Maandblad van het Informatie- en Adviescentrum voor iedereen die vragen heeft over de vuurwerkramp. Het ging mis met die storm in het najaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Maandblad van het Informatie- en Adviescentrum voor iedereen die vragen heeft over de vuurwerkramp. Het ging mis met die storm in het najaar"

Transcriptie

1 Nieuwskrant 13 Mei Uitgave 21, april 2003 Informatief magazine betreffende de gevolgen van de vuurwerkramp Uitgave 1, april 2001 Maandblad van het Informatie- en Adviescentrum voor iedereen die vragen heeft over de vuurwerkramp. Voor toelichting op de inhoud in het Turks of Marokkaans kunt u bellen. Türkc,e íc,erikle ilgili ac,iklamalar ic,in bu numarayi arayabilirsiniz: ! Het ging mis met die storm in het najaar Frans Bossink woont sinds enkele maanden met zijn gezin in een van De Wachters van Roombeek, de rij gerenoveerde huizen op de hoek van de Lasondersingel en de Deurningerstraat. Dat is overigens niet de reden dat we hem opzoeken, hoewel er veel te vertellen zou zijn over de lotgevallen van de families in deze huizen. Met een strak aanwaaiende noordoostenwind en de vorstperiodes van deze winter, is het bepaald geen lolletje om hier te wonen aan de rand van het openliggende rampgebied. In de komende jaren zal blijken wat de waarde is van het project stoom en kokend water dat hier is uitgevoerd, om voor de tweede herdenking van de ramp enkele huizen weer bewoonbaar te maken. Frans Bossink en zonen We luisteren naar Frans Bossink omdat hij met een van zijn kinderen behoort tot de categorie late getroffenen van de vuurwerkramp. Het ging mis met mijn zoon tijdens de storm in oktober vorig jaar. Wij liepen hier vlakbij te wandelen en omdat er een ernstig ongeluk was gebeurd in Het Amelinkse bos, vlogen een politieauto, de brandweer en een ambulance met zwaailicht en sirene voorbij. Het kind raakte volledig overstuur, niet een beetje huilen en dan getroost kunnen worden, nee, volstrekt door het lint. Onze huisarts zei meteen: Onderschat dit niet. Daar begon het mee. Nu moet je weten dat uitgerekend dit kind nooit heeft laten merken dat hij geschrokken was op 13 mei. Hij zat ten tijde van de ontploffingen in een zitje in de auto, samen met zijn broer. Die was wel meteen overstuur maar hij keek alleen maar om zich heen. Geen tranen, geen gehuil, niets. We woonden toen aan de noordelijke rand van het gebied en thuis was het natuurlijk paniek. Mijn vrouw is op de fiets een van mijn oudere kinderen gaan zoeken, de hond was volledig door het dolle, en iedereen liep door elkaar om te redden wat er te redden viel. Maar hij bleef stoïcijns onder alles. Tot dit najaar, tijdens die storm. Informatie- en Adviescentrum

2 Bijna tegelijkertijd liep een van mijn andere kinderen vast in zijn verdriet om wat er allemaal veranderd is. Hij mist zijn vroegere leventje. Vroeger speelde hij op straat met zijn vriendjes. Hier kan dat niet. Achter is het nog een kale vlakte en aan de voorkant is het te gevaarlijk met het verkeer. Met hem kwamen we via de SMD bij Aart Hop terecht. Hoewel hij als schoolgericht maatschappelijk werker veel met kinderen te maken heeft die nog lijden onder de emoties van de ramp, begeleidt hij ook volwassenen. Aart Hop zei op een gegeven moment dat hij het idee had, dat het met mijzelf ook niet helemaal goed zat. Dat was wel even slikken want de rol van slachtoffer is niets voor mij. Maar hij had wel gelijk. Behalve met mijn huis en mijn gezin, ben ik de afgelopen twee jaar heel druk geweest met mijn werk. Ik heb een bedrijf opgericht. Om een of andere reden zit daar sinds de herfst vorig jaar de klad in. Dat deed de deur dicht. Al die agressie die ik voel over wat er gebeurd is, hoe mensen geprofiteerd hebben van de ramp, de plunderingen die ik heb gezien, die hele zooi aan ellende waar je over hoorde en wat je om je heen zag. Ik voelde zo een woede. En dan nu ook nog die tegenvallers met dit huis. Ik kan er niet meer tegen. Er komen nu ook dingen van vroeger boven. Als me geen hulp was aangeboden, ben ik bang dat ik volledig doorgedraaid zou zijn. Kun je dat begrijpen? En dat nadat ik twee jaar lang niet kapot te krijgen leek. U vraagt, wij antwoorden! Heeft u vragen waar u nu wel eens een antwoord op wilt hebben? Richt uw vraag aan de redactie, postbus 167, 7500 AD of via Als uw vraag voor het eind van de maand binnen is, dan volgt het antwoord in de volgende uitgave. Pagina 2 Bianca de Geus Psycholoog bij Mediant Vraag Ik ben een vrouw van 35 en heb twee kinderen. Een dochter van 12 en een zoon van 10. Met de jongste leek het vlak na de ramp wel goed te gaan maar nu lijkt het net of de problemen duidelijker worden. Hij durft nooit alleen thuis te zijn en is erg bang voor geluiden. Soms verstijft hij helemaal. Een vriendin vertelde me dat het misschien wel goed zou zijn wanneer hij naar Mediant gaat. Ik heb er met hem over gesproken maar het lijkt hem niks om te gaan praten met een psycholoog. Zijn er ook andere behandelingen dan praten met een psycholoog? Antwoord Omdat ik niet werk met kinderen maar met ouderen, heb ik deze vraag aan mijn collega voor gelegd die dagelijks kinderen behandelt. Haar naam is Marlein Weener en zij gaf het volgende antwoord: Gezien de klachten lijkt het me inderdaad goed dat u uw zoon aanmeldt bij Mediant. In alle behandelingen wordt natuurlijk gepraat maar daarnaast wordt er ook gebruik gemaakt van spel en tekenen. Vaak horen we dat kinderen er tegen opzagen maar na het eerste gesprek blijkt het dan toch mee te vallen. Dus laat u hier niet door weerhouden en bespreek met uw zoon dat hij in ieder geval een eerste gesprek aangaat. Dan kan hij daarna altijd nog zelf beslissen. Maria Riezenbeek, IAC Vraag Onlangs heb ik een aanvraag ingediend voor een uitkering in het kader van de UPV omdat ik ernstige psychische klachten heb overhouden als gevolg van de vuurwerkramp. Ik heb deze week een bedrag gekregen waar ik erg blij mee ben. Echter een vriendin van mij zegt dat er nu gekort zal worden op mijn bijstandsuitkering. Klopt dat? Antwoord Om uw vraag te kunnen beantwoorden heb ik contact gezocht met de Dienst Maatschappelijk Ontwikkeling (DMO). Ik heb hen gevraagd welke gevolgen een eventuele tegemoetkoming via de UPV kan hebben voor mensen die een uitkering Algemene Bijstandswet (Abw) ontvangen. Hieronder vindt u het antwoord van de DMO: Bij de toepassing van de Abw dient rekening te worden gehouden met het inkomen en het aanwezige vermogen, de zogenaamde vermogenstoets: Voor zover de uitkeringen materiële letselschade betrekking hebben op vergoeding van gemaakte kosten kunnen deze uitkeringen bij de bijstandsverlening buiten beschouwing gelaten worden, tenzij daarvoor eerder bijstand is verleend. In dat geval zal dit met de verstrekte bijstand verrekend moeten worden. Verder geldt het hierna volgende. Als de uitkering i.v.m. loonderving wegens ziekte betrekking heeft op een periode waarover men bijstand ontving, zal de uitkering over die periode met de verstrekte bijstand verrekend moeten worden. In alle andere gevallen geldt de uitkering als vermogen in de zin van de Abw (zie onder, vermogenstoets). De uitkering i.v.m. functionele invaliditeit wordt als vermogen in de zin van de Abw beschouwd. In het kader van de Abw dient rekening te worden gehouden met het aanwezige vermogen, zie hierna. Vermogenstoets Bij de bijstandsverlening kan een bepaald bedrag worden vrijgelaten (art. 54 Abw). Dit zogenaamde vrij te laten vermogen is per vastgesteld op: ,- voor een echtpaar/ alleenstaande ouder ,- voor een alleenstaande Als de rechthebbende na de ontvangst van de vergoeding over een vermogen beschikt dat meer is dan het voor hem geldende vrij te laten vermogen, dan wordt de bijstand beëindigd (interingsperiode). In ieder geval dient een bijstandsgerechtigde de DMO te informeren over de ontvangst van een uitkering. De beoordeling of meervermogen buiten beschouwing wordt gelaten berust bij de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling. Indien u naar aanleiding van het bovenstaande nog vragen heeft, dan kunt u contact opnemen met uw contactpersoon van de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling.

3 Onderzoeker/behandelaar Y. Güzelcan verwacht opzienbarende resultaten Onderzoek naar ziekmakende stressstoffen Hoewel er pas rond de komende jaarwisseling wetenschappelijk verantwoorde conclusies kunnen worden getrokken, vermoedt psychiater in opleiding/artsonderzoeker Y. Güzelcan nu al opzienbarende resultaten van een onderzoek naar lichaamsstoffen die voor mensen met een posttraumatische stressstoornis de kans op ziektes verhogen. Acht, op indicatie van Mediant aangewezen getroffenen van de vuurwerkramp, worden de komende maanden door Güzelcan onderzocht en behandeld. Dit alles in het kader van een landelijk wetenschappelijk onderzoek onder auspiciën van het Topzorgprogramma psychotrauma van het AMC/De Meren in Amsterdam, waaraan wordt deelgenomen door in totaal 100 mensen met een post-traumatische stressstoornis. Het onderzoek is vooral gericht op het aantonen van biologische gevolgen voor mensen die een schokkende gebeurtenis als een ramp, een ernstig ongeluk, een verkrachting of overval hebben meegemaakt. Volgens Güzelcan hebben mensen met ernstige psychische klachten na zo n schokkende gebeurtenis een verhoogd risico op lichamelijke kwalen als hart- en vaatziekten. We onderzoeken stoffen in het bloed, die psychische klachten tot gevolg hebben. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek kunnen psychische klachten sneller verholpen worden met medicijnen. En dat betekent weer dat mensen met een posttraumatische stresstoornis beter beschermd kunnen worden tegen lichamelijke ziektes. De vakterm voor de stoffen in het bloed die psychische klachten veroorzaken bij mensen na een schokkende gebeurtenis luidt biologische markers. Een journalist van een grote landelijke krant, die Güzelcan interviewde in het kader van het onderzoek, bedacht de term ziekmakende stressstoffen. Een term, die volgens Güzelcan de lading heel goed dekt. Gedurende vier maanden is Güzelcan een dag in de week in Enschede voor behandeling van de acht mensen, die deelnemen aan het onderzoek. Alle acht werden aan het begin van de behandeling geïnterviewd en moesten naar het AMC in Amsterdam voor het afnemen van bloed. Güzelcan: 'Aan het eind van de onderzoeksperiode, op 1 oktober, volgt er opnieuw een bloedtest. Maar we meten niet alleen tijdens dit onderzoek, de mensen worden ook behandeld. Ze krijgen psychotherapie.' Aan het eind van de door het AMC ontwikkelde en 16 wekelijkse sessies omvattende psychotraumatische behandeling wordt niet alleen weer bloed afgenomen, maar worden de deelnemers ook opnieuw geïnterviewd. Zo kan dan, wetenschappelijk onderbouwd, het effect van de behandeling worden bepaald. Güzelcan verwacht dat in december, uiterlijk januari van het volgend jaar, de resultaten van het onderzoek gepubliceerd kunnen worden. En kunnen er naar zijn stellige overtuiging veel beter preventieve maatregelen worden genomen tegen lichamelijke ziektes bij patiënten met posttraumatische stressstoornis. Inhoudsopgave Artikelen Pagina Het ging mis met die storm in het najaar 1 Onderzoeker/behandelaar Y. Güzelcan verwacht 3 opzienbarende resultaten Grolsch werd bezocht door kinderen van 6 tot 12 jaar 5 Oproep: stel zelf uw eigen kalender samen 10 Kinderkunst: de Bonifatiusschool 12 is er mooier van geworden Met de meeste mensen gaat het weer goed 16 Aanmelden schade tot 1 juli Peter Wijntje (SMD) heeft een duidelijke boodschap 18 Hulp zoeken bij het maatschappelijk werk. 19 Wat kunt u verwachten? Sosyal hizmetler kurumu (SMD) 20 Nazorg Vuurwerkramp 20 Ik kan mijn dochters niet uitleggen dat zoiets 21 niet weer kan gebeuren Jan Sprakel gaat op oude voet door met zijn galerie 24 De Potkachel Rubrieken Pagina U vraagt, wij antwoorden! 2 BSVE: Nieuw bestuur voor belangenvereniging 4 Henk Bakker: Rampgerelateerd 5 Activiteiten en regelingen 6 Opnieuw Beginnen aan de Singel 11 Het moment van Gezondheidsmonitoring 22 Ondernemersnieuws 23 Van de redactie: In deze uitgave van '13 mei Opnieuw Beginnen' veel aandacht voor allerlei activiteiten. De bewonersondersteuners zijn verantwoordelijk voor de gevarieerde programma's in alle stadsdelen. Tot september, want dan worden hun bezigheden drastisch ingekrompen. Reguliere instellingen moeten dan de activiteiten opnemen in hun normale werk. Met uitzondering van Noord, daar blijft nog een extra bewonersondersteuner enkele jaren actief. Het aangekondigde interview met Fred Bosman gaat niet door. Bosman bleek zijn koffers al gepakt te hebben toen onze redacteur belde. Tenslotte graag uw aandacht voor de kunstwerken. We willen graag uw mening over de kunst die in de loop van de tijd in dit maandblad is afgedrukt. Bij voldoende belangstelling kunnen we er misschien een kalender mee maken. Als herinnering aan het maandblad. Want het laatste nummer verschijnt in juni dit jaar. Pagina 3

4 Nieuw bestuur voor belangenvereniging De leden van de Belangenvereniging Slachtoffers Vuurwerkramp Enschede hebben dinsdag 1 april tijdens een bijzondere ledenvergadering een nieuw bestuur gekozen. Na een hectische periode waarbij geprobeerd is wederzijds vertrouwen te winnen tussen vrijwilligers, een deel van het personeel en het zittende bestuur, was dit nog de enige oplossing de BSVE overeind te houden. Pagina 4 De crisis waarin de vereniging geraakt was heeft de belangenorganisatie geen goed gedaan. Voorafgaand aan de ledenvergadering is dan ook hard gewerkt een bestuur te presenteren dat veelzijdig is en bereid is de vereniging een positieve duw in de rug te geven. Om de leden te overtuigen van hun goede wil, presenteerde het bestuur op deze avond een plan van aanpak en een aantal actiepunten. Zo wil het nieuwe bestuur eind april inzicht hebben in hoeveel cliënten van de BSVE nog met problemen kampen. Een haalbaar doel, omdat al vanaf januari dagelijks belrondes plaatsvinden onder de leden en er inmiddels al zevenhonderd leden zijn gevraagd naar hun huidige situatie. Op basis van deze gegevens wil het bestuur een voorstel doen voor de organisatiestructuur. Met andere woorden: welke expertise is nodig en wat worden de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de personeelsleden. Gekoppeld daaraan wil het bestuur ook kijken naar de eigen invulling. Wie heeft welke professionaliteit en wie neemt belangrijke zaken als communicatie, personeel of juridische zaken onder haar hoede. De nieuwe bestuursleden zijn: Gerrit Bijvank, voorzitter Siem Bosman, secretaris Servet Tuluk, penningmeester Ruud Braker Gerard Dijkman Pietje During Malika Lakhloufi Theo Rodenboog Donato de Vivo Dit alles wil het bestuur verwerken in een bedrijfsplan dat eind juni aan de gemeente en aan de leden gepresenteerd gaat worden. Gehoopt wordt dat de gemeente instemt met de begroting voor 2004 en 2005 en de BSVE in rustiger vaarwater terecht komt om daadwerkelijk haar doelstellingen te halen. Op enkele vragen en punten van kritiek na, kregen de aspirant bestuursleden van de zaal groen licht dit plan uit te voeren. Tijdens een algemene ledenvergadering eind juni wil het bestuur haar resultaten presenteren en zich al dan niet definitief kandidaat stellen als bestuurslid. Voor alle duidelijkheid. Het kantoor van de BSVE aan de Boddenkampsingel is gewoon elke werkdag geopend van tot uur (vrijdag tot uur). Mensen met vragen of suggesties naar het nieuwe bestuur kunnen dit via het kantoor doorgeven. Elke werkdag is er tot uur inloopspreekuur waarvoor geen afspraak gemaakt hoeft te worden. Vanwege de krappe personeelsbezetting op dit moment is de kans aanwezig dat de medewerkers na uur in gesprek zijn of vanwege overleg niet aanwezig zijn. In de uitnodiging die begin maart is verstuurd naar de leden heeft het oude bestuur bestaande uit Albert Vasse, Bill Wei, Jan Calis, Marian Freriksen en Else Kemink haar dank uitgesproken voor het vertrouwen dat ze bijna drie hebben mogen genieten. Met de passende tekst: In het licht van de vuurwerkramp en de gebeurtenissen van de afgelopen drie maanden past ons slechts bescheidenheid, namen de vijf leden afscheid als bestuur. Veel leden maakten van de bijeenkomst gebruik om de oud-bestuursleden nog eens persoonlijk te bedanken voor hun inzet en daadkracht in een aantal zeer moeilijke jaren. Dit heeft de vijf oud-bestuurders ongetwijfeld erg goed gedaan.

5 Grolsch werd bezocht door kinderen van 6 tot 12 jaar. De fabriek van Grolsch vormde in de beleving van sommige kinderen en mischien ook wel voor sommige ouders nog steeds een gevaar voor ontploffing. Om het vertrouwen bij te stellen en te laten zien hoe de ammoniak tanks beschermd worden, is in nauwe samenwerking tussen Grolsch, Bewonersondersteuners, Oase (werkplaats voor creatieve therapie aan asielzoekers en vluchtelingen) en Mediant Nazorg Vuurwerkramp een bezoek georganiseerd op woensdagmiddag 19 maart. Aan dit bezoek hebben 26 kinderen met de begeleiders deelgenomen. Het begon met een warm en vriendelijk ontvangst door Grolsch. De kinderen en de begeleiders werden persoonlijk ontvangen en voorzien van frisdrank, koffie of thee. Nadat er vier groepen gevormd waren, gingen wij onder deskundige begeleiding een kijkje nemen in de fabriek. Langzaam gingen we met de lift naar boven en van daaruit konden we zien hoe hoog het allemaal was. Ook de grondstoffen van het bier mochten we even zien, ruiken en voelen. Wij zagen ook hoe het echte Grolschgist bewaard en vermeerderd wordt. Bij de grote tanks aangekomen hadden de kinderen veel vragen. Voor velen was het een geruststelling om te zien dat de ammoniaktanks niet zo enorm groot zijn als ze dachten en het was ook fijn om te horen dat de eigen brandweer meteen na de ramp de tanks is gaan koelen. Aan het eind van de rondleiding kwamen we bij de brandweer van Grolsch en het personeel gaf uitleg hoe ze te werk gaan bij calamiteiten. De kinderen mochten in de brandweerwagen gaan zitten en kregen uitleg hoe het allemaal werkte. Het laatste deel van de middag werd verzorgd door Oase. Begeleiders en kinderen werden gescheiden. De kinderen werkten samen met de medewerkers van Oase aan een (levend) schilderij en de begeleiders mochten er geluid bij maken. Hiervoor hebben de kinderen hard gewerkt en drie schilderijen van gemaakt die ze zelf uitbeeldden. Bij de begeleiders onstond een spontaan gesprek over wat men hoorde voor, tijdens en direct na de ramp. Toen we weer bij elkaar waren gingen de kinderen in kleine groepjes de schilderij uitbeelden en de ouders maakten hiervoor geluid. In eerste instantie met een kleine tussenpauze en daarna in sneller tempo. Het was prachtig om zien hoe mooi het was geworden. Het bezoek werd afgesloten met een zakje snoep dat aan de kinderen uitgedeeld werd. Hopelijk heeft deze middag bijgedragen aan vermindering van de angst voor ontploffing van Grolsch. Hiermee zou de beoogde doel om de beeldvorming te veranderen gelukt zijn. R. Canel, preventiewerker Mediant Nazorg Vuurwerkramp Rampgerelateerd? Sinds 13 mei 2000 kennen we een nieuw woord: rampgerelateerd. Het is nog zo nieuw, dat mijn tekstverwerker het niet herkent en ook in het groene boekje van de Nederlandse taal vind je het niet terug. Het woordje kan nogal wat gevolgen hebben, en het lijkt ook het denken van de gemeente en landelijke overheid te beïnvloeden. Veel mensen hebben al met het begrip te maken gehad. Verzekeringen willen weten in hoeverre schade rampgerelateerd is. De UPV-regeling gaat uit van problematiek die door de ramp is veroorzaakt. En zelfs in de Nazorg wordt gekeken in hoeverre problemen samenhangen met de ramp. Soms is dat wat lastig, maar als je er over nadenkt is het op het eerste gezicht heel begrijpelijk. Als er regelingen getroffen worden die bedoeld zijn voor mensen die vanwege de ramp schade hebben geleden, lijkt het voor de hand te liggen om steeds te kijken of de schade daadwerkelijk samenhangt met de ramp. Zolang je heel precies weet wat door de ramp veroorzaakt wordt en wat niet, is er niets aan de hand. Maar dat is nog niet zo simpel. Bij allerlei zaken met verzekeringen en andere instanties spelen verschillen van inzicht. Vaak vindt dan een partij (meestal de partij die iets zou moeten betalen) dat een zaak niets met de ramp te maken heeft terwijl de andere partij (de gedupeerde) daar heel anders over denkt. Veel van dit soort geschillen zijn in de loop van de tijd opgelost, een aantal zaken is nog onderwerp van juridisch gesteggel. Uiteindelijk zullen na verloop van tijd ook deze zaken geregeld zijn. Echt ingewikkeld wordt het als getroffenen ook zelf het verband niet meer leggen met de ramp. Pas vertelde iemand dat hij niet meer de aandacht voor zijn kinderen kon opbrengen zoals hij dat graag wilde. Na de ramp hadden zijn vrouw en hij de zaken redelijk kunnen regelen. Schade aan het huis was hersteld, verzekering geregeld, en nu zou alles goed moeten zijn. Maar ja, ik ben vaak zo kortaf. Heeft dat nu bij deze meneer met de ramp te maken? Je kunt het eigenlijk niet zeggen. Het kan natuurlijk zijn. Maar ook al is dat zo, er zullen allerlei andere zaken doorheen spelen: de kinderen zijn intussen in de puberteit, hij heeft zelf een andere baan, er zijn ook wat gezondheidsproblemen geweest, en nog wat van die zaken. Is zijn zorg over zijn manier van vader zijn een rampgerelateerd probleem? En stel je voor dat een van zijn kinderen het niet redt, hangt dat dan samen met de ramp? De mensen die de ramp hebben meegemaakt hebben ongeveer twee keer zoveel problemen als een vergelijkbare groep zonder gezamenlijke ramp zo bleek uit het gezondheidsonderzoek. Ondanks campagnes en hulpverleningsinstellingen die verschrikkelijk hun best doen, mag je ervan uitgaan dat ook na een paar jaar er nog een groot verschil in gezondheid blijft. In die tijd heeft iedereen natuurlijk al weer het nodige meegemaakt en nieuwe tegenslagen komen vaak harder aan dan vroeger. Maar wat is in het leven van een individuele getroffene dan nog rampgerelateerd? Wie het weet mag het zeggen. Activiteiten in de nazorg moeten zich beperken tot rampgerelateerde problemen. De overheid zal de organisaties hierop steeds duidelijker gaan afrekenen. We zitten met een groot gezondheidsprobleem onder getroffenen zo blijkt uit recent onderzoek. Maar als het straks zover is dat het bij individuele getroffen bijna niet meer helder is waar het van komt, waar kan deze groep dan terecht? Henk Bakker, preventiewerker Mediant Nazorg Vuurwerkramp Pagina 5

6 Activiteiten & Regelingen Herdenking 13 mei Pagina 6 De Turkse mannengroep komt wekelijks bij elkaar in het Kompas. Op woensdagavond tussen en uur. Gezelligheid wordt afgewisseld met serieuze onderwerpen. Zo wordt er regelmatig voorlichting gegeven over zaken waar gedupeerden belang bij kunnen hebben. FARO: de ramp na de ramp Van slachtoffer naar probleem Cor ten Hove, de schrijver van het boek 'Faro: de ramp na de ramp,' is een overlevende van de vliegtuigramp die op 21 december 1992 in Faro, Portugal, plaatsvond. Het boek is een verslag van zijn ervaringen van de crash en de tien jaar die daarop volgden. Jaren waarin hij probeerde op koers te blijven in de doolhof van allerlei voorzieningen op het gebied van hulp- en dienstverlening. De verschillende takken van hulpverlening die vaak volledig los van elkaar en langs elkaar heen werken, terwijl voor de getroffene de klachten een geheel vormen en niet los van elkaar gezien kunnen worden. Aanvankelijk wordt Ten Hove door de instanties gezien als slachtoffer, maar naarmate de tijd verstrijkt, wordt hij steeds meer gezien als het probleem. Het boek is een verslag van deze statusverandering. 'Mijn leven wordt steeds meer een Kafkaiaans juridisch drama: alle zaken hangen met elkaar samen maar worden los van elkaar behandeld. De inschakeling van advocaten lijkt de problemen juist te verergeren.' Naast het persoonlijke verslag van zijn ervaringen doet Ten Hove ook aanbevelingen voor verbetering van de zorg na rampen. Zijn ervaringen worden aangevuld door een bijdrage van prof. dr. Gersons en een verslag van de resultaten van een enquête van het Crisis Onderzoek Team. Hieruit blijkt dat de belevenissen van Ten Hove niet op zichzelf staan: veel overlevenden van de Faro-ramp blijken na jaren nog uiteenlopende problemen te hebben. Gersons: 'Als één ding duidelijk wordt uit dit boek is dat wel de noodzaak na een ramp de hulpverlening werkelijk te coördineren. Dat is in onze sterk opgesplitste samenleving met diverse deskundigheden die nodig zijn voor die hulpverlening, een zeer lastige opgave. Allereerst zal daarvoor nodig zijn een groter maatschappelijk bewustzijn van de rampgevolgen, zodat deze niet 'individueel versnipperd' worden.' Het boek biedt een beeld over hoe een ramp wordt beleefd door getroffenen en hoe een overlevende wordt geleefd door juridische, maatschappelijke en economische gevolgen. Dit jaar wordt de herdenking anders dan de beide vorige jaren. Allereerst is er nu een stichting die dit jaar voor de eerste keer de herdenking bedenkt en organiseert. Voorzitter is Evert Jan Veldman van het project Pastoraat na Ramp. Andere bestuursleden zijn Marianne Bauland, Ineke Buschenhenke, Servet Tuluk en Armand Dohmen. Het motto voor de herdenking luidt dit jaar: 'herdenken is stil staan en verder gaan. Je hebt vandaag het verleden nodig voor de toekomst. Herdenken is stil staan bij wat Enschede is aangedaan. Herdenken is ook letterlijk stil staan, bij het kinderkunstwerk, bij de hekken om het bouwterrein. Herdenken is verder gaan zonder te vergeten, het meest verschrikkelijke met creativiteit te lijf gaan. Je gunt het de ramp niet om het leven lam te leggen. Herdenken is ook letterlijk verder gaan in de stille tocht die we maken.' Herdenken is ook dat je de geschiedenis op een zinvolle manier tot geschiedenis weet te maken. Herdenken klinkt zo zwaar; feitelijk doen we het iedere dag. Toch is het goed daar eens bij stil te staan. Hoe het programma er definitief uit komt te zien is nog niet helemaal uitgewerkt. Gedacht wordt aan een sober programma geconcentreerd op dinsdag 13 mei. Een bijeenkomst bij het kindermonument zal hierbij een belangrijke rol spelen, muziek en bloemen, gecombineerd met een stille wandeling door het voormalige rampgebied dat nu in opbouw is. Op de middag van 13 mei wordt er niet gewerkt in Roombeek, terwijl alle klokken om geluid zullen worden. Bovendien wordt een tentoonstelling voorbereid waar kinderkunst en fotografie een belangrijke rol in spelen. In de tweede helft van april worden de puntjes op de i gezet. Het precieze programma kunt u lezen in Huis aan Huis van 30 april en van 7 mei. Op de reclamezuilen worden affiches aangebracht.

7 Ontbijtochtend voor Turkse vrouwen landen. Daarbij willen wij ook graag een stukje achtergrondinformatie waarom die snack nou net op dat tijdstip of op die dag wordt gemaakt en gegeten. Wij, bewoners uit Enschede Noord gaan deze informatie verwerken op onze website Daarnaast willen wij bewoners uitdagen om mee te doen aan een snackwedstrijd. Tieti Hoekstra, preventiewerker van Mediant, werd uitgenodigd voor het ontbijt met Turkse vrouwen in het Kompas. 'De maandag ochtend begint goed voor mij. Ik ben uitgenodigd bij de ontbijtochtend voor Turkse vrouwen in het Kompas. Elke week verzamelen zich 10 tot 20 vrouwen om met elkaar een maaltijd te gebruiken en gezellig samen te zijn. Ook deze week zijn ze om uur weer present. In de keuken wordt door een aantal vrijwilligers het eten voorbereid; er is salade, brood, fetakaas, olijven natuurlijk thee en koffie. Zelfs iets warms ontbreekt niet, er is een soort kaasfondue waar stukjes brood in gedoopt kunnen worden. Erg lekker!' 'Na het ontbijt wordt de tafel afgeruimd en is er gelegenheid om verder met elkaar te praten. De vrouwen vertellen me dat er soms een bepaald thema wordt besproken, zo zijn bijvoorbeeld waarden en normen aan de orde geweest en communicatie of de opvoeding van de kinderen. Een andere keer wordt er iemand uitgenodigd die een voorlichting komt geven over een bepaald onderwerp of over een organisatie.' 'Vandaag is het een beetje een bijzondere bijeenkomst omdat een van de vrijwilligers afscheid neemt omdat ze een vaste baan heeft gevonden. Een andere mevrouw komt iets later binnen; ze is net terug gekomen uit Turkije en heeft natuurlijk veel te vertellen. Ze heeft haar schoonzus uit Turkije bij zich, die nu in Nederland te gast is. Ook zij is van harte welkom op de ontbijtochtend.' 'In het gesprek dat ontstaat geven de vrouwen aan dat ze het heel belangrijk vinden dat er activiteiten als deze worden georganiseerd. Ze kunnen elkaar ontmoeten, het is een goed begin van de week en het vormt een goede afleiding waardoor ze zich beter voelen. Een oudere vrouw zegt dat het haar thuis soms benauwd en ze blij is er even uit te kunnen gaan en samen te zijn met andere vrouwen. Bovendien vertellen ze dat ze veel leren van de gesprekken met elkaar en de voorlichtingen. De vrouwen zijn erg blij met de begeleiding; voor de ramp kwamen ze eigenlijk nooit in het Kompas maar sinds Kifyaet er activiteiten organiseert zijn ze betrokken geraakt en zouden ze dit niet graag meer missen.' Gevraagd: recepten van snacks voor Tel mee tot tien Wij zijn op zoek naar recepten van snacks uit verschillende Een voorbeeld? De Nederlandse oliebol. Datum: 31 december Volgens de christelijke kalender is 31 december de laatste dag van de laatste maand van het jaar. Precies om twaalf uur 's nachts begint er een nieuw jaar. Maar eerst moet er op oudejaarsdag zelf nog veel gebeuren. Iedereen zeult met de laatste boodschappen: appels om appelflappen van te maken, olie om oliebollen in te bakken, flessen knal-champagne, rotjes, gillende keukenmeiden en ander vuurwerk. Oudejaarsavond wordt soms ook Sylvesteravond genoemd. Sylvester was een paus uit de vierde eeuw; zijn feest valt op 31 december, vandaar. 's Avonds kijken de mensen naar de televisie, doen spelletjes, eten lekkere dingen, maken goede voornemens en kijken terug op het afgelopen jaar. De rest van het verhaal en het recept kunt u lezen en proeven op de feestdag Een reis om de wereld op zaterdag 31 mei in Enschede Noord. Recepten, of voor informatie, kunt u mailen naar: of sturen naar: SWSN, Tel mee tot tien t.a.v. Gineke Annink IJstraat HK Enschede Tel mee tot tien De Stoomketel De website De Stoomketel is zeer regelmatig bezocht door bewoners. Zo hebben kinderen gereageerd op stellingen die zijn bedacht door een kinderpanel. Een van de stellingen was: Als je de winkel ingaat hoef je de deur niet voor een ander open te houden. Je kunt de deur best hard dichtdoen, want je bent geen slaaf voor een ander! Enkele reacties: ik vind dat je de deur wel open moet houden want straks loopt er iemand achter je en je smijt dan die deur dicht dat doet heel zeer ik vind het onbeschoft klaar punt uit Ook is er door de buurt gereageerd op stellingen over mobiel bellen in openbare ruimtes, parkeren en veilig kunnen pinnen. Deze reacties worden door het panel gebundeld en in de maand mei aangeboden aan het Stadsdeel Management Noord. De uitslag van de Enschedese Normen en Waarden test zal eind april bekend zijn. Tel mee tot tien is een project dat bedoeld is om contacten tussen de bewoners van Enschede - Noord te stimuleren. Het project wordt ondersteund met een eigen website. Eenmalige kookcompensatie voor terugkeerders Roombeek Oud bewoners van Roombeek krijgen bij terugkeer naar deze wijk een éénmalig bedrag van 825 euro uitgekeerd door de gemeente Enschede. Dit geld is bedoeld als tegemoetkoming in de kosten voor de aanschaf van een fornuis en pannenset voor het elektrisch koken. Alle terugkeerders krijgen hetzelfde bedrag. Het bedrag wordt in Pagina 7

8 Pagina 8 één keer en uiterlijk vier weken voor terugkeer overgemaakt. Door de aanleg van het warmtenet in Roombeek is het niet meer mogelijk om op gas te koken. De terugkeerders zullen in vrijwel alle gevallen een nieuw fornuis en pannenset moeten kopen. De gemeente vindt, na overleg met het Platform Wederopbouw, het redelijk dat deze groep voor deze ongevraagde onkostenpost wordt gecompenseerd. De tegemoetkoming in de kosten wordt vergoed aan ongeveer 145 terugkerende huurders en 35 eigenaren van woningen. Uit navraag bij consumentenorganisaties blijkt dat er voor 825 euro een kwalitatief goed elektrisch kooktoestel en pannenset is te krijgen. Stadsdeel West Medewerkers Sociale Wederopbouw van Wijkwelzijn West in de Boei zijn volop bezig om activiteiten te organiseren voor gedupeerden in stadsdeel West. Activiteiten voor mannen Bij onderstaande activiteiten voor mannen speelt nationaliteit of etniciteit geen rol. Mannenwerkgroep Mannen organiseren zelfstandig met de steun van de bewonersondersteuners activiteiten in de wijk, voor de wijk en met de wijkbewoners. Deze activiteit wordt georganiseerd voor mannen van 18 jaar en ouder. Nationaliteit of etniciteit spelen daarbij geen rol. Start maart/april 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaats Servicecentrum West, B.W. ter Kuilestraat 33 Kosten geen Modelbouw Geherhuisveste (alleenstaande) mannen ontmoeten elkaar en ontspannen door creatief bezig te zijn. Deze activiteit wordt georganiseerd voor mannen van 18 jaar en ouder. Start april 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaatsen tijd in overleg Kosten 3 2,- per keer Kookclub voor mannen Geherhuisveste (alleenstaande) mannen uit West komen in contact met andere mannen om gezamenlijk hun kookkunst te ontwikkelen onder begeleiding van een vrijwilliger of docent. Deze activiteit wordt georganiseerd voor mannen van 18 jaar en ouder. Start maart 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 1,50 per keer Weerbaarheidstraining voor mannen Na de ramp hebben de mannen ook een grote klap gehad, zowel mentaal als fysiek en dat wordt vaak over het hoofd gezien. Je veilig voelen, bijvoorbeeld op straat, is niet voor iedereen langer vanzelfsprekend. Het gaat erom dat je in staat bent om goed te reageren op ongewenste situaties, waardoor je weer het vertrouwen in jezelf terugkrijgt. Voor mannen die dat willen is dat te leren. In de weerbaarheidstraining leren de deelnemers technieken die ze in hun dagelijkse leven kunnen toepassen. De medewerkers Sociale Wederopbouw van De Boei organiseren een cursus die specifiek bedoeld is voor mannen die iets aan hun weerbaarheid willen doen. Ook belangstellenden die niet in stadsdeel West wonen, kunnen men zich aanmelden. De cursus bestaat uit 8 lessen (elk les duurt 1 uur). Start april 2003 (bij voldoende aanmeldingen) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 25,- voor de gehele cursus (met E-pas 3 17,50) Activiteiten voor vrouwen en mannen Biljarten Alle biljartliefhebbers van West kunnen éénmaal per maand biljarten, zowel in de eigen wijk als tegen andere wijkbewoners. Deze activiteit wordt georganiseerd voor buurtbewoners van 18 jaar en ouder. Start elke laatste vrijdag vanaf maart 2003 Plaats Terphoes, Utrechtlaan 96 Tijd vanaf uur Kosten 3 1,- per keer Kapperscursus Buurtbewoners nemen deel aan een kapperscursus waarbij het knippen op zich bijzaak is. Het gaat erom dat wijkbewoners elkaar ontmoeten als klant of als deelnemer van de cursus. Deze activiteit wordt georganiseerd voor buurtbewoners van 18 jaar en ouder. Start april 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 4,- per keer. Activiteiten voor vrouwen Koffie / thema-ochtend In een informele sfeer ontmoeten gedupeerde en nietgedupeerde vrouwen elkaar, kiezen iedere bijeenkomst een thema, gaan met elkaar in discussie onder begeleiding van een docent of een coach, vormen zelf een vrouwengroep die zich willen inzetten voor meerdere activiteiten. Deze activiteit wordt georganiseerd voor vrouwen van 18 jaar en ouder. Start maart 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 1,- per keer Sport voor oudere vrouwen Geherhuisveste oudere vrouwen uit West die graag iets aan hun lichamelijke conditie willen doen. Vrouwen die in groepsverband, sportief en gezond bezig willen zijn. Deze activiteit wordt georganiseerd voor vrouwen van 50 jaar en ouder. Start maart 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 6,- per maand (met E-pas 3 4,-) Sport voor vrouwen Geherhuisveste vrouwen uit West die graag iets aan hun lichamelijke conditie willen doen. Vrouwen die in groepsverband, sportief en gezond bezig willen zijn. Deze activiteit wordt georganiseerd voor vrouwen van 18 jaar en ouder. Start maart 2003 (bij voldoende aanmelding) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 6,- per maand (met E-pas 3 4,-)

9 Sociale weerbaarheidstraining voor vrouwen DMO en de Sociale Wederopbouw van WWW De Boei willen een cursus starten voor vrouwen die willen leren zich veilig op straat te voelen. De cursus bestaat uit het aanleren van verweertechnieken en wat nog minstens zo belangrijk is het mentale deel, waarbij vrouwen geleerd wordt om zoveel zelfvertrouwen te krijgen, dat ze durven nee te zeggen of wat verder nodig mocht zijn als de nood aan de vrouw is. De cursus bestaat uit 8 lessen (elk les duurt 1 uur). Start april 2003 (bij voldoende aanmeldingen) Plaats en tijd in overleg Kosten 3 25,- voor de gehele cursus (met E-pas 3 17,50) Multi-etnische vrouwenwerkgroep Vrouwen organiseren zich in West. Ze vormen een werkgroep die een aanspreekpunt is voor alle bewoners van de wijk. Deze activiteit wordt georganiseerd voor vrouwen van 18 jaar en ouder. Aantal deelnemers: maximaal 15. Nationaliteit of etniciteit spelen geen rol. Start gestart in januari 2003 (deelname nog mogelijk) Plaats Servicecentrum West, B.W. ter Kuilestraat 33 Kosten geen Contact Heeft u nog vragen over de activiteiten of wilt u zich aanmelden voor activiteiten, dan kunt u contact opnemen met Gönül Üngör-Turan, Sociale Wederopbouw West, WWW De Boei, telefoon Ook voor andere vragen of ideeën wat betreft Sociale Wederopbouw, kunt u bij haar terecht. Stadsdeel Noord Activiteiten bewonersondersteuning van Sociale Wederopbouw Stichting Welzijn Stadsdeel Noord Excursies & uitstapjes Er zijn diverse excursies & uitstapjes georganiseerd voor ouders en voor hun kinderen. Hebt u belangstelling, dan kunt u zich vanaf nu aanmelden en vragen naar Ali Yayla of Servet Tuluk. U kunt bellen of mailen. Tel. nummer april Movie World in Duitsland Aanmelden tot 15 april 2003 Kosten: 3 10,00 p.p. kinderen vanaf 4 jaar moeten betalen. 19 mei Rotterdam allochtone bejaardenwoningen bezoeken Aanmelden tot 15 mei 2003 Kosten: 3 7,50 p.p. Kinderen onder 18 jaar niet welkom. 01 juni Fietstocht en picknicken in en om Enschede Aanmelden tot 20 mei 2003 Kosten: 3 2,50 p.p. Kinderen vanaf 12 jaar moeten betalen. 07 juni Amsterdam centrum en Bijlmermeer bezoeken Aanmelden tot 20 mei 2003 Kosten: 3 7,50 p.p. Kinderen vanaf 12 jaar moeten betalen. Kinderen onder 12 jaar zijn niet welkom. Ali Yayla St. Oostgrens Tulpstraat 65 Tel Pagina 9 Bloemschikken op de Sloep Bloemschikken voor vrouwen vanaf 18 jaar, 1 x per maand op dinsdagochtend. Data 8 april, aanmelden tot 2 april 6 mei, aanmelden tot 1 mei 10 juni, aanmelden tot 4 juni Tijd Van 9.00 tot uur Locatie De Sloep, G.J. van Heekstraat 408 Kosten per keer incl. verse bloemen, koffie/thee Kinderopvang: 3 0,75 Meer informatie/aanmelden: Margareth Stuivenberg, Themaochtend voor Turkse Vrouwen Elke maandagochtend van 9.00 tot uur. Locatie De Sloep, G.J. van Heekstraat 408 Kosten / Kinderopvang 3 0,75 cent Meer informatie: Kifayet Aykaç-Metin, Een gezellige ontmoetingsavond Lente Begroeting voor alle vrouwen uit Stadsdeel Noord Datum Vrijdagavond 25 april 2003 Tijd uur Locatie Het Kompas, IJstraat 4 Kosten p.p. incl. Consumptie en hapjes Kinderopvang: 3 1.-, 2 t/m 10 jaar Meer informatie: Kifayet Aykaç-Metin,

10 Oproep: stel uw eigen kalender samen In de eerste 19 nummers van '13 mei Opnieuw Beginnen' hebt u in de binnenpagina's maandelijks een ander kunstwerk kunnen bekijken, beoordelen, bewonderen of verguizen. De redactie wil graag uw mening over deze kunstwerken. Welke 3 spreken u het meest aan? Bij voldoende belangstelling kunnen we een kalender met daarin de zes meest gewaardeerde tekeningen, schilderijen, litho's of anders gefabriceerde kunstwerken samenstellen. U ziet dan iedere twee maanden een nieuwe afbeelding en hebt de mogelijkheid om voor u belangrijke data te vermelden op de kalender. Deze kalender wordt dan meegeleverd in de laatste uitgave van '13 mei Opnieuw Beginnen,' die in juni uitkomt. Dan hebt u nog iets om te bewaren. U kunt uw voorkeur bekend maken via: of of telefoon: Pagina

11 Opnieuw Beginnen aan de Singel Op 13 juli 2002 precies twee jaar en twee maanden na de vuurwerkramp - kon Helen Westendorp met haar vier kinderen opnieuw beginnen in haar goeddeels nieuw opgetrokken, karakteristieke singelwoning van Domijn aan de Deurningerstraat 116. Voor dit blad doet ze maandelijks op persoonlijke wijze verslag van haar ervaringen als een van de eerste terugkeerders. Hierbij de zevende aflevering van haar maandboek : Week 10 Nu ik weer aan het werk ben (zes uur bij Aveleijn en 20 uur bij de LosserHof), gaat het met mij ook weer de goeie kant op. Aan de ene kant ben ik wel moe, maar het werk geeft me toch ook weer nieuwe energie. Dat had ik niet toen ik thuis zat. Ik loop nog wel steeds bij Mediant, maar eind april, begin mei kunnen we dat afbouwen. Soms reageer ik nog wel heftig als ik bijvoorbeeld sirenes hoor, maar bij Mediant zeggen ze dat dit langzamerhand wel minder zal worden. Nu het mooie weer er aan komt, voel ik me ook een stuk beter. Die donkere wintertijd vind ik maar niks. Met de kinderen gaat het ook goed. De tweeling heeft nieuwe fietsen. En we zijn aan het kijken welke sport ze gaan doen. Doordat ik nu weer veel uit huis ben voor m n werk, merk ik dat ik wat minder let op de dingen die hier rondom het huis gebeuren. Ik maak me er niet zo druk om. Met de kinderen erger ik me wel een beetje aan de mensen die soms bij bosjes bij ons in de voortuin staan. Die komen kijken hoe het er voor staat met de wederopbouw, vaak ook nog met een soort gids erbij. Ik snap wel dat mensen nieuwsgierig zijn hoe het er voor staat, maar als er rondleidingen van groepen zijn, waarom worden wij dan niet even ingelicht? Nu staan mensen bij je naar binnen te loeren en de kinderen zeggen dat ze zich soms apen in de dierentuin voelen. Het valt me trouwens op dat je als eerste bewoners in het rampgebied sowieso slecht wordt ingelicht over allerlei dingen. Waarom kregen we bijvoorbeeld niet even een briefje toen de Renbaanstraat weer open ging en later weer dicht? Week 12 Nadat ik zelfs op m n werk werd gebeld, is er nu ook iemand van de Belangenvereniging Slachtoffers Vuurwerkramp thuis geweest. Ze zijn opeens wel weer heel druk met ons. Maar als je dan heel concreet vraagt of ze iets kunnen doen aan bijvoorbeeld die douchebak hier in huis, dan zeggen ze dat ze niks kunnen doen. Dat we zelf maar een schade-advocaat moeten inschakelen. Ik weet ook wel dat de Belangenvereniging direct na de ramp heel veel voor slachtoffers heeft betekend, maar als ze nu niks meer voor mij kunnen doen, wat moet ik er dan nog mee?! Ik blijf nog wel lid, maar zo gauw ik voor het lidmaatschap moet betalen, ben ik weg. Een heleboel mensen denken er zo over, heb ik gemerkt. Bij ons achter zijn ze nu echt heel hard bezig. Het wordt echt zichtbaar dat er wordt gebouwd. Er liggen hoge zandbergen, riolering wordt aangelegd. Ik had eigenlijk met onze achtertuin aan de gang gewild, maar ik kan niet achterlangs met allerlei spullen. Daar zou ik dan dwars mee door het huis moeten. Dat zie ik niet zitten. Ik weet dat 13 mei er weer een keer aankomt. Maar eigenlijk ben ik daar helemaal niet mee bezig. Er zijn nu zoveel andere dingen waar ik druk mee ben. Gelukkig maar. Toch word je steeds weer aan de ramp herinnerd. Nu weer in de krant en op TV Oost met berichten over die rechercheurs, bijvoorbeeld. Eigenlijk wil ik het helemaal niet weten, maar je leest of kijkt toch even. Wat zijn ze weer aan het bakkeleien, denk ik dan. Maar het blijft een vaag gedoe. Niemand schiet daar iets mee op. Pagina 11

12 Kinderkunst: de Bonifatiusschool is er mooier van geworden De komende weken gaan de kinderen aan de slag op dit doek. De resultaten van het groepswerk worden volgende maand afgedrukt in dit maandblad. Pagina 12 Dorien Boekhout is vanaf het eerste uur betrokken bij het Kinderkunstproject 'Kudoco.' Zij is kunstenaar en creatief therapeut. 'Ik laat graag de kinderen aan het woord,' is haar antwoord op de vraag om iets te vertellen over het werk dat de kinderen maken. 'U ziet schilderijen met een toelichting daarop, geschreven door de kinderen zelf. Op de grote foto staat een groep kinderen die de komende weken druk zullen zijn met het schilderen op een groot doek. Het doek is nu nog leeg. In het mei-nummer van dit maandblad vertellen ze meer: laten ze zien en schrijven ze wat hen bezighoudt en hoe het nu met ze is, drie jaar na de ramp. Marlot: 8 jaar Ik durfde wel te schilderen maar vond het heel spannend. Ik wou weten hoe vaak en hoe Dorien was. Ik vind het fijn dat je hebt bedacht dat je kwam. Ik werd blij van het schilderen en ik dacht ik kan het niet maar probeer het. Ik vind het fijn dat ik over de ramp kan praten, ik ben niet meer zo bang als in het begin, ik denk er minder aan. Ik vind het heel leuk dat ik het kan laten zien en dat het op de gang gaat hangen. Ik mocht het ook in de groep laten zien. Ik weet precies wat ik wilde tekenen. Het beste wat ik me herinner en waar ik nog wel eens aan denk zijn de huizen die in brand stonden. Nu ben ik daar nog een beetje bang voor. Ik heb ook Martin onze buurman geschilderd die erg schrikt. En het zwembad. Ik was bij hun in de tuin. Martin ging kijken toen de knallen kwamen en ik moest huilen. Ik heb allemaal wolken geschilderd en ook donker. En ik heb getekend wat ik nu graag doe. Tennis, voetbal, en ik heb een bergbeekje geschilderd want ik hou van natuur.

13 Jordy: 8 jaar Mijn tante is ook een kunstenaar en schildert, ze heeft ook alle soorten mooie kwasten. In het begin was ik zenuwachtig en moest ik steeds lachen om schildersezel. Ik was altijd nieuwsgierig hoe ver ik zou komen. Ik kan zelf wel goed tekenen en vooral kastelen. Ik heb een kasteel gemaakt. Met dikke muren zodat de vijanden wegblijven en gevaar ook. Bij de ramp voelde ik de grond trillen. Ik heb een eigen wapen geschilderd. Met kannonnen op het plein bij gevaar verdedigen. Ik denk vaak over verhalen met ridders en dat ik zo n kasteel heb. Dennis: 9 jaar Ik was niet gewend aan schilderen. Soms dacht ik ik kan het wel. Ik heb robots gemaakt die vechten. En een vogel die kan vuur spugen, dat ben ik. Ik kan me verdedigen ook. En twee slakken die gif en gevaar tegenhouden. Het slakkenhuis kunnen ze in schuilen en ze kunnen zichzelf hypnotiseren. Ik ben bang voor gevaar en gif, dat mensen dood kunnen gaan. Bij de ramp was ik bij een vriendje aan het spelen, ik was ongerust, papa en mama waren er niet. Ik heb het meegemaakt, dichtbij, niet ernaast maar erbij. Ik heb mijn capachon opgedaan als gewapend en veilig. De beer op het schilderij is echte kunst. Een beetje agressief aan de ene kant en een beetje vrede aan de andere kant. Zonnen en sterren met allemaal verschillend gevoel. Als ik naar die éne zon kijk voel ik me blij. In het midden staat een blonde prins een vogel te vangen. Hij kan ook erge dingen vangen. Het poppetje heeft drie stekels, hij kijkt naar wat er allemaal gebeurt. Ik hou van kunst, ik zag een keer een schilderij in een museum, zo mooi dat ik het bijna aan ging raken. Pagina 13 Maureen: 8 jaar Gelukkig, dacht ik toen ik over de ramp mocht praten. Er zijn erge dingen gebeurt. Ik denk nog wel aan de sirenes dan voel ik het in mijn buik als ik ze hoor. Dan wordt ik bang en dan denk ik dat hetzelfde misschien gaat gebeuren. Of dat er iets met mijn ouders kan gaat gebeuren. Ik was met vriendinnetjes bij de Nieuwe Weme aan het spelen, ik zag niks en de knallen weet ik niet meer. Ik hou heel erg van natuur en ik heb zonnebloemen gemaakt. En mijn vriendinnen Leoniek, Trista en Connie in een hart omdat ik van hun hou ook. Het waren in de ramp mijn beste vriendinnen en nu nog steeds. En dat ik in het donker wegren heb ik geschilderd. En ook de sirenes. Dat ik bang was en dat deed ik toen. Ik vond het heel spannend en leuk om te maken. Ik vind het echt wel kunst geworden. Ik heb het zelf gedaan met jou hulp. De zonnebloemen vind ik het mooist, ik krijg een fijn gevoel door de geur van de natuur, je hoort soms dieren en ik kijk er graag naar.

14 Anniel en Marieke, beiden acht, hebben de eerste schetsen op het doek aangebracht als voorbereiding op hun schilderij. Het resultaat wordt over een maand afgedrukt in '13 mei Opnieuw Beginnen.' Pagina 14 Enkele maanden geleden hebben we in '13 mei Opnieuw Beginnen aandacht besteed aan kinderen en de kunst van het verwerken. Deze keer een duik in de alledaagse praktijk. Jeroen Hulsmeijers van de Bonifatius basisschool legt uit waarom hij het belangrijk vindt dat er nog een tijd wordt doorgegaan met creatieve therapie voor kinderen op school. Jeroen Hulsmeijers: 'Graag zou je de ramp achter je willen laten. Helaas is dit niet altijd mogelijk. Gezinnen worden nog regelmatig aan het verleden herinnerd. Op financieel en/of op emotioneel gebied. Vaak leidt het tot bezorgdheid over de kinderen. Maar ook kinderen kunnen bezorgd zijn om hun ouders. Dat blijkt uit het volgende voorval in het werk van Dorien Boekhout. Een kind dat de ramp van dichtbij heeft meegemaakt vertelde: Ik hou de ramp weg'. Dorien gaf de overweging: 'weghouden betekent dat er iets is, anders hoef je het niet weg te houden? Zijn antwoord was 'ja, ik ben bang dat als ik aan de ramp denk, dat het dan slecht gaat met mijn moeder, dat ze dan weer heel verdrietig wordt'. 'De extra zorg en aandacht van de afgelopen jaren hebben de kinderen merkbaar goed gedaan. We moeten nog alert blijven. Maar gelukkig gaat het met de meeste kinderen goed. Dat blijkt wel uit bovenstaand voorval. De jongen durfde een paar jaar zijn verdriet bijna niet toe te laten omdat hij bezorgd is over zijn ouders. Met name voor deze kinderen is nog extra zorg en aandacht nodig.' De schoonheid van vitaliteit 'Kinderen leven meer vanuit het hier en nu. In de tijd gezien is de ramp voor hen erg lang geleden.toch moeten we bij de les blijven als het gaat om kinderen die veel hebben meegemaakt. In de gesprekken die ik heb met Dorien wordt dat bevestigd. Dorien is kunstenaar, heeft een onderwijskundige achtergrond en is afgestudeerd als creatief therapeute. Het is niet alleen kommer en kwel met de kinderen. Gelukkig niet. Bij kinderen zijn juist de veerkracht en het optimisme sterk aanwezig. Naast hun behoefte om met opbouwende en tastbare dingen bezig te zijn. In het werken biedt Dorien bij het maken van kunst de mogelijkheid om open te staan voor hoe het gaat en te kunnen praten over wat ook nog moeilijk is.' 'Samen met Dorien hebben we besloten dat zij met kinderen uit groep 5 van de Bonifatius een kunstproject gaat uitvoeren. Het maken van doeken en schilderijen. Niet alleen maar terugkijken naar de ramp van De tijd is immers verder gegaan. Bij het werken met de kinderen gaat ze uit van wat kinderen aandragen. Een doel in de begeleiding is het maken van tastbare en mooie dingen. De kinderen krijgen ruimte om hun gevoelens te uiten en te delen met elkaar. Na een aantal keren dat Dorien met een groepje kinderen gewerkt had, zei één van de kinderen: "Als ik een rottweiler zie, dan moet ik nog steeds aan onze hond denken die vermist is. Eigenlijk ben ik hem nog aan het zoeken en denk ik steeds: zou het onze hond zijn."' Expositie 'De eerste 4 schilderijen zijn eind maart vol trots door de leerlingen gepresenteerd. Het resultaat was verbluffend. De kunstwerken hebben een vaste plek gekregen in de hal van de school, het begin van een groter wordende tentoonstelling. Op dit moment werkt Dorien met een groep kinderen aan een gezamenlijk schilderij en worden er ook aquarellen gemaakt. Deze kunstwerken zullen worden opgehangen in de hal van de school. Daarmee hopen we dat ook andere kinderen en hun ouders interesse hebben in de kunstwerken. Naast de zorg zoals het inzetten van een extra leerkracht om kinderen te ondersteunen kun je stellen dat het kunstproject een grote meerwaarde heeft voor kinderen en ouders. Onze school is er in ieder geval mooier van geworden.' U bent welkom op onze school om de schilderijen te bezichtigen. U kunt ook onze website bezoeken voor meer informatie:

15 Het moment van... Pagina 15 Het is een tijdje stil geweest rondom het Monument Vuurwerkramp. Achter de schermen werd er gewerkt door het Comite Monument Vuurwerkramp Enschede. En er is ruimte voor het monument: de Lasonderbleek wordt de plek waar een park wordt aangelegd voor de herdenking van de ramp. In dit park komt het monument. Er komt een Ideeenprijsvraag Monument Vuurwerkramp. Eind april verschijnen er advertenties in plaatselijke en landelijke dagbladen, in Duitse kranten en in de vakpers. Deelname staat open voor iedereen: bewoners, betrokkenen en buitenstaanders, ontwerpers, regisseurs, beeldend kunstenaars, choreografen, geschiedkundigen, archeologen, schrijvers, componisten, filosofen. Voor iedereen, voor Jan met de pet tot Jean met de chapeau.

16 Met de meeste mensen gaat het weer goed 'Tijd om de overstap te maken van algemene regelingen naar maatwerk' 'Het was en is de missie van de wederopbouw om de wond in Enschede die door de vuurwerkramp is ontstaan te helen. Niet alleen op het niveau van hoe het was voor de ramp, maar met de ambitie om het beter te laten verlopen. We wilden bovendien dat heel Enschede, alle inwoners, zouden profiteren van de wederopbouw. De ramp heeft voor veel mensen negatieve gevolgen gehad, maar als onze opzet slaagt, dan kunnen er ook verbeteringen ontstaan die anders niet tot stand waren gekomen. Uit de getroffenenmonitor blijkt dat mensen niet alleen negatieve, maar ook positieve ervaringen ontlenen aan de ramp.' Pagina 16 Francien de Groot is programmamanager sociale wederopbouw, werkzaam in het projectbureau wederopbouw en spin in het web waar het gaat om maatregelen die erop zijn gericht om de sociale schade als gevolg van de ramp zoveel mogelijk te herstellen. 'Het participatieproces is in mijn ogen zeer verzoenend en helend geweest. We konden als projectbureau onafhankelijk opereren en uit de schaduw van de gemeente blijven. Mensen bleken behoefte te hebben aan positieve toekomstbeelden. Bewoners, ex-bewoners, gedupeerden hebben letterlijk de nieuwe wijk ontworpen en meegepraat over voorzieningen in de wijk en meegedacht over verbeteringen in de kwaliteit van voorzieningen.' Rustiger vaarwater 'We zijn gestart op scholen met getroffen kinderen, ouders en leerkrachten. Er is onderwijsondersteuning aan zo'n 20 scholen geboden. Dan moet je denken aan extra ondersteuning op het gebied van gymnastiek, muziek, sport of creatieve activiteiten, maar vooral aan de inzet van extra klasseassistenten. Het ging erom de schoolprestaties van de kinderen te herstellen. Na 1 jaar bleken ze nog onder het niveau te liggen van wat je normaal kunt verwachten. Op dit moment presteren de kinderen vrijwel overal weer op het normale niveau. Deze schoolprestaties zijn belangrijk omdat ze aangeven dat de kinderen weer goed in hun vel zitten en zich kunnen concentreren. Ook het gedrag van de kinderen is in een rustiger vaarwater gekomen. Ze zijn minder druk, vechten minder. Door de opvangmogelijkheden van scholen te verbeteren wilden we voorkomen dat ze in het hulpverleningscircuit terecht zouden komen.' De school is voor kinderen heel erg belangrijk, het is hun natuurlijke omgeving waar ze veel tijd doorbrengen en zich thuis willen voelen. Dat is ook de reden geweest dat de vervoerskosten naar de school van de kinderen die gedwongen moesten verhuizen werden betaald. Vanaf september krijgen overigens alleen de kinderen uit de gezinnen die terugkeren naar Roombeek als straks hun huis klaar is, nog een vergoeding. Maatwerk Met de meeste mensen gaat het weer goed. 'We kunnen zien dat er nog een kleine groep is, zowel particulieren als ondernemers, van mensen die aangeven nog in de problemen te zitten en niet in staat zijn er zelf iets aan te doen. Ze hebben kennelijk niet kunnen profiteren van de hulp die tot nu toe is geboden. Na de zomer willen we ons concentreren op de kerngetroffenen. Dit betekent voor ons een ombuiging. Tot nu toe hebben we algemene maatregelen genomen, het gaat nu om maatwerk. Zo gaan we voor alle individuele getroffen ondernemers bekijken of terugkeer mogelijk is en wat daarvoor moet gebeuren. Ondernemers hebben betrekkelijk weinig een beroep gedaan op de regelingen die er voor hen waren. Die regelingen blijven in de kast liggen. In deze laatste ronde gaan we na of bepaalde maatregelen voor de ondernemers nog van nut zijn.' 'Bij deze maatwerkaanpak stuiten we wel op een fors probleem. Uit onderzoek onder ouders en uit signalen van scholen weten we dat er nog ongeveer jonge 50 kinderen zijn die klachten hebben. Maar we kunnen ze geen naam geven. Privacyregels staan ons in de weg. Instellingen willen wel samenwerken, maar mogen geen gegevens uitwisselen. Ik vind dit extreem en tegen het belang van mensen, want je kunt ze door deze strenge privacyregels bijna niet helpen. We moeten soms een enorme omweg maken om doeltreffend te kunnen werken.' Inkrimping Het Projectbureau Wederopbouw sluit 1 januari 2005 zijn deuren. 'Naast het maatwerk, zullen we veel werkzaamheden over gaan dragen naar reguliere instellingen en vakafdelingen van de gemeente. De Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling

17 zal de kar verder moeten trekken als het gaat om het voorzieningencluster of het cultuurcluster. De wijkwelzijnsinstellingen zullen het werk van de bewonersondersteuners in hun normale werkzaamheden moeten opnemen. Het werk van de bewonersondersteuners is goed op gang gekomen. Met name getroffenen hebben veel gebruik gemaakt van de activiteiten gericht op ontmoeting. Wijkwelzijnsinstellingen moeten nu meer hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Het extra geld voor de bewonersondersteuners wordt na de vakantie verminderd. Voor Enschede-Noord en de nieuwe wijk maken we een uitzondering. Voor de terugkeerders komt er tot 2006 extra ondersteuning.' Klein en slagvaardig Welke lessen heeft Francien geleerd in het projectbureau waar zoveel verschillende beroepsmensen aan het werk waren en welke lessen neemt ze mee naar haar volgende baan? 'Een ramp betekent in feite dat je vanaf de eerste dag doet wat moet gebeuren. Je moet direct, creatief en coöperatief zijn; de competitie met andere instellingen zie je dan verdwijnen. De normale bureaucratie vervalt, je gaat zelfstandiger handelen, je meer verantwoordelijk voelen; je steekt je nek meer uit. Je gaat ook de mensen om wie het gaat directer benaderen. Anders vaar je nog wel eens op het kompas van anderen en instellingen. Hier hadden we een heel directe benadering.' 'Ik ben enthousiast over het samenwerken op het projectbureau met mensen van allerlei andere vakgebieden. Ik ben normaal te weinig op de hoogte van wat er allemaal komt kijken bij bouwprocessen. Doordat we nu veel dichter bij elkaar zitten, profiteren we meer van elkaars kennis en kunde en dat komt de planvorming ten goede. Je krijgt dan toch een andere uitkomst. Als gemeente zouden we veel vaker op deze manier moeten werken. Ik denk aan ingewikkelde projecten of de bouw van woonwijken. Neem nu het muziekkwartier, daar komt zoveel bij kijken: cultuur, verschillende voorzieningen, bouwen en architectuur, de stedenbouwkundige kant. Daar zitten verschillende kanten aan; daar hoort eigenlijk een klein projectteam bij.' Pagina 17

18 Peter Wijntje (SMD) heeft een duidelijke boodschap De vuurwerkramp is niet weg te poetsen. Het gebeurde zal altijd een deel blijven van je levensgeschiedenis. Probeer daarmee te leven. Direct na de vuurwerkramp besefte Peter Wijntje dat het verwerken van deze klap veel zou gaan vergen van iedereen die erbij betrokken was. Zowel van de slachtoffers als van de mensen die te hulp schoten. Als maatschappelijk werker heeft hij ervaring opgedaan met mensen die getraumatiseerd zijn door oorlogsgeweld of een andere ernstige vorm van ontwrichting van het dagelijks leven. Daarom gaf hij zich zonder aarzelen op voor de hulpverlening toen daarvoor een oproep werd gedaan. Al in juni 2000 ging hij aan de slag voor de Stichting Maatschappelijke Dienstverlening Enschede-Haaksbergen. Pagina 18 Ik heb inderdaad veel ervaring met slachtoffers die achtervolgd worden door hun ervaringen in de Tweede Wereldoorlog. Indertijd heeft professor Bastiaanse daarvoor een kliniek ingericht in Oegstgeest waar deze mensen worden behandeld. Wat velen niet weten is dat de groep die nog last heeft van door deze oorlog opgelopen trauma s, nog steeds behoorlijk groot is. Vaak gaat het dan om secundair getraumatiseerden. Daarmee bedoelen we de kinderen en andere nabestaanden van de rechtstreekse slachtoffers. In dat verband is het erg belangrijk dat we in Enschede goed kijken naar wat de kinderen hebben meegekregen van de vuurwerkramp. Gevolgen voor kinderen Een voorbeeld: er waren vrouwen zwanger ten tijde van de ramp. Wanneer iemand in die situatie iets zeer bedreigends meemaakt, kan dat ertoe leiden dat de moeder haar posttraumatische stress reacties vertaalt in extreem bezorgd gedrag. Dat kan op den duur heel verstikkend worden voor een kind. Maar ook voor de kinderen die er al waren, geldt dat de gevoelens van de ouders grote invloed hebben op hun jonge leventje. Al die zorgen en angsten, al die woede en het verdriet waarmee ouders zitten, hebben een weerslag op kinderen. Ouders moeten daar attent op zijn en hulp zoeken als zij vermoeden dat hun kinderen op een of andere manier mee-lijden met hun vader en moeder. In tegenstelling tot de mensen die vaak jaren na de Tweede Wereldoorlog hulp moesten zoeken, kreeg Peter Wijntje in juni 2000 te maken met slachtoffers die de gebeurtenissen vers op het netvlies hadden staan. Vlak na de ramp leden veel mensen aan extreme vormen van herbeleving. Ze hoefden hun ogen maar dicht te doen en het was weer zaterdagmiddag halfvier. En ze hoefden maar een klap te horen, of ze kregen de aandrang te vluchten. De paniek lag voortdurend op de loer. De begeleiding van getroffenen Ik ga vaak terug met de slachtoffers naar de plaats waar ze waren tijdens de ramp. Soms wel vier of vijf keer achtereen. Dan proberen we samen te achterhalen wat die angst veroorzaakt en waarom het zo ontzettend moeilijk is om hier weer te staan en in gedachten die beelden van vuur en rook terug te zien. Kijk om je heen, zeg ik dan tegen ze, en probeer onder woorden te brengen wat je nu voelt. Ben je weer bang? Waarvoor dan? Denk je dat het weer zal gebeuren? Maar hoe dan? Waarom dan? Er is toch geen aanleiding om dat te denken. En zo gaan we al die gevoelens van iemand langs. We praten, praten en praten. Keer op keer mag iemand die afschuwelijke beelden weer oproepen en vertellen over zijn of haar ervaringen. Door dat te doen, worden die gevoelens van angst en verdriet teruggedrongen tot normale proporties. En dan opeens gaat het beter met iemand. Het blijkt te helpen. Wat een opluchting! Wat een geluk dat de dagen weer een normaal patroon gaan vertonen! Wel is het zo dat wie 13 mei 2000 op indringende wijze heeft meegemaakt, niet moet verwachten dat deze belevenis weg te poetsen is uit zijn of haar geheugen. Wat er gebeurd is, zal altijd een deel blijven van iemands levensgeschiedenis. Het is belangrijk dat men dat accepteert en ermee leert leven. Ons lichaam en onze geest moesten reageren op iets wat eigenlijk niet te bevatten is. Een stralende zaterdag, voorbereidingen voor moederdag, een gezellig Enschede met winkelende of in de tuin klussende mensen, en dan ineens zo n ramp. Daardoor zijn mensen volledig ontwricht geraakt. Dan begint dat herbeleven en het slechte slapen.

19 Hulp zoeken bij het maatschappelijk werk. Wat kunt u verwachten? Aanmelden Bij het maatschappelijk werk kunt u zichzelf rechtstreeks aanmelden. U heeft geen verwijzing nodig van de huisarts, en de hulp is gratis. U kunt zich aanmelden door langs te komen op een van de spreekuren (dagelijks tussen 9.00 en en tussen en 14.00) of door te bellen (dagelijks tussen 9.00 en tel.nr ). U zult dan de telefoniste aan de lijn krijgen. Zij verbindt u direct door met een maatschappelijk werker, of noteert een aantal gegevens zoals naam en adres, en maakt dan een afspraak met u voor een eerste gesprek. Intake Het eerste gesprek wordt het intakegesprek genoemd. Dit is een kennismakingsgesprek waarin u kunt vertellen wat u heeft meegemaakt, wat uw vraag of probleem is, en waar u hulp bij wilt. De maatschappelijk werker zal in dit gesprek verschillende vragen stellen over uw situatie, omdat het belangrijk is een zo helder mogelijk beeld te krijgen. Op die manier kunnen we de hulp zo goed mogelijk aan laten sluiten bij uw behoefte. Samen met u wordt gezocht naar de vorm van hulp die het best bij u past. In dit gesprek kan ook blijken dat de hulp die u zoekt niet door het maatschappelijk werk geboden kan worden, maar dat het nodig is om u te verwijzen naar een andere instelling. Uiteraard heeft de maatschappelijk werker beroepsgeheim. Dat betekent dat u dus niet bang hoeft te zijn dat anderen zonder uw toestemming te weten komen wat u in vertrouwen heeft verteld. De vervolggesprekken Na de intake stelt de maatschappelijk werker een plan op waarin staat hoe de hulpverlening eruit komt te zien, en hoeveel gesprekken er nodig zijn. Dit plan wordt samen met u doorgenomen. Er zijn verschillende vormen van hulpverlening mogelijk. De begeleiding kan plaats vinden door middel van individuele, echtpaar of gezinsgesprekken met de maatschappelijk werker. Een ander mogelijkheid is om samen met andere getroffenen in groepsverband te praten over de problemen en ervaringen naar aanleiding van de ramp. gevoelens. Net zoals een gewone wond moet ook een psychische wond worden verzorgd. Door er met anderen over te praten gebeurt dat. Soms kan het zijn dat gesprekken over de gebeurtenissen alleen, u niet voldoende steun biedt. Daarom gebeurt het ook dat de maatschappelijk werker u concrete adviezen of opdrachten meegeeft die u helpen om anders met uw moeheid, angsten, prikkelbaarheid etc. om te gaan. De bedoeling is dan dat u op deze wijze nieuwe manieren en vaardigheden leert om in het dagelijkse leven de problemen weer de baas te worden. Ook voor hulp bij praktische zaken (als u bijvoorbeeld nog steeds problemen heeft met de financiële afwikkeling van de ramp) kunt u bij het maatschappelijk werk terecht. In dat geval kan de maatschappelijk werker u helpen bij het invullen van formulieren, het doorverwijzen naar de juiste instanties, helpen om in contact te komen met de instanties, of zelf bemiddelen. Uiteraard kan de maatschappelijk werker niet alle problemen voor u oplossen. Dat is ook niet de bedoeling van de gesprekken. Waar we naar streven is dat de pijn vermindert en hanteerbaar wordt, en dat u zelf door nieuwe inzichten en nieuwe vaardigheden weer in staat bent om de problemen het hoofd te bieden. Tenslotte Het vragen om hulp bij het Algemeen Maatschappelijk Werk is geen teken van zwakte. Het betekent ook niet dat het wel heel erg met u gesteld is. Het vergt juist moed om onder ogen te zien dat het nu niet meer gaat. Bovendien is het maatschappelijk werk er niet alleen voor forse problemen, maar juist ook als u vragen heeft of als het gewoon even niet zo lekker gaat. Juist bij een ingrijpende gebeurtenis als de ramp geldt dat de psychische wonden diep en pijnlijk kunnen zijn, en genezing niet vanzelf gaat. Loop er dan niet mee door! Pagina 19 De vervolggesprekken zullen erop gericht zijn om u te begeleiden en ondersteunen in het verwerken van de ervaringen die u tijdens en na de ramp heeft gehad. Daarom zal er in die gesprekken dieper worden ingegaan op de gebeurtenissen en problemen die tijdens de intake aan de orde geweest zijn. Dat wil zeggen dat er wordt gekeken naar hoe u in het dagelijkse leven last hebt van de problemen, en hoe u daarmee omgaat. Maar ook dat er wordt gekeken naar de oorzaken van de klachten, en naar mogelijke oplossingen. Praten over moeilijke gebeurtenissen kan helpen om nieuwe inzichten te krijgen, en ze op die manier een plek te geven. Verwerken is immers niet hetzelfde als wegstoppen van de ervaringen, gedachten en

20 Sosyal hizmetler kurumu (Stichting Maatschappelijke Dienstverlening) Sosyal hizmetler kurumu kișilerin sorunlarının içinden çıkamadıkları zaman bașvurdukları güvenilir bir kurumdur. Nasıl ev doktorunuz hastalıg v ınızı tedavi yoluyla çözmeye çalıșıyorsa bu kurumda çalıșan sosyal görevlilerde sizinle bașbașa verip sorunlarınıza bir çözüm bulmaya çalıșırlar. Bu kurumda çalıșan sosyal görevlilerle herkesle konușamadıg v ınız konuları konușabilirsiniz. Ayrıca bu görevlilerin ev doktorlarının oldug v u gibi mesleki sırları vardır. Kesinlikle konușulanları sizin izniniz olmadan bașka șahıslara aktaramazlar. Pagina 20 Hang v i sorunlar için müracaat edebilirsiniz? Afetin getirdig v i pratik sorunlarınız varsa devlet kurumlarında sorununuz varsa ișinizde probleminiz oldug v u zaman rahat bir iș ortamında çalıșmak istiyorsunuz bu engellenmektedir oturdug v unuz evden șikayetiniz var ise parasal geçim sorunlarında anlayamadıg v ınız ve doldurmak zorunda oldug v unuz formlarınız varsa gençlerle aileler arasında anlașmazlık varsa eșinizle uyumluluk sag v layamıyorsanız çoçuk eg v itiminde zorlanıyorsanız çoçug v unuzun okul seçimi konusunda zorlanıyorsanız çok sevdig v iniz bir kișiyi kaybettig v iniz zaman, çektig v iniz acı hakkında konușmak istedig v inizde bir kaza ve hırsızlık kurbanı oldug v unuz zaman okulda karșılaștıg v ınız problemler hakkında sebebsiz yere kendinizi mutsuz hissediyorsanız Size nasıl yardım edilir Sosyal hizmet kurumunda kișisel görüșme usulüyle ve gerektig v inde dig v er aile fertlerininde katılımıyla yardım sag v lanmaktadır. Bazı konularda gurup olarak ta bilgilendirmeler düzenlenmektedir. Örneg v in çoçuk eg v itimi konusu gibi. Verilen yardım herhangi bir ücrete tabi deg v ildir. Dog v rudan bize gelebileceg v iniz gibi telefonla arayıp randevü de talep edebilirsiniz. Konușmalar büroda oldug v u gibi sizin evinizde de olabilir. Anlatılan konular kesinlikle gizli kalacaktır. Müracaatınızı: yapabilirsiniz. Nazorg Vuurwerkramp Herkent u dit? U kunt zich moeilijker concentreren dan voorheen. U raakt tijdens gesprekken de draad kwijt of uw gedachten dwalen af. U bent sneller aangebrand dan vroeger. U ziet de beelden van de ramp steeds weer voor u. U raakt van streek bij harde geluiden of de sirene van een ambulance of politieauto. U hebt de neiging meer te drinken of kalmerende middelen te gebruiken en eventueel drugs. U ervaart sinds de ramp meer problemen in de relatie met uw partner. U vindt het moeilijker dan vroeger om met de kinderen om te gaan. U maakt zich zorgen over het gedrag van de kinderen. Er ontstaan voortdurend conflicten in het contact met instanties. U heeft problemen op uw werk die te maken hebben met genoemde klachten. Bedenk dan dat u uw problemen niet alleen hoeft op te lossen. Waarom een campagne? Dat Mediant en de Stichting Maatschappelijke Dienstverlening Enschede-Haaksbergen juist nu de krachten bundelen in een campagne voor de nazorg van de vuurwerkramp heeft meerdere redenen. Het aantal getroffenen met emotionele klachten neemt niet af. Integendeel. Verdriet, angst en boosheid blijken hardnekkiger dan gedacht. Wie eerder afhaakte in de behandeling, heeft soms opnieuw behoefte aan steun en advies. Bij de 'buitenwereld' raakt het geduld met de getroffenen op. Partners zijn aan het eind van hun latijn wat het aanhoren en oplossen van elkaars problemen betreft. Kinderen kunnen niet in hun normale doen komen. Hoe u zich kunt aanmelden Voor de SMD E-H is geen verwijskaart nodig. U kunt SMD E-H bereiken op telefoonnummer Voor een afspraak bij Mediant is wel een verwijzing nodig. Die kunt u van uw huisarts of de bedrijfsarts krijgen. Aanmelden voor een eerste afspraak kan telefonisch of aan de balie van het kantoor van Mediant, Stationsplein 3A in Enschede. Tel

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen?

Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Knallen met je vrienden! Leuk, maar ook voor anderen? Vooraf Oud en nieuw is leuk en gezellig: oliebollen eten, spelletjes doen, televisie kijken, met zijn allen aftellen tot twaalf uur en vuurwerk afsteken.

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Inhoud van dit nummer: Al drie jaar..

Inhoud van dit nummer: Al drie jaar.. Inhoud van dit nummer: Al drie jaar.. (gedicht) Kinderen met verslaafde ouders Even voorstellen. Verslag van het Voorjaarsfeest 28 Mei Budgetrecept van Hinke Buitenveldertgroep - Hoogeveen Contactgegevens

Nadere informatie

Take a look at my life 9

Take a look at my life 9 Take a look at my life 9 Verslaafd aan foto,s maken. Elke dag weer mijn mobiel uit me zak halen en foto,s maken van de dingen die ik mee maak of tegenkom. Er zijn al zoveel mensen die gebruik maken van

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van:

Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van: Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van:... Auteurs: Titia Boers en Anja Valk Projectleiding en eindredactie: Carola van der Voort cwh.vander.voort@let.vu.nl 020 5986575 Vrije Universiteit

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

weekinfo Datum: vrijdag 12 februari 2016

weekinfo Datum: vrijdag 12 februari 2016 weekinfo Datum: vrijdag 12 februari 2016 Bijbelverhalen voor de komende week Vijf broden en twee vissen, Matteüs 14:13-21 Jezus loopt over het water, Matteüs 14:22-33 Petrus weet wie Jezus is, Matteüs

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

1 e rapport mee. Vanaf 14.30 uur start de voorjaarsvakantie Start 1 e schooldag na de vakantie

1 e rapport mee. Vanaf 14.30 uur start de voorjaarsvakantie Start 1 e schooldag na de vakantie NIEUWSBRIEF nummer 4, Januari-februari 2015 Kalender December Ma 2 & di 3 feb Activiteiten De kinderen uit groep 1 t/m 8 zijn vrij. De leerkrachten hebben twee studiedagen. De kinderen uit de Cobogroepen

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien

Nummer 1 December 2011. Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien Nummer 1 December 2011 Cursusaanbod 2012 Gedeeld verdriet Mindfulness Laat je zelf zien LANDELIJK HEEFT 16% VAN DE JONGEREN PSYCHOSOCIALE PROBLEMEN. Scoop richt zich bij coaching, counseling en training

Nadere informatie

Nieuwsbrief van de Reinbôge

Nieuwsbrief van de Reinbôge vrijdag 16 januari 2015 Uit de jaarkalender: Januari Schoolkrant winter 30 januari Uurcultuur groep 6,7,8 13 februari Rapporten mee 17 en 19 februari Oudergesprekken 19 februari Nieuwsbrief februari 23

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Nieuwsflits: Augustus 2014

Nieuwsflits: Augustus 2014 Nieuwsflits: Augustus 2014 MEER! met elkaar is een plek waar vrouwen van alle nationaliteiten en leeftijden elkaar kunnen ontmoeten. Waar veel vrijwilligers actief zijn. Waar je elkaar kunt steunen, jezelf

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Sterk Weerbaarheidstraining

Sterk Weerbaarheidstraining Een cursus van Doras, Blijfgroep en Combiwel Sterk Weerbaarheidstraining Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Sterk Weerbaarheidstraining Doras Algemeen Maatschappelijk Werk, Blijfgroep Amsterdam

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama

Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama Resultaten van drie belrondes onder getroffenen en betrokkenen van het monstertruckdrama op 28 september 2014 F.D.H. Koedijk, A. Kok Bevindingen

Nadere informatie

Groetjes Lisa. Groetjes Vicky

Groetjes Lisa. Groetjes Vicky Vandaag moesten we leraren tegen 8 spelen. Dat waren een heleboel opdrachten en die moesten binnen 2 uur uitvoeren. Maar het is ons gelukt en dat vond ik het leukste van de dag. Ik ben benieuwd wat we

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

Schoolkamp 2015, Jacco

Schoolkamp 2015, Jacco Schoolkamp 2015, Jacco We gingen om 10:30 weg met de bus, eigenlijk moesten we met de fiets maar het stormde hard. Met de bus reden we naar Basal, daar werd verteld wat ze deden en we gingen stenen zoeken.

Nadere informatie

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Beste ouders, 30 oktober 2015. Een eerste week na de herfstvakantie, waarbij

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken.

Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. Ik ga een grote uitdaging niet uit de weg. Taken die moeilijk zijn, vind ik veel leuker dan eenvoudige taken. 2 5 Ik hoef niet aangespoord te worden om mijn taken te maken. Niemand hoeft mij te zeggen

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 1 Vera Kleuskens groep 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Wat is E.H.B.O... 5 2. E.H.B.O. vereniging... 6 3. Cursus... 7+8+9 4. Reanimatie en A.E.D....

Nadere informatie

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou

Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Je mag stralen je mag huilen je mag dwalen je mag schuilen je mag vragen je mag dromen je mag klagen je mag komen Hij wacht op jou Heb je naar aanleiding van dit dagboek vragen of opmerkingen? Mail me

Nadere informatie

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013 www.kidpartners.nl KIDmail 25 Januari 2013 Allereerst willen wij jou een stralend 2013 wensen met de onderstaande doodle. Je kunt zelf invullen waar jouw ster het komend jaar gaat stralen. We hebben het

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012

Kinderboekenweek 2012 www.dekloostertuin.nl De Kloostertuinier Informatiebulletin van: CBS De Kloostertuin te Assen 8 e Jrg. nr. 2 27 september 2012 Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld in tachtig dagen Mooi project, mooi project

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection

Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection 1 Beste docent, Binnenkort gaat u samen met uw klas naar de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection. Deze lesbrief

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

H utnieuws 4 2014-2015

H utnieuws 4 2014-2015 OBS de Boomhut 31 oktober 2014 H utnieuws 4 2014-2015 Locatie Bernhardlaan 10 6824 LE Arnhem 026-4433102 Locatie Julianalaan 1 6824 KG Arnhem 026-3701183 In dit nummer: Tussenschoolseopvang Tussenschoolseopvang

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam.

Laura zelf heeft bijna nooit ruzie met haar moeder. De moeder van Laura komt uit Peru. Yasmina vindt haar lief, zacht en zorgzaam. 1. Yasmina doet het tuinhekje achter zich dicht. Hoe kan ze zo stom zijn niet aan de verjaardag van haar moeder te denken? Haar moeder blijft woedend achter. Yasmina voelt zich even rot, maar na drie stappen

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Dagbehandeling De Horst

Dagbehandeling De Horst Dagbehandeling De Horst U wilt graag zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen, maar zonder extra ondersteuning lukt dat niet meer. U wordt ouder en krijgt geheugenproblemen. Het is niet meer zo gemakkelijk

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Ik Eet Het Beter. Een lekkere en gezonde lunch! Ik Eet Het Beter

Ik Eet Het Beter. Een lekkere en gezonde lunch! Ik Eet Het Beter Een lekkere en gezonde lunch! Ik eet het beter Hallo, allemaal ik ben Gaby en zit in groep8. En ik ga jullie iets vertellen over wat we twee weken geleden hebben gedaan. Het was 20 maart toen we van de

Nadere informatie

Cursus en activiteiten programma voor mensen met een beperking 2015-2016

Cursus en activiteiten programma voor mensen met een beperking 2015-2016 Cursus en activiteiten programma voor mensen met een beperking 2015-2016 yoga Yoga Je leert de basis van Yoga. Het is meer dan alleen maar een uurtje ontspannen. Met yoga leer je de balans vinden tussen

Nadere informatie

Nieuwsbrief CliëntAanZet Regio Waardenlanden

Nieuwsbrief CliëntAanZet Regio Waardenlanden Nummer 5 Juni 2015 Van de redactie Hallo, Hier weer een nieuwe nieuwsbrief CliëntAanZet. Heb je een leuk idee voor deze nieuwsbrief? Of wil je misschien zelf iets schrijven? Stuur een bericht naar: Cliëntzeggenschap,

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar

OPVOEDEN ZO!!! De cursus is bedoeld voor ouders van kinderen van 3 tot 12 jaar OPVOEDEN ZO!!! Algemeen Het opvoeden van kinderen is leuk maar kan soms ook heel zwaar zijn. Bij het opvoeden van je kind komt heel wat kijken. Jij bent tenslotte diegene, die hem het goede voorbeeld moet

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

c A R i n T R E G G E L A n D h u i S DE STOEVELAAR G O O R

c A R i n T R E G G E L A n D h u i S DE STOEVELAAR G O O R carintreggeland huis DE STOEVELAAR GOOR Aan de rand van Goor, met uitzicht over het Twentse landschap. Van harte welkom! Wilt u graag wonen in een mooi en comfortabel appartement? Vindt u een gezellige

Nadere informatie

Protocol verdriet en rouw voor de basisschool

Protocol verdriet en rouw voor de basisschool Protocol verdriet en rouw voor de basisschool Inleiding Dit protocol brengt punten onder de aandacht die in het geval van overlijden of ernstig (ongeneeslijk) ziek worden van een kind, een medewerker of

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Vind je jezelf te dik? Wil je op je gewicht gaan letten, maar weet je niet zo goed hoe je dat kunt doen? Wij kunnen

Nadere informatie

c A R i N T R E G G E L A N D H u i s T GERBRAND H E N G E LO

c A R i N T R E G G E L A N D H u i s T GERBRAND H E N G E LO carintreggeland huis T GERBRAND HENGELO Een warme sfeer in een modern jasje. Van harte welkom! Wilt u graag wonen in een mooi en comfortabel appartement? Vindt u een gezellige en veilige woonomgeving belangrijk?

Nadere informatie

Wat staat er in zorgblad Het manteltje?

Wat staat er in zorgblad Het manteltje? Het zorgblad voor mantelzorgers en zorgvragers Hoe kunnen mantelzorgers ontlast worden? Alle mantelzorgers zouden zich minder belast voelen als ze eens op vakantie zouden kunnen gaan. Ze zouden er dan

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Eikenhorst (kliniek) Informatie voor patiënten. Eikenhorst

Eikenhorst (kliniek) Informatie voor patiënten. Eikenhorst Eikenhorst (kliniek) Informatie voor patiënten Eikenhorst Je komt mogelijk binnenkort op Eikenhorst. Daar is alles anders en nieuw vergeleken met waar je nu woont. Om je te laten wennen aan al dat nieuwe,

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

ROFFELTJE. Hij ziet het niet

ROFFELTJE. Hij ziet het niet Spechtstraat 49, 3853 VA, Ermelo, 0341-552284 ROFFELTJE > Hij ziet het niet Vol vertrouwen legt hij zijn kleine bruine handjes in die van mij. Ik heb zwarte Piet gezien vertelt hij me met glanzende bruine

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Bij ons draait het om u.

Bij ons draait het om u. Bij ons draait het om u. En om de mensen die voor u belangrijk zijn. Als u wilt, kunnen wij u en uw naasten ondersteunen. Bijvoorbeeld met goede zorg, hulp bij het huishouden of een personenalarm. En alles

Nadere informatie

Weekschema maken. Je gaat praten over de dingen die jij in één week doet. Deze activiteiten ga je in een schema op de computer uitwerken.

Weekschema maken. Je gaat praten over de dingen die jij in één week doet. Deze activiteiten ga je in een schema op de computer uitwerken. Weekschema maken Je gaat praten over de dingen die jij in één week doet. Deze activiteiten ga je in een schema op de computer uitwerken. Leer en oefen: Neem samen me de docent/assistent het fotoboek de

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco.

3 Bijna ruzie. Maar die Marokkanen en Turken horen hier niet. Ze moeten het land uit, vindt Jacco. 1 Het portiek Jacco ruikt het al. Zonder dat hij de voordeur opendoet, ruikt hij al dat er tegen de deur is gepist. Dat gebeurt nou altijd. Zijn buurjongen Junior staat elke avond in het portiek te plassen.

Nadere informatie

Installatie Wijkacademie Opvoeden Oost. Amsterdam, 3 juli 2014

Installatie Wijkacademie Opvoeden Oost. Amsterdam, 3 juli 2014 Installatie Wijkacademie Opvoeden Oost Amsterdam, 3 juli 2014 1 Verslag installatie Wijkacademie Opvoeden Oost Amsterdam, 3 juli 2014 Inleiding Op 3 juli was het voor de kerngroepouders van de Wijkacademie

Nadere informatie

Weekinfo 4 vrijdag 28 september 2012 Belangrijke data:

Weekinfo 4 vrijdag 28 september 2012 Belangrijke data: Weekinfo 4 vrijdag 28 september 2012 Belangrijke data: 1 okt: Meester John afwezig ICBS De Windroos Galeistraat 2 1503 TJ Zaandam " 075-6169431 @ info@de-windroos.nl 2 okt: Groep 7/8 naar de Papiermolen

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

LES 11. Respect tonen of een lesje leren? Sabbat

LES 11. Respect tonen of een lesje leren? Sabbat LES Respect tonen of een lesje leren? Heb je ooit het gevoel dat je niet respectvol of eerlijk werd behandeld? Behandel jij anderen altijd op die manier? Omdat we allemaal Gods kinderen zijn, moeten we

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie