieve impuls in je leven (Sheldon, 2002). Kim en Greene (2011) concludeerden "... that core reflection served as a useful approach for aligning professional and personal identities with our sense of purpose, passion, and teaching ideals (p. 109). Het instrument Hoe verbind je concreet de persoonlijke en de professionele kant van het beroep van leraar? Het formuleren van leervragen voorafgaand aan de stageperiode, zou je ook 'reflectie vooraf' kunnen noemen. We hebben vragen opgesteld waar de studenten een antwoord op formuleren. Deze vragen met toelichting zijn: 1 Wat wil je graag ontwikkelen (leerwens)? Deze startvraag heeft als doel je bewust te maken waar jij je verder in wilt bekwamen. Je eerder opgedane praktijkervaring is het referentiekader. Het kan gaan over iets waar je tegen aan gelopen bent en nuttig is om aan te werken, maar het is ook mogelijk dat jij je ergens verder in wilt verdiepen waar je erg in geïnteresseerd bent. 2 Wanneer ben je tevreden over je eigen ontwikkeling? Om je leerwens verder te concretiseren, wordt er gevraagd naar je concrete handelen. Wat zie je jezelf doen (laag van gedrag)? 3 Wanneer jij tevreden bent over je handelen, welke effecten heeft dit voor jou? Als het je lukt om je leerwens te realiseren, dan verwacht je een effect voor jezelf. Met andere woorden: wat doet het met jou als het je gaat lukken? We noemen dit interne afstemming. 4 Welke effecten op je omgeving verwacht je? Je leerwens en het realiseren daarvan moet niet alleen op jou als persoon afgestemd zijn, maar ook op je omgeving, de leerlingen, collega's of ouders. Dit noemen we externe afstemming. 5 Welk ideaal van jou wordt bij het realiseren van je leerwens geraakt? Door te vragen naar (pedagogische) idealen en behoeften die jij hebt, wordt jouw intrinsieke motivatie om te werken aan deze leerwens gestimuleerd. Hierbij gaat het om afstemming op je (pedagogische) idealen. 6 Wat weet je al over het onderwerp van je leerwens en wat zou je nog meer willen weten? Hier wordt gevraagd naar kennis die jij al hebt of welke informatie je nodig denkt te hebben om te werken aan je leerwens. 7 Welke vaardigheden (indicatoren onder de SBL-bekwaamheden) wil je daarbij aanleren en welke kernkwaliteiten zet je in of wil je ontwikkelen? Het gaat hier om de technisch-ambachtelijke kant van het leraarschap. Je kunt hierbij denken aan vertellen, instructie geven, luisteren etc. (laag vaardigheden). Tevens wordt gevraagd naar welke kernkwaliteiten je hierbij gaat inzetten (binnenste rondje van het ui-model). Jouw kernkwaliteiten kleuren je vaardigheden en maken ook dat je vaardigheden krachtig overkomen. 8 Aan welke bekwaamheden (zie SBL) werk je bij het realiseren van je leerwens? Hierbij gaat het om de SBL-bekwaamheden zoals pedagogisch bekwaam, vakdidactisch bekwaam, interpersoonlijk bekwaam, etc. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(2)

6 Door de verschillende vragen komt er een verbinding tot stand tussen zowel de professionele ontwikkeling (gedrag, bekwaamheden en kennis) als de persoonlijke ontwikkeling (wie ben ik, wat is mijn ideaal en welke kernkwaliteiten zet ik daarvoor in). Het volgende citaat van een student laat zien dat de vragen niet alleen de autonome motivatie stimuleren (de leerwensen komen echt vanuit hemzelf), maar ook dat de idealen van de student geraakt worden: "Dit jaar heb ik met behulp van de acht vragen geleerd dieper over mijn leerwensen na te denken. De vragen zorgen ervoor dat de leerwensen echt vanuit jezelf komen, en je kunt ze op die manier aan laten sluiten bij je onderwijsidealen. Door deze vragen te gebruiken bij het formuleren van mijn leerwensen, ben ik me eigenlijk veel bewuster geworden van mijn leerproces. Nu is het voor mij niet meer even een vluchtig maken van een leerdoel, maar het doordacht formuleren van mijn leerwensen." Voorbereiding De studenten werden voorbereid met behulp van de vragen gerelateerd aan het ui-model om leerwensen te gaan formuleren. In intervisiebijeenkomsten komt het ui-model aan de orde en het wordt toegepast bij de reflectie op de casuïstiek die de studenten inbrengen. Tijdens de persoonlijke begeleidingsgesprekken met studenten is het formuleren van leerwensen besproken. De studenten hebben de beschikking over voorbeeldvragen die zij zichzelf bij de reflectie op hun leerwensen kunnen stellen op de verschillende lagen van het ui-model. We geven in de kaders een voorbeeld waaruit duidelijk wordt hoe de student tot het formuleren van leerwensen komt en hoe zij daarop reflecteert. PRAKTIJKVOORBEELD Formuleren van leerwensen 1. Wat wil je graag ontwikkelen (leerwens)? Ik kan een rijke leeromgeving ontwerpen waarbij ik gebruik maak van hoofd, hart en handen. 2. Wanneer ben je tevreden over je eigen ontwikkeling? Ik ben tevreden over mijn eigen ontwikkeling wanneer ik een les heb ontworpen waarbij ik niet alleen de leerlingen met hoofd en handen bij de les betrek, maar waarbij ik ook het hart van de kinderen raak. Het onderwerp moet dus voor de leerlingen gaan leven. 3. Wanneer jij tevreden bent over je handelen, welke effecten heeft dit voor jou? Als ik merk dat ik het hart van de leerlingen weet te bereiken dan voel ik mij blij. En dan vind ik het mooi dat ik dat samen met de leerlingen bereikt heb. 4. Welke effecten verwacht je op je omgeving? De leerlingen zitten in groep drie. Ze werken dus nog graag in hoeken en zijn graag met hun handen bezig. Ik heb ook gemerkt dat deze klas veel creatieve leerlingen heeft, dus ik verwacht dat de leerlingen enthousiast aan de slag zullen gaan en samen een mooi resultaat maken. 5. Welk ideaal van jou wordt bij het realiseren van je leerwens geraakt? Ik vind het belangrijk dat de leerlingen erg betrokken zijn op het onderwerp van de les. De leerlingen moeten enthousiast zijn als ze leren. Dan wordt hun hart geraakt en staan ze helemaal open voor nieuwe leerstof en leren ze dus optimaal. Op dat moment kun je veel informatie aan de leerlingen kwijt en onthouden ze dit, omdat ze terugdenken aan een leuke, mooie en goede les. 76 Leerwensen formuleren en reflectie

7 6. Wat weet je al over het onderwerp van je leerwens en wat zou je nog meer willen weten? Ik weet dat verschillende kenmerken een leeromgeving tot een rijke leeromgeving maken. Deze les werk ik uitgebreid aan het principe hoofd, hart en handen. Daarnaast is het inzetten van coöperatieve werkvormen ook een kenmerk van een rijke leeromgeving. Het inzetten van concrete materialen hoort daar ook bij. Differentiatie speel hierbij ook een rol. Daarnaast is de leerkracht als begeleider ook belangrijk. Deze moet de leerlingen sturen in het hele proces, maar daarnaast ook genoeg ruimte bieden voor de vrije inbreng van de leerlingen. 7. Welke bekwaamheden (indicatoren onder de SBL-bekwaamheden) wil je daarbij aanleren en welke kernkwaliteiten zet je in of wil je ontwikkelen? Didactische vaardigheden: Duidelijk instructie geven, begeleider. Kernkwaliteiten: Creativiteit, inlevingsvermogen, alertheid, duidelijkheid, enthousiasme. 8. Aan welke vaardigheden (zie SBL) werk je bij het realiseren van je leerwens? Vakdidactisch bekwaam: Ik kan een rijke leeromgeving ontwerpen, die voldoet aan de pedagogisch-didactische eisen. In de reflectie op deze leerwens aan het eind van de stageperiode schrijft de student (we hebben alleen de reflectie op omgeving en identiteit weergegeven): Omgeving Wat kom je tegen? De hele klas was in groepjes enthousiast aan het werk. Ieder groepje ging ijverig aan de slag met de opdracht. Er ontstonden heel creatieve ideeën. Zo ging een groepje aan de slag met een vulkaan. Echt een waardevol moment voor de rest van het groepje. De kennis werd op deze manier ver uitgebreid. Halverwege de les liep het bij een groepje even niet lekker. Ik liep ernaar toe. Wat gebeurde er precies? Drie leerlingen werkten met elkaar aan een regenwoudlandschap. Een meisje uit het groepje werd boos en ze waren niet met de opdracht bezig en aan het bekvechten. Hoe zag de situatie er precies uit? Alleen één jongen uit het groepje liep aan de andere kant van de klas, één meisje keek alleen toe en het andere meisje regelde alles. Wat in de situatie is het waardoor jij je teleurgesteld voelt? Ik wilde graag dat alle leerlingen op een goede manier met elkaar samenwerkten. En samen een mooi resultaat zouden bereiken. In dit groepje liep dat even niet lekker en daarom besloot ik om naar hen toe te gaan. Kom je dit soort situaties vaker tegen? Ik ben een soortgelijke situatie ooit één keer tegengekomen in groep 8, maar verder nog nooit. Ik verwacht dat dit in de onderwijspraktijk wel af en toe naar voren zal komen. Daarom vond ik het voor mijzelf een mooi moment om te ontdekken hoe ik op zo'n soort situatie op de juiste manier moest reageren. Identiteit Hoe zie je jezelf (in je beroep)? Als leerkracht ben ik verantwoordelijk voor de leerlingen. Een van de doelen van het onderwijs is om de leerlingen goed te laten functioneren in de maatschappij. In de maatschappij leef je met andere mensen. Daarom is het belangrijk dat de leerlingen goed leren samenwerken. Hoe zie je jouw rol? Mijn rol als leerkracht daarin is het begeleiden van de leerlingen in het samenwerken en de leerlingen ook echt regelmatig met elkaar laten samenwerken. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(2)

8 Hoe denk je over jezelf? Ik ben zelf iemand die graag samenwerkt, maar ook graag alleen werkt. Ik ben best precies en zorg graag zelf voor dingen. Hoe zou je willen zijn? Ik kan mijn samenwerking met anderen wel vergroten. Heel soms vind ik het zelf ook wel eens moeilijk om met anderen samen te werken, zeker bij een groepswerk waarbij ze zich niet volledig inzetten. Hoe zou je willen dat anderen over je denken? Dat iedereen aan mij merkt dat ik samenwerking belangrijk vind. Hoe denk je dat de ander over jou denkt? De leerlingen zien mij als leerkracht die de leiding in de klas heeft. Ze weten dat ik samenwerking belangrijk vind en daarom verwachten ze ook bepaalde dingen van mij. (zoals zelf samenwerken, het stimuleren van samenwerken en evalueren op de samenwerking) Wat voor rol zou je willen spelen? Begeleider en een voorbeeldrol. Zegt dat iets over hoe je jezelf in het algemeen definieert? Ik ben zelf best betrokken op de medemens en dat komt door samenwerking ook weer duidelijk naar voren. Deze student gebruikt alle vragen die als voorbeeld zijn gegeven voor het reflecteren op de verschillende niveaus van het ui-model. Het is daardoor wel een volledige reflectie, maar die heeft sterk het karakter van vraag en antwoord. Het kost voor de student ook heel erg veel tijd om op deze manier een reflectie te schrijven. In de doorontwikkeling van dit instrument zijn we op zoek naar authentieke reflecties van de student, waarbij de student een keuze kan maken uit de voorbeeldvragen om zo een eigen verhaal te kunnen schrijven. Door de voorbeeldvragen hopen we ook de diepgang van de reflectie te stimuleren. Evaluatie Naast dat deze aanpak met de studenten zelf is geëvalueerd, is de aanpak ook voorgelegd aan een groep professionals op het gebied van de kernreflectiemethodiek van buiten de eigen hogeschool. Dit heeft er onder andere toe geleid dat een vraag is opgenomen naar bestaande kennis en welke aanvullende kennis nodig is (vraag 6). Tevens is deze aanpak intern voorgelegd aan een groep opleiders binnen de eigen hogeschool die zich bezighoudt met de revisie van het portfolio van de studenten. Bij de professionalisering van mentoren en schoolopleiders, wordt deze aanpak geïntroduceerd, zodat zij hiermee bij de begeleiding van de studenten kunnen werken. Bredere toepassingsmogelijkheden Met de beschrijving van dit praktijkvoorbeeld lijkt duidelijk te worden dat door deze aanpak om de studenten leerwensen te laten formuleren met behulp van de verschillende lagen van het ui-model, ze meer intrinsiek gemotiveerd zijn, bewuster leren, een grotere mate van autonomie ervaren en daardoor zelf verantwoordelijker worden voor hun eigen leerproces. Studenten 78 Leerwensen formuleren en reflectie

9 geven aan dat ze met de reflecties op hun leervragen, hun eigen ontwikkeling goed in kaart kunnen brengen. Bij dit experiment zijn ook de nodige kanttekeningen te maken. In de beschreven voorbeelden lijken de bekwaamheden minder voor het voetlicht te komen. Dit kan veroorzaakt zijn omdat de bekwaamheden bekend waren bij de studenten en het gebruiken van pedagogische idealen en kernkwaliteiten bij het formuleren van leerwensen nieuw waren. Iets wat nieuw is krijgt vaker de aandacht. Tegelijk geeft het wel aan dat er in de begeleiding voldoende aandacht moet zijn voor zowel de persoonlijke als de professionele ontwikkeling. Ten tweede lijkt er een spanning tussen de autonomie van de student en het bieden van structuur door het voorschrijvende model van acht vragen om tot leerwensen te komen. We willen graag dat de student eigenaar wordt van zijn eigen leerproces, maar dit vraagt tevens om structuur waardoor de student dit kan leren. Een combinatie van autonomie en structuurondersteuning blijkt motivatie verhogend te werken (Jang, Reeve, & Deci, 2010). Ten derde blijkt een enkele student (zie praktijkvoorbeeld) heel volgzaam te zijn en het model met alle voorbeeldvragen ook heel precies te volgen. Het leren keuzes te maken welke voorbeeldvragen er voor de student echt toe doen om een reflectieverhaal te schrijven, vraagt van de begeleider ook de nodige aandacht. De student Ondanks dat dit experiment maar met vier studenten is uitgevoerd, moet eigenaar laat het zien dat het studenten kan helpen om tot leerwensen te zijn van het eigen komen die er voor hen toe doen en hen helpen in hun persoonlijke leerproces. professionele ontwikkeling. Het ui-model blijkt hierbij een krachtig middel voor het formuleren van leerwensen. Tevens wordt het realistisch opleiden toegepast door de leervraag op te laten komen vanuit de praktijkervaring en vervolgens te spiegelen aan de vaardigheden en bekwaamheden die van een leraar gevraagd worden. Op deze manier wordt er een verbinding tussen persoon en professie tot stand gebracht en spreken we over persoonlijke professionele ontwikkeling. Referenties Jang, H., Reeve, J., & Deci, E.L. (2010). Engaging students in learning activities: It is not autonomy support or structure but autonomy support and structure. Journal of Educational Psychology, 102(3), Kim, Y. M. & Greene, W. L. (2011). Aligning professional and personal identities: Applying core reflection in teacher education practice. Studying Teacher Education 7(2), Korthagen, F.A.J., & Kessels, J.P.A. M. (1999). Linking theory and practice: Changing the pedagogy of teacher education. Educational Researcher, 28(4), Korthagen, F.A.J. (2011). Ik heb er veel van geleerd! Een reflectie over effectief opleiden. Utrecht: Universiteit Utrecht. Korthagen, F.A.J., & Lagerwerf, A. (2011). Leren van binnenuit. Kwaliteit en inspiratie in het onderwijs. Amsterdam: Boom Lemna uitgevers. Park, N., & Peterson, C. (2009). Character strengths: Research and practice. Journal of College & Character, 10(4). Sheldon, K.M. (2002). The self-concordant model of healthy goal striving. When personal goals correctly represent the person. In: E.L. Deci & R.M. Ryan (Eds.). Handbook of Self-Determination Research, Rochester: The University of Rochester Press. Vansteenkiste, M. (2013). Over Autonomie, Moetivatie en Opstandig Verzet: De sleutelrol van een Behoefteondersteunende Lesstijl. Onderwijs Research Dagen, Brussel. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 37(2)

10 Vansteenkiste, M., Soenens, B., Beyers, W., & Lens, W. (2008). Waarom we doen wat we niet graag doen. Het internalisatieproces toegelicht. Kind en adolescent, 29(2), Leerwensen formuleren en reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie

Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Begrippenkader Studieloopbaanbegeleiding en Reflectie Kariene Mittendorff, lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs Studieloopbaanbegeleiding Binnen scholen wordt op verschillende manieren gewerkt aan

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen SWOT-ANALYSE Met een SWOT-analyse breng ik mijn sterke en zwakke punten in kaart. Deze punten heb ik vervolgens in verband gebracht met de competenties van en leraar en heb ik beschreven wat dit betekent

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 13

Inhoudsopgave. Inleiding 13 Inhoudsopgave Inleiding 13 1 School en ouders 21 1.1 Twee opvoedingsmilieus 21 1.2 Pedagogische opdracht van de school 22 1.3 Rollen van ouders 23 1.4 Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie 24 1.5 Actieve

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek.

Begaafde leerlingen komen er vanzelf... Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Begaafde leerlingen komen er vanzelf... toch? Implementatie van een verandering van de pedagogische beroepspraktijk op basis van praktijkgericht onderzoek. Teambijeenkomsten Anneke Gielis Begaafde leerlingen

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding

Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding artikel Zone Pendelen tussen stagepraktijk en opleiding Op de pabo van de Hogeschool van Amsterdam bestaat sinds 2009 de mogelijkheid voor studenten om een OGOspecialisatie te volgen. Het idee achter het

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Ontwikkelgesprekken nader uitgewerkt

Ontwikkelgesprekken nader uitgewerkt Ontwikkelgesprekken nader uitgewerkt Inleiding Een ontwikkelgesprek is altijd een gesprek tussen een werknemer en zijn of haar leidinggevende. Doel van het ontwikkelgesprek is om in beeld te brengen hoe

Nadere informatie

(Samen)werken aan christelijk leraarschap

(Samen)werken aan christelijk leraarschap (Samen)werken aan christelijk leraarschap Laura Boele de Bruin MSc Dit materiaal is onderdeel van het compendium over christelijk leraarschap, van het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar hogeschool.

Nadere informatie

De consumerende leerling veroorzaken we zelf

De consumerende leerling veroorzaken we zelf De consumerende leerling veroorzaken we zelf Op naar meer eigenaarschap op middelbare scholen Jeroen Verhaaren Wat kom je doen? Wat wil je na dit uur bereikt hebben, wat is je doel? Op welke manier zou

Nadere informatie

Krachtig leren door het gebruik van kernkwaliteiten. Wat zijn kernkwaliteiten? Een fascinerend experiment. Kernkwaliteiten

Krachtig leren door het gebruik van kernkwaliteiten. Wat zijn kernkwaliteiten? Een fascinerend experiment. Kernkwaliteiten 7-3-213 Positieve psychologie (vanaf, o.l.v. Seligman) Krachtig leren door het gebruik van kernkwaliteiten VELON congres 213 Peter Ruit & Fred Korthagen Kritiek: psychologie is op de verkeerde weg geraakt.

Nadere informatie

WELKOM! Wil je op je A4 opschrijven wat je nu weet over Lesson Study? Evelien van Geffen 12 mei 2016

WELKOM! Wil je op je A4 opschrijven wat je nu weet over Lesson Study? Evelien van Geffen 12 mei 2016 WELKOM! Wil je op je A4 opschrijven wat je nu weet over Lesson Study? Evelien van Geffen e.c.van.geffen@hva.nl 12 mei 2016 1 UITKOMSTEN VORIG ONDERZOEK Een aantal conclusies uit het onderzoek van Amagir,

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Visiestuk. Waarden. De waarden die ik belangrijk vind op een basisschool zijn:

Visiestuk. Waarden. De waarden die ik belangrijk vind op een basisschool zijn: Visiestuk Deze foto past bij mij omdat ik altijd voor het hoogst haalbare wil gaan. Ook al kost dit veel moeite en is het eigenlijk onmogelijk. Ik heb doorzettingsvermogen, dat heb je ook nodig bij het

Nadere informatie

Intervisie. Helpende Z&W versnelde leerroute. ROC Mondriaan, School voor Zorg en Welzijn, Leiden

Intervisie. Helpende Z&W versnelde leerroute. ROC Mondriaan, School voor Zorg en Welzijn, Leiden Intervisie Helpende Z&W versnelde leerroute ROC Mondriaan, School voor Zorg en Welzijn, Leiden Reflecteren Eén van de definities van reflecteren: Reflecteren is het terugblikken op je handelen, nadenken

Nadere informatie

Reflectie en feedback

Reflectie en feedback Reflectie en feedback Doelen bijeenkomst Kennis uitbreiden over reflectie en feedback Vaardigheden oefenen met stimuleren van reflectie Hoe in te bedden in de organisatie (wie, wanneer, teamoverzicht,

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Denken om te leren Een praktische aanpak voor leraren om evalueren om te leren te integreren in het dagelijkse onderwijs.

Denken om te leren Een praktische aanpak voor leraren om evalueren om te leren te integreren in het dagelijkse onderwijs. Denken om te leren Een praktische aanpak voor leraren om evalueren om te leren te integreren in het dagelijkse onderwijs. boekjenro.indd 1 19-10-16 09:44 Wat is evalueren om te leren? Evalueren om te leren

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Ontwikkelingsverslag Minor Teaching Abroad

Ontwikkelingsverslag Minor Teaching Abroad Ontwikkelingsverslag Minor Teaching Abroad In dit document beschrijf je zo concreet mogelijk jouw ontwikkeling op de vijf kerntaken gedurende de stage in het buitenland. Elke kerntaak onderbouw je met

Nadere informatie

Eindreflectie. Taakbekwaam bovenbouw. Anouk Bluemink Vr2B Datum: 21 mei 2014 SLB er: Agnes Hartman

Eindreflectie. Taakbekwaam bovenbouw. Anouk Bluemink Vr2B Datum: 21 mei 2014 SLB er: Agnes Hartman Eindreflectie Taakbekwaam bovenbouw Anouk Bluemink Vr2B Datum: 21 mei 2014 SLB er: Agnes Hartman OBS Jan Ligthart, Zelhem Mieke van den Berg Groep 8b Intern opleider: Marc Neerhof Stage: Het afgelopen

Nadere informatie

Reflecteren. Uit: Intrapersoonlijk Vaardigheden leraren en competenties. Hoofdstuk 2 Vaardigheden. Inleiding

Reflecteren. Uit: Intrapersoonlijk Vaardigheden leraren en competenties. Hoofdstuk 2 Vaardigheden. Inleiding Reflecteren Uit: Intrapersoonlijk Vaardigheden leraren en competenties. Hoofdstuk 2 Vaardigheden Inleiding Onderwijs, een prachtig vak, en het geeft je energie: je bent altijd bezig, krijgt mooie dingen

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Dag van de Leraar. Gefeliciteerd! In de Zwarte Doos:

Dag van de Leraar. Gefeliciteerd! In de Zwarte Doos: Dag van de Leraar Gefeliciteerd! In de Zwarte Doos: 16.45 Thee & taart 17.15 Lezing Jongeren motiveren door James Smith van Youngworks Tijdens de adolescentie komen jongeren er geleidelijk achter wat goed

Nadere informatie

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Fellow onderzoeker Adviseur en coördinator 2 Opzet onderzoekspresentatie 1.

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

vaardigheden - 21st century skills

vaardigheden - 21st century skills vaardigheden - 21st century skills 21st century skills waarom? De Hoeksteen bereidt leerlingen voor op betekenisvolle deelname aan de wereld van vandaag en de toekomst. Deze wereld vraagt kinderen met

Nadere informatie

De mentor als coach sessie 9-10: integratie! Piet BUYSE, Katrijn DE WAELE, Isabelle STEP, Joris VAN DE VELDE BNB SON, BNB BUO/ZRL

De mentor als coach sessie 9-10: integratie! Piet BUYSE, Katrijn DE WAELE, Isabelle STEP, Joris VAN DE VELDE BNB SON, BNB BUO/ZRL De mentor als coach sessie 9-10: integratie! Piet BUYSE, Katrijn DE WAELE, Isabelle STEP, Joris VAN DE VELDE BNB SON, BNB BUO/ZRL 2 Wat is coachen voor jou? 3 Wie kon jij ondertussen coachen? Hoe liep

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Stap 1 Doelen vaststellen

Stap 1 Doelen vaststellen Stap 1 Doelen vaststellen! Lesdoelen staan altijd in relatie tot langere termijn doelen. Zorg dat je de leerlijn of opbouw van doelen op schoolniveau helder hebt! Groepsdoelen staan altijd in relatie tot

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Weblogs 1 Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Iwan Wopereis Open Universiteit Nederland Peter Sloep

Nadere informatie

Werkdocument functioneringsgesprek voor leerkrachten 1

Werkdocument functioneringsgesprek voor leerkrachten 1 Werkdocument functioneringsgesprek voor leerkrachten 1 Inleiding: De VCOG kent een tweejarige gesprekkencyclus. In het ene jaar houdt de leidinggevende een functioneringsgesprek met de leerkracht. In het

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

For Love or Money? Vrijwilligers motiveren op lange termijn

For Love or Money? Vrijwilligers motiveren op lange termijn For Love or Money? Vrijwilligers motiveren op lange termijn Dr. Jemima Bidee Ontbijtsessies CJP/BILL, 2014 12-12-2014 pag. 1 Intro 12-12-2014 pag. 2 Intro Koecomfort: technologie, benadering Individuele

Nadere informatie

Pluspunt Een professioneel voorbeeld zijn voor leerlingen en in gesprek blijven over de vraag hoe gaan we met elkaar om.

Pluspunt Een professioneel voorbeeld zijn voor leerlingen en in gesprek blijven over de vraag hoe gaan we met elkaar om. Reflectie op de deeltaken; start bekwaam INTERPERSOONLIJK COMPETENT Je zorgt ervoor dat er in de groep een prettig leef- en werkklimaat is. Je geeft op een goede manier leiding, schept een vriendelijke

Nadere informatie

Dit gesprek heeft als doel de beginsituatie in kaart te brengen en de leervraag van de leraar helder te krijgen.

Dit gesprek heeft als doel de beginsituatie in kaart te brengen en de leervraag van de leraar helder te krijgen. Afstemmingsgesprek Dit gesprek heeft als doel de beginsituatie in kaart te brengen en de leervraag van de leraar helder te krijgen. Belangrijk geen acties concretiseren dat is voor een volgende stap/ fase

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat

WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Partner in de Hogeschool-Universiteit Brussel - Huart Hamoirlaan 136-1030 Brussel WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat Joris Lambrechts Hans

Nadere informatie

Visie Op Stage Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (avondonderwijs)

Visie Op Stage Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (avondonderwijs) Visie Op Stage Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (avondonderwijs) Opbouw van de stageleerlijn We schreven in onze visie op de opleiding dat we enerzijds willen vertrekken vanuit de student en

Nadere informatie

Op de helft, tijd voor bezinning van winter naar lente

Op de helft, tijd voor bezinning van winter naar lente 1 Op de helft, tijd voor bezinning van winter naar lente Wat heeft het afgelopen half jaar gebracht? Dat mag uitgroeien en tot bloei mag komen. Halverwege het schooljaar is het tijd voor bezinning. Tijd

Nadere informatie

Educatieve Hogeschool van Amsterdam, lerarenopleiding vo/bve Beoordelingsformulier voor het werkplekleren (definitieve versie, november 2007)

Educatieve Hogeschool van Amsterdam, lerarenopleiding vo/bve Beoordelingsformulier voor het werkplekleren (definitieve versie, november 2007) Educatieve Hogeschool van Amsterdam, lerarenopleiding vo/bve sformulier voor het werkplekleren (definitieve versie, november 2007) Toelichting bij het beoordelen in het Werkplekleren. De tweedegraads lerarenopleiding

Nadere informatie

Het GROW-model. Deze onderdelen worden hieronder toegelicht. Per onderdeel worden er voorbeeldvragen aangegeven.

Het GROW-model. Deze onderdelen worden hieronder toegelicht. Per onderdeel worden er voorbeeldvragen aangegeven. Het GROW-model Een ontwikkelingsgesprek is het meest effectief als je de vragen in een bepaalde structuur stelt. Het GROW-model biedt deze structuur. (Whitmore, 1995) Het GROW model bestaat uit de volgende

Nadere informatie

In de praktijk (en later in projectgroepen) leer je op een andere manier dan op school.

In de praktijk (en later in projectgroepen) leer je op een andere manier dan op school. Handleiding leerverslag. Inleiding In de praktijk (en later in projectgroepen) leer je op een andere manier dan op school. Binnen de HBO-V opleiding neemt bovengenoemde vorm van leren veel tijd in beslag

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Reflectieopdracht. 1 http://www.studielicht.be. Inhoud. Wat is het nut van reflecteren? Hoe ga ik aan de slag?

Reflectieopdracht. 1 http://www.studielicht.be. Inhoud. Wat is het nut van reflecteren? Hoe ga ik aan de slag? Reflectieopdracht Inhoud Wat is het nut van reflecteren?... 1 Hoe ga ik aan de slag?... 1 Hoe reflecteer ik met het kernkwadrant van Ofman?... 2 Hoe gebruik ik de reflectiecirkel van Korthagen?... 3 Waarmee

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

Kinderen zien in hun kwaliteiten. Wat zijn kernkwaliteiten? Kernkwaliteiten. Een fascinerend experiment

Kinderen zien in hun kwaliteiten. Wat zijn kernkwaliteiten? Kernkwaliteiten. Een fascinerend experiment Kinderen zien in hun kwaliteiten Workshop onderwijssummit Van onderzoek tot onderwijs Positieve psychologie (vanaf 2000, o.l.v. Seligman) Kritiek: psychologie is op de verkeerde weg geraakt. Seligman:

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Laat idealen de lesinhoud bepalen

Laat idealen de lesinhoud bepalen Laat idealen de lesinhoud bepalen Laura Boele-de Bruin Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar

Nadere informatie

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Doelen Zicht op basisbehoeftes van leerlingen om gemotiveerd te kunnen werken; Zelfdeterminatietheorie

Nadere informatie

Waarom?... Als je het lastig vindt om te zeggen wat je wilt of denkt op je werk en daar wat aan

Waarom?... Als je het lastig vindt om te zeggen wat je wilt of denkt op je werk en daar wat aan MEER DURF EN ZELFVERTROUWEN IN JE WERK! MET DE WORKSHOP CREËER MEER ZELFVERTROUWEN een uitdagende en verdiepende workshop & coachserie voor jou die draait om de vraag: hoe krijg ik meer vertrouwen in mijzelf?

Nadere informatie

Voorbeeld actiepunten Aandachtspunt = bevorderen van interactie tussen kinderen tijdens de evaluatie van de les

Voorbeeld actiepunten Aandachtspunt = bevorderen van interactie tussen kinderen tijdens de evaluatie van de les 1 Lesschemaformulier (LSF) Handleiding versie 2009-2010 / Pedagogogische Hogeschool De Kempel Helmond Kop Op ieder lesschemaformulier noteer je jouw voor- en achternaam en de jaargroep op de Kempel. Je

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen Als je een tekst leest, kunnen er allerlei vragen bij je opkomen. Bijvoorbeeld: Welke leerwegen zijn er binnen het vmbo? Waarom moet je kritisch zijn bij

Nadere informatie

GROEIDOSSIER Praktijk SOV

GROEIDOSSIER Praktijk SOV GROEIDOSSIER Praktijk SOV 2017 2018 Arteveldehogeschool Bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs Kattenberg 9 B-9000 Gent Tel.: 09 234 82 70 Fax: 09 234 80 01 www.arteveldehogeschool.be/oso/stage

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt

De Klankhof t Kofschip waar iedereen tot zijn recht komt Positionering De Klankhof en t Kofschip, Etten-Leur Kernwoorden: Je mag er zijn Vertrouwen Positief kijken naar jezelf en anderen Meervoudige intelligentie Samen de merkbelofte van De Klankhof t Kofschip:

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Nog voor de zomer van baan veranderen?

Nog voor de zomer van baan veranderen? Nog voor de zomer van baan veranderen? Op naar een baan met meer blije hoogtepunten. Een verslaggever van Radio 1 noemde mij een soort psycholoog nadat ik hem afgelopen maandag had uitgelegd hoe ik twijfelaars

Nadere informatie

Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder. Student(e) Klas Stageschool Plaats

Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder. Student(e) Klas Stageschool Plaats Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Mentor Datum Groep Aantal lln Vak- vormingsgebied: beeldende

Nadere informatie

POP Martin van der Kevie

POP Martin van der Kevie Naam student: Martin van der Kevie Studentnr.: s1030766 Studiefase: leerjaar 1 Datum: 18 okt 2009 Interpersoonlijk competent Overzicht wat leerlingen bezig houdt dit kun je gebruiken tijdens de les. Verder

Nadere informatie

De Ander als. Passie & Ambitie. voor Professie. Martine Noordegraaf Lector Jeugd en Gezin

De Ander als. Passie & Ambitie. voor Professie. Martine Noordegraaf Lector Jeugd en Gezin De Ander als Passie & Ambitie voor Professie Martine Noordegraaf Lector Jeugd en Gezin Passie en Ambitie Passie: sterk gevoel van liefde, overgave, hartstocht, lijdensverhaal van Christus Ambitie: betere

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Samen opleiden. Vlaanderen. Nederland. Leuven, 3 mei Jeannette Geldens Herman L. Popeijus

Samen opleiden. Vlaanderen. Nederland. Leuven, 3 mei Jeannette Geldens Herman L. Popeijus Samen opleiden in Vlaanderen en Nederland Jeannette Geldens Herman L. Popeijus Kempelonderzoekscentrum Helmond Tue-Eindhoven School of Education Leuven, 3 mei 2011 Doel en opbrengst Kennis en inzicht verwerven

Nadere informatie

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek

Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek Ruimte voor Talent in Gelderland Professionaliseringstrajecten Excellentie, Wetenschap en Techniek - Staat talentherkenning en ontwikkeling bij u op school de komende jaren op de agenda? - Wilt u een rijke

Nadere informatie

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden.

Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. Het Kindgesprek. Behandel een kind zoals die is, en het zal zo blijven. Behandel het kind zoals het kan zijn, en het zal zo worden. 1 Inleiding. Door gesprekken met kinderen te voeren willen we de betrokkenheid

Nadere informatie

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Persoonlijke ontwikkeling Reflecteren

BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Persoonlijke ontwikkeling Reflecteren BBL-4, topklinisch traject RdGG Pagina 1 van 5 Inleiding en leerdoelen Reflectie is de weerkaatsing van licht in bijvoorbeeld een spiegel. Reflectie zoals je dat in deze opdracht zult leren is eigenlijk

Nadere informatie

Stimulerend signaleren

Stimulerend signaleren Stimulerend signaleren SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Desirée Houkema /thema/stimulerend signaleren Talenten worden zichtbaar als ze gestimuleerd worden productief Dabrowski: overexcitabilities

Nadere informatie

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Jonge kinderen denken graag na over de wereld. Dat uit zich al heel vroeg in bijvoorbeeld de vragen die ze stellen: waarom,

Nadere informatie

Thermometer leerkrachthandelen

Thermometer leerkrachthandelen Thermometer leerkrachthandelen Leerlijnen en ontwikkelingslijn voor leerkrachten van WSKO 1 Inleiding Leerkracht zijn is een dynamisch en complex vak. Mensen die leerkracht zijn en binnen onze organisatie

Nadere informatie

Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw.

Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw. onderwijs Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw. April 2012 2 Stad & Esch bereidt leerlingen optimaal voor op de

Nadere informatie

Onderwijs naar 2020 Asperen, 3 oktober 2014

Onderwijs naar 2020 Asperen, 3 oktober 2014 6-10-2014 Onderwijs naar 2020 Asperen, 3 oktober 2014 Leerlingen Laten Leren over Zichzelf Vormen voor hun toekomst! Lennart Visser Onderwijs en persoonlijkheidsvorming? Bespreek met degene die naast je

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Beeldbegeleiding als opleidingsdidactiek

Beeldbegeleiding als opleidingsdidactiek Beeldbegeleiding als opleidingsdidactiek Vincent Klabbers, Hogeschool De Kempel, Helmond Samenvatting In dit artikel wordt de inrichting beschreven van een keuzetraject rekenen-wiskunde voor vierdejaars

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

LEIDRAAD VOOR HET LEREN REFLECTEREN

LEIDRAAD VOOR HET LEREN REFLECTEREN Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen ACADEMISCHE INITIELE LERARENOPLEIDING LEIDRAAD VOOR HET LEREN REFLECTEREN BEGRIPSOMSCHRIJVING De reflecterende handeling staat tegenover de routinehandeling.

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie en in elk netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

ver an de ring in uitvoering coaching intervisie training

ver an de ring in uitvoering coaching intervisie training ver an de ring in uitvoering coaching intervisie training www.drosteffect.nl drosteffect@live.nl 06 290 70 114 DrostEffect helpt jou om anders om te gaan met de uitdagingen in het leven ontdek het DrostEffect

Nadere informatie

3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering

3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering 3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering Susan Beckers en Linda Verheijen beschreven onderzoek naar het logboek als middel voor professionalisering van instituutsopleiders.

Nadere informatie

N@Tschool! Gebruikersdag 2007

N@Tschool! Gebruikersdag 2007 N@Tschool! Gebruikersdag 2007 Portfolio in de Praktijk Ervaringen met het digitaal portfolio binnen diverse opleidingen André Hoogmoed a.j.hoogmoed@hro.nl @gmail.com Agenda Reflectie Wat is de afgelopen

Nadere informatie

Het verbeteren van zelfwerkzaamheid van 2 havo/vwo leerlingen.

Het verbeteren van zelfwerkzaamheid van 2 havo/vwo leerlingen. Bonaventuracollege Leiden Het verbeteren van zelfwerkzaamheid van 2 havo/vwo leerlingen. Advies voor docenten Sanne Macleane 2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 De opbouwende leerlijn van het zelfstandig

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Competentievenster 2015

Competentievenster 2015 Windesheim zet kennis in werking Competentievenster 2015 TWEEDEGRAADS LERARENOPLEIDING WINDESHEIM Inleiding 3 Het competentievenster van de tweedegraads lerarenopleidingen van Hogeschool Windesheim vormt

Nadere informatie

Educatieve Hogeschool van Amsterdam, lerarenopleiding vo/bve Beoordelingsformulier voor het werkplekleren (definitieve versie, november 2007)

Educatieve Hogeschool van Amsterdam, lerarenopleiding vo/bve Beoordelingsformulier voor het werkplekleren (definitieve versie, november 2007) Educatieve Hogeschool van Amsterdam, lerarenopleiding vo/bve sformulier voor het werkplekleren (definitieve versie, november 2007) Toelichting bij het beoordelen in het Werkplekleren. De tweedegraads lerarenopleiding

Nadere informatie

Coalitielid met hart en ziel

Coalitielid met hart en ziel Coalitielid met hart en ziel Samenwerken vind ik belangrijk omdat... Peter Rooze 29 januari 2011 Teambuilding en samenwerking. Resultaten: 1. Kennismaking met - motieven van - collega s. 2. Betere samenwerking.

Nadere informatie

Differentiëren, onderwijs passend maken. Schoolpsychologencongres 2017 Otto de Loor

Differentiëren, onderwijs passend maken. Schoolpsychologencongres 2017 Otto de Loor Differentiëren, onderwijs passend maken Schoolpsychologencongres 2017 Otto de Loor (o.deloor@netwerkonderwijsadviseurs.nl) Differentiëren, onderwijs passend maken Didactische, organisatorische en pedagogische

Nadere informatie

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT

Meerwaarde voor onderwijs. De Pijlers en de Plus van FLOT Meerwaarde voor onderwijs De Pijlers en de Plus van FLOT De vijf Pijlers: Cruciale factoren voor goed leraarschap Wat maakt een leraar tot een goede leraar? Het antwoord op deze vraag is niet objectief

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelplan Opleiding tot hooggevoeligheidsdeskundige

Persoonlijk Ontwikkelplan Opleiding tot hooggevoeligheidsdeskundige Persoonlijk Ontwikkelplan Opleiding tot hooggevoeligheidsdeskundige Inhoud Inleiding... 3 De basis... 4 Opleiding tot hooggevoeligheidsdeskundige... 4 Overview persoonlijk ontwikkelplan... 4 1e Fase persoonlijk

Nadere informatie