Jaargang 16, Nr. 1 Januari 2011 Inhoud pag.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaargang 16, Nr. 1 www.verkeersslachtoffer.nl Januari 2011 Inhoud pag."

Transcriptie

1 Jaargang 16, Nr. 1 Januari 2011 Inhoud pag. Gelukkig Nieuwjaar 2 Verslag Herdenking 3 Wist u? 5 Impresies herdenking: 1. Herdenking verkeersslachtoffers 6 2. Nationale herdenking 8 Foto s Herdenking 9 Actie van De Telegraaf 14 Bijzonder interview 14 Themadag Slachtofferbescherming 16 Project voor zorg en begeleiding NAH patiënten 19 Verslag Werkconferentie 20 TV-uitzending over de noodzaak van een electronisch ongevallen-dossier 22 Van het bestuur 23

2 Van het bestuur Prettige Kerstdagen en een Gelukkig Nieuwjaar Veel heil en zegen. Gelukkig nieuwjaar De beste wensen voor het nieuwe jaar Een voorspoedig 2011 Een gezond en gelukkig 2011 Een Nieuwsbrief vergt veel voorbereiding. Om een bijdrage geplaatst te kunnen krijgen, moet je het ruim op tijd inleveren. Als ik deze bijdrage namens het Bestuur van de VVS schrijf, is het dan ook nog een paar weken voor Kerst en Oud en Nieuw. Voor je het weet is het weer zover. Dan vallen er opnieuw talloze wenskaarten met even zovele wensen bij mensen op de deurmat. Terugblikkend op voorgaande jaren roept dat bij mij gemengde gevoelens op. Want hoe lief en goed bedoelt ook: het blijven toch maar wensen, en Het Leven voorziet niet altijd in goedbedoelde wensen. Dat overpeinzend moest ik terugdenken aan de voorbereidingen van de Herdenking Het was een hectische periode waarin nog van alles op heel korte termijn geregeld moest worden. Niet in de laatste plaats dank zij de hulp van al die vrijwilligers is deze dag tot een bijzondere en ingetogen Herdenking geworden. Op de dag van de Herdenking zelf verongelukte een jongen uit het Overijsselse Gramsbergen. Voor het gezin waar deze jongen uit kwam, zou Oud en Nieuw nooit meer worden zoals het was. Voor velen onder U zal precies hetzelfde gelden. Na die grote catastrofe in uw leven moest U verder: getekend voor het leven met een pijnlijk gevoel van gemis, naar iemand (uw dierbare) of iets (uw gezondheid) dat nooit meer terug zal komen. Hoe kun je dan nog een Gelukkig Nieuwjaar hebben? Het is niet aan ons, het Bestuur van de Vereniging Verkeersslachtoffers om voor U een invulling te geven hoe U nog een Gelukkig Nieuwjaar zou moeten kunnen gaan beleven. Het is al helemaal niet aan ons om aan uw pijn of verdriet te tornen. Toch wensen en spreken wij de hoop voor een ieder van U uit, dat U, hoe gering het ook is, weer een sprankje (het liefst natuurlijk zo veel mogelijk) van Geluk mag ervaren, zodat de wens Gelukkig Nieuwjaar niet alleen maar een holle frase voor U is. Als Vereniging Verkeersslachtoffers liggen er ook nog wensen en voornemens op andere terreinen van het leven. Zo willen wij als Bestuur graag in nauw contact met U, als lid van de Vereniging, staan en blijven. Daarvoor zullen er ook dit nieuwe jaar diverse bijeenkomsten en lotgenotencontacten worden georganiseerd. Wij, als uw Bestuur, hopen U dan persoonlijk te kunnen en mogen ontmoeten. Ook in de sfeer van belangenbehartiging wil het Bestuur tot een beleid komen waarin de leden weer centraal komen te staan. Naar buiten toe, met politiek en maatschappelijke organisaties wil het Bestuur, de contacten hernieuwen en aanhalen. Met organisaties als Slachtofferhulp Nederland, de ANWB, VVN en de Whiplash stichting wil de VVS tot een zo optimaal mogelijk afstemming komen in de belangenbehartiging van verkeersslachtoffers. Maar ook met de politiek zullen wij de banden weer aanhalen en de problematiek van verkeersslachtoffers opnieuw onder de aandacht brengen. Zonodig zullen we vergeten of onderbelichte zaken opnieuw op de agenda zetten. Zo zal de Vereniging op korte termijn het onzalig idee van de overheid om 17 jarigen na een theorie examen achter het stuur te zetten. Het betekent namelijk dat 17 jarigen onder

3 begeleiding van goedwillende bestuurders de weg op gaan. Hoe goed ook bedoelt, dat mag echter nooit gebeuren. Een goed bedoelde bestuurder is nooit zo ervaren als een gediplomeerde auto rij-instructeur. Dat moeten wij als samenleving niet willen: dat overige medeweggebruikers extra risico lopen! Ook voor alcohol gebruik in het verkeer willen wij een zero tolerance beleid. Nooit meer mag iemand gewond of gedood worden door misbruik van alcohol in het verkeer. Samen en namens u willen wij ons daar als Vereniging Verkeersslachtoffers sterk voor maken! Zodat in de toekomst de uitspraak Gelukkig Nieuwjaar! weer echt betekenis gaat krijgen. Namens het bestuur voor dit jaar: Gelukkig Nieuwjaar! Gerard Elings, secretaris

4 Nationale Herdenking Verkeersslachtoffers 2010 De Nationale Herdenking werd dit jaar gehouden in Apeldoorn in het Schouwburg en Congrescentrum Orpheus. De VVS sluit hiermee aan bij de herdenking van verkeersslachtoffers die elk jaar op de derde zondag in November in vele landen van Europa wordt georganiseerd. Ook de Provincie Zeeland organiseerde dit jaar weer haar regionale bijeenkomst. Het is vanaf de oprichting van de VVS de bedoeling geweest verkeersslachtoffers, familie- leden en nabestaanden een stem en een gezicht te geven. Het is een steun voor hen te weten niet alleen te staan in hun verdriet en gehoor te vinden voor de materiële en medische zorgen waar zij ongevraagd en ongewild mee worden geconfronteerd. Terugziend op 15 jaar herdenking zien we gelukkig een langzame kentering en een toenemende aandacht voor verkeersslachtoffers en hun omgeving. In het begin was de verwachting dat de herdenking uit zou kunnen groeien tot een grote landelijke bijeenkomst met honderden belangstellenden. Dat blijkt in de loop van de jaren niet zo te zijn, ook dit jaar waren er ongeveer 100 personen aanwezig. Wellicht is dat ook goed. Een bijeenkomst waar het persoonlijke contact en een directe betrokkenheid centraal staan, behoeft niet massaal te zijn. Met het organiseren van meerdere bijeenkomsten, dicht bij de mensen zelf, is persoonlijk contact mogelijk en kunnen indringende verhalen van slachtoffers en nabestaanden herkenning bieden. Na het thema van vorig jaar Het zwijgen voorbij- was dit jaar het thema gekozen: Wordt er wel geluisterd? Het antwoord op deze open vraag is gelukkig een volmondig JA, maar de vraag verschuift of er wel genoeg geluisterd wordt. Samenwerking is niet het probleem, omdat de herdenking ook dit jaar is georganiseerd in samenwerking met anderen: de Provincie Gelderland, de Stichting Slachtofferhulp en professionele hulpverleners. Na een gedicht van Lara Voskamp en welkomstwoord van Teun Doolaar als nieuwe voorzitter van de VVS werd de opening van de Herdenking verzorgd door mevrouw Marijke van Haaren, de Gedeputeerde van de Provincie Gelderland. In haar toespraak herinnerde ze aan de bijeenkomst die in oktober gehouden werd in Gelderland onder de titel: Dag van de Politiek. Deze bijeenkomst was voor haar een bewijs dat de betekenis van een ongeval niet alleen lag in het zorgvuldig achterhalen van de toedracht, maar vooral in het invoelbaar maken van de menselijke ellende rond een ongeval. Het had haar gesterkt in de overtuiging dat we door moeten gaan met het vechten voor verkeersveiligheid. Er wordt wel geluisterd, maar niet genoeg, in tegenstelling tot de luchtvaart waar grote ongevallen ruim aandacht krijgen. Daar zijn vier verschillende oorzaken voor aan te geven. 1. Er is sprake van verdunning; ongevallen gebeuren verspreid in de tijd en in het land. 2. Men accepteert meer risico omdat men het gevaar vrijwillig lijkt te lopen. 3. Men onderschat risico s omdat men denkt ze zelf denkt te kunnen beheersen. 4. Tenslotte denkt men de risico s te kennen, terwijl vaak onduidelijk blijft waarom een ongeval zich heeft voorgedaan. Mevrouw Van Haaren verwijst ook naar de rol van beleid en politiek: het lijkt goed te gaan met de verkeersveiligheid als we alleen kijken naar het aantal doden. Dat daalt gestaag, terwijl het aantal gewonden eerder stijgt dan daalt. Het beleid schenkt daarnaast de laatste jaren steeds meer aandacht aan doorstroming. Slachtoffers worden soms slechts terloops genoemd. Het is daarom zo belangrijk elkaar deelgenoot te blijven maken van het leed en de ellende die in het verkeer zo alledaags is en de nasleep waar men jarenlang mee geconfronteerd blijft. Vanuit haar positie als gedeputeerde ziet mevrouw Van Haaren dat het soms lang duurt voor men tot een oplossing kan komen. Door alle formele stappen en bestuurlijke procedures raakt niet alleen een beleidsmaker gefrustreerd, maar slachtoffers en nabestaanden voelen zich

5 opnieuw alleen staan. We moeten daarom blijven doen wat we al doen. Wellicht het belangrijkste daarbij is dat het menselijk leed op het individuele niveau invoelbaar wordt gemaakt voor degenen die in hun werk op grotere afstand van het ongeval staan. In haar bijdrage vertelt vervolgens Francien Nijhuis-Horstink -de moeder van een in het verkeer omgekomen jonge man- hoe zij het ongeval van hun zoon in hun leven een plaats proberen te geven. Ze schetst een beeld van hoe na de eerste ontsteltenis, het duidelijk werd dat er geen hoop meer was. Onder massale belangstelling hebben ze afscheid moeten nemen van hun zoon. Er blijven echter een groot aantal onbeantwoorde vragen omdat de toedracht niet duidelijk werd uit de beschikbare gegevens. Het krijgen van de antwoorden was belangrijk; niet alleen om het beeld compleet te krijgen, maar vooral om het verlies te kunnen verwerken. Het respect en inlevings- vermogen dat ze van de buurtbewoners van de ongevalsplek, de school en het ziekenhuis kregen, maakte het voor hen mogelijk weer met een positieve blik naar de toekomst te kijken. De communicatie met officiële instanties Politie en Officier van Justitie- verliep echter stroef. De familie Nijhuis pleit er dan ook voor dat de Politie meer gebruik maakt van de technische hulpmiddelen van deze tijd, zoals het analyseren van data recorders, en net als een familierechercheur bij ernstige delicten, ook voor dodelijke ongevallen een vast contactpersoon aan te stellen om met de nabestaanden contact te onderhouden. Mevrouw Nijhuis sluit haar bijdrage af met een gedicht dat haar gevoel van dit moment weergeeft en dat de familie de kracht geeft weer door te gaan. De bijdragen van Maikel Hendrix en Anesa Rebrona geven weer hoe je van verkeersdeelnemer plotseling een verkeersslachtoffer blijkt te worden. Op het pandemonium dat over je heen komt, de verschrikking van het ongeval, de aanslag die het ongeval op je gevoelsleven doet, de confrontatie met de ernst van het ongeval en de nasleep die dit met zich mee brengt, kan je jezelf niet voorbereiden. Van het ene op het andere moment verandert je leven, soms blijvend, maar in ieder geval voor langere tijd. Zo is het motto van John Lennon ook voor verkeersslachtoffers van toepassing: Life is what happens to you while you are busy making other plans. De aangekondigde deelname van Maikel Hendrix kon helaas niet doorgaan omdat hij als een nasleep van zijn ongeval weer in het ziekenhuis beland is. Willy Mol had daarom ansichtkaarten meegebracht en na afloop kreeg een ieder de gelegenheid een kaart met een persoonlijke tekst te schrijven. Deze kaarten werden later door Lies Begheyn met bloemen naar het ziekenhuis gebracht waar Mailel opgenomen is. De andere bloemstukken werden bij diverse revalidatie-centra gebracht waar men blij verrast was. Vanuit de wereld van de professionele hulpverlening vertellen Willem Oderwald als hulpverlener en Wiebe de Boer als voorzitter van de Federatie Slachtoffer Organisaties, FSO, dat er wel degelijk geluisterd wordt. Het begrip en mededogen dat professionals voor individuele zaken kunnen opbrengen is groeiend, maar wordt helaas nog niet altijd op collectief niveau herkend. Na een gedicht van Ria Maris sluit Raoul van Noort de bijeenkomst. Het leggen van bloemen op de lege plaatsen voor in de zaal, afgezet met rood-wit blauw lint, het noemen van namen van omgekomen verkeers- deelnemers, de panelen met foto s van verkeersslachtoffers, de schitterende muzikale ondersteuning van de Vocal Group Bant en het napraten in een besloten omgeving tenslotte, laten zien dat er alle aanleiding is te luisteren. Er is helaas veel te vertellen. En er wordt geluisterd.

6 Het theater Orpheus leende zich uitstekend voor deze herdenking. De sfeer was uitstekend en de verzorging door het bedienend personeel was hartelijk en stijlvol. We hebben een geslaagde herdenking meegemaakt en de onderlinge band tussen de leden werd versterkt. Het herdenkingsboekje met de teksten van de sprekers krijgt u apart toegezonden. Wist U Wist U dat Koningin Wilhelmina al voor de tweede wereldoorlog vond dat de slachtoffers in het verkeer jaarlijks zouden moeten worden herdacht? Ook Koningin Juliana heeft eind jaren 1950 aan VVN een voorstel gedaan om herdenkingen voor verkeersslachtoffers te organisereneen, die dag de vlaggen halfstok te hangen en het verkeer twee minuten stil te leggen. Dit is toen niet geanimeerd. VVN heeft toen één jaar tijdens de jaarvergadering een minuut stilte gevraagd voor verkeersslachtoffers, maar dat is later nooit meer herhaald. Dat is door een onderzoeker in het Nationaal Archief gevonden en omstreeks de Herdenking Verkeersslachtoffers gepubliceerd in de krant. Helaas heb ik dit te laat gehoord anders zou ik het artikel voor u gecopiëerd hebben. Nu worden in de meeste europese landende de derde zondag in november herdenkingen gehouden en ook buiten Europa komt er steeds meer aandacht voor verkeersslachtoffers, De U.N. heeft de derde zondag in november uitgeroepen tot Remenberance Day of the Victims of the Road en de aaangesloten landen aangemoedigd dit te propageren. De FEVR heeft daar zeker haar steentje toe bijgedragen door hiervoor constant te ijveren bij de Europese Unie, United Nations en de Wereld Gezondheids Organisatie.

7 HERDENKING VERKEERSSLACHTOFFERS NOVEMBER 2010 De dag waarop we gezamenlijk verkeersslachtoffers zouden herdenken naderde. Ik herdenk hen vrijwel iedere dag: Herhaaldelijk zie ik in Groesbeek de monumenten van John en Marieke, 2 tieners op de fiets, die in december 1998 vlak bij waar ik nu woon, doodgereden werden. 2 andere monumenten in Berg en Dal. Het monument bij het Radboud ziekenhuis en 1 op de Groesbeekseweg in Nijmegen. Ik herdenk dat jongetje, dat ik ca 50 jaar geleden op het Keizer Karelplein in Nijmegen zag liggen, verstrikt in zijn fiets. Hij had bruine enkellaarsjes aan, met veters dichtgestrikt. Charlotte, 17 jaar oud, leeftijdgenote, dochter van mijn tante. Ze besloot samen met iemand naar huis te rijden i.p.v. met de trein. In Zwitserland kwam ze door een inhaalmanoeuvre om het leven. Lisette, 10 jaar oud, die in 1995 op de dijk bij Arnhem door een wegpiraat die daar niet mocht rijden, geschept werd. Zij overleed. Hanneke, 44 jaar, die in 1979 tijdens het oversteken op een zebrapad geschept werd en levenslang te kampen kreeg met de gevolgen van ernstig hersenletsel. Lieske, 77 jaar, nog heel actief in het leven, die in 1994 geschept werd op het zebrapad door een te-hard-rijder. Greet, wier dochter Karin, 23 jaar en moeder in 1988 tijdens het oversteken doodgereden werden door een dronken automobilist. De 20-jarige jongen die deze week op de Zevenheuvelenweg; vlak bij mij; verongelukte: hij reed tegen een boom. Ikzelf, op 13 december 1977 bijna doodgereden door een automobilist, onder invloed van medicijnen en alcohol. Ik heb mijn leven niet meer kunnen inrichten zoals ik dat toen deed, noch had gewild. Ik reed met iemand mee naar de herdenkingsdag in Apeldoorn. Zijn vrouw was verongelukt tijdens een bustour. Ik kan nog veel meer mensen noemen die hun dag begonnen net zoals wij allen, maar een aantal uren later niet meer leefden, of zichzelf niet meer kenden, of in strijd waren met de dood, met hun pijn, met alles dat hem of haar totaal onverwacht was overkomen. Dit treft ook alle betrokkenen. Ook hun leven wordt radicaal en onverwacht ontregeld, ontzet. Op zich sta ik regelmatig stil bij de ellende die 1 ongeluk al kan veroorzaken, maar deze herdenkingsdag vind ik zo bijzonder, omdat we die ellende samen -willen- beleven, voor ons gevoel soms hérbeleven. We worden weer diep geraakt en in een bepaald opzicht gekrenkt, omdat het haast onontkoombaar lijkt. Ik ervoer op deze dag niet alleen het delen van en luisteren naar het verdriet van elkaar, maar ook weer de diepe, hevige wens om, ondanks het sterke gevoel van machteloosheid, de verkeerswereld te verbeteren. Het klinkt cliché: begin bij jezelf. Dit slaat niet alleen op je eigen gedrag in het verkeer, maar niet minder op het hebben en houden van aandacht voor verkeersslachtoffers en betrokkenen. Luisteren naar hen, empathie hebben voor hun verdriet en leed, voor hun moeite met de medische, bureaucratische en juridische strijd, voor het opnieuw beginnen met een ander bestaan, voor het soms moeten leven in een ander persoon. Je bent niet meer wie je vóór het ongeluk voor iedereen was, neen, je bent nu nummer en zaak zoveel, gerelateerd aan verkeersongeluk nummer zoveel.. Het leren leven met het gemis van of leren leven met de beperkingen van je kind, je oma, opa, kleinkind, vriend, vriendin, vader, moeder. Dit werd door een aantal lotgenoten openhartig verteld aan en gedeeld met iedereen. Hoe verder na een verkeersongeluk. Het ongeluk rukte ook mij uit mijn vrienden-, familie-, studie- en werkkring en ben door mijn beperkingen niet meer in staat om 100% aan de samenleving deel te nemen. Toch houd ik mezelf voor te doen, te delen, te geven en te ontvangen wat in mijn vermogen ligt.

8 Tijdens het samenstellen van de bundel Verkeersslachtoffers zelf aan het woord voelde ik me diep verenigd met verkeersslachtoffers, wat zich steeds meer verdiepte. Hieraan hield ik meer kracht over dan ik tot dan toe voelde, meer sterkte om iets te willen en te kunnen betekenen voor lotgenoten. Op de Herdenking dat delen met elkaar, met lotgenoten, is hierin een bijzondere dag. Om dat gevoel van saamhorigheid door te geven, wilde ik niets liever dan na afloop in het Radboud Ziekenhuis de kaarten die wij hadden geschreven, namens alle aanwezigen, aanreiken aan Maikel (Maikel is door een zwaar auto-ongeluk verlamd aan 1 kant en heeft ernstig hersenletsel opgelopen). De bloemen heb ik gegeven aan hulpverleners van de ambulance en EHBO. De hulpverleners waren blij verrast toen ik hen onze bloemen en veel dank aanreikte. Maikel lag op Neurologie en was er op dat moment erg slecht aan toe. Ik heb de stapel kaarten overhandigd met onze beterschap en goede wensen aan zijn persoonlijke verpleegkundige. Later schreef Barbara (lid en ambassadeur van VVS) mij: Je weet niet half, hoe blij je Maikel en zijn familie hebt gemaakt!!!! Maikel was er emotioneel van, en dat wil wat zeggen. Het gaat boven verwachting goed met Maikel, hij is nu op de gewone neurologie- afdeling en nog aanvalsvrij...maar het zal nog even duren voordat hij weer in orde is. Vandaag was ik bij hem, en hij zat al weer grapjes te maken.... En dit deden wij allemaal samen voor Maikel! Laten we behalve verkeersslachtoffers herdenken, hen opnemen in ons leven, iets doen voor hen, iets voor hen betekenen. Lies B.

9 Nationale Herdenking Verkeersslachtoffers 2010, zondag 21 november te Apeldoorn. Voor de tweede maal waren wij aanwezig bij de herdenking van verkeersslachtoffers. Bij binnenkomst werd iedereen ontvangen met een lekker kopje koffie. In de ontvangstruimte staat weer een groot prikbord met foto s en gedichten van slachtoffers van een verkeersongeval. Wat ons erg opviel was dat er veel slachtoffers zijn door aanrijdingen van dronken automobilisten. Het is te erg voor woorden. Het is erg indrukwekkend om te zien hoeveel jonge mensen slachtoffer zijn. Om twee uur gingen we de zaal binnen alwaar diverse sprekers aanwezig waren. Er werden ingrijpende verhalen verteld en mooie gedichten voorgelezen. Hartverscheurend om deze verhalen aan te horen. Veel verdriet was aanwezig en werd zichtbaar gedeeld door alle aanwezigen. Een rijk aantal lege stoelen, symbolisch voor slachtoffers die er helaas niet meer zijn door een verkeersongeval. Hier werd een mooie roos opgelegd en hun namen genoemd ter nagedachtenis. Even twee minuten stilte om even bij hen en hun nabestaanden stil te staan. Mooie bloemstukken werden neergezet ook voor overledenen door verkeers- ongevallen. Er was ook een prachtig koor aanwezig die een aantal mooie liederen ten gehore bracht. Onze complimenten daarvoor. Na het slotwoord nog even nagezeten om na te praten met een drankje en hapje om daarna allen weer huiswaarts te keren. Deze middag heeft op ons weer een enorme indruk gemaakt van hoe belangrijk het is om een luisterend oor te kunnen bieden en waar nabestaande hun verhaal even kwijt kunnen. Onze complimenten aan de organisatie die zulke dagen organiseren. Namens Jack (zelf nabestaande en verkeersslachtoffer) en Tineke Vialle uit Nijmegen. Wat kun je geven aan iemand met veel verdriet, juist in een feestmaand? Een kaars, een gedicht, een boekje met woorden die goed doen? Of aandacht... tijd... tijd om nog eens te vertellen? Weer was een hulphond aanwezig

10 Hier volgen 8 foto s van de herdenking 2010

11 Actie van De Telegraaf Vanaf maandag 13 december 2010 organiseerde De Telegraaf de actieweek Kerstgroet aan de slachtoffers. In deze week stond het thema aandacht voor slachtoffers centraal. Samen met het Fonds Slachtofferhulp wilde De Telegraaf zorgen dat Kerst dit jaar ook voor mensen die van de ene op de andere dag slachtoffer werden van een ongeval, misdrijf of een ramp een fijne tijd zou zijn. Slachtoffers die een steuntje in de rug verdienen doordat hun leven door toedoen van een ander volledig op zijn kop werd gezet. Slachtoffers die moeten leren omgaan met hetgeen hen is overkomen en voor wie velen het leven nooit meer hetzelfde zal zijn. In deze actieweek werd in de Telegraaf en in het tv-programma Ochtendspits van omroep WNL dagelijks aandacht besteed aan slachtofferschap in Nederland. Fantastisch nieuws, want de actie heeft slachtoffers een welverdiend hart onder de riem gestoken. Als er een groep is die aan het einde van het jaar wat extra aandacht verdient is het wel deze groep veerkrachtige mensen. In de aanloop naar deze actieweek is Yvette Pieper door de voorzitter van het Fonds Slachtofferhulp, prof. mr. Pieter van Vollenhoven, geïnterviewd. Yvette verloor op 18 juli 2007 haar broer bij een motorongeval. Het gehele interview heeft op 11 december 2010 in De Telegraaf gestaan. Door Lara Voskamp, ambassadeur VVS

12 Een bijzonder interview Ditmaal is het niet professor Van Vollenhoven die geïnterviewd wordt, maar VVS lid Yvette Pieper die door de voorzitter van Fonds Slachtofferhulp professor mr. Pieter van Vollenhoven geïnterviewd wordt.. Yvette en haar moeder worden gastvrij ontvangen en onder het genot van een kopje koffie vangt het gesprek ontspannen aan. Hij begint: Je was nauw betrokken bij een vreselijk motorongeval. Hoe ben je daarmee omgegaan? Het was 18 juli 2007, begint Yvette, tegenover haar interviewer gezeten. Ik had met mijn broer Dion TV gekeken, thuis in Eerbeek. We hadden een ijsje gegeten. Hij zei dat hij nog even wegging op de motor. Ik zei: Rij voorzichtig Het was echt mooi motorweer. Ze vervolgt: De motor, daar was hij dol op. Hij wilde zich onderscheiden. Zo was hij. Die avond ging hij naar vrienden in Brummen. Hij nam er alleen een ijsthee en hij ging niet met hen mee uit. Ik moet morgenochtend werken om mijn motor af te betalen zei hij Hij was pas 19 jaar oud toen een auto op die bewuste avond de weg overstak. De automobilist had hem niet gezien, zegt hij. Dion is er frontaal ingeklapt. We werden gebeld door een goede vriend van hem, die erachter reed. Mijn ouders en ik voelden dat er iets mis was. Mijn vader wilde door rood rijden, om er sneller te zijn. Dan zie je twee ambulances met zwaailichten. Je ziet hem op straat liggen. Dan zak je even helemaal weg. Hij was eigenlijk, zoals wij willen geloven, op slag dood Van Vollenhoven vervolgt meteen: Daarna komen jullie thuis en hoe ga je dan met elkaar om? Hoe gingen jullie met z n drieën verder? Yvette: Ik heb de eerste maanden daarna bij mijn ouders geslapen Je voelt je zo alleen. Dat is niet te beschrijven. Op dat moment kon ik nergens anders zijn. Ze las ergens dat 75% van de mensen uit elkaar gaat na een dergelijk, ernstig ongeluk. In de eerste week heb ik een psycholoog gebeld. Miijn ouders moeten in therapie, heb ik gezegd, anders blijven ze niet bij elkaar. Verrast wil Van Vollenhoven weten of ze er wel oren naar hadden. Ans Pieper knikt zacht. Eigenlijk wel, antwoordt haar dochter. het is lastig om elders je verhaal kwijt te kunnen. Deze man wordt betaald voor zijn tijd. Hij moet wel luisteren. Met wie moet je anders praten? Ik ben nog steeds bij een psycholoog. Je vriendinnen kan je er niet mee blijven belasten. Ze nodigen je er wel toe uit, maar dat is omdat ze je niet willen kwetsen. Ik wil voorkomen dat mensen rare dingen gaan zeggen die ze niet menen, maar wel zeggen. En Slachtofferhulp? vraagt Van Vollenhoven. We kregen een brief dat ze binnen twee weken zouden bellen. Daar was ik zo boos over. Ik hoorde dat er omstanders waren die al wel slachtofferhulp gekregen hadden. Ze kwamen met slappe argumenten, waarom er niets was gebeurd. Zoals: We doen dit zo, omdat de familie mogelijk nog niet is ingelicht. Ik zocht hulp. Die mevrouw van Slachtofferhulp kwam na de begrafenis. Toen had ze al een heel stuk gemist. Niet zo positief, constateert Van Vollenhoven Een les, goed om ook te horen. Op zoek naar iemand om mee te praten, belde Yvette de Vereniging Verkeersslachtoffers, een vereniging van lotgenoten die hetzelfde hebben meegemaakt. Die snappen waar je het over hebt, ervaart ze nog steeds. Van de mensen die je al langer kent, hoop je dat ze ernaar vragen. Ze willen alleen maar dat het goed gaat, dat willen ze horen. Maar ik wil mijn verhaal vertellen. Want ik mis mijn Dion nog zo. Hij was net geslaagd voor zijn VWO examen en stond op het punt om te beginnen aan de marine-opleiding in Den Helder. Hij had veel vrienden en Lysanne, zijn vriendin. Hij was sportief, spontaan, goedlachs, een charmeur.

13 Dion is me van het ene op het ander moment afgenomen. Het moet nog altijd echt tot me doordringen. Yvette vertelt dat zij na het overlijden van Dion moeite heeft om haar studie af te ronden. Ze doet journalistiek in Zwolle. Maar ze is ook bezig met de Dion Pieperstichting, ter nagedachtenis van haar broer. Dion had nog wat geld, waarmee we zijn begonnen. Nu helpen we een lepradorp in India. Haar moeder is er ook bij betrokken. Zoveel echt goede doelen zijn er niet, merkt ze op. Ik heb ook zo weinig energie om goed te zoeken. Want rouwen, dat is hard werken in je hoofd. Studeer je nog wel?, vraagt Van Vollenhoven voorzichtig aan Yvette. Soms, zegt met een verontschuldigend lachje. Al heel lang ben ik aan het afstuderen. Van Vollenhoven dringt er op aan dat ze haar opleiding afmaakt. dat moet je afmaken. Ik denk dat het je broer gelukkig zou maken. Ik denk dat hij dat van je verwacht.we spreken af: Als jij je diploma haalt, kom ik op je afscheidsborrel. Uit De Telegraaf 11 december 2010

14 Themadag Slachtofferbescherming Impressie van de themadag in het kader van de Regionale Herdenking Verkeersslachtoffers op 5 november 2010 in NAH hotel IE-Sicht in Oudega (Sm.) Het thema van deze dag was Slachtofferbescherming, een thema dat voor verkeersslachtoffers van grote betekening is. Want wat volgt er als de eerste acute hulpverlening achter de rug is? Welke steun en bescherming kunnen/moeten we de slachtoffers daarna nog bieden? De samenleving gaat door en het lijkt alsof het slachtoffer alleen en vergeten achterblijft. Welke verantwoorde- lijkheid heeft de samenleving en op welke manier moet daaraan vorm worden gegeven? Op deze themadag kwam deze problematiek aan de orde en hield een aantal deskundigen op dit gebied hierover een voordracht. Om uur werden de genodigden ontvangen met een kopje koffie met iets lekkers erbij en kon men met elkaar kennismaken of de kennismaking hernieuwen en even bijpraten. Om uur opende presentatrice Doety Peenstra deze themadag waarna Wiebe de Boer van NAH Zorg een woord van welkom sprak. Vervolgens gaf Wiebe de Boer het woord aan Dhr. Helmholt, verkeersslachtoffer, die zijn verhaal vertelde. Hij is in 2006 aangereden door een 19-jarige jongen terwijl hij hulp verleende aan een verkeersslachtoffer die net even eerder was aangereden. Resultaat: o.a. twee verbrijzelde benen, linkerarm en gebroken schouder en longembolie (etc.) Hij had alle hulpverlenende instanties, waarmee hij te maken had gehad na zijn ongeval, beoordeeld met plussen en minnen en lichtte dit toe. Hij zit nu nog in het traject van de afwikkeling van zijn letselschade. De dader heeft altijd ontkend dat hij iemand geraakt had; hij dacht dat hij tegen een paaltje was gereden, terwijl zijn vooruit kapot was en er overal bloed op en in zijn auto zat! De dader heeft ook nooit contact willen hebben met zijn slachtoffer hoewel die dit herhaaldelijk heeft geprobeerd. De heer Helmholt benadrukte dat hij blij was dat hij zover was opgeknapt dat hij op deze dag zijn verhaal kon vertellen. Ook al zag je uiterlijk niets aan hem toch heeft hij beperkingen aan dit ongeval overgehouden. Daarna vertelden de heer en mevrouw Schut over het ongeval, waarbij hun zoon Jeroen om het leven kwam. In 2000, toen hij naar school fietste samen met een vriendje, is Jeroen geraakt door een goederentrein terwijl hij voor het stoplicht moest wachten. De politie heeft vele fouten gemaakt; er is o.a. nooit onderzoek gedaan naar het ongeval. De politie stelde dat òf Jeroen had zelfmoord gepleegd òf Jeroen had de trein niet gezien. De ouders konden hier niets mee en ze wisten wel zeker dat Jeroen geen zelfmoord had gepleegd. Na vele jaren strijd kwam de waarheid aan het licht. Op verzoek van de familie werd nl. een analyse naar de precieze toedracht van het ongeval uitgevoerd door de professoren De Kroes en Stoop. Daaruit bleek dat de opstelruimte tussen de rails van de spoorbaan en de voorrangsweg te kort was, waardoor de trein de fiets van Jeroen aan de achterkant kon raken, waarbij Jeroen tegen de trein aankwam en dit niet overleefde. Na zeven jaar konden deze nabestaanden voor het

15 eerst weer één nacht doorslapen. Op de plek, vlak voor de spoorwegovergang, is een bruggetje dat door de gemeente Apeldoorn het Jeroen Schut-bruggetje is genoemd. Voor de ouders en twee zussen van Jeroen is het leven nooit meer hetzelfde geworden. Ze missen Jeroen nog elke dag. Het indrukwekkende ochtendprogramma werd hierna passend afgesloten met een minuut stilte, waarna Durkje Hoff het lied Litanei auf das Fest Aller Seelen Ruh n in Frieden alle Seelen van Franz Schubert zong, waarbij zij op de piano werd begeleid door Jelle Dotinga. Hierna was er een uitstekend verzorgd lunchbuffet, waar iedereen zich het eten goed liet smaken. Om uur heropende Doety Peenstra het middagprogramma waarna Wiebe de Boer hiervan de inleiding deed. Wiebe vertelde eerst nog iets over de specifieke nazorg van NAH Zorg, waarbij de cliënt centraal staat. Als eerste spreker kwam Drs. H.J. de Mönnink aan het woord over verlieskunde en verwerking na een ongeval. De heer De Mönnink is gezondheidspsycholoog, rouw- en traumatherapeut en geeft cursussen op zijn vakgebied. Ook is hij de grondlegger van de verlieskunde en heeft hier ook een boek over geschreven dat op deze dag te koop werd aangeboden. De heer De Mönnink hield een interessant betoog over dit onderwerp, waarbij o.a. het Unfinished Business Syndroom (UBS) aan de orde kwam. Simpel gesteld houdt dit in dat er trauma op trauma gestapeld wordt en als er dan uiteindelijk psychische hulp nodig is, b.v. na een verkeersongeval, eerst het eerste onverwerkte trauma behandeld dient te worden waarna de rest aan bod komt. Tweede spreker was Prof. Dr. W. Echterhoff van de slachtoffer- bescherming in Duitsland. Van tevoren werd er een korte vertaling (door tolk Janneke Noordermeer) uitgedeeld waarin de belangrijkste punten uit zijn lezing vermeld stonden. Er zijn in Duitsland wettelijke regelingen voor slachtoffers. De schadevergoedingswet voor slachtoffers van 1976 verplicht alle deelstaten tot het administreren van vergoedingen voor geneeskundige behandelingen en uitkeringen. Het administratieve beheer leidt vaak tot minder hoge vergoedingen. Voor verkeersslachtoffers betekent dit het volgende: bezitters van een voertuig hebben een verplichte aansprakelijkheid- verzekering die materiële schade en gezondheidsschade dekken. (inclusief uitkeringen). Omdat aansprakelijkheids- verzekeringen hun vergoedingsplicht vaak bestrijden en langdurige rechtsprocedures uitlokken, worden verkeersslachtoffers vaak benadeeld Met het Keulse model van ipu, waar de heer Echterhoff aan verbonden is, werd midden jaren 90 in Duitsland het psychologische ongevallenmanagement geïntroduceerd. Het omvat preventie, psychologische eerste hulp, therapie (van een psychotrauma) en de coördinatie van verdere geneeskundige behandelingen en revalidatie (gericht op terugkeer naar de situatie van alledag (zowel privé als beroepsmatig) inclusief deskundige rapporten en attesten. Wat betreft het behandelingsresultaat met ipu is er een specifieke psychotraumatische procedure ontwikkeld voor slachtoffers zoals referential therapie, intensieve therapie, bodytherapie enz. Uit onderzoek is gebleken dat 95% van de gevallen dankzij een goed psychologisch ongevallen management met succes kon worden gerevalideerd. Na deze voordrachten was er gelegenheid voor het stellen van vragen hierover, o.l.v. Gijbert Heetveld, waar mondjesmaat gebruik van werd gemaakt

16 Vervolgens sloot Wiebe de Boer deze themadag af, gevolgd door een ongedwongen samenzijn onder het genot van een hapje en een drankje. Tegelijkertijd begon het lotgenotencontact o.l.v. Raoul van Noort, bijgestaan door zorgverleners van NAH Zorg, dat werd afgesloten met een klein warm buffet. Al met al was het weer een bewogen en interessante dag die de mensen weer sterk maakte om er weer tegenaan te kunnen, zo werd door menigeen verwoord. Oentsjerk, 8 november 2010 Janke Maring-Andringa, secretaresse werkgroep De Verstomde Schreeuw Overgenomen van: CL start project voor zorg en begeleiding niet-aangeboren hersenletsel Het Medisch Centrum Leeuwarden begint in december 2010 samen met de Stichting NAH Zorg een project voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH). Door coaching en begeleiding van de patiënt kan deze de best mogelijke zorg en ondersteuning krijgen. De Stichting NAH Zorg concludeert dat er (te) weinig erkenning is voor mensen met NAH. De verwachting is dat door het project de drempel voor patiënten in het MCL wordt verlaagd om de juiste zorg en ondersteuning te krijgen. Het MCL is het eerste ziekenhuis in Nederland dat met Stichting NAH Zorg een dergelijk project uitvoert. Een NAH kan op verschillende manieren ontstaan. Een CVA ('beroerte') is een bekend voorbeeld. Maar bij veel trauma's zoals een val of (verkeers-)ongeluk kan ook NAH ontstaan. Dat wordt niet altijd even snel opgemerkt. Bijvoorbeeld bij verkeersslachtoffers gaat de eerste aandacht uit naar de behandeling van de opgelopen kwetsuren. Pas na enige tijd valt het de naasten op dat het slachtoffer 'anders is geworden'. Er zijn daarnaast vele andere oorzaken voor NAH, waaronder ziekten zoals hersentumoren. Patiënten in het MCL met een mogelijk NAH krijgen vanaf december vrijblijvend een gesprek met de NAH-verpleegkundige aangeboden. De NAH-verpleegkundige is een nieuwe functie die speciaal voor dit project in het leven is geroepen. De functionaris heeft al veel ervaring met CVA-patiënten. Er is vaak overeenkomst tussen de problemen van CVA- en NAH-patiënten. Het gesprek met de verpleegkundige vormt de opmaat voor een traject dat voor elke patiënt verschillend kan zijn. Patiënten met enkelvoudig letsel hebben bij blijven letsel vaak genoeg aan zorg door de huisarts. Bij patiënten met meervoudig letsel is de hersenschade vaak op de CT-scan te zien. De patiënt krijgt te maken met veel instanties, toekomstvragen, relatievragen en dergelijke. Zonodig wordt de patiënt begeleid bij het aanvragen van een indicatie voor AWBZ-zorg of kan bij sprake van letselschade de ondersteuning betaald worden door de verzekeraar van de tegenpartij.

17 Doel van het project is ook om een heldere inventarisatie te maken van de zorgbehoefte van patiënten met NAH. MCL en NAH Zorg verwachten tijdens het project ongeveer 200 patiënten met NAH via het project te kunnen begeleiden. De (geanonimiseerde) gegevens worden gebruikt bij het opzetten van een database om de zorg verder te optimaliseren. Het project loopt een jaar. Het project wordt mede gefinancierd door de provincie Fryslân. MCL en NAH Zorg hopen dat de zorg na afloop van het project tot het reguliere zorgaanbod kan gaan behoren. Daarover zal nog overleg met betrokkenen plaatsvinden. Voor meer informatie: Voor meer informatie: (058) MCL: afdeling voorlichting en communicatie NAH Zorg: Wiebe de Boer, bestuursvoorzitter te bereiken via het Cliëntservicebureau (058)

18 Werkconferentie VVS De Werkconferentie werd dit jaar gehouden in het Provinciehuis in Arnhem. Er waren over ochtend en middag ca 30 aanwezigen die na het aanhoren van een viertal inleidingen in discussie konden gaan over het onderwerp van deze keer; Meer intelligentie Minder slachtoffers. De heer Van Maanen legde in zijn inleiding de nadruk op het helder krijgen van de toedracht van een ongeval omwille van het beantwoorden van de schuldvraag en verdere vervolging. Basisgegevens kunnen met behulp van zg Black Boxes worden verzameld: het gaat daarbij om de gereden snelheid, het gebruik van alcohol en het bezitten van een geldig rijbewijs. Door het verplicht stellen van ISA s (Intelligenter Snelheids Aanpassers), alcohol- en rijbewijssloten kan men deze overtredingen tegengaan. De reden dat deze oplossingen er nog steeds niet zijn, lijkt een kwestie van geld: de kosten en baten van aanschaf en gebruik van dergelijke black boxes zijn ongelijk over partijen verdeeld. Ieder maakt voor zichzelf een afweging en ziet niet direct het gemeenschappelijke (lees: maatschappelijke) nut. Ook de overheid wil niet vooruit lopen op Europese regelgeving en wacht op een breed draagvalk in de politiek. De heer Zandbergen van de VOA Haaglanden (Verkeers Ongevallen Analyse groep) lichtte de werkwijze van het politie onderzoek toe. Politieonderzoek kent een aantal hoofdstappen waarbij achtereenvolgens wordt ingeschat of een ongeval voor onderzoek in aanmerking komt, hoe diepgaand het incident wordt onderzocht en wat met de resultaten wordt gedaan. Het RVV 1990 (Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens) is daarbij leidend omdat de politie de taak heeft vast te stellen of er overtredingen zijn begaan. Het probleem is daarbij dat het oorzakelijk verband tussen gedrag, het ongeval en het toegebracht letsel bewezen moet kunnen worden. Dit is immers bepalend voor de strafmaat. De toegebrachte schade en letsel moet immers redelijkerwijs aan de veroorzaker kunnen worden toegewezen. Door roekeloos gedrag en verzwarende omstandigheden kan een straf zwaarder uitvallen. De politie richt zich daarnaast op het slachtoffer, nabestaanden en de nazorg van de familie. De politie heeft de beschikking over een Team Grootschalig Optreden, een familie- rechercheur en verwijst waar nodig voor nazorg naar slachtofferhulp. De heer Alkim ging in op het beleid van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Hij verwees naar de luchtvaart waar al langer black boxes worden toegepast. Sinds 1962 is er een dalende trend waarbij het totale aantal verkeers- slachtoffers gestaag daalt door het toepassen van opeenvolgende generaties van maatregelen. De huidige aanpak richt zich op het invoeren van botsbescherming voor zwakkere verkeersdeelnemers zoals voetgangers en fietsers en het ondersteunen van de rijtaak door automatisering van deeltaken. Het Ministerie ziet een overgang van autonome voertuigen naar coöperatieve systemen: voertuigen die met elkaar communiceren. Om de kosten voor de wegbeheerder te beperken zet men in op installeren van die technologie in voertuigen, die daarmee bovendien een aantrekkelijker verkoopproduct worden. Technologie wordt ondersteund zodra er voldoende draagvlak voor is bij alle partijen. Men kiest daarbij voor opleggen van technologie nadat er op vrijwillige basis een begin gemaakt is door fabrikanten en gebruikers. De invoering zal niet eenvoudig zijn: Brussel remt nationale ontwikkelingen af waardoor Nederland wordt ontmoedigd om voor te lopen bij verkeersveiligheid. De heer van der Horst van TNO gaf een toelichting op het invoeren van digitale technieken en voorzieningen in auto s. Zijn ervaring is dat er gemiddeld 20 jaar ligt tussen een

19 tekentafelontwerp en een marktrijp product dat op grote schaal wordt ingevoerd. Bovendien blijft de bestuurder verantwoordelijk voor het omgaan met de ondersteuning: hij kan er door worden afgeleid, het overzicht verliezen en overbelast raken. Zo blijken er naast voordelen ook nadrukkelijk nadelen aan rijtaak ondersteuning verbonden. Waar men de keuzes legt tussen investeren in voertuig danwel infrastructuur is een politieke beslissing. De communicatie tussen het voertuig en de weg zal zorgvuldig vorm gegeven moeten worden om te voorkomen dat ondersteunen van het verkeersproces niet in strijd komt met verbeteren van de verkeersveiligheid. De heer Geerkens benadrukte het bestaan van het verschijnsel van risicocompensatie: door toevoegen van informatie en ondersteuning van de rijtaak kan men grenzen verleggen waardoor men meer risico s denkt te kunnen nemen. Deze risicocompensatie is een lang bekend psychologisch verschijnsel dat bij voortschrijdende automatisering optreedt. Men verliest door gebrek aan terugkoppeling het contact met de feitelijke gevaren en wordt met hun bestaan geconfronteerd als het te laat is. Men zal de verkeersdeelnemer voortdurend hierop moeten wijzen door een life time learning, een voordurende bijscholing. Anders lopen we het gevaar dat een volledige rijtaak ondersteuning leidt tot een verslechtering van de verkeers veiligheid. In de discussie ontstond de vraag waar de wegbeheerder op stuurt: op vergroten van de capaciteit en doorstroming of op veiligheid? Het vastleggen van overtredingen door cameratoezicht werd betwijfeld: het levert buitengewoon veel informatie op, maar van een te algemene aard. Toezicht zou veel selectiever moeten worden ingezet om effectief te zijn. De indicatie voor vervolging is immers de mate van strafbaarheid en het letselverhaal voor benadeelden. Dat moet eenduidig te bewijzen zijn geweest. Veelplegers zijn wellicht een geschikte doelgroep. Techniek alleen is geen garantie: er moet ook draagvlak zijn voor de verdere afhandeling bij een breed publiek. Alleen investeren in techniek lost het probleem niet op: de verdeling van winst en verlies is verschillend over de partijen verdeeld. De voorzitter van de VVS zag in zijn conclusies mogelijkheden om samen te werken met VVN, SWOV en andere organisaties. Veelplegers zouden moeten worden gestraft, goedwillenden gesteund. Om de invoering werkelijk- heid te laten worden zou ook het fun element van autorijden aan bod moeten komen. Verkeersdeelnemers zouden een training tot slachtoffer moeten krijgen want om een goed slachtoffer te zijn zou je daarvoor gestudeerd moeten hebben. Voor invoering van technologie moet er draagvlak zijn. Hij verwijst daarbij naar resultaten die hij zelf als directeur verkeersveiligheid indertijd heeft bereikt; de gordelverklikker, airbags en Anti Blokkering Systemen voor de remmen. J.S.

20 TV-uitzending over de noodzaak van een elektronisch ongevallendossier. Op 30 november 2010 besteedde het actualiteitenprogramma Uitgesproken EO aandacht aan de noodzaak van een goed en compleet ongevallendossier voor nabestaanden en slachtoffers. In de uitzending komen onder andere onze leden Loes en Joop Schut aan het woord. Zij verloren tien jaar geleden hun twaalfjarige zoon Jeroen bij een ernstig ongeval met een treinlocomotief. Door de politie en de spoorwegpolitie werd voorondersteld dat Jeroen onvoorzichtig zou zijn geweest. Zij deden geen verder onderzoek. De ouders en de zusjes van Jeroen bleven daarom achter met de vraag naar wat er precies gebeurd was. Zonder antwoord op deze vraag is het moeilijk het leven weer op te pakken. Ongevallenanalist John Stoop heeft met Jan de Kroes voor de familie Schut jaren later alsnog onderzoek gedaan. Hieruit bleek dat de locatie waar Jeroen met zijn fiets naast het spoor moest wachten voor het oversteken zeer onveilig was. Omdat dit onderzoek pas jaren na het ongeval plaatsvond, is de onveilige situatie nodeloos lang blijven bestaan. Gelukkig is de is de weg ter plaatse nu wel gereconstrueerd. Maar een goed gedocumenteerd ongevallendossier had eraan kunnen bijdragen dat dit veel eerder was gedaan. Bovendien hadden de ouders en zusjes van Jeroen jaren eerder de duidelijkheid kunnen krijgen dat hij totaal onschuldig was aan wat hem is overkomen. En dat is heel, heel erg belangrijk. Stel dat je een dierbare verliest door een ernstig ongeval, maar dat wat er precies gebeurd is onduidelijk blijft omdat de politie weinig informatie geeft (en ook maar weinig informatie heeft) over de exacte toedracht: in dat geval zou een elektronisch ongevallendossier een oplossing kunnen bieden. In zo n dossier zouden vanaf direct na het ongeval alle gegevens van politie en hulpdiensten en ook verslagen van ooggetuigen kunnen worden opgenomen. De provincie Friesland komt ook aan het woord. Verkeersgedeputeerde Piet Adema pleit in de uitzending voor de invoering van een elektronisch ongevallendossier: hij stelt dat zo n dossier nabestaanden en letselslachtoffers kan helpen antwoord te krijgen op vragen die onbeantwoord blijven door de schamele informatie die de politie verstrekt. Bovendien kan een digitaal dossier nuttig zijn bij het afhandelen van letselschadezaken. U kunt de uitzending zien door onderstaande link over te nemen: Gorinchem, 8 december 2010/WM/wm

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op Hulp bij het herstel Als slachtoffer kunt u bij Slachtofferhulp Nederland terecht 0900-0101 (lokaal tarief) voor kosteloze ondersteuning op emotioneel, praktisch en juridisch gebied. Bent u slachtoffer

Nadere informatie

3. Rouw en verliesverwerking

3. Rouw en verliesverwerking 3. Rouw en verliesverwerking 29 Voor de trainer De belangrijkste begrippen van dit gedeelte zijn: Grote verschillen tussen verschillende getroffenen Breuk in de levenslijn Rouw/Verliesverwerking/chronische

Nadere informatie

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op Hulp bij het herstel Als slachtoffer kunt u bij Slachtofferhulp Nederland terecht voor kosteloze ondersteuning op emotioneel, praktisch en juridisch gebied. Bent u slachtoffer van een misdrijf, zoals een

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid

Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Voorrang hebben versus overschrijding van de maximumsnelheid Mr. Bert Kabel (1) Inleiding In het hedendaagse verkeer komt het regelmatig voor dat verkeersdeelnemers elkaar geen voorrang verlenen. Gelukkig

Nadere informatie

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg

Tijd voor de dood. Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen. Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Beleidsnotitie Palliatieve Zorg Tijd voor de dood Stilstaan bij en tijd nemen voor de dood Oprecht en stap voor stap afscheid nemen Beleidsnotitie Tijd voor de dood Auteur(s) A.Trienekens Datum September

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Hulp aan het thuisfront. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk

Hulp aan het thuisfront. Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Hulp aan het thuisfront Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk Dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk werk helpt iedereen binnen of direct rondom Defensie met problemen die voortkomen uit het werk.

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal

Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal Veel mooie herinneringen verzachten onze smart. Voorgoed uit ons midden, voor altijd in ons hart. Iedere moeder is uniek: Zij was dat heel speciaal De mensen van voorbij Zij worden niet vergeten De mensen

Nadere informatie

Vragenlijst. Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis

Vragenlijst. Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis Vragenlijst Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis Voor u ligt de vragenlijst Ervaringen met hulpverlening na een schokkende gebeurtenis. Deze vragenlijst wordt u aangeboden door [instantie].

Nadere informatie

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN

DEEL I DE GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFERS VAN VERKEERSONGEVALLEN, DE REGELGEVING EN DE VOORZIENINGEN INLEIDING 1. Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 1.1. De aanleiding 1.2. De doelstelling 1.3. De uitwerking 1.4. De rapportage 2. De problematiek ingeleid 2.1. Enkele cijfers 2.2. Het ontstaan

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama

Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama Bevindingen getroffenen en betrokkenen monstertruck-drama Resultaten van drie belrondes onder getroffenen en betrokkenen van het monstertruckdrama op 28 september 2014 F.D.H. Koedijk, A. Kok Bevindingen

Nadere informatie

PERSOONLIJKE EN DIRECTE BEGELEIDING VAN LETSELSCHADESLACHTOFFERS BLIJKT CRUCIAAL VOOR SNEL HERSTEL

PERSOONLIJKE EN DIRECTE BEGELEIDING VAN LETSELSCHADESLACHTOFFERS BLIJKT CRUCIAAL VOOR SNEL HERSTEL PERSOONLIJKE EN DIRECTE BEGELEIDING VAN LETSELSCHADESLACHTOFFERS BLIJKT CRUCIAAL VOOR SNEL HERSTEL Het Nieuwe Schaderegelen Vertrouwen, empathie en zelfredzaamheid zijn van ongekend groot belang bij voorspoedig

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Excuses aan verkeersslachtoffers. Excuses aan verkeerslachtoffers. Tussentijdse uitkomsten vervolg pilot

Excuses aan verkeersslachtoffers. Excuses aan verkeerslachtoffers. Tussentijdse uitkomsten vervolg pilot Excuses aan verkeerslachtoffers Tussentijdse uitkomsten vervolg pilot J.E. Hulst, A.J. Akkermans, S. van Buschbach, Excuses aan verkeersslachtoffers Den Haag: Boom Lemma, 2014 http://hdl.handle.net/1871/51947

Nadere informatie

PROTOCOL ERNSTIGE OF DODELIJKE ONGEVALLEN

PROTOCOL ERNSTIGE OF DODELIJKE ONGEVALLEN PROTOCOL ERNSTIGE OF DODELIJKE ONGEVALLEN juni 2005 NVRD POSTBUS 1218 6801 BE ARNHEM TEL. 026-3771 333 FAX. 026-4450 155 E-MAIL POST@NVRD.NL WEBSITE WWW.NVRD.NL - blz. 2 - Acties die genomen dienen te

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Verlies, verdriet en rouw

Verlies, verdriet en rouw Verlies, verdriet en rouw Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0233 Inleiding Iemand die u dierbaar was, waar uw zorg naar uitging, is overleden. Het wegvallen van de overledene brengt wellicht

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving

Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving ϕ1 Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving Directie Juridische en Operationele Aangelegenheden Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Verkeersongeluk. Misdrijf. Calamiteit. Praktisch. Slachtofferhulp Nederland Veelzijdig deskundig

Verkeersongeluk. Misdrijf. Calamiteit. Praktisch. Slachtofferhulp Nederland Veelzijdig deskundig Misdrijf Verkeersongeluk Calamiteit Juridisch Emotioneel Praktisch Veelzijdig deskundig biedt juridische, praktische en emotionele hulp aan slachtoffers van een misdrijf, calamiteit of verkeersongeluk.

Nadere informatie

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl

MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl November 2009 MS Vereniging Nederland Regio Brabant West Paganinistraat 11 5144 XN Waalwijk T 0416-333074 www.msvereniging.nl Beste Leden, Met deze nieuwsbrief informeren wij u graag over de laatste ontwikkelingen

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Slachtoffer. Schade? van geweld? Wat het Schadefonds Geweldsmisdrijven voor u kan doen

Slachtoffer. Schade? van geweld? Wat het Schadefonds Geweldsmisdrijven voor u kan doen Slachtoffer van geweld? Schade? Wat het Schadefonds Geweldsmisdrijven voor u kan doen Slachtoffer van geweld? Als u slachtoffer bent geworden van een geweldsmisdrijf, dan is dat een ingrijpende ervaring.

Nadere informatie

Zorgmogelijkheden na NAH: Waar vinden we hulp? Katrijn Van Den Driesche - maandag 3 oktober 2011

Zorgmogelijkheden na NAH: Waar vinden we hulp? Katrijn Van Den Driesche - maandag 3 oktober 2011 Deze activiteiten worden aangeboden in samenwerking met dynahmiek www.dynahmiek.be info@dynahmiek.be Gespreksavonden over NAH Praten met lotgenoten over de gevolgen van een niet-aangeboren hersenletsel

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Gebruik van het dossier We zien dat er een aantal mentoren al gebruik maken van Het Dossier. Complimenten daarvoor.

NIEUWSBRIEF. Gebruik van het dossier We zien dat er een aantal mentoren al gebruik maken van Het Dossier. Complimenten daarvoor. NIEUWSBRIEF December Mentorschap Midden-en Noordoost Brabant 2015 Editie 2 Jaargang 1 Hierbij ontvangt u de nieuwe nieuwsbrief van het Mentorschap Midden -en Noordoost brabant. Hiermee houden wij u op

Nadere informatie

Ondersteuning en ondersteuningsplan.

Ondersteuning en ondersteuningsplan. Definitieve versie. Mei 2011. Emoties en hersenletsel horen bij elkaar. Het hebben van niet aangeboren hersenletsel roept emoties op. Emoties als woede, verdriet en angst. Cliënten van de Mantelmeeuw moeten

Nadere informatie

Take a look at my life week 5&6

Take a look at my life week 5&6 Take a look at my life week 5&6 Maandag 27 januari 2014 Zou vandaag gaan werken, maar heb op het laatste moment afgezegd omdat het nogal glad was op de weg. Dus ik durfde het niet aan om op de fiets naar

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6

Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6 Alles over de ambulance Lesboekje voor groep 5 & 6 1 1 Colofon Dit lesboekje is uitgegeven door: Ambulancezorg Nederland Veerallee 68 Postbus 489 8000 AL Zwolle T 038 422 57 72 F 038 422 26 47 info@ambulancezorg.nl

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

Voorbeelden van draaiboeken

Voorbeelden van draaiboeken Praktische tips 2 Voorbeelden van draaiboeken 3 Voorbeeld uitnodiging herdenking 4 Voorbeeld uitnodiging overdracht 5 Voorbeeld welkomstwoord 5 Voorbeeld slotwoord 6 Gedichten Voorbeelden van draaiboeken

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over de politie, Landelijke Eenheid, voorheen het Korps Landelijke Politiediensten. Datum: 30 december 2013

Rapport. Rapport over een klacht over de politie, Landelijke Eenheid, voorheen het Korps Landelijke Politiediensten. Datum: 30 december 2013 Rapport Rapport over een klacht over de politie, Landelijke Eenheid, voorheen het Korps Landelijke Politiediensten. Datum: 30 december 2013 Rapportnummer: 2013/214 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat

Nadere informatie

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: 7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

Wij weten hoe het voelt

Wij weten hoe het voelt www.freya.nl Twitter: @Freya_NL facebook.com/freyanl Wij weten hoe het voelt Om je heen lijkt iedereen zomaar kinderen te krijgen. Bij jou blijft die zo gewenste zwangerschap uit. Bij Freya weten we als

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring

Op de grens van hemel en aarde. Een bijna-doodervaring Op de grens van hemel en aarde Een bijna-doodervaring Eerste druk, 2014 2014 Tineke H.C.M. Verwij Illustraties: Tineke H.C.M. Verwij Coverfoto: Tineke H.C.M. Verwij isbn: 9789048432684 nur: 402 Uitgever:

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

u hebt verkeersschade

u hebt verkeersschade u hebt verkeersschade We hebben schadebehandelaars die gespecialiseerd zijn in verkeersrecht Op de parkeerplaats is uw auto geschampt door een andere auto. Door afbrokkelend asfalt raakt uw auto beschadigd.

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een leerling

Protocol bij het overlijden van een leerling Protocol bij het overlijden van een leerling Algemeen: Er worden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het locatie aanspreekpunt of de directeur meldt alleen dat onze 1 ste zorg de nabestaanden en de medeleerlingen

Nadere informatie

Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is.

Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is. Van loslaten naar VERBINDEN: Hoe we mensen in rouw kunnen uitnodigen om verhalen te vertellen over wat hen dierbaar is. Anik Serneels Klinisch psychologe, relatie- en gezinstherapeute, specialisatie narratieve

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Rouw en verlies Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van kinderen van 8-12 jaar DOELSTELLINGEN De deelnemers worden zich bewust van hun eigen omgang met rouw en verlies en de rol die hun geloof of levensoriëntatie hierbij heeft. De deelnemers weten dat ieder op een eigen manier rouwt

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

pagina 1 van 5 Het zebrapad Als voetganger moet je op je strepen staan over te steken? Amsterdam. Bas Blokker pagina 1 Durf jij Amsterdam. Een voetganger zet zijn voet op de eerste streep van het zebrapad,

Nadere informatie

videosurveillance minder doden en gewonden

videosurveillance minder doden en gewonden videosurveillance Een groep automobilisten en motorrijders rijdt véél te hard op de Nederlandse wegen. Daar blijft het vaak niet bij. Ze maken zich vaak ook schuldig aan bumperkleven, agressief rijden,

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Dounia praat en overwint

Dounia praat en overwint Dounia praat en overwint Deze informatiefolder is een uitgave van Pharos, Expertisecentrum gezondheidsverschillen, in samenwerking met: Stichting Hindustani, Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders,

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Alkmaar Akersloot Bergen Egmond Schagen Obdam Langedijk Niedorp Winkel Heerhugowaard eo

Alkmaar Akersloot Bergen Egmond Schagen Obdam Langedijk Niedorp Winkel Heerhugowaard eo Alkmaar Akersloot Bergen Egmond Schagen Obdam Langedijk Niedorp Winkel Heerhugowaard eo De warme belangstelling en de vele blijken van medeleven na het overlijden van onze dierbare broer, zwager en oom

Nadere informatie

Secundaire traumatisering

Secundaire traumatisering SECTORFONDSEN ZORG EN WELZIJN Secundaire traumatisering In de welzijnssector Informatie voor werknemers Weer een verhaal over incest: ik kan er niet meer tegen Als ik zo n lieve vader op de crèche zie,

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

De leerkracht voorziet papier, enveloppes en eventueel materiaal om de enveloppes te versieren.

De leerkracht voorziet papier, enveloppes en eventueel materiaal om de enveloppes te versieren. LESFICHE - Brief van de getuige Lesonderwerp De leerlingen schrijven een brief aan zichzelf om te openen op het moment dat ze hun rijbewijs behalen. Ze houden de brief zelf bij of geven hem aan hun ouders

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Toespraak Secretaris-Generaal Cloo tgv jaarlijkse herdenking Stichting Tuin van Bezinning. Warnsveld, Huis t Velde, 13 juni 2013

Toespraak Secretaris-Generaal Cloo tgv jaarlijkse herdenking Stichting Tuin van Bezinning. Warnsveld, Huis t Velde, 13 juni 2013 Toespraak Secretaris-Generaal Cloo tgv jaarlijkse herdenking Stichting Tuin van Bezinning. Warnsveld, Huis t Velde, 13 juni 2013 Dames en heren - familieleden, vrienden en collega s van een ieder die wij

Nadere informatie

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

B40 Landbouwvoertuigen; een gevaar op de weg!

B40 Landbouwvoertuigen; een gevaar op de weg! B40 Landbouwvoertuigen; een gevaar op de weg! Lotte van den Munckhof ( Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland) Erik Geerdes ( Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland) Charlotte van Sluis

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

levend en dood tegelijk

levend en dood tegelijk levend en dood tegelijk levend en dood tegelijk lezing over NAH in een gezin 9 april 2015 Carina van Welzenis alias Karin van Leeuwen 28 december 2004 rtl nieuws Twee bomen geraakt Een enorme klap, daarna

Nadere informatie

Het verhaal van een veroorzaker van een verkeersongeval: les 2 SECUNDAIR ONDERWIJS. Doelgroep. VOETen. Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie

Het verhaal van een veroorzaker van een verkeersongeval: les 2 SECUNDAIR ONDERWIJS. Doelgroep. VOETen. Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie SECUNDAIR ONDERWIJS Het verhaal van een veroorzaker van een verkeersongeval: les 2 Doelgroep Leerlingen van de derde graad secundair onderwijs VOETen Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Van verslaving naar herstel!

Van verslaving naar herstel! Van verslaving naar herstel! Eerste druk, 2013 2013 Anita Van Besauw isbn: 9789048429356 nur: 340 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter.

De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. De man van gospelzangeres Annemieke Koelewijn is vorig jaar overleden aan kanker. Als jonge vrouw, zonder kinderen, blijft zij alleen achter. 22 Tekst hilde tromp Beeld Eljee Styling en visagie Marianne

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen

Nieuwsbrief nr. 3, september 2013. Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Nieuwsbrief nr. 3, september 2013 Hoge opkomst ontbijtbijeenkomsten Aalsmeer en Amstelveen Amstelveen, donderdagochtend 29 augustus om 7.45 uur s ochtends op het plein voor het raadhuis. Een vriendelijk

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. 3 e jaargang - februari 2015 - nr. 2 Onder redactie van het secretariaat van CCN-Z.

NIEUWSBRIEF. 3 e jaargang - februari 2015 - nr. 2 Onder redactie van het secretariaat van CCN-Z. NIEUWSBRIEF 3 e jaargang - februari 2015 - nr. 2 Onder redactie van het secretariaat van CCN-Z. Een nieuwe start. Na de beschadigende brand van december zijn we al weer een paar weken met zijn allen aan

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen

Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Unispect - Toolbox 8 - Ongevallen Uit onderzoek (CBS) is gebleken dat in het jaar 2000 een kleine 150.000 personen ten minste één arbeidsongeval met letsel is overkomen. Een deel van deze groep overkomt

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2011

Nieuwsbrief oktober 2011 RSZK is In voor Zorg! Woensdag 28 september was een mooie zonnige dag met zomerse temperaturen. Een prachtige dag om van start te gaan met het project In voor Zorg. In dit project gaan we als organisatie

Nadere informatie

Familie en vrienden van Hendrik Hein en Jeroen, dames en heren, collega s,

Familie en vrienden van Hendrik Hein en Jeroen, dames en heren, collega s, Familie en vrienden van Hendrik Hein en Jeroen, dames en heren, collega s, Op deze plek van bezinning en reflectie denken wij in dankbaarheid en met respect terug aan onze collega s, vrienden en familie

Nadere informatie

Laat letsel geen beletsel zijn!

Laat letsel geen beletsel zijn! Laat letsel geen beletsel zijn! Een ongeval Elke dag komt het wel ergens voor dat het leven van mensen in luttele seconden door een ongeval volledig op zijn kop wordt gezet. Een verkeers- of bedrijfsongeval

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Verlies & Rouw. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website:

Verlies & Rouw. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: Verlies & Rouw HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Verlies is wanneer je iemand of iets die veel voor

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Voormeting kandidaat

Voormeting kandidaat K1 Voormeting kandidaat Beste kandidaat, Het CBR is aan het onderzoeken of het nieuwe faalangstexamen voldoet aan de verwachtingen en aan de eisen van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dit onderzoek

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Wat doen jongeren op internet?

Wat doen jongeren op internet? Hoofdstuk 1 - Oefening 17 - Leesdossier Opdracht 1 Lees de tekst Wat doen jongeren op internet? U gebruikt op de leeskaart Zoekend lezen. Beantwoord daarna de vragen. Leeskaart Zoekend lezen Wat doen jongeren

Nadere informatie

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg

Vrijwillige hulp Maatjes Ontmoeten Mantelzorg Met elkaar, voor elkaar! Vrijwillige hulp Vrijwilligers zijn mannen en vrouwen die om een ander denken. Zij voelen zich betrokken bij hun medemens. Vrijwilligerswerk is voor hen een keuze. Ze zijn blij

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

het Boomblad Wist u dat? Veel plezier! #17 Ontzettend bedankt! Agenda school Informatieblad voor de ouders U echt een kijkje op de website moet nemen.

het Boomblad Wist u dat? Veel plezier! #17 Ontzettend bedankt! Agenda school Informatieblad voor de ouders U echt een kijkje op de website moet nemen. De schoolreisjes komen eraan! Ontzettend bedankt! het Boomblad Informatieblad voor de ouders Veel plezier! Agenda school 4 t/m 15 mei Meivakantie Alle kinderen zijn vrij 20 mei Schoolreis groepen 1-2 Schoolreis

Nadere informatie

Installatie Wijkacademie Opvoeden Oost. Amsterdam, 3 juli 2014

Installatie Wijkacademie Opvoeden Oost. Amsterdam, 3 juli 2014 Installatie Wijkacademie Opvoeden Oost Amsterdam, 3 juli 2014 1 Verslag installatie Wijkacademie Opvoeden Oost Amsterdam, 3 juli 2014 Inleiding Op 3 juli was het voor de kerngroepouders van de Wijkacademie

Nadere informatie

Protocol verdriet en rouw voor de basisschool

Protocol verdriet en rouw voor de basisschool Protocol verdriet en rouw voor de basisschool Inleiding Dit protocol brengt punten onder de aandacht die in het geval van overlijden of ernstig (ongeneeslijk) ziek worden van een kind, een medewerker of

Nadere informatie

1. Hoeveel uur per week zaten jongeren op internet in 2009?

1. Hoeveel uur per week zaten jongeren op internet in 2009? Hoofdstuk 1 - Oefening 17 Leesdossier Opdracht 1 Lees de tekst Wat doen jongeren op internet? U gebruikt de leeskaart: zoekend lezen. Beantwoord daarna de vragen. Wat doen jongeren op internet? Onder 13-

Nadere informatie