jaarverslag 2011 Organisatie voor maatschappelijk welzijn in Westelijk Noord-Brabant

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jaarverslag 2011 Organisatie voor maatschappelijk welzijn in Westelijk Noord-Brabant"

Transcriptie

1 vooruit kijken jaarverslag 2011 Organisatie voor maatschappelijk welzijn in Westelijk Noord-Brabant

2 In dit jaarverslag blikken we terug, maar we kijken ook vooruit. Want de maatschappij verandert, het overheidsbeleid verandert en ook de mens staat niet stil. De toekomst? Integraal en wijkgericht werken zijn sleutelwoorden voor Traverse. Zelfwerkzaamheid en eigen kracht zijn sleutelwoorden voor de cliënt. Samen komen we verder.

3 Onze nieuwe website is online. Geen problemen, maar oplossingen. Kijk op over traverse Traverse is een organisatie voor maatschappelijk welzijn, die zich onderscheidt door oplossingsgericht werken. We ondersteunen mensen om (weer) op eigen kracht te participeren in de maatschappij. Ons hoofdkantoor is gevestigd in Bergen op Zoom. De medewerkers van Traverse zijn actief in zes gemeenten in Westelijk Noord-Brabant en Zeeland. In elke gemeente heeft Traverse één of meer locaties waar we cliënten kunnen ontvangen. Traverse participeert in de Centra voor Jeugd en gezin, is actief in wijken en scholen, en neemt deel aan lokale overlegverbanden om de hulp te optimaliseren en af te stemmen. Ook brengen we vrijwilligers en organisaties met elkaar in contact. Onze diensten zijn kosteloos en vrij toegankelijk. 2 3

4 inleiding 2011 was een jaar waarin Traverse veel werk heeft verzet en positieve effecten heeft bereikt. Onze maatschappelijk werkers hebben in 2011 bijna 23% meer mensen geholpen dan in 2010, met gelijkblijvende middelen. Ook het effect van de hulp is gemeten. De positieve resultaten zijn verderop in dit jaarverslag te vinden. In 2011 werkten we voor 5 gemeenten in Westelijk Noord- Brabant, die allen in 2012 hun contract met Traverse hebben verlengd. Tevens ontvingen we het positieve bericht dat ook de gemeente Tholen (Zeeland) per 1 januari 2012 gebruik wil maken van onze diensten. We troffen in 2011 voorbereidingen om effectief te kunnen inspelen op de sterk veranderende opvattingen over het welzijnswerk. Integraal en wijkgericht samenwerken is een must om cliënten verder te helpen. Dat hebben we in 2011 op diverse niveaus gedaan. Met gemeenten zijn we in gesprek over de gevolgen van de transities in begeleiding, jeugdzorg en werken naar vermogen. Zorgelijk zijn de snel teruglopende financiële middelen voor projecten. Het voornemen om te fuseren met Surplus, een grote partner in de regio, is voorlopig tot nadere datum uitgesteld op advies van de ondernemingsraad. Financieel is 2011 afgesloten met een licht negatief resultaat. Voor 2012 diende Traverse rekening te houden met een inkomstendaling van circa 14%. Op basis van deze analyse zijn in 2011 bezuinigingsplannen opgesteld. We bedanken onze medewerkers, partners, cliëntenraad, ondernemingsraad en raad van toezicht voor hun grote betrokkenheid en inzet voor de belangen van onze cliënten. Leon Langenberg, Bestuurder Traverse 2011 Was een jaar waarin Traverse positieve effecten heeft bereikt. 4 5

5 oplossingsgericht werken In 2008 heeft Traverse het oplossingsgericht werken ingevoerd. Bij deze manier van werken is de cliënt de expert van zijn eigen situatie. De cliënt weet het beste wat zijn probleem is en welke oplossing hij wenst. De rol van de hulpverlener is vragen stellen waardoor de cliënt zijn kracht ontdekt en gebruikt om problemen op te lossen. Scholing Onze medewerkers hebben de methodiek inmiddels stevig in de vingers. De afgelopen jaren zijn alle medewerkers geschoold in het oplossingsgericht werken. Ook hebben we oplossingsgerichte themacursussen georganiseerd, bijvoorbeeld over schuldhulpverlening en huiselijk geweld. Verwachtingen In 2011 hebben we de effecten van het oplossingsgericht werken onder de loep genomen. Onze aanname bij de start was dat oplossingsgericht werken effectiever is omdat de cliënt leert om zelf oplossingen te bedenken en deze ook zelf realiseert. De tweede verwachting was dat de hulpverlening korter zou duren. Resultaten onderzoek In 2011 zijn de effecten onderzocht op basis van een telefonisch onderzoek onder 149 ex-cliënten van het algemeen maatschappelijk werk. Het telefonisch interview werd afgenomen minimaal een half jaar nadat de hulpverlening was afgesloten. Het onderzoek werd grotendeels uitgevoerd door een lid van de cliëntenraad en deels door MT-leden. Aan ex-cliënten werd onder meer gevraagd om hun situatie op drie momenten te beoordelen: bij de start van de hulp, bij de afsluiting van de hulp en tijdens het telefonisch onderzoek. Rapportcijfer omhoog De geïnterviewden werd gevraagd om hun situatie een rapportcijfer te geven tussen 1 en 10. Daaruit bleek dat hun situatie met gemiddeld 2,1 punten is verbeterd tussen de start en de afsluiting van de hulp. Tussen het moment van afsluiting en het telefonisch onderzoek, is hun situatie nog eens met 1 punt omhoog gegaan. Totaal dus een verbetering van 3,1 punten Ex-cliënten vinden dat hun situatie gemiddeld 3,1 punten is verbeterd op een schaal van 1 tot 10. meetmoment 1 meetmoment 2 meetmoment 3 (start hulp) (einde hulp) (min. half jaar later) 6 7

6 Door oplossingsgericht te werken konden we meer cliënten helpen. Grootste effect Het grootste effect was te zien bij ex-cliënten die kampten met financiële problemen. Meestal ging het om schulden of -in de voorfase daarvan- het niet kunnen rondkomen met het inkomen. Deze ex-cliënten gaven aan dat hun situatie tussen de start en de afsluiting van de hulp is verbeterd met 2,5 punten. Tussen het moment van afsluiting en het telefonisch interview ging hun situatie nog eens met 2 punten vooruit. Totaal dus een stijging van 4,5 punten. Het effect is voor deze mensen zeer concreet meetbaar. Het gaat immers om vragen als: Zijn de schulden beheersbaar geworden? of Kan ik nu wel rondkomen met mijn inkomen?. Conclusie Onze conclusie op basis van dit onderzoek is dat cliënten aangeven dat hun situatie aanmerkelijk verbeterd is. Deze verbetering stopt niet op het moment van hulpverlening maar zet daarna nog door. Het streven van Traverse is juist gericht op stimuleren van de zelfwerkzaamheid en het vergroten van het probleemoplossend vermogen van cliënten. Het feit dat er na beëindiging van de hulpverlening geen terugval plaatsvindt maar dat de verbetering juist toeneemt, geeft ons het vertrouwen dat we op de goede weg zijn. 8 9

7 Het aantal nieuwe cliënten is in % hoger dan in Een substantiële stijging. Meer cliënten geholpen Het aantal nieuwe cliënten van het algemeen maatschappelijk werk is in 2011 fors gestegen in vergelijking tot voorgaande jaren. Het aantal nieuwe cliënten is in % hoger dan in Een substantiële stijging. Ook hier kan geconcludeerd worden dat het oplossingsgericht werken ertoe leidt dat we meer cliënten kunnen helpen met gelijkblijvende middelen

8 opdrachtgevers In 2011 heeft Traverse zijn diensten aangeboden aan 5 gemeenten: Bergen op Zoom, Roosendaal, Rucphen, Steenbergen en Woensdrecht. Ook voor 2012 zijn de contracten verlengd. We voerden in 2011 constructieve gesprekken met gemeenten over de toegevoegde waarde van het maatschappelijk werk en hoe we dit in de toekomst verder kunnen vormgeven. Gemeente Tholen In november 2011 ontvingen we bericht van de gemeente Tholen (provincie Zeeland), dat we voor een periode van drie jaar het algemeen maatschappelijk werk in deze gemeente mogen overnemen. De gemeente Tholen heeft ons om een offerte gevraagd omdat zij afscheid namen van hun huidige aanbieder van maatschappelijk werk. Tholen is de eerste Zeeuwse gemeente die wij onze diensten mogen aanbieden en dat doen wij met plezier. Onze diensten in 2011: algemeen maatschappelijk werk sociaal raadslieden schoolmaatschappelijk werk bedrijfsmaatschappelijk werk eropaf-team rouwbegeleiding trainingen en groepen vrijwilligerswerk 12 13

9 Deze vrouwen en kinderen hebben net een ernstig incident meegemaakt waardoor ze uit hun huis moeten vluchten. Vervolgens verkeren zij dagen in onzekerheid over een goede opvangplaats. huiselijk geweld Sinds 2010 neemt Traverse deel aan de dagelijkse briefing in het Veiligheidshuis in Bergen op Zoom. Iedere dag komt een team bijeen dat alle meldingen van huiselijk geweld van de dag ervoor analyseert. Er wordt direct actie uitgezet. Door deze manier van werken wordt de geweldspiraal sneller doorbroken. Opvang slachtoffers Een zorgelijke ontwikkeling is het tekort aan opvangplaatsen voor slachtoffers van huiselijk geweld. De vrouwen en kinderen worden door de politie naar ons kantoor gebracht. Daar zitten ze vaak de hele dag te wachten of er opvang geregeld kan worden. Als er om uur geen opvang beschikbaar is, worden ze door de crisisdienst naar een crisisbed gebracht met hun spulletjes. De volgende ochtend worden ze weer terug gebracht naar ons kantoor, net zolang tot er ergens een plek vrij is. Het komt regelmatig voor dat dit een hele week of in extreme gevallen zelfs nog langer doorgaat. Goede afspraken In Roosendaal hebben we gelukkig afspraken kunnen maken met Don Bosco, een instelling voor jeugd en gezin. Vrouwen en kinderen kunnen daar overdag terecht. Deze omgeving is in ieder geval veel kind- en vrouwvriendelijker dan een kantoor. In 2011 hebben we ook overleg gevoerd over het probleem met de regionale vrouwenopvang Valkenhorst. Dat heeft ertoe geleid dat in Roosendaal een geschikte locatie is gevonden voor extra plaatsen vrouwenopvang. Dit is een nieuw concept waarin wonen en zorg gescheiden wordt en veel meer gebruik gemaakt wordt van lokale samenwerkingspartners. Eind 2011 is deze vestiging open gegaan. Traverse biedt hier maatschappelijk werk aan

10 Praten over het verlies, je gevoelens kunnen delen, helpt bij rouw. rouwbegeleiding Binnen Traverse is de werkgroep rouwbegeleiding actief. Deze bestaat uit een aandachtsfunctionaris en 25 geschoolde vrijwilligers. De werkgroep organiseert lotgenotencontact, individuele begeleiding aan huis, themabijeenkomsten, voorlichting en eens per jaar een herdenkingsdienst. De vrijwilligers, soms ervaringsdeskundigen, bieden niet alleen een luisterend oor, maar kijken ook vanuit de oplossingsgerichte methodiek naar de kracht van de mens. Lotgenotengroep In 2011 is voor het eerst een lotgenotengroep gestart voor middelbare scholieren met een verlieservaring. Aanleiding was de vraag van een jongen van 16 jaar, wiens moeder was overleden. Hij klopte -via zijn intern begeleider van schoolaan bij Traverse. De jongen was op zoek naar leeftijdgenoten die weten wat het is om een ouder, broer of zus te verliezen. Samen hebben we gekeken naar de mogelijkheden. We hebben scholen en hulpverleners benaderd en zo is een lotgenotengroep ontstaan waar middelbare scholieren met een verlieservaring bij kunnen aansluiten. Jongeren in de leeftijd van 12 tot en met 17 jaar zien elkaar nu een aantal keer in de maand om samen te praten, te lachen en te huilen. Zij kijken ook naar de toekomst en hoe ze hun leven opnieuw inhoud kunnen geven. Individuele begeleiding Individuele begeleiding aan kinderen komt ook voor. Een voorbeeld: twee meisjes van 10, een tweeling, misten hun overleden oma heel erg. Oma was er altijd als mama moest werken. Ze was als een tweede moeder. Een begeleider van de werkgroep, een vrijwilliger met een pedagogische achtergrond, is een aantal maal bij de meisjes thuis geweest om met ze te praten. Ze kunnen nu weer verder met hun leven

11 bedrijfsmaatschappelijk werk In 2011 hadden 10 bedrijven en organisaties een contract met Traverse voor de inzet van het bedrijfsmaatschappelijk werk. Signalen De bedrijfsmaatschappelijk werker wordt meestal ingeschakeld door personeelsafdelingen en leidinggevenden om in gesprek te gaan met medewerkers. Signalen zijn bijvoorbeeld dat een medewerker minder productief is, vaker conflicten heeft, zich terugtrekt of zich vaker ziek meldt. In veel organisaties kunnen medewerkers ook rechtstreeks naar de bedrijfsmaatschappelijk werker stappen om een afspraak te maken. De bedrijfsmaatschappelijk werker voert maximaal 5 gesprekken met de cliënt, met als doel dat de werknemer beter gaat functioneren op het werk. Ook het management wordt ondersteund. Omstandigheden Er kunnen allerlei redenen zijn waardoor iemand minder goed functioneert. Onze bedrijfsmaatschappelijk werkers zijn zowel gespecialiseerd in privé- als werkgerelateerde omstandigheden (of een combinatie daarvan). Privéomstandigeden: schulden en financiële zorgen rouwverwerking relatieproblemen verslaving problemen met kinderen of familie Werkgerelateerd: conflicten met collega s conflicten met leidinggevenden ervaren van te hoge werkdruk stress, burn-out Oplossingsgerichte aanpak Via de methodiek van het oplossingsgericht werken wordt de werknemer geholpen om op eigen kracht problemen te overwinnen. Bij de meeste bedrijven is de bedrijfsmaatschappelijk werker ook aanwezig bij de overleggen van het Sociaal Medisch Team (SMT). Als iemand niet goed in zijn vel zit, worden de signalen meestal ook zichtbaar op het werk

12 591 ouderen in Roosendaal klopten aan voor informatie en advies. projecten In 2011 zijn 3 drie nieuwe projecten gestart: 1) Project Centrale ouderenadviseur in Roosendaal 2) Informatie- en adviespunten in buurthuizen in Roosendaal 3) Project Grip op de knikkers in Woensdrecht Ouderenadviseur Dankzij projectsubsidie van de gemeente Roosendaal kon Traverse starten met de functie van centrale ouderenadviseur. Het betrof een open inschrijving, waarvan de uitvoering aan Traverse werd gegund. De centrale ouderenadviseur vervult een belangrijke rol in het verbinden van organisaties die kwetsbare ouderen kunnen signaleren en organisaties die hiervoor een aanbod hebben. De ouderenadviseur is betrokken geweest bij diverse projecten zoals gezondheidsvoorlichting aan allochtone ouderen. Ook heeft de ouderenadviseur meegewerkt aan het visiedocument Sluitende beweegketen. Aan 591 ouderen werd informatie en advies gegeven. Mag ik je ogen en oren lenen? Eén van de concrete projecten waaraan de ouderenadviseur deelnam is: Mag ik je oren en ogen lenen?. In dit project werd nauw samengewerkt met vrijwilligersorganisaties zoals de Zonnebloem, KBO etc. Vrijwilligers worden ondersteund om de ogen en de oren te zijn van hun wijk. Door het bieden van ondersteuning in de vorm van trainingen en themabijeenkomsten willen we vrijwilligers daarbij helpen. Het gaat dan om thema s als signaleren, oplossingsgericht werken, activeren, eenzaamheid, dementie, depressie etc

13 Buurthuizen Ook het project Informatie- en adviespunten in buurthuizen is in 2010 door de gemeente Roosendaal opengesteld. Traverse heeft deze projectsubsidie gegund gekregen. In twee buurthuizen in Roosendaal wordt nu informatie en advies gegeven door vrijwilligers en één medewerker op mbo-niveau. Deze vorm van dienstverlening lijkt erg op het aanbod van Bureau Sociale Raadslieden (BSR) van Traverse. Inhoudelijk is de mbo-medewerker daarom toegevoegd aan het team van BSR. In 2011 is wederom gebleken dat er een grote behoefte bestaat aan informatie en advies, licht-juridische ondersteuning en hulp bij het invullen van formulieren. Alleen al in de gemeente Roosendaal hebben Bureau Sociale Raadslieden en de informatie- en adviespunten in buurthuizen cliënten gezien in Ter illustratie: hiervoor is ingezet 1 fte en vrijwilligers. Grip op de knikkers De gemeente Woensdrecht vindt het belangrijk dat jongeren al vroeg leren hoe ze met geld moeten omgaan, zodat ze niet in de schulden raken. Aan Traverse is gevraagd om hiervoor een project op te zetten. Dit project hebben we Grip op de knikkers genoemd en is uitgevoerd in samenwerking met het Moller College (vmbo) in Hoogerheide en Ossendrecht. Traverse heeft een spelvorm opgezet naar een voorbeeld van de tv-quiz Ik hou van Holland en lesmateriaal ontwikkeld waarmee docenten in de klassen konden werken. Door het project kwamen mentoren erachter welke geldproblematiek er bij scholieren leeft. Leerlingen ontdekten tijdens de Week van het geld dat zij niet de enige zijn die hiermee zitten. Ook op ouders had het thema effect. Zij durfden eerder nee te zeggen tegen een schoolactiviteit (zoals een trip naar Parijs) die zij niet kunnen betalen. Het project kreeg een 8 in de evaluatie met scholen. In 2011 bleek wederom dat er een grote behoefte bestaat aan informatie en advies, licht-juridische ondersteuning en hulp bij het invullen van formulieren

14 samenwerken Traverse werkt op diverse niveaus samen met (keten)partners, om cliënten beter te kunnen ondersteunen. Uitgangspunt voor de toekomst is integraal en wijkgericht werken. Fusie uitgesteld In de afgelopen jaren hebben we de mogelijkheden onderzocht van een fusie met Surplus, een organisatie voor welzijn, zorg en kinderopvang, die actief is in West- en Midden-Brabant. In eerste instantie werd gestreefd naar een juridische fusie, maar we zijn tot de conclusie gekomen dat dit waarschijnlijk teveel energie van de organisatie vraagt, die ten koste gaat van het slagvaardig inspelen op externe ontwikkelingen. Een bestuurlijke fusie is meer op zijn plaats. Bij een bestuurlijke fusie wordt Traverse een zelfstandige stichting onder de aansturing van de Raad van Bestuur van Surplus. Een ingangsdatum van 1 januari 2012 is wenselijk, gezien de snelheid van de externe ontwikkelingen. Zowel de raden van toezicht als de cliëntenraad zijn hiermee akkoord gegaan. De ondernemingsraad van Traverse heeft echter geadviseerd om de fusie voorlopig op te schorten (zie verderop in dit verslag). De raad van bestuur van Traverse heeft besloten om het advies van de ondernemingsraad over te nemen. De fusie is daarmee voorlopig opgeschort tot een nader te bepalen datum. Samenwerken loont. Cliënten zijn erbij gebaat dat organisaties elkaar aanvullen en versterken

15 Kritisch toetsen van ons beleid, dat is de rol van medezeggenschap. medezeggenschap Cliëntenraad Juist in deze roerige tijden is een stevige cliëntenraad van groot belang. Een cliëntenraad is als geen ander in staat om het beleid van de organisatie kritisch te toetsen op de gevolgen voor cliënten. In 2011 is daarom besloten om de cliëntenraad van Traverse, bestaand uit drie leden, verder uit te breiden. Onder meer via advertenties is gericht gezocht naar mensen die op beleidsmatig niveau kunnen meedenken en onze doelgroep(en) goed kennen. De werving had resultaat. In 2011 zijn vier nieuwe leden toegetreden. Verder hebben we afscheid genomen van één van de leden van het eerste uur. Ondernemingsraad De ondernemingsraad van Traverse heeft in 2011 geadviseerd om de fusie met Surplus voorlopig op te schorten. Het advies heeft te maken met de interne ontwikkelingen binnen Surplus Welzijn. Verder vindt de OR het belangrijk dat er eerst meer samenwerking op de werkvloer tot stand komt

16 Door maatregelen te nemen konden we het financieel resultaat in goede banen leiden. organisatie en financiën Traverse heeft 2011 afgesloten met een licht negatief resultaat van 1.425,- (- 0,04% van de baten). Ombuiging In 2008 zijn maatregelen genomen om het negatieve resultaat en de negatieve financiële verwachtingen voor de jaren 2009 t/m 2011 om te buigen naar een positief resultaat. Met de ingezette maatregelen is het beoogde resultaat bereikt. Uitgangspunten Het bezuinigingsplan had de volgende uitgangspunten: De bezuinigingen moeten gevonden worden in de overheadkosten. Er wordt niet bezuinigd op de uitvoering. De bezuinigingen moeten in de jaren oplopen en toereikend zijn om financieel gezond te zijn. Naast bezuinigingen dienen er extra inkomsten gegenereerd te worden. Terugdringen van het ziekteverzuim ,- 239, ,- Resultaten De maatregelen zijn consequent uitgevoerd en hebben ertoe geleid dat Traverse in de afgelopen jaren een klein positief en in 2011 een klein negatief resultaat heeft behaald. Het ziekteverzuim is teruggelopen van 10,8% in 2008 naar minder dan 5% in 2009 en de jaren erna ,

17 Benchmark Traverse doet jaarlijks mee aan een externe benchmark van Hordijk & Hordijk. Begin 2011 hebben wij de gegevens hiervoor aangeleverd. De eindconclusie in het rapport: Evenals afgelopen jaar kent Traverse Groep dit jaar een (verdere) verbetering van alle kengetallen. De kengetallen van Traverse Groep zijn als goed te kwalificeren. Bezuiniging 2012 In mei 2011 is een risicoanalyse gemaakt voor Dit is gebeurd op basis van de op dat moment bekende feiten en reële verwachtingen. Deze risicoanalyse bevestigde de eerdere analyses: Traverse diende rekening te houden met een inkomstendaling van circa 14%. Op basis van deze analyse is opnieuw een bezuinigingsplan opgesteld. Dit betekende dat de overheadkosten moesten dalen, dat we afscheid zouden moeten nemen van een aantal medewerkers met tijdelijke contracten en dat we zelfs afscheid moesten nemen van medewerkers met een vast contract. Gevolgen Eind 2011 bleek dat de inkomsten weliswaar fors afnamen, maar dat er nieuwe bronnen van inkomsten tegenover stonden, zoals het contract met de gemeente Tholen en de extra middelen voor preventieve jeugdzorg. Daarom heeft Traverse alle tijdelijke en vaste contracten binnen het maatschappelijk werk in 2012 kunnen voortzetten. Wel hebben we, vanwege vermindering van de subsidie, afscheid moeten nemen van één medewerker van Bureau Sociale Raadslieden met een vast contract. Daarnaast hebben we afscheid moeten nemen van twee medewerkers met een tijdelijk contract dat op 31 december 2011 afliep. Dit betrof een medewerker bij het VIP in Roosendaal en de coördinerend ouderenwerker in Roosendaal. Provinciale middelen De gemeenten hebben extra provinciale middelen ontvangen om preventieve jeugdzorg in te zetten. In november werd duidelijk dat Traverse een substantieel extra bedrag ontvangt voor 2011 en In de speciale bijlage Investeren in jeugd kunt u lezen hoe Traverse deze extra middelen inzet. Uit de externe benchmark blijkt dat Traverse een verbetering laat zien van alle kengetallen

18 investeren in jeugd samen sterk voor hun toekomst Organisatie voor maatschappelijk welzijn in Westelijk Noord-Brabant

19 Kinderen en jongeren die veilig en liefdevol kunnen opgroeien, zijn als volwassene beter in staat om zich te redden in onze complexe maatschappij. Traverse maakt sterk zich daarom voor een toekomst goede van de jeugd. Hoe we dat doen, en met welke partners, leest u in deze speciale bijlage.

20 Als er iets is met een leerling, moeten docenten en leerkrachten je feilloos weten te vinden. schoolmaatschappelijk werk Op school gebeurt het, daar moet je zichtbaar zijn Lichte hulp, gewoon op school en zonder verwijsbriefje. Dat is de kracht van het schoolmaatschappelijk werk (smw). Op scholen waar wij een vaste dag per week aanwezig zijn en ook in het ZAT zitten, worden de beste resultaten bereikt, vertelt Sjuul van Gastel, regiomanager van Traverse. Op school gebeurt het. Leerkrachten signaleren een probleem bij een leerling en melden dit bij de intern begeleider. Zo nodig wordt het kind besproken in het Zorgadviesteam (ZAT) en worden er acties uitgezet. Het is erg belangrijk voor schoolmaatschappelijk werkers om zichtbaar te zijn op school. Heb je te weinig uren, zit je niet in het ZAT, dan raak je buiten beeld. Als er iets is met een leerling, moeten docenten of leerkrachten je feilloos weten te vinden. Het is heel fijn dat we voor 2012 extra uren hebben gekregen, vanuit provinciale subsidie, om ons werk op scholen uit te breiden. Basisscholen In 2011 had Traverse 7 smw ers in dienst; in 2012 zijn er 3 bijgekomen. Een positieve ontwikkeling is dat de basisscholen sinds kort ook een Zorgadviesteam hebben. Daardoor kunnen we voorkómen dat problemen uit de hand lopen en dat specialistische hulp nodig is. 2 3

21 Eigen kracht De schoolmaatschappelijk werker wordt ervaren als laagdrempelig. Niet alleen leerlingen, maar ook ouders en leerkrachten weten de weg te vinden. Bijvoorbeeld bij gedragsproblemen of een plotselinge gedragsverandering van een kind, zoals somberheid, agressie of spijbelen. Een paar gesprekken zijn vaak al voldoende om het kind weer op het juiste spoor te zetten. Onze methodiek is oplossingsgericht. We stimuleren kind en ouders om positief te denken en hun eigen kracht te gebruiken. We laten zien hoe hele kleine veranderingen al een groot effect kunnen hebben. Ons motto is: Kijk vooral naar wat goed gaat en doe daar méér van. Systeemgericht werken Een kind kun je niet los zien van het gezin, vervolgt Sjuul van Gastel. Als de ouders financiële problemen hebben of in scheiding liggen, dan heeft dat meestal invloed op het kind. Dat merken we dagelijks. Traverse biedt, waar nodig, steun aan het hele gezin. We doen dus meer dan alleen schoolmaatschappelijk werk. In ons pakket zit ook hulp bij echtscheidingsproblemen, ouderschapsreorganisatie, schuldhulpverlening, sociaal raadswerk etc. Het uitgangspunt is één gezin, één plan Eén gezin, één plan. 4 5

22 persoonlijke ervaringen Moeder Anne: De huilbuien zijn voorbij Mijn dochter Noëlle kwam vaak huilend uit school, dat ging al twee jaar zo. Ze wilde graag bij de populaire meiden horen, maar juist die meiden pestten haar. Vorig jaar ben ik gescheiden en dat maakte Noëlle nog onzekerder. Ze vond het heel moeilijk wanneer haar beste vriendin met iemand anders wilde afspreken. Dat was voor mij het moment om hulp te gaan zoeken. Via school konden we terecht bij de schoolmaatschappelijk werker. Mijn dochter gaat nu af en toe een half uurtje met haar praten. Gewoon op school. Dan mag ze tijdens de les even uit de klas. Zelf heb ik ook twee keer met die mevrouw gesproken. Ze heeft me laten zien hoe belangrijk het is om je kind complimenten te geven. Noëlle is weer het vrolijke en spontane kind dat ze vroeger was. De huilbuien zijn voorbij. Noëlle (10): Ik weet nu wat helpt tegen pesten Mijn vriendinnen deden steeds stommer tegen me. Als ik wilde meespelen, negeerden ze me. Of ze gingen op mijn tenen staan, net zo lang tot ik moest huilen. Het was fijn om daarover met de schoolmaatschappelijk werkster te praten. Ze gaf me goede tips, die ook echt werken. Ze hielp me om me sterk te voelen. Als een boom. Vroeger als ik gepest werd, rende ik weg. Dan renden die meisjes me gewoon achterna. Nu doe ik het anders. Ik zeg heel duidelijk: Nou en?! en dan haal ik mijn schouders op. Daarna loop ik rustig weg. Dat helpt. Soms zit die aardige mevrouw op een praatwolkje in mijn hoofd. Als ik het even niet weet, dan hoor ik haar en dan denk ik: Aha, zo ga ik het doen! Mijn dochter gaat onder schooltijd soms een half uurtje met haar praten. 6 Op verzoek van moeder en dochter zijn de namen veranderd. 7

23 De vader van één van onze leerlingen is vermoord. Er staat vanavond een ouderbijeenkomst gepland over een heel ander onderwerp. Wat doen we? calamiteiten met kinderen Een snelkookpan van emoties Soms gebeurt er iets met kinderen, waardoor alles op z n kop staat. In 2006 werd Jesse Dingemans uit Hoogerheide vermoord op zijn basisschool. In 2008 volgde een gezinsdrama in Roosendaal. Een vader doodde zijn kinderen en pleegde daarna zelfmoord. Traverse bood psychosociale opvang aan de school en de nabestaanden. Leon Langenberg, bestuurder van Traverse, vertelt hoe zijn team handelt bij schokkende gebeurtenissen. We hebben al diverse keren te maken gehad met gezinsdrama s, maar ook met seksueel misbruik en suïcide op scholen. Traverse werkt in een kernteam met partners zoals de GGD. Per situatie wordt ingeschat hoe groot de psychosociale impact zal zijn en wat onze rol kan zijn. Zo n incident is vaak zeer ingrijpend voor de betrokkenen. Mensen komen in een snelkookpan van emoties terecht. Je moet snel handelen, want in deze tijd staat de media vaak sneller op de stoep dan de hulpverleners. Snel paraat Traverse werkt volgens protocol, zodat geen tijd verloren gaat. Als de situatie erom vraagt, hebben we binnen een uur een team van (school) maatschappelijk werkers paraat. Het team verleent de eerste psychosociale opvang op school. We ondersteunen zowel de schooldirectie als de leerkrachten, ouders en kinderen. De situatie is zo abnormaal, dat scholen vaak niet meteen weten wat ze moeten doen. Er komen veel vragen naar boven. Wat vertellen we in de klassen? Hoe gaan kinderen om met de dood? Wat is normaal en wat niet? Hoe reageren we op vragen van ouders? Hoe gaan we om met tegengestelde belangen in het team? 8 9

24 Kinderen uit groep 2 spelen seksuele spelletjes met elkaar. Er ontstaat een conflict tussen de ouders. Hoe lossen we dit op? Tips voor scholen: Zorg dat de telefoonlijst up to date is Geef kinderen, ouders en docenten de ruimte om hun hart te luchten Ga niet mee in speculaties, blijf bij de feiten Pak de dagelijkse routine weer op Biedt gelegenheid om te herdenken Laat mensen hun eigen keuzes maken Emoties Een school maakt zoiets bijna nooit mee, daarom is het een geruststellend idee om te kunnen terugvallen op een ervaren partner.* Traverse biedt vooral opvang en praktisch advies in zo n situatie, vertelt Langenberg. Vroeger leefde het idee dat de omstanders direct hulpverlening moesten krijgen. Dat idee is achterhaald. De meeste mensen kunnen een schokkende gebeurtenis heel goed verwerken in hun eigen sociale kring. Het is belangrijk dat ieder mens dit kan doen op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo. Daarin kun je een ander de wet niet voorschrijven. In Roosendaal hebben sommige klasgenootjes de kist van de overleden kinderen beschilderd, maar niet iedereen had daar behoefte aan. Dat moeten ouders en kinderen zelf kunnen beslissen. Op school Na de moord op Jesse en de twee kinderen zijn we de hele week op school geweest. We waren vooral op de achtergrond aanwezig. Ik heb de schooldirectie ondersteund en onze (school)maatschappelijk werkers waren aanwezig om leerkrachten, kinderen en ouders op te vangen die door emoties werden overmand. Ze boden een luisterend oor, een schouder om uit te huilen en praktische tips. Wij adviseerden leerkrachten bijvoorbeeld om de dagelijkse routine weer op te pakken. Een voorbeeld is de juf die s ochtends met de klas had gepraat over de moord en zich afvroeg wat ze daarna moest doen. De maatschappelijk werker stelde haar de vraag: Wat doe je normaal op dit tijdstip? Rekenen? Oké, ga dan rekenen met de kinderen. Praten is goed, maar breng het daarna zo snel mogelijk terug naar het normale. Dat is wat kinderen het meest helpt in zo n situatie. De opdringerigheid van de media is helaas minder helpend. Ouders en kinderen die met rode ogen de school uitlopen, worden achtervolgd door camera s en microfoons. Al die publiciteit versterkt de emoties en het gespeculeer enorm. Het is iets waar iedere school op voorbereid zou moeten zijn. Nazorg Traverse biedt ook nazorg aan scholen. Want het houdt niet op bij die ene gebeurtenis. Er komen na verloop van tijd weer nieuwe vragen vanuit de school, zoals Hoe herdenken we de overleden kinderen? Wat doen we als het een jaar geleden is? Het aantal kinderen dat na afloop nog psychische hulp nodig heeft, is volgens Leon Langenberg beperkt. Ouders zijn vaak bang dat hun kinderen er iets aan overhouden, maar we merken dat dit in de praktijk wel meevalt. De kinderen die toch hulp nodig hebben, hadden meestal vóór die gebeurtenis ook al problemen. Dat geldt trouwens ook voor ouders en leerkrachten. Zit je tegen een burn out aan, dan kan zo n incident net de druppel zijn. 10 *Over het gezinsdrama in Roosendaal heeft het OBO een boekje uitgebracht met de titel: Verdriet op school. 11

jaarverslag 2012 Organisatie voor maatschappelijk welzijn

jaarverslag 2012 Organisatie voor maatschappelijk welzijn samen erop af jaarverslag 2012 Organisatie voor maatschappelijk welzijn Traverse vaart een nieuwe koers: proactief netwerkgericht integraal Samen met lokale partners gaan we aan de slag om de eigen kracht

Nadere informatie

Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal

Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal Nieuws voor professionals op het gebied van opvoeden en opgroeien 10 Nieuwsbrief Centrum voor Jeugd en Gezin Roosendaal In deze nieuwsbrief vindt u als professional, informatie over de ontwikkelingen van

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Informatiefolder voor ouders 2012 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders

Informatiefolder voor ouders 2012 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders Informatiefolder voor ouders 2012 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders Jeugd Toeleidingsactiviteiten Mijn kind is groep 3 Naschoolse activiteiten Weerbaarheid Opvoeden doe je niet

Nadere informatie

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi Anti-pestprotocol We werken samen aan een goede sfeer op school Catharinaschool Wellerlooi Inleiding De Catharinaschool wil haar kinderen een veilig pedagogisch klimaat bieden. Wij streven ernaar dat de

Nadere informatie

ALLES OVER DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING

ALLES OVER DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING ALLES OVER DE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING DE WMO IS ER OOK VOOR HULP IN HET HUISHOUDEN Eén van de prestatievelden binnen de Wmo betreft de hulp in het huishouden. Onlangs zijn met acht organisaties

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren

GEDRAGSPROTOCOL. (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren GEDRAGSPROTOCOL (anti pestgedrag) Basisschool De Boomgaard Dieren Mei 2014 Gedragsprotocol de Boomgaard I. Doel van dit gedragsprotocol: Alle kinderen van De Boomgaard moeten zich veilig voelen, zodat

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Jeugdgezondheidszorg (4-19 jaar)

Jeugdgezondheidszorg (4-19 jaar) Jeugdgezondheidszorg (4-19 jaar) Folder voor ouders/verzorgers Welkom bij de GGD West-Brabant! Uw partner bij de gezonde groei en ontwikkeling van kinderen van 4 t/m 19 jaar Uw kind is of wordt binnenkort

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015

Ondersteuning en hulp. in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Ondersteuning en hulp in de gemeente Bunnik vanaf 1 januari 2015 Voorwoord Dichtbij, bereikbaar en aanspreekbaar Het klinkt zo vanzelfsprekend en simpel: biedt mensen ondersteuning en hulp dichtbij, in

Nadere informatie

Schoolmaatschappelijk werk Blijf er niet mee rondlopen

Schoolmaatschappelijk werk Blijf er niet mee rondlopen Schoolmaatschappelijk werk Blijf er niet mee rondlopen FL 015-mei 2010 Blijf er niet mee rondlopen Bart (7) wordt regelmatig zomaar erg boos in de klas. Frida (9) trekt zich terug in haar eigen wereldje.

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

vooruitkomen OUDERS & OPVOEDERS

vooruitkomen OUDERS & OPVOEDERS > vooruitkomen + OUDERS & OPVOEDERS ! Via Bureau Jeugdzorg of uw huisarts bent u bij Rubicon jeugdzorg terecht gekomen. Soms zijn er problemen in het gezin die u niet zelf kunt oplossen. Uw kind is bijvoorbeeld

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Zit je ergens mee? Het CJG helpt je graag op weg

Zit je ergens mee? Het CJG helpt je graag op weg Zit je ergens mee? Het CJG helpt je graag op weg Bergen op Zoom Steenbergen Woensdrecht Bel gratis: 0800 020 04 04 www.cjgbergenopzoom.nl Bel: 0167 541131 www.cjgsteenbergen.nl Bel: 14 0164 www.cjgwoensdrecht.nl

Nadere informatie

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme

Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme Hand out Voorkomen en oplossen van pesten bij kinderen met autisme In deze hand-out vindt u een korte samenvatting terug van de deelonderwerpen die Helen Wildeboer, trainer van de Stichting Omgaan met

Nadere informatie

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op Hulp bij het herstel Als slachtoffer kunt u bij Slachtofferhulp Nederland terecht 0900-0101 (lokaal tarief) voor kosteloze ondersteuning op emotioneel, praktisch en juridisch gebied. Bent u slachtoffer

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Bijlage 2: protocol pesten. Plagen of pesten?

Bijlage 2: protocol pesten. Plagen of pesten? Bijlage 2: protocol pesten Plagen of pesten? We plagen allemaal wel eens of we worden geplaagd. Plagerijen zijn niet kwaad bedoeld. Plager en geplaagde zijn aan elkaar gewaagd; ze houden elkaar over en

Nadere informatie

Notitie: Ontwikkelingen van het Centrum Jeugd en Gezin Goirle

Notitie: Ontwikkelingen van het Centrum Jeugd en Gezin Goirle Notitie: Ontwikkelingen van het Centrum Jeugd en Gezin Goirle Maart 2010 Deze notitie is bedoeld om het college en de raadscommissie Welzijn te informeren over de ontwikkelingen van het CJG in Goirle.

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

de jeugd is onze toekomst

de jeugd is onze toekomst de jeugd is onze toekomst vereniging van groninger gemeenten Bestuursakkoord Jeugd 2008-2012 In veel Groninger gemeenten zijn er kinderen met problemen. En daarvan krijgen er te veel op dit moment niet

Nadere informatie

Informatie voor ouders

Informatie voor ouders Weerbaarheid Informatie voor ouders Het Centrum voor Jeugd en Gezin ondersteunt met deskundig advies, tips en begeleiding. Een centraal punt voor al je vragen over opvoeden en opgroeien, dat is handig!

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op

Hulp bij het herstel. Als slachtoffer kunt u bij. Slachtofferhulp Nederland terecht. voor kosteloze ondersteuning op Hulp bij het herstel Als slachtoffer kunt u bij Slachtofferhulp Nederland terecht voor kosteloze ondersteuning op emotioneel, praktisch en juridisch gebied. Bent u slachtoffer van een misdrijf, zoals een

Nadere informatie

Obs De Boogerd Maurik. Basis voor Groei en Bloei. Groep 1-2 heeft een opening van de voorleesdagen

Obs De Boogerd Maurik. Basis voor Groei en Bloei. Groep 1-2 heeft een opening van de voorleesdagen In Het Openbaar Obs De Boogerd Maurik Basis voor Groei en Bloei Maurik, 14 januari 2016 Dinsdag 12 januari Woensdag 27 jan. t/m 6 febr. Woensdag 27 januari MR vergadering Nationale Voorleesdagen voor de

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden

Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Bruggenbouwers Linko ping, Zweden Het Bruggenbouwers project wordt in de Zweedse stad Linköping aangeboden en is één van de succesvolle onderdelen van een groter project in die regio. Dit project is opgezet

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Protocol verdriet en rouw voor de basisschool

Protocol verdriet en rouw voor de basisschool Protocol verdriet en rouw voor de basisschool Inleiding Dit protocol brengt punten onder de aandacht die in het geval van overlijden of ernstig (ongeneeslijk) ziek worden van een kind, een medewerker of

Nadere informatie

Gespecialiseerde thuisbegeleiding

Gespecialiseerde thuisbegeleiding Gespecialiseerde thuisbegeleiding Als u ondersteuning nodig heeft om uw leven weer in goede banen te leiden, kunt u rekenen op de gespecialiseerde thuisbegeleiding van Savant Zorg. Als problemen uw leven

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Informatiefolder Voor ouders 2014 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders

Informatiefolder Voor ouders 2014 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders Informatiefolder Voor ouders 2014 Activiteiten voor kinderen van 0 tot 12 jaar en hun ouders Jeugd 1. Opvoedingsondersteuning 2. Opstap 3. Naschoolse activiteiten 4. Rots en Water, weerbaarheidsproject

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprotocol Floris Radewijnszschool. Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Opvang na calamiteiten

Opvang na calamiteiten Opvang na calamiteiten 2011 Inleiding Je moet genieten van het moment, want voor je het weet is het voorbij. Je kunt geen plannen maken op lange termijn. Ik heb nu geleerd wie ik echt kan vertrouwen en

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

Trainingen, workshops en coaching

Trainingen, workshops en coaching Trainingen, workshops en coaching Aanbod 2015-2016 professionals en gemeenten Beschermen & Versterken Trainingen, workshops en coaching De Jeugd- & Gezinsbeschermers zet zich in voor de bescherming van

Nadere informatie

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik OUDERS & OPVOEDERS Als er binnen uw gezin sprake is van seksueel misbruik, heeft dat grote invloed. Er is veel verdriet, boosheid, wantrouwen en schuldgevoel.

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Schakelen naar het juiste recept

Schakelen naar het juiste recept Schakelen naar het juiste recept Onderzoek naar verwijswerkwijze van huisartsen en praktijkondersteuners in Amsterdam-Zuid Voorjaar 2013 Aanleiding onderzoek Er is veel aandacht voor de inzet van de wijkverpleegkundige

Nadere informatie

Scharlaken Koord: 65.000,00 ( = een gedeeltelijke bijdrage aan het totale programma, zie bijlage offerte Gebaseerd op de werkelijke uren 2011 )

Scharlaken Koord: 65.000,00 ( = een gedeeltelijke bijdrage aan het totale programma, zie bijlage offerte Gebaseerd op de werkelijke uren 2011 ) Aanvraag subsidie Scharlaken Koord 2012 Scharlaken Koord Scharlaken Koord is een christelijke organisatie die sinds 1987 werkzaam is onder prostituees op de Wallen in Amsterdam. Daamaast heeft Scharlaken

Nadere informatie

Opvoeding & Ontwikkeling

Opvoeding & Ontwikkeling MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Opvoeding & Ontwikkeling Opvoeding & Ontwikkeling MEE is een organisatie voor iedereen met een beperking of chronische ziekte. MEE biedt

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een leerling

Protocol bij het overlijden van een leerling Protocol bij het overlijden van een leerling Algemeen: Er worden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het locatie aanspreekpunt of de directeur meldt alleen dat onze 1 ste zorg de nabestaanden en de medeleerlingen

Nadere informatie

Workshop: Als buiten binnen een probleem is; de Rotterdamse probleemaanpak

Workshop: Als buiten binnen een probleem is; de Rotterdamse probleemaanpak Conferentie : SAFE OP SCHOOL, WAT WE LEREN VAN INCIDENTEN Workshop: Als buiten binnen een probleem is; de Rotterdamse probleemaanpak Datum: 14 april 2010 Programma workshop Introductie workshopleiders

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 14 september 2015 1 Welkom en introductie Preventieprogramma Jeugdhulp Wethouder Paans spreekt allereerst zijn steun uit aan professionals

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Echtscheiding en kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Echtscheiding en kinderen Kinderen zien het gezin waarin zij zijn grootgebracht vaak als een eenheid die er altijd was

Nadere informatie

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden

LIEVERWIJS. kindercoaching & training. kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling. Een rups kan altijd nog een vlinder worden LIEVERWIJS kindercoaching & training kindercoaching basisschool trainingen kindercoach op bestelling Een rups kan altijd nog een vlinder worden Kindercoaching Van Rups naar Vlinder Voor kinderen in de

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Nypels Speelt. 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken

Nypels Speelt. 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken Nypels Speelt 8 ingrediënten voor verbindend samenwerken Inleiding Het Nypels wordt steeds leuker, doe jij ook mee? Nypels Speelt, onder die titel wordt op een nieuwe manier gewerkt aan de betrokkenheid

Nadere informatie

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova)

informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) informatiebrochure Faalangstreductie training (frt) Examenvreesreductie training (evt) Sociale vaardigheid training (sova) Faalangstreductie training (frt) Wat is faalangst? Het zal je maar gebeuren..

Nadere informatie

Hé kijk mij nou! Handleiding voor psycho-educatie aan LVG-kinderen die getuige zijn (geweest) van geweld in relaties en hun LVG-moeder

Hé kijk mij nou! Handleiding voor psycho-educatie aan LVG-kinderen die getuige zijn (geweest) van geweld in relaties en hun LVG-moeder Hé kijk mij nou! Handleiding voor psycho-educatie aan LVG-kinderen die getuige zijn (geweest) van geweld in relaties en hun LVG-moeder Werkt u met moeilijk lerende of licht verstandelijk gehandicapte (LVG)

Nadere informatie

De KrimpenWijzer is er voor al uw vragen en ondersteuning op het gebied van welzijn, zorg, opvoeden en opgroeien.

De KrimpenWijzer is er voor al uw vragen en ondersteuning op het gebied van welzijn, zorg, opvoeden en opgroeien. De KrimpenWijzer is er voor al uw vragen en ondersteuning op het gebied van welzijn, zorg, opvoeden en opgroeien. Zit u niet lekker in uw vel en wilt u hier wat aan veranderen? Vindt u het moeilijk om

Nadere informatie

2. Subsidieplafond 2012 wordt vastgesteld op 1.672.599,00 Onderstaand treft u een toelichting op de totstandkoming van dit bedrag.

2. Subsidieplafond 2012 wordt vastgesteld op 1.672.599,00 Onderstaand treft u een toelichting op de totstandkoming van dit bedrag. Voorstel aan de Raad Onderwerp : Vaststelling subsidieplafond en jaarprogramma Raadsvergadering : 10 november 2011 agendapunt : Portefeuillehouder : M.P. Groffen datum : Bestuurlijk kader : Samenleving:

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Hulpverlening Lijn5 LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Daarnaast geeft Lijn5 ook advies en consultatie aan bijvoorbeeld een

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Opwaartse Kracht. Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon. internet www.opwaartsekracht.nl E-man info@opwaartsekracht.

Opwaartse Kracht. Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon. internet www.opwaartsekracht.nl E-man info@opwaartsekracht. Opwaartse Stichting Opwaartse Koninginneweg 1 3331 CD Zwijndrecht Gemeente Albrandswaard College en Raad Postbus 1000 3160 GA Rhoon postadres Koninginneweg 1 3331 CD Zwijndrecht Telefoon 078-7600027 internet

Nadere informatie

Secundaire traumatisering

Secundaire traumatisering SECTORFONDSEN ZORG EN WELZIJN Secundaire traumatisering In de welzijnssector Informatie voor werknemers Weer een verhaal over incest: ik kan er niet meer tegen Als ik zo n lieve vader op de crèche zie,

Nadere informatie

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne

Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg. Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten. Marian van der Klein Judith Schöne Mentorprojecten en de lokale jeugdzorg Tips voor managers en bestuurders van mentorprojecten Marian van der Klein Judith Schöne Pim & Ethan Oranje Fonds Dé grote meerwaarde van mentoring is dat mentoren

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 1 Inhoudsopgave: 1. Kernwaarden Almere College Dronten 3 2. Pesten wat is dat? 4 3. Signalen bij pesten 5 4. Het vijf sporen beleid van het Almere College

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

PROTOCOL. School en echtscheiding 2013-2017

PROTOCOL. School en echtscheiding 2013-2017 PROTOCOL School en echtscheiding 2013-2017 De Malelande Juttepeergaarde 2 3824 BE Amerfoort 033-4564410 malelande@kpoa.nl Inleiding Dit protocol is geschreven om ouders en leerkrachten een handreiking

Nadere informatie

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning

9 WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning Over de auteur: Wicher Pattje Wicher Pattje is oud-wethouder van de gemeente Groningen en beleidsadviseur in de sociale sector, gericht op overheden en non-profit instellingen. Voor meer informatie: www.conjunct.nl.

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2 Nieuwsbrief sociaal domein, #1 Vernieuwing welzijn, (jeugd)zorg en werk Inhoud Voorbereiden door krachten te bundelen... 2 Visie op nieuwe taken... 2 Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Nadere informatie

Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen.

Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen. Protocol Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld binnen de zorgstructuur van het Karel de Grote College Nijmegen. Sinds juli 2013 is het onderwijs wettelijk verplicht om op scholen met de Meldcode

Nadere informatie

Bureau Jeugdzorg Noord-Holland

Bureau Jeugdzorg Noord-Holland Bureau Jeugdzorg Noord-Holland 2 Bureau Jeugdzorg Noord-Holland Ieder kind heeft het recht om op te groeien tot een gezonde en evenwichtige volwassene. Dat gaat niet altijd vanzelf. Soms is hulp nodig

Nadere informatie

Jaarverslag 2011 School Maatschappelijk Werk Lingeborgh Geldermalsen

Jaarverslag 2011 School Maatschappelijk Werk Lingeborgh Geldermalsen Stichting Thuiszorg en Maatschappelijk werk Rivierenland Hannie van Donselaar Februari 2012 Jaarverslag 2011 School Maatschappelijk Werk Lingeborgh Geldermalsen Inhoudsopgave Inleiding 2 Werkwijze van

Nadere informatie

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar

Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Agressie: Agressief gedrag thuis en in de groep Opvoeders van kinderen in de leeftijd van 4 9 jaar en 9 14 jaar Dit themapakket is gemaakt naar aanleiding van vragen van ouders, leerkrachten, schoolartsen

Nadere informatie

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015

Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Belangrijk nieuws voor alle Utrechters! Ondersteuning, zorg, jeugdhulp en werk in 2015 Utrecht.nl Nieuwe taken voor de gemeente; wat betekent dat voor u? Buurtteams in 2015 Vanaf 1 januari 2015 kunt u

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen MEE & de Wering Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen 1 Weerbaarheid & sociale vaardigheden Voor kinderen van 9 12 jaar (basisschool) Het hoofddoel van de cursus Ho, tot hier en niet verder! is het bevorderen

Nadere informatie