Geven en nemen Archiefinstellingen en het sociale web. Yola de Lusenet

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geven en nemen Archiefinstellingen en het sociale web. Yola de Lusenet"

Transcriptie

1 Geven en nemen Archiefinstellingen en het sociale web Yola de Lusenet

2 2 GEVEN EN NEMEN Auteur Yola de Lusenet Ontwerp Arno Geels, BNO, Den Haag Disclaimer Deze publicatie Geven en nemen is het resultaat van onderzoek dat op basis van tijdens het onderzoek beschikbare informatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid is uitgevoerd. De auteur en de opdrachtgever (Erfgoed Nederland en Taskforce Archieven) aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor enige schade van welke aard ook, die mocht voortvloeien uit gebreken die de inhoud betreffen, zoals onjuistheid of onvolledigheid Taskforce Archieven Op deze tekst is de Creative Commons Naamsvermelding- Niet-commercieel-Geen Afgeleide werken 3.0 Nederland License van toepassing. Zie de gebruiksvoorwaarden op: ISBN:

3 3 Voorwoord Het cultureel erfgoed in Nederland bestaat uit enorme hoeveelheden voorwerpen en documenten, van archieven, boeken en tijdschriften, werken van beeldende kunst en allerlei andere cultuurhistorische objecten tot audiovisuele, soms zelfs alleen in digitale vorm bestaande, bronnen. De collecties zijn verspreid opgeslagen en berusten bij een groot aantal erfgoedbeherende instellingen. Digitalisering en online beschikbaarstelling biedt de mogelijkheid om deze fysieke grenzen te overbruggen en biedt daarmee voor geïnteresseerd publiek de mogelijkheid van 24 uur per dag raadpleging vanaf elke internetlocatie. De archiefsector wil het publieke en maatschappelijke kapitaal dat in de gezamenlijke collecties besloten ligt maximaal benutten. Naast een zorgvuldig beheer zet deze sector zich in voor een zo groot mogelijk publieksbereik en een zo intensief mogelijk gebruik van de collecties. ICT biedt daarvoor veelbelovende mogelijkheden, maar om die ten volle te kunnen benutten is aandacht voor kwaliteitszorg op het gebied van digitalisering en digitale toegankelijkheid noodzakelijk. Om die reden is in de archiefsector de Taskforce Digitale Toegankelijkheid Archieven opgericht. De virtuele omgeving waarin archieven hun digitale collecties aanbieden evolueert razendsnel. Internetgebruikers raken er steeds meer aan gewend actief hun eigen omgeving te creëren: door bij te dragen aan sites, eigen inhoud op het web te plaatsen, en door het personaliseren van toegangen. In het project Virtuele Onderzoeksruimte, dat in in opdracht van Erfgoed Nederland en de Taskforce Archieven is uitgevoerd, is onder andere onderzocht hoe gebruikers digitale bronnen willen benutten en wat de impact is van het sociale web ( Web 2.0 ) voor archiefinstellingen. Daarbij draaide het om de vraag hoe archiefinstellingen hun materiaal kunnen aanbieden zodat onderzoekers er optimaal mee kunnen werken en tegelijkertijd de informatie die zij genereren verbonden kan worden met de bronnen die ze bestuderen. Een virtuele onderzoeksruimte kent niet alleen goed toegankelijke en geordende bronnen maar ook gereedschappen : functionaliteiten die onderzoekers in staat stellen om bijvoorbeeld selecties te maken, bronnen op te slaan, te annoteren, te transcriberen, en digitale bestanden samen te brengen met eigen scans of foto s. Wanneer onderzoekers op deze manier actief bronnenonderzoek kunnen doen binnen de virtuele onderzoeksruimte, dan is het mogelijk de resultaten van hun werk ook beschikbaar te stellen aan anderen en samen te brengen met gegevens elders. Uit gesprekken met partijen uit de archiefsector bleek een zekere belangstelling voor de mogelijkheden van het sociale web, maar er waren ook vragen over de duurzaamheid van trends op het web en over de haalbaarheid van een virtuele onderzoeksruimte die een omwenteling vergt in de omgang met gebruikers en informatie. De digitale omgeving is nog volop in opbouw, en de ervaring met Web 2.0 verschijnselen in de erfgoedsector is te beperkt om te kunnen inschatten wat het kan opleveren.

4 4 GEVEN EN NEMEN Als uitkomst van de verkennende fase is daarom ingezet op twee actielijnen: (1) informatie verspreiden over Web 2.0 om archiefinstellingen te helpen zich een beeld te vormen van de mogelijkheden, en (2) bouwen van enkele concrete toepassingen, die archiefinstellingen op eenvoudige wijze in staat stellen om zelf ervaringen op te doen. Drie gereedschappen voor de virtuele onderzoeksruimte zijn vervolgens in samenwerking met archiefinstellingen (onder andere Brabants Historisch Informatiecentrum en Drents Archief) ontwikkeld: een module om gebruikers in staat te stellen een bestand van tags te voorzien, een module voor het transcriberen van bronnen, en een module die het mogelijk maakt om bestanden van commentaar te voorzien. Deze webtoepassingen zijn vrij beschikbaar voor gebruik binnen het informatiesysteem van archiefinstellingen. Dit boekje is geschreven als een handzame introductie tot Web 2.0, waarin ontwikkelingen in de informatievoorziening op het web worden geschetst in relatie tot de archiefsector. Het boekje wil lezers vooral aansporen nader te verkennen wat er voor spannends gaande is op het web. Alleen experimenten en evaluaties door de archiefinstellingen zelf kunnen duidelijk maken wat Web 2.0 voor de sector betekent. Na de les droogzwemmen in dit boekje komt het aan op durfals die de sprong in het diepe willen wagen. Voor meer informatie over de achtergrond van het project, de modules voor taggen, transcriberen en commentaar, en een pdf-versie van deze tekst: De lange zwerftochten over het web en de discussies met collega s (live en per ) over de nieuwe informatiewereld maakten het schrijven van dit boekje tot een boeiende ervaring. Met Jules Lauwerier en Noortje Schmit, het projectteam voor de virtuele onderzoeksruimte, heb ik maanden plezierig samengewerkt; dit boekje is óók het resultaat van ons onderling debat en gezamenlijk snuffelen en graven. De leden van programmacommissie Archief4all, en het Kernteam van de Taskforce Archieven die een eerdere versie van de tekst lazen wil ik bedanken voor hun opmerkingen. Een aantal mensen wil ik met name bedanken voor het leveren van informatie over hun activiteiten, ideeën over het web, of commentaar op eerdere versies van de tekst: Phil Gyford, Bas Lems, Marco de Niet, Daan Schoonhoven, Michelle Springer, Alfred Stern, Christian van der Ven, Tijl Vereenooghe, Hanneke Vos, Ivo Zandhuis, Helena Zinkham. Wie ik niet bij naam kan noemen zijn de talloze enthousiaste internetgebruikers die hun kennis over Web 2.0 beschikbaar stellen via hun sites, blogs, nieuwsbrieven, en discussie-fora. Zonder hun bereidheid hun expertise en ervaring te delen had dit boekje niet geschreven kunnen worden. Yola de Lusenet 20 juli 2008

5 5 Inhoudsopgave Vooraf 7 1 Wat is Web 2.0 nou eigenlijk? 9 Oude wijn? 10 Communities en commons 11 Voorbeeld: Birdpix 13 2 Verschijningsvormen van Web Social media sites 16 Social bookmarking sites 17 Wiki s 19 Discussiefora 20 Blogs 21 Voorbeeld: Pepys als blogger 22 Mashups 24 En wat nu? 24 Voorbeeld: Erf-goed.be 26 3 Archiefinstellingen en Web Twee wegen naar Rome? 31 Intermezzo de verdwijnende bibliotheek 32 Voorbeeld: Library of 34 4 Informatieleverantie 37 Genealogen als grootgebruikers 38 Waarom open data en APIs? 40 Voorbeeld: Picture Australia en Flicker 42 5 Een cultuurhistorisch trefpunt 45 Omgeving 46 Inhoud 48 Voorbeeld: Victoria & Albert online 50 Doel 52 Organisatie 54 Tenslotte 57 Gulden regels voor een webgemeenschap 59 Linklijst 60 Geraadpleegde literatuur 61

6 6 GEVEN EN NEMEN

7 7 Vooraf In de wereld van erfgoed en archieven is de laatste jaren heel wat in beweging. Maar hoezeer de dingen ook veranderen, de digitale omgeving waarin archiefinstellingen hun plaats proberen te vinden verandert nog veel sneller. Wie met zijn tijd mee wil gaan krijgt gemakkelijk het gevoel achter de feiten aan te hollen, of raakt ontmoedigd door alle hypes die voorbijvliegen. Het is al een zware klus om tegemoet te komen aan de verwachting dat veel materiaal via het web raadpleegbaar is. Maar terwijl daar serieus aan gewerkt wordt, is het web alweer Web 2.0 geworden, het sociale web met nieuwe sleutelwoorden: delen, samenwerken in communities, taggen, wiki s en blogs. Web 2.0 is bejubeld als een revolutionaire vernieuwing waardoor het internet eindelijk kon uitgroeien tot hoe het ooit bedoeld was. Tegelijkertijd is het bekritiseerd als een vaag concept, door slimme jongens opgeklopt om de tanende interesse in de interneteconomie weer aan te wakkeren. Of het nieuwe web zoveel goeds en nuttigs oplevert, ook daarover lopen de meningen flink uiteen: wat voor de één vooral een massale hoeveelheid slecht onderbouwde en oppervlakkige informatie is, bijeengebracht door amateurs, ziet de ander als een veelbelovende nieuwe vorm van kennisproductie. Voor een erfgoedinstelling die enthousiast is over de mogelijkheden van internet, maar geen middelen wil verspillen aan overwaaiende modes, is het lastig vast te stellen wat echte innovaties zijn waarmee je rekening moet houden. Hoe kies je je weg door het woud van termen, tools en toepassingen? Tijd dus om een aantal dingen op een rijtje te zetten. De ontwikkelingen blijven te snel gaan om een compleet overzicht te geven, maar een schets van wat er zoal gebeurt kan archiefinstellingen op weg helpen. Hoe het precies moet durven we niet te zeggen, maar we zijn er van overtuigd dat de archiefwereld niet rustig kan afwachten tot de storm is uitgewoed. De informatievoorziening is de afgelopen twintig jaar fundamenteel veranderd en de omgang met het internet heeft het gedrag en de verwachtingen van alle generaties erfgoedgebruikers gevormd. Daar is nu het sociale web overheen gekomen, waardoor zij hebben ontdekt dat je op internet niet alleen vindt wat je interesseert, maar er ook anderen treft om erover van gedachten te wisselen, en zelf iets kunt doen of maken. Dat zijn verworvenheden die niet meer weg te denken zijn. De erfgoedgebruikers van nu benutten de mogelijkheden van het web, en de instellingen zullen dat ook moeten doen. De storm zal luwen maar niet gaan liggen. Deze tekst is een schets, geen inventarisatie en geen handleiding. Er is teveel aan de hand om alles te kunnen bespreken. Er is al een aantal Web 2.0 fenomenen buiten beschouwing gelaten die, hoe belangwekkend ook, minder relevant zijn voor de archiefsector. Wat Web 2.0 betekent voor commerciële activiteiten (Marktplaats, e-bay), wat er voor spannends gebeurt op gaming sites en in virtuele werelden als Second Life, daar zijn we aan voorbijgegaan, om de aandacht te richten op informatievoorziening en -uitwisseling. Maar dan nog is er zoveel in beweging en zo weinig ervaring dat er geen gebruiksaanwijzing valt te maken. Wie geïntrigeerd raakt door de mogelijkheden zal zelf moeten verkennen hoe ze benut kunnen worden.

8 8 GEVEN EN NEMEN Het perspectief in dit verhaal is Nederlands, maar het web is wereldwijd. Wij hebben ervoor gekozen veel te verwijzen naar buitenlandse voorbeelden die groot genoeg zijn en lang genoeg bestaan om er lering uit te trekken. Wat er in de Nederlandse archiefwereld gebeurt hoeven wij niet samen te vatten, dat volgen onze lezers zelf. Wij hebben geprobeerd de algemene trends te verbinden met concrete ervaringen en praktische tips, maar wie echt wat wil raden wij aan vooral het internet op te gaan en rond te kijken waar het allemaal gebeurt. Hang het Manifest voor de Archivaris 2.0 boven je computer, word lid van Archief 2.0 en discussieer met geestverwanten. Tik web2.0 in bij Del.icio.us en bekijk wat anderen de moeite waard vonden ( verwijzingen op 14 juli 2008). Sluit je aan bij een forum over een onderwerp dat je interesseert en ervaar Web 2.0 als een gebruiker. Laat de webwind door je hoofd waaien, en de ideeën komen vanzelf.

9 9 1 Wat is Web 2.0 nu eigenlijk? Web 2.0 kan het beste worden begrepen als een parapluterm voor allerlei fenomenen op het web waarbij het onderscheid tussen aanbieders en gebruikers van informatie vervaagt. Het merendeel van de mensen heeft de term nooit gehoord, terwijl ze wel sites kennen die als representanten van Web 2.0 gelden (Flickr, Youtube, Wikipedia). 1 Dat geeft te denken over de waarde van het etiket, dat bovendien losvast gebruikt wordt voor veel verschillende dingen. Maar de term is wel handig voor een algemene karakterisering van de fase waarin het internet nu verkeert, waarin activiteiten van gebruikers het aanbod beïnvloeden of zelfs helemaal bepalen. Dat kan gebeuren doordat zij zelf materiaal op het web plaatsen, en doordat zij wat zij daar aantreffen beoordelen, filteren, selecteren, benoemen, verbinden, of op één of andere manier hergebruiken. Het kan ook gebeuren doordat hun activiteiten op het web worden gemonitord en vertaald in voorkeuren en verbanden, zonder dat ze daar zelf bewust mee bezig zijn denk maar aan: klanten die dit artikel kochten, kochten ook.... Die laatste truc verscheen voor het eerst op de site van de internetboekhandel Amazon, die al Web 2.0 was voordat de term was uitgevonden. Vanaf het moment dat zij in 1995 begonnen, boden zij hun klanten de mogelijkheid om boeken (en later ook andere producten) te bespreken en analyseerden zij hun zoek- en koopgedrag om verwante titels te kunnen presenteren. Eigenlijk een impliciete manier van trefwoorden toekennen of taggen: de interesses en voorkeuren van klanten leggen verbanden tussen titels die ook voor een ander relevant kunnen zijn. Door elke klik, zoekactie en aankoop van bezoekers te verwerken, en ze telkens uit te nodigen om te reageren en zo de gegevens te verfijnen, weet Amazon een enorme hoeveelheid data te verzamelen. Daarmee bereiken ze een ordening die redelijk betrouwbaar overkomt. Bovendien is dat alles gepersonaliseerd en verkeer je als geregistreerde klant in je eigen Amazon omgeving, vol lijstjes, suggesties en aanbevelingen afgestemd op jouw voorkeuren. De combinatie van een groot aanbod van producten, een massale hoeveelheid informatie die voor een groot deel door anderen (uitgevers, recensenten, klanten) wordt geleverd en de persoonlijke omgeving voor de bezoeker, is zo effectief dat Amazon steeds meer aanbieders van producten aan zich heeft weten te binden. Het Amazon model, van aggregatie van enorme hoeveelheden (door derden geproduceerde) informatie en krachtige filters via klantprofielen, kun je zien als een voorbeeld voor veel wat nu onder de vlag van Web 2.0 vaart. Amazon gebruikt de informatie die bezoekers leveren als middel om producten te verkopen, en dat is heel wat anders dan wat er gebeurt bij een andere voorloper van het nieuwe web, de nieuwsgroepen en bulletin boards, die zelfs al functioneerden voordat het web bestond. De deelnemers van een forum die samen de site maken door ervaringen en meningen uit te wisselen kunnen worden beschouwd als een community, een internetgemeenschap, met een gedeelde betrokkenheid bij een onderwerp. De vele serieuze voorbeelden die al jaren bestaan hebben laten zien wat een gezamenlijke interesse aan zinvolle informatie kan opleveren. Veel van de functionaliteit die kenmerkend is voor discussiefora, zoals het aanmaken van een eigen profiel of het beoordelen van een product met sterren of cijfers, is inmiddels overal op internet te vinden. 1. Hanneke Vos en Arjan van Geel, The Next Web 2007, pp Ruigrok Netpanel,

10 10 GEVEN EN NEMEN Oude wijn? Degenen die menen dat Web 2.0 helemaal zo nieuw niet is hebben in zekere zin dus wel gelijk. Een aantal dingen dateert al van de tijd voordat de omslag van Web 1.0 dat toen natuurlijk niet zo heette naar Web 2.0 plaatsvond. En toch is het ook waar dat er door de massale toename van actieve deelnemers een revolutionaire ontwikkeling heeft plaatsgevonden. Sommige dingen werkten tien jaar geleden simpelweg niet omdat er veel minder internetgebruikers waren en de technische mogelijkheden beperkt. Wie geïnteresseerd is in een bepaald soort nachtvlinders of Indiase muziekinstrumenten had toen niet veel gelijkgestemden kunnen vinden om informatie mee uit te wisselen, en zou ook niet zoveel met plaatjes en geluidsfragmenten hebben kunnen doen. De combinatie van snellere internetverbindingen, meer aansluitingen, handige webapplicaties, krachtige zoekmachines, goedkope opslag, en wijdverbreid gebruik van digitale camera s en beeldbewerkingssoftware heeft allerlei drempels weggenomen. Daardoor hebben consumenten en gebruikers zich de afgelopen jaren massaal de rol van producent kunnen toeëigenen. Wie een beetje handig was kon altijd al een eigen site bouwen om verhalen en foto s voor anderen beschikbaar te maken, maar daar moest je wel wat technische kennis voor hebben. Bovendien staat zo n site op zichzelf en het blijft een kunst er bezoekers naartoe te trekken. Pas toen er webplatforms werden gelanceerd om op een heel simpele manier eigen tekstjes, foto s of filmpjes rechtstreeks online te zetten, raakte alles echt in een stroomversnelling. Een blog kun je vanuit je browser schrijven en met een paar klikken kies je een vormgeving naar je eigen smaak. Sommige toepassingen zijn zo gemakkelijk in het gebruik dat je met wat uitproberen in een half uurtje een blog online hebt. Om je opnamen op Flickr, Youtube of MySpace te plaatsen, heb je geen speciale computerprogramma s nodig, alles gaat via je webbrowser, en je hebt meteen een wereldwijd publiek. De vele miljoenen bezoekers van die grote platforms vinden hun weg doordat de bijdragen gewaardeerd worden en voorzien van tags (zelf gekozen trefwoorden). De deelnemers vormen groepen op basis van hun interesses en maken vrienden wier activiteiten ze volgen. Daardoor is er ondanks de massaliteit een goede kans dat belangstellenden je bijdrage zullen vinden, bekijken en becommentariëren. Je kunt snel zien hoe populair je filmpje of foto is, hoeveel mensen ernaar gekeken hebben, en wat ze erover te zeggen hebben. Omgekeerd word jij uitgenodigd te reageren op de bijdragen van anderen. De grote aantrekkingskracht van die platforms is dan ook niet alleen de mogelijkheid tot eenvoudig en direct publiceren, maar ook het sociale aspect: de reacties die je krijgt, het beoordelen van elkaars bijdragen, de onderlinge communicatie en interactie, kortom het meedoen met geestverwanten. De toegankelijkheid van de technologie en de schaal waarop dit alles plaatsvindt hebben het web fundamenteel veranderd. Het effect is dat van een voortrollende sneeuwbal of een lawine: omdat het aantal deelnemers op het web groeit en de activiteiten steeds verder toenemen, wordt het voor steeds meer mensen aantrekkelijk ook mee te doen. En hoe specifiek het onderwerp of het product ook is, door de massaliteit is er altijd wel een aantal mensen bijeen te krijgen dat erin geïnteresseerd is. Met Web 2.0 is het internet een echt netwerk geworden, van miljoenen deelnemers die allen op hun manier bijdragen aan het totale aanbod.

11 WAT IS WEB 2.0 NU EIGENLIJK? 11 Communities en commons Al heeft de technologie het nieuwe web mogelijk gemaakt en vorm gegeven, Web 2.0 moet niet begrepen worden als een technisch concept. De term zegt eerder iets over de omgang met de techniek en geeft aan dat het verschijnsel internet in een nieuwe fase is beland. Door de toegankelijke gereedschappen heeft het zich kunnen ontwikkelen tot waarvoor het volgens sommigen altijd bedoeld was: een middel om de communicatie tussen mensen te vereenvoudigen en ze in staat te stellen te profiteren van elkaars kennis. Het internet is immers oorspronkelijk bedacht voor het uitwisselen van gegevens door onderzoekers, en de visie van een open samenwerkingsplatform is altijd overeind gebleven, ook in de hoogtijdagen van de dot.com economie. Met name door software ontwikkelaars wordt al jaren de opvatting in de praktijk gebracht dat openheid en uitwisseling tot betere producten leiden. Open source software, freeware en shareware zijn alom beschikbaar gesteld door makers die het internet benutten om hun applicaties te delen en geen behoefte hebben aan de tussenkomst van commerciële partijen. Verschillende mensen dragen elk een beetje tijd en kennis bij, de resultaten komen vrij beschikbaar zodat anderen er op voort kunnen bouwen, en het verspreiden van informatie is heel eenvoudig. Daarom is het niet meer nodig dat bedrijven veel in een product investeren om het vervolgens te kunnen exploiteren. Het is inmiddels wel gebleken dat een netwerk van deelnemers die gezamenlijk informatie, kennis en culturele uitingen bijeenbrengen heel succesvol kan functioneren. De ontwikkeling van het web drijft op tienduizenden van die netwerken, of communities, die zichzelf vormen en organiseren. Daarom wordt om de structuur van het web te karakteriseren wel verwezen naar het model van een commons. Oorspronkelijk werd die term gebruikt voor bijvoorbeeld weidegronden, water, of visgronden middelen of bronnen die geen privé-eigendom zijn maar door een gemeenschap gezamenlijk worden gebruikt en beheerd, op basis van onderlinge afspraken. Het is een economisch model dat volgens heel andere principes werkt dan het marktmodel en goed toepasbaar is op de nieuwe wereld van het internet. 2 Een commons model kan optreden in situaties waarin het ingewikkeld of onnodig is om vast te stellen hoeveel ieder individueel bijdraagt/profiteert van de gezamenlijke activiteit. Er is geen sprake van bezit door individuele leden ze hebben geen aandeel waar ze rechten aan ontlenen, of dat ze aan anderen kunnen overdoen. Wat ieder bijdraagt aan het grote geheel, en hoe leden er gebruik van maken, wordt binnen de groep afgesproken. Dat heeft veel weg van internetgemeenschappen die zichzelf organiseren om succesvol te kunnen opereren. Het functioneren van een internetgemeenschap hangt af van de bereidheid van de deelnemers om hun kennis of creatieve producten te delen, en dat heeft weer alles te maken met het vertrouwen dat zij hebben in de gezamenlijke onderneming en de manier waarop die werkt. De beheerders van een web community zijn meestal niet alleen verantwoordelijk voor de technische ondersteuning, maar bewaken ook tot op zekere hoogte de inhoud en het handelen van de leden, als moderatoren van (een deel van) de site. Om de site op het goede spoor te houden kunnen de afspraken strak zijn vastgelegd. Maar anders dan bij een site die informatie presenteert waarvan een individu of organisatie zich eigenaar noemt, kunnen regels niet eenzijdig worden opgelegd. De inbreng van de 2. Zie Charlotte Hess en Elinor Ostrom (red.), Understanding knowledge as a commons. From theory to practice. MIT Press, 2007.

12 12 GEVEN EN NEMEN groep is essentieel voor het succes van een commons, en de leden stellen samen de regels op waar zij zich aan moeten houden: de inhoud en aard van de bijdragen, de manier waarop, het gebruik ervan, de rol die ieder heeft. Ze letten er op dat er een goed systeem is om als groep het gedrag van deelnemers te bewaken, en procedures om sancties op te leggen bij overtreding en misbruik. De betrokkenheid neemt uiteraard toe als de leden erkenning krijgen voor hun bijdragen, allen op de een of andere manier profiteren, en het aantal actieve deelnemers niet te klein is ten opzichte van het aantal meelifters. Kortom, de bereidheid om kennis te delen leidt alleen tot bloeiende webgemeenschappen als de omstandigheden dat bevorderen. Pas als gebruikers zich werkelijk deelnemers kunnen voelen die iets te vertellen hebben en betrokken worden bij de site, zal er iets van de grond komen. Er zijn talloze fora op het web te vinden waar weinig of niets gebeurt, en een knopje reageer levert op de gemiddelde blog bepaald geen stroom van commentaren op. Maar daar kan de levensvatbaarheid van Web 2.0 niet aan worden afgemeten. Meestal is er simpelweg weinig aanleiding voor bezoekers om te reageren omdat het aanbod zich er niet voor leent, omdat een reactie nergens toe leidt of niet door de goede mensen gezien wordt. De aanwezigheid van technische mogelijkheden roept op zichzelf immers niet de behoefte op om te gaan samenwerken, maar omgekeerd: het is het verlangen samen iets te doen of te maken dat mensen ertoe brengt de technische mogelijkheden te benutten. Wie ronddwaalt op het web komt talloze plaatsen tegen waar dat tot veel activiteit leidt.

13 WAT IS WEB 2.0 NU EIGENLIJK? 13 Voorbeeld: BIRDPIX In 2003 werd Birdpix opgericht door twee broers, Daan en Jan-Willem Schoonhoven. De site is bedoeld voor uitwisseling van kennis over vogelfotografie, en het tonen van vogelfoto s aan een breed publiek om zo bij te dragen aan het beschermen van vogels. Wat als hobby begon is inmiddels uitgegroeid tot één van de drie grootste sites voor vogelfotografie ter wereld: in juni 2008 had Birdpix bijna geregistreerde leden die foto s en berichten hadden geplaatst. De belangstelling voor vogels is de laatste jaren mede door internet enorm toegenomen. Doordat waarnemingen van vogels op internet worden verzameld (inclusief precieze geografische locatie, en alle kijkhutten in kaart zijn gebracht (http://www.vogelkijkhut.nl) is het gemakkelijker geworden vogels te zien. Sinds de komst van digitale camera s is het fotograferen van vogels bovendien echt binnen het bereik van de hobbyist gekomen. Daardoor kon Birdpix uitgroeien tot een platform waar dagelijks duizenden liefhebbers foto s plaatsen, bekijken en becommentariëren. Hoewel ieder die zich registreert foto s op de site kan plaatsen in een persoonlijk album, speelt de activiteit zich af rond het verzamelalbum waarvoor een selectie plaatsvindt. Foto s verschijnen pas in dit album als ze zijn goedgekeurd door een moderator. Naast de foto s zijn er fora voor berichten over vogels en fotografie. Die bieden vooral veel informatie over apparatuur en vogelplekken. Behalve geregistreerde leden kent de site ook betalende leden met extra rechten en functionaliteit. Zoals bij veel Web 2.0 sites is het aantal bezoekers een veelvoud van het aantal leden, en het aantal leden vele malen groter dan de groep die regelmatig foto s plaatst en becommentarieert. Naast de harde kern zijn er een heel stel mensen die wel foto s bekijken maar slechts zelden een foto, commentaar of bericht plaatsen.

14 14 GEVEN EN NEMEN De kwaliteit is hoog, wie van vogels houdt kan hier uren mooie plaatjes bekijken en het nodige opsteken over voorkomen en gedrag door de bijschriften en commentaren. Een uitgebreide database maakt zoeken op veel ingangen mogelijk. Op allerlei manieren wordt informatie getoond over activiteit en waardering. Bij de gebruikersprofielen staat het totaal aan bijgedragen foto s, commentaren en berichten, en bij alle foto s het aantal commentaren en nominaties (soort eervolle vermelding). De eerste pagina van de site licht de foto s uit die het vaakst bekeken zijn en het hoogst gewaardeerd. Ook zijn regelmatig wedstrijden voor geregistreerde of betalende leden. Al zijn er genoeg liefhebbers die er niets van moeten hebben, een zekere scoringsdrang is wel kenmerkend voor vogelkijken en -fotograferen. Bijna alle serieuze vogelaars houden lijstjes bij van wat ze hebben gezien. De site speelt daar goed op in en de opzet stimuleert deelnemers betere foto s te maken. Als een foto wordt afgekeurd, leveren de moderatoren, die dagelijks vele tientallen foto s beoordelen, op verzoek een persoonlijke toelichting. Maar beginnende deelnemers haken dan, ondanks een bemoedigend woord, toch vaak af omdat foto s die het hoofdalbum niet halen weinig worden bekeken. Zo treedt vanzelf een schifting onder de leden op. Hoewel dikwijls wordt gesteld dat je fotografeert voor jezelf, blijft het ook voor degenen die wel door de ballotage komen erg belangrijk hoeveel aandacht hun foto krijgt. De score van een foto wordt regelmatig becommentarieerd ( deze foto verdient meer aandacht ) en men hecht sterk aan de duimnageltjes van nieuwe foto s op entree van de site. Door informatieve bijschriften of specifieke vragen proberen deelnemers commentaren van anderen uit te lokken. De betrokkenheid van de leden bij het beleid is groot. De regels en de werking van de site worden regelmatig bediscussieerd, waarbij opvalt dat de leden zich in het algemeen gemakkelijk schikken naar de regels en ernaar streven op een prettige manier met elkaar om te gaan. Vervelende reacties komen niet vaak voor, en de moderatoren letten goed op of discussies niet ontsporen. De groei van de site leidt ertoe dat individuele foto s niet altijd veel commentaren krijgen, of commentaren van het gemakkelijke soort ( prachtige foto ), en de leden sporen elkaar soms aan daar iets aan te doen. Wie hulp vraagt bij de keuze van apparatuur of tips voor goede vogelplekken krijgen bijna altijd zinvolle reacties. Al met al worden er veel kennis en ervaringen gedeeld, en spam en vandalisme komen niet voor. Er zijn veel verbanden met de wereld buiten de site. Bijeenkomsten en publicaties worden aangekondigd, en leden vestigen de aandacht op cursussen die ze geven en producten die ze verkopen. Fotografen die elkaar via de site kennen komen elkaar tegen op vogelplekken of maken gezamenlijk tochtjes. Birdpix is ook (mede-)organisator van evenementen en studiedagen, en publiceert boeken met selecties van de mooiste foto s. Het werk voor alle Birdpix activiteiten wordt door vrijwilligers gedaan, de inkomsten uit contributies en advertenties betalen de kosten van servers en dataverkeer. De zustersite Nederpix (voor natuurfoto s behalve vogels) heeft ongeveer half zoveel leden/foto s, de andere zus Digiscooppix heeft enkele honderden leden. Veel van de leden van deze sites zijn ook lid van Birdpix. De oprichters hebben inmiddels een commercieel stockbureau voor natuurfotografie (Buiten-Beeld) opgezet. en gesprek met Daan Schoonhoven, 9 april 2008

15 15 2 Verschijningsvormen van Web 2.0 Er is een grote variëteit aan sites die op de een of andere manier kunnen worden gezien als vertegenwoordigers van Web 2.0. Omdat de term erg elastisch gebruikt wordt, voor de omgang met internet in het algemeen tot classificatie voor specifiek webgereedschap, is de gemakkelijkste benadering een aantal categorieën te bespreken. We hebben het hier over de relevantie van webontwikkelingen voor de archiefwereld, en daarom beperken we ons tot wat te maken heeft met informatievoorziening en -uitwisseling en laten verkoopsites (Marktplaats, e-bay), games, simulaties en virtuele werelden (zoals Second Life) buiten beschouwing. Grofweg kunnen we de volgende categorieën onderscheiden: social networking sites (vriendennetwerken of profielensites): platforms die bedoeld zijn om contacten te leggen en te onderhouden, zoals Hyves, Facebook, Friendster, LinkedIn, Xing social media sites: platforms bedoeld om eigen foto s of films te plaatsen, zoals Flickr en Youtube social bookmarking sites: webservices waar referenties, bookmarks, literatuur e.d. worden opgeslagen en beoordeeld, zoals Del.icio.us, BibSonomy, Furl, CiteULike, LibraryThing wiki s: sites waar deelnemers gezamenlijk teksten produceren, zoals Wikipedia discussiefora: sites waar leden meningen en ervaringen uitwisselen over een onderwerp blogs: sites waar individuen of groepen berichten op plaatsen, meestal over een bepaald thema, geordend in omgekeerd chronologische volgorde (laatste nieuws eerst) mashups: sites die informatie van verschillende andere sites combineren tot een nieuw geheel Veel Web 2.0 techniek wordt op verschillende typen sites gebruikt en de functionaliteit vertoont veel overlap. Sommigen menen dat de verschillende typen steeds meer naar elkaar zullen toegroeien doordat ze karakteristieken van elkaar overnemen. Er is een sterke tendens om te combineren en te mixen, en het is nu al zo dat op één site verschillende van de genoemde categorieën voorkomen. Ook technische tools raken met elkaar vervlochten door het gebruik van widgets, programmaatjes voor een specifieke functionaliteit die je in een groter geheel kunt opnemen. De indeling gekozen voor dit verhaal suggereert dus een scheiding die in werkelijkheid zeker minder strak is en misschien al is vervaagd. Maar deze brede classificatie kan wel helpen bij het bespreken van de manier waarop het web vandaag de dag gebruikt wordt. Vriendennetwerken Het bekendste en grootste vriendennetwerk in Nederland is Hyves (in Engeland staat Facebook hoog in de lijst, in de VS is MySpace de grootste). De activiteiten zijn opgehangen aan de profielen die leden aanmaken. Daarin presenteren ze zichzelf, hun achtergrond, bezigheden, hobbies, lijstjes met favorieten (muziek, merken, boeken) etc. Je kunt er berichten plaatsen, foto s en filmpjes. Het is de bedoeling dat de vrienden of contacten die je op het platform hebt bekijken wat je bij je profiel neerzet en nieuwtjes met je uitwisselen. Leden kunnen deelnemen aan groepen ( hyves, een variatiespelling op het Engelse hive, bijenkorf) die een interesse delen (zoals popsterren, uitgaansgelegenheden, tv-series, voetbalclubs, maar ook tegen het rookverbod in de horeca of slalommen tussen streepjes op de weg is cool ). Behalve voor de leuke sociale contacten zijn er ook zakelijke profielensites, zoals LinkedIn, waar het profiel en de interactie gaan over werk, banen, opleidingen en carrièrekansen.

16 16 GEVEN EN NEMEN Over Hyves is een boek verschenen, van Eva Kol die zelf bij Hyves gewerkt heeft. Zij beschrijft hoe mensen een baan of liefde vinden via Hyves, er hun muziek promoten, een huis zoeken, of lezers vinden voor hun schrijfsels. 3 Ze besteedt aandacht aan de risico s van al te veel openheid: Hyvers die vrijuit schrijven over hun baas of buren die ook de site blijken te bezoeken. Ze schetst in haar boek hoe Hyves is uitgegroeid van een puur vriendennetwerk tot een multimedia site (en ziet een risico dat gebruikers verdrinken in de functionaliteit). Dat een profielsite leden aan zich probeert te binden door steeds meer opties aan te bieden is een algemene trend. Ook op sites als MySpace en Facebook zijn de mogelijkheden erg uitgebreid. Onderzoek geeft aan dat meer webgebruikers filmpjes en foto s plaatsen bij hun profiel op een vriendensite dan op de social media sites die daarvoor speciaal zijn opgezet. 4 Het aantal mensen dat aan vriendennetwerken deelneemt is enorm: Hyves claimde eind 2007 vijf miljoen leden. De populariteit is vooral groot onder jongeren zo groot dat op scholen in Engeland waar de communicatie over het onderwijs deels via internet plaatsvindt dit soms gebeurt via een profielensite in plaats van de virtuele leeromgeving of . 5 Omdat jongeren gewend zijn aan de interface van Facebook (één van de populairste netwerken in Engeland) en enkele uren per dag op de site verkeren, verloopt de communicatie dan blijkbaar beter dan via andere kanalen die zij als onhandig beschouwen of zelfs mijden. Er zijn voorbeelden van organisaties die serieuze inhoud beheren en die via een vriendensite beschikbaar stellen. De BBC heeft filmpjes geplaatst op MySpace TV zodat leden die gemakkelijk bij hun eigen profiel kunnen plaatsen, en via ArtShare, ontwikkeld door het Brooklyn Museum (erg actief met Web 2.0), kun je kunstwerken uit diverse musea toevoegen aan je Facebook pagina. 6 In het algemeen zijn de profielnetwerken vooral ontmoetingsplaatsen: men onderhoudt er contacten met vrienden en kennissen, of probeert via de site oude vrienden terug te vinden die uit beeld geraakt zijn. (Dat laatste verklaart ook de grote interesse voor Schoolbank.nl, waar men oude klasgenoten kan opzoeken.) Er wordt veel gediscussieerd en de groepen houden allerhande polls, ook over serieuze onderwerpen. De interactie is echter heel direct en snel, in korte berichtjes, vergelijkbaar met een gesprek op het schoolplein of in het café, en deelname is sterk onderhevig aan modes. Zo geeft 80% van de jongeren aan lid te zijn van een bepaalde profielensite omdat mijn vrienden ook lid zijn. 7 Social media sites Social media sites verschillen van vriendennetwerken doordat het daar in de eerste plaats gaat om het plaatsen en delen van muziek, foto s en video s. De discussie die plaatsvindt is geconcentreerd rond de geplaatste inhoud, en het bekijken en beoordelen van elkaars bijdragen is de centrale activiteit. Deelnemers kunnen jouw foto of clip in hun favorieten plaatsen, en wie veel bekeken en/of hoog gewaardeerd wordt kan zelfs in het echte leven carrière maken. Bekende voorbeelden zijn de 3. Eva Kol, Hyves, Kosmos OCLC, Sharing, privacy and trust in our networked world, p OCLC, september Paul Anderson, What is Web 2.0? Ideas, technologies and implications for education, p. 21. JISC, februari BBC op MySpace Artshare op Facebook. 7. OCLC, p

17 VERSCHIJNINGSVORMEN VAN WEB Engelse band Arctic Monkeys, die groot werd via MySpace, en voor Nederland Esmée Denters, die doorbrak door haar zelfgemaakte clips op YouTube. De grenzen tussen netwerksites en mediasites vervagen in bepaalde gevallen nogal. De mediasites kennen ook contacten en groepen, en op netwerksites kun je steeds vaker clips plaatsen. MySpace was oorspronkelijk een site om muziek te delen maar is nu de grootste sociale site in de VS, en de video s op YouTube gaan heel vaak over muziek. In principe vertonen al die grote sites een mix van sociale interactie en inhoud, maar bij de mediasites ligt de nadruk door de opzet en de manier van gebruik meer op de inhoud die geplaatst wordt, bij de profielensites meer op de contacten. Dat meer gebruikers foto s op hun profielpagina s plaatsen dan op een site als Flickr heeft ook iets te maken met de verschillende functies van foto s. Op een vriendensite zet je foto s over gebeurtenissen en activiteiten die je wilt delen met je vrienden, grappige beelden van een feestje of van je huisdier. Die beelden worden, net als foto s en filmpjes die je verstuurt met je mobiel, gebruikt voor communicatie met bekenden. Op Flickr verzamelen zich meer mensen die mooie foto s plaatsen van gebouwen en steden, natuur, portretten, sport e.d. Het platform is gigantisch en er is geen moderator die onbenullige foto s weigert, dus die staan er genoeg op. Maar deelnemers maken groepen aan waarvoor wel bepaalde regels gelden, en zo kan er een webgemeenschap ontstaan die serieus met een bepaald fotografisch genre bezig is. Of foto s bijeenbrengt vanuit betrokkenheid bij een thema: er is een Auschwitz groep met 360 leden, en er zijn meer dan 800 groepen over Irak. Flickr staat óók vol met zeer serieus beeldmateriaal en daarmee verbonden discussie. Bij controver - siële onderwerpen voegen leden soms hele uiteenzettingen toe. In Nederland zijn er enkele andere sites waarop men foto s kan plaatsen. Die spreken veel mensen meer aan omdat er in het Nederlands met elkaar gepraat kan worden. Zoom.nl, een commerciële site opgezet rond een tijdschrift, is er een van. Het biedt de mogelijkheid om gratis online fotoalbums te maken, en combineert dat met een weblog, forum, wedstrijden, en aanbiedingen voor het afdrukken van foto s. De leden hebben er inmiddels honderdduizenden foto s geplaatst. Op hun profielpagina s wisselen bekenden ook wel andere berichtjes uit maar de foto s staan centraal en daarover gaat verreweg het grootste deel van de communicatie op de site. Zoom probeert het gevoel van een webgemeenschap te bevorderen door de leden zoomers te noemen en op een kaart aan te geven waar ze vandaan komen, zodat je kunt vinden wie er in de buurt wonen. Sites als YouTube, MySpace en Flickr zijn veel te groot en te gedifferentieerd om in hun geheel als een webgemeenschap gezien te worden. Het zijn eerder platforms die technologie en functionaliteit aanbieden waardoor het voor iedereen mogelijk is bijdragen te plaatsen en een community te vormen. Bovendien leveren ze technisch gereedschap waardoor foto s of filmpjes die op hun platforms staan direct kunnen worden getoond in elke andere blog of website. Materiaal dat op de ene site staat, hergebruiken en integreren in een nieuwe verzameling op een andere site, is typerend voor de Web 2.0 gedachte en biedt allerlei mogelijkheden voor het bijeenbrengen van inhoud van derden binnen een nieuwe context. Social bookmarking sites Social bookmarking sites zijn een goed voorbeeld van de verschuiving in het gebruik van software, van het computerplatform naar de webomgeving. Naarmate men meer met de computer doet is het

18 18 GEVEN EN NEMEN hinderlijker dat programma s, documenten en bladwijzers op één apparaat staan waar je niet altijd toegang toe hebt. Als je thuis, op je werk en onderweg dezelfde dingen wilt gebruiken, kan het handig zijn te werken met applicaties die op het web beschikbaar zijn, onafhankelijk van het apparaat. De verwachting is dat we in de toekomst steeds meer op het netwerk zullen gaan werken in plaats van op de computer, en Google 8 biedt er al een heel pakket toepassingen voor aan. Een bijkomend voordeel is dat je ook anderen toegang kunt geven, om gemakkelijk samen te werken. Social bookmarking sites passen in die ontwikkeling: gebruikers slaan er verwijzingen naar websites en literatuur op die ze via het web overal kunnen raadplegen. Je kunt notities en tags toevoegen, en bladwijzers delen, met iedereen of met contacten. De tags, de waarderingen en de frequentie waarmee een referentie is opgeslagen maken het mogelijk snel de meest populaire informatie over een bepaald onderwerp te vinden. De bekendste social bookmarking site is Del.icio.us waar je bladwijzers kunt opslaan van nuttige of boeiende dingen die je op het web vindt. Met één klik op een icoontje in je browserbalk staan alle gegevens in een popupschermpje, waar je alleen nog wat tags hoeft in te vullen en ook die worden je alvast aangereikt. Overtypen, plakken en knippen, dat is allemaal niet nodig. Furl en Digg doen iets soortgelijks, LibraryThing laat je je eigen boeken invoeren, waarderen en delen, CiteULike en BibSonomy doen hetzelfde voor wetenschappelijke literatuur. De laatste sites slaan de referenties als gestandaardiseerde nette bibliografische beschrijvingen op, en niet als weblinks zoals Del.icio.us en Furl doen. Het aardige aan deze sites is dat de gebruiker die het gewoon handig voor zichzelf vindt om verwijzingen op zo n site te bewaren, vanzelf bijdraagt aan het grote geheel. Ieder voegt z n eigen tags toe, die iets zeggen over wat die lezer voor relevants in een document heeft aangetroffen. Voor de volgende lezer kan dat iets anders zijn. De waarde van deze intuïtieve manier van categoriseren, ook wel folksonomy genoemd, wordt heftig bediscussieerd. Omdat de tags niet hiërarchisch geordend zijn en er niet met gecontroleerde termen gewerkt wordt, staan algemene en zeer specifieke termen broederlijk naast elkaar, net als verschillende vormen van eenzelfde woord (of hetzelfde woord in meerdere talen). Dat is rommelig, en theoretisch kan op den duur elk document met een eindeloze rij tags beschreven zijn, zodat het eigenlijk niet meer duidelijk is waar het over gaat. Zoeken op een bepaalde tag levert dan bovendien veel treffers op waarin het onderwerp misschien nauwelijks aan de orde komt. De voorstanders wijzen op de onverwachte verbanden die door lezers worden gelegd. Juist omdat ze elk vanuit hun eigen invalshoek en expertise een document karakteriseren, is vanuit dat perspectief de beschrijving veel rijker dan in een georganiseerde catalogus. Terwijl de discussie tussen professionals voortwoedt ontstaan er gigantische verzamelingen op het web die alleen worden beschreven met tags van gebruikers. Veel instellingen zien tags langzamerhand als een extra, een andere manier van verbanden leggen, naast het degelijke beschrijvingssysteem dat is afgestemd op hun collectie, met thesaurus en gecontroleerde termen. Voor de sociale aspecten van de sites worden de gebruiker verschillende functies aangereikt. Je kunt een netwerkje aanleggen van mensen wier bladwijzers je volgt, bijvoorbeeld via een RSS feed (een soort abonnement op de site waardoor via je browser telkens de laatste toevoegingen worden getoond). Omgekeerd kun je jouw contacten ook bladwijzers aanbevelen. Met name Del.icio.us stimuleert zulke activiteiten door een stel voorbeelden aan te reiken van creatieve tags om lijstjes van favoriete films of boeken te maken, of zelfs een verlanglijstje. Die kun je dan met scriptjes laten zien op je blog of op je Facebookpagina, of je kunt daar een visualisatie van je Del.icio.us tags 8. Google Documenten, Google Agenda

19 VERSCHIJNINGSVORMEN VAN WEB laten zien. Het verschil met social media sites is dat het bij bookmarking sites alleen om de verwijzingen gaat: je slaat een link naar een verhaal of een foto op, maar niet de tekst of het plaatje zelf. Wiki s Een wiki is een site waar deelnemers samen een tekst (of een verzameling teksten) produceren. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk de Wikipedia, die inmiddels zeer populair is en veel wordt geraadpleegd, maar het concept wordt in veel grote en kleine samenwerkingsprojecten gebruikt. De wikitechnologie maakt het mogelijk dat wie op de site komt zelf direct aan de teksten kan schrijven. Misschien moet je je registreren, maar wat je wilt veranderen of toevoegen kun je direct doen, zonder tussenkomst van de webredacteur of beheerder. Je kunt nieuwe pagina s beginnen, en bestaande tekst verwijderen. De geschiedenis van de pagina is meestal te bekijken, en ook de argumenten die mensen geven voor wijzigingen of de vragen die ze over de tekst stellen. Wanneer een overzichtelijke groep samen aan een publicatie werkt is het wikiprincipe gewoon heel praktisch. Maar bij een inmiddels gigantische onderneming als Wikipedia, waar duizenden mensen bij betrokken zijn, is niet alles in de hand te houden en ontstaat er de nodige ruis : veel discussie en heen-en-weer verbeteren om het eens te worden over de inhoud. Dat kan even goed een sterk als een zwak punt zijn, en daar gaat veel van het debat rond Wikipedia over. Ook critici geven toe dat Wikipedia op zichzelf een verbazingwekkend fenomeen is. Niemand zou 15 jaar geleden geloofd hebben dat er door vrijwilligers een webencyclopedie bijeengeschreven zou gaan worden met artikelen in de Nederlandse versie dan. Dat veel mensen graag hun kennis willen delen, en de moeite nemen daar (soms veel) tijd in te steken, is bemoedigend, en de kwaliteit van de artikelen wordt in veel gevallen goed gevonden. Er wordt door twijfelaars gesuggereerd dat er eigenlijk maar een beperkt aantal mensen echt actief is en dat er een soort Wikipediakliek is die de webencyclopedie in feite vult. Anderen beweren dat heel veel mensen een enkele bijdrage leveren, waarschijnlijk over onderwerpen waar ze zelf veel vanaf weten en waarover ze weinig of geen onderzoek hoeven te doen. De Wikipedia moderatoren, die zeer actief zijn, zouden vooral artikelen opschonen en standaardiseren, als een soort bureauredacteur. 9 Feit is dat Wikipedia het heel gemakkelijk maakt om een stukje tekst in te typen, maar dat er zoveel achtergrondinformatie is over aanbevolen schrijfstijl, en manieren om om te gaan met verwijzingen en verantwoordingen, dat het niet gemakkelijk is alles zelf goed te doen. Bovendien is het voor iemand die een enkele bijdrage levert niet eenvoudig om inzicht te hebben in de relatie tussen de artikelen. Het is goed voorstelbaar dat moderatoren hun handen vol hebben aan het repareren van onregelmatigheden en het verbeteren van de indeling, zonder dat ze werkelijk inhoudelijk wijzigingen maken. Wikipedia is gebaseerd op het geloof in the wisdom of the crowds, het idee dat het bijeenbrengen van de kennis van heel veel mensen tot een geheel van hoge kwaliteit kan leiden. Het principe van gelijkheid staat voorop: iedere deelnemer kan elke tekst van een ander wijzigen. De bijdrage van een expert weegt in de discussie niet zwaarder dan die van iemand met oppervlakkige kennis van het onderwerp. Daardoor kan het voorkomen dat de tekst die na herhaalde herziening en discussie uiteindelijk blijft staan niet alle kennis weergeeft die specialisten over het onderwerp hebben. 9. Aaron Schwartz, Who writes Wikipedia? blogpost op Raw Thought, 4 september

20 20 GEVEN EN NEMEN Die principiële weigering de autoriteit van deskundigen te erkennen was voor één van de oprichters van Wikipedia, Larry Sanger, na verloop van tijd zelfs een reden om een eigen open webencyclopedie te starten, Citizendium, waar experts wel een doorslaggevende stem hebben. Ook schrijft men daar onder eigen naam. Het gebrek aan respect voor deskundigen en de anonimiteit van de deelnemers bij Wikipedia maakt de site volgens Sanger onnodig kwetsbaar, bijvoorbeeld omdat de webencyclopedie daardoor een gemakkelijk doelwit is voor trollen bijdragen die uitsluitend tot doel hebben de discussie te verzieken. 10 De schaal van Wikipedia maakt dat alle positieve en negatieve effecten die in een open samenwerking kunnen optreden er ook inderdaad voorkomen. De discussies, richtlijnen en procedures op de site leveren dan ook een fascinerend beeld op van een webgemeenschap die voortdurend in discussie is met zichzelf over hoe zij kan en moet functioneren. Discussiefora Discussiefora zijn de webvariant van de discussielijsten, bulletin boards en nieuwsgroepen die al lang bestaan. Een webforum is dikwijls wat overzichtelijker, door de presentatie en omdat de berichten in verschillende thema s zijn gegroepeerd. Ook de opeenvolgende berichten over één topic die bij elkaar horen ( threads of draadjes) zijn gemakkelijk te overzien. Doordat op een webforum de berichten zo zijn opgeslagen dat ze door zoekmachines gevonden kunnen worden, komen er ook veel bezoekers terecht die geen lid zijn maar op zoek zijn naar informatie over een onderwerp dat op het forum besproken wordt. Discussiefora zijn er over alle onderwerpen onder de zon, de informatieve waarde en de mate van interactiviteit (in hoeverre men op elkaar reageert) verschillen sterk. Op webfora over software, technische onderwerpen, apparaten en dergelijke zijn dikwijls veel tips en ervaringen van deelnemers te vinden die informatief zijn voor passanten. Een webforum kan op zichzelf staan, of onderdeel zijn van een website over het onderwerp. De meeste webfora hebben een beheerder die achteraf monitort: de berichten van de leden komen rechtstreeks op de site, maar de moderator kan een bericht bewerken of verplaatsen naar een ander topic, mensen wijzen op eerdere discussies over hetzelfde onderwerp, topics sluiten, en berichten verwijderen die niet passend (reclame) of aanstootgevend zijn. Registratie voorkomt dat het forum volloopt met spam en biedt de mogelijkheid mensen uit te sluiten die zich misdragen. Van de cultuur van het forum hangt het af of deelnemers laten zien wie ze zijn, door hun echte naam te gebruiken en een fotootje te plaatsen, of de anonimiteit verkiezen van bijnamen en gekke avatars (de kleine plaatjes bij hun naam). Grosso modo is de manier van omgaan met elkaar en de betrouwbaarheid beter als de relatie met de echte wereld sterker is. Dat je kunt zien hoe lang mensen al lid zijn van het forum en hoeveel berichten ze geplaatst hebben, draagt bij aan hun status: iemand die lang lid is en veel berichten heeft geplaatst wordt dikwijls gezien als een zwaargewicht binnen de groep. 10. Larry Sanger, Toward a new compendium of knowledge, september Why Wikipedia must jettison its anti-elitism, Kuro5hin, december

Check je sociale media

Check je sociale media Check je sociale media Succesvol zakelijk communiceren via sociale netwerken Heidi Aalbrecht Eric Tiggeler Pyter Wagenaar Sdu Uitgevers, Den Haag 5 Inhoud 1 Inleiding Wat zijn sociale media en wat kun

Nadere informatie

Copyright. Copyright. Copyright Stefan Rooyackers, Nederland Internet. 2 2011 www.nederlandinternet.nl

Copyright. Copyright. Copyright Stefan Rooyackers, Nederland Internet. 2 2011 www.nederlandinternet.nl Copyright Copyright Aan de inhoud van dit document kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is met grote zorg samengesteld door Nederland Internet. Incidentele onvolkomenheden kunnen zich desalniettemin

Nadere informatie

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Defintie SocialMedia is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele

Nadere informatie

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING Online Marketing Door: Annika Woud 1 Inhoudsopgaven 1 Wat is online marketing? 2 Hoe pas je online marketing toe op een website? Hoe pas je het toe? SEO Domeinnaam HTML Google Analytics Advertenties op

Nadere informatie

hoe je social media inzet voor jouw club

hoe je social media inzet voor jouw club hoe je social media inzet voor jouw club social media Kansen en mogelijkheden voor amateurverenigingen Een groot percentage Nederlanders is lid van een sociaal netwerk als Hyves, Facebook of LinkedIn.

Nadere informatie

Zo ondersteun je jouw business met Facebook

Zo ondersteun je jouw business met Facebook Zo ondersteun je jouw business met Facebook Een goed begin is het halve resultaat! Graag willen wij je laten profiteren van enkele eenvoudige stappen die je kunt zetten, zodat jouw activiteiten op Facebook

Nadere informatie

Van Consumers naar Prosumers. O.W. Vonder

Van Consumers naar Prosumers. O.W. Vonder 1 Van Consumers naar Prosumers O.W. Vonder Over Learning Valley Vertaalt onderwijskundige vraagstukken naar Microsoft oplossingen Spin-out van Wageningen Universiteit Ruime onderwijskundige kennis en expertise

Nadere informatie

30 Facebook Tips Voor Meer Bezoekers, Klanten & Omzet!

30 Facebook Tips Voor Meer Bezoekers, Klanten & Omzet! 30 Facebook Tips Voor Meer Bezoekers, Klanten & Omzet! Auteur: Copyright 2011, Alle rechten voorbehouden www.tomdehaan.nl 1 Voordat je de tips gaat lezen Dit ebook is een verzameling van tips voor je Facebook

Nadere informatie

Guy Coenen. 10 Tips om online geld te verdienen met freelance thuiswerk

Guy Coenen. 10 Tips om online geld te verdienen met freelance thuiswerk Guy Coenen 10 Tips om online geld te verdienen met freelance thuiswerk 2015 Inleiding Hoe kun je van huis uit geld verdienen met je computer? Wat zijn de beste manieren om freelance bij te verdienen? In

Nadere informatie

De Facebook pagina voor beginners

De Facebook pagina voor beginners De Facebook pagina voor beginners Een heldere handleiding 1. Opzetten van een pagina 2. Hoe krijg ik fans? 3. Interactie: do s and don ts 4. Pagina of profiel? 5. Pagina of groep? Kitty Arends Humanatic

Nadere informatie

Wanneer je de Apps installeert via de Ipad, vergeet ze dan zeker niet te synchroniseren via itunes met je pc of omgekeerd.

Wanneer je de Apps installeert via de Ipad, vergeet ze dan zeker niet te synchroniseren via itunes met je pc of omgekeerd. Interessante Apps voor de ipad! Wat zijn Apps? Apps = Applications (toepassingen) Applicaties voor mobiele telefoons (iphone) en tablets (ipad) met internetverbinding. Deze Apps zijn verkrijgbaar via de

Nadere informatie

Jules Lauwerier. projectleider Virtuele Onderzoeksruimte Archief4all

Jules Lauwerier. projectleider Virtuele Onderzoeksruimte Archief4all Jules Lauwerier projectleider Virtuele Onderzoeksruimte Archief4all proces- en informatiearchitect gemeente Ede genealoog j.lauwerier@erfgoednederland.nl 06-28632612 Agenda Deelpresentatie 1 Inleiding,

Nadere informatie

Bedrijfspagina op Facebook. Hoe maak je een bedrijfspagina op Facebook?

Bedrijfspagina op Facebook. Hoe maak je een bedrijfspagina op Facebook? Bedrijfspagina op Facebook Hoe maak je een bedrijfspagina op Facebook? Inleiding In deze whitepaper lees je hoe je een bedrijfspagina aanmaakt op Facebook. Stap voor stap laten we je zien wat je moet doen.

Nadere informatie

Clixmaster Studio & Social Media / Communities

Clixmaster Studio & Social Media / Communities 1/23 Clixmaster Studio & Social Media / Communities Version management Based on Clixmaster Studio R.5.2 Date Version Changed 16/02/2010 1.0 Final R5.1 16/04/2010 1.1 Revision R5.1 19/04/2010 1.2 Optimized

Nadere informatie

Even kijken waar wij staan?

Even kijken waar wij staan? Even kijken waar wij staan? Het is nieuw omarmen of verwerpen? Het is wel een beetje eng! Ik heb geen zin om via Facebook te vernemen dat iemand een moeilijke stoelgang heeft. Privé is Privé en dat blijft

Nadere informatie

Effectief social media gebruiken in 90 minuten

Effectief social media gebruiken in 90 minuten Effectief social media gebruiken in 90 minuten Bij aankoop van deze uitgave stelt Uitgeverij Boom Nelissen u gratis de e-bookversie beschikbaar. Wij vinden dat u de inhoud van het boek overal moet kunnen

Nadere informatie

Handleiding Wordpress

Handleiding Wordpress Handleiding Wordpress Inhoudsopgave 1. Inloggen 2. Berichten en Pagina s 3. Afbeeldingen en video s 4. Weblinks 1. Inloggen 1.1 Inloggen bij Wordpress We starten met het inloggen op je WordPress gebaseerde

Nadere informatie

Social media workshop

Social media workshop Social media workshop Doel van vandaag: Een introductie, wat is social media. Verdieping binnen een Facebook fanpage. Wat is Social Media Social media zijn communicatiekanalen op internet waarop informatie,

Nadere informatie

Let the net work! Online professionaliseren voor HRD professionals. Sociale media voor HRD. Focus en keuzes maken

Let the net work! Online professionaliseren voor HRD professionals. Sociale media voor HRD. Focus en keuzes maken Let the net work! Online professionaliseren voor HRD professionals Sibrenne Wagenaar en Joitske Hulsebosch De wereld ligt aan je voeten. Waar je vroeger naar een netwerkbijeenkomst ging om mensen te ontmoeten,

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA Hoe je online je stem kunt laten horen en een Cavent-ambassadeur kunt zijn Datum vaststelling : 31-07-2012 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door :

Nadere informatie

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer

BLOGGIN. De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer BLOGGIN De relatie tussen MKB-moderetailers en modebloggers - succes ligt op de loer IN VIER STAPPEN NAAR SUCCES De komst van social media en de daarbijhorende blogs heeft het marketingcommunicatielandschap

Nadere informatie

ZELF EEN WEBLOG MAKEN

ZELF EEN WEBLOG MAKEN ZELF EEN WEBLOG MAKEN Kristof De Loose ICT-coördinator GBS De Waterleest Eppegem GBS De Pimpernel Zemst-Laar Zelf een weblog maken - 1 - Kristof De Loose INHOUD Inleiding 2 Wat is een weblog? 3 Waarom

Nadere informatie

R5.1. Quick guide. Clixmaster Studio & Social Media / Communities. Quick guide. Clixmaster Studio. Gebruikersdocumentatie

R5.1. Quick guide. Clixmaster Studio & Social Media / Communities. Quick guide. Clixmaster Studio. Gebruikersdocumentatie Quick guide R5.1 Clixmaster Studio & Social Media / Communities Gebruikersdocumentatie Clixmaster Studio Quick guide 1/16 Clixmaster Studio & Social Media / Communities Version management Based on Clixmaster

Nadere informatie

Social Media Marketing

Social Media Marketing Social Media Marketing Get Social But, How? And Where? Tom Zoethout KvK Netwerkevent 23 nov 09 2 1 Moet je sociaal meedoen op het internet? 3 Social Media Marketing Quiz Wat weet ik eigenlijk al over Social

Nadere informatie

De voordelen van Drupal

De voordelen van Drupal Drupal is een open source Content Management System (CMS). Daarnaast kun je Drupal zien als een framework, dit betekent dat je modules (oftewel mini-applicaties) kunt implementeren in je installatie van

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Spoedklussers.nl 2013 Alle rechten voorbehouden www.spoedklussers.nl 1

Spoedklussers.nl 2013 Alle rechten voorbehouden www.spoedklussers.nl 1 Spoedklussers.nl 2013 Alle rechten voorbehouden www.spoedklussers.nl 1 Disclaimer Bij het samenstellen van 5 Manieren om meer klanten te vinden via internet is grote zorg besteed aan de juistheid van de

Nadere informatie

Hyves handleiding voor de Groenteman

Hyves handleiding voor de Groenteman Hyves handleiding voor de Groenteman In deze speciale Hyves handleiding voor de groenteman leest u informatie over wat dit sociale medium precies inhoudt en hoe u als groente en/of fruitspecialist Hyves

Nadere informatie

DRAAIBOEK STARTEN MET 21EDINGEN IN WORDPRESS. Auteur:Harriet Damen SURFnet BV

DRAAIBOEK STARTEN MET 21EDINGEN IN WORDPRESS. Auteur:Harriet Damen SURFnet BV DRAAIBOEK STARTEN MET 21EDINGEN IN WORDPRESS Auteur:Harriet Damen SURFnet BV Versie 1.0 27 januari 2010 1 DRAAIBOEK CURSUS 21EDINGEN OP DE EIGEN INSTELLING Benodigde kennis om te starten met 21eDingen:

Nadere informatie

V O O R W O O R D... 3 1 V O O R U Z I C H K U N T A A N M E L D E N B I J G O O G L E +... 4 2 D E E L N E M E N A A N G O O G L E +...

V O O R W O O R D... 3 1 V O O R U Z I C H K U N T A A N M E L D E N B I J G O O G L E +... 4 2 D E E L N E M E N A A N G O O G L E +... Handleiding Google+ Inhoud V O O R W O O R D... 3 1 V O O R U Z I C H K U N T A A N M E L D E N B I J G O O G L E +..... 4 2 D E E L N E M E N A A N G O O G L E +... 7 3 F O T O S B E K I J K E N... 14

Nadere informatie

Voor je begint met bloggen

Voor je begint met bloggen Voor je begint met bloggen Gemma Kregting, Adviseur online marketing Corporate Communications & Marketing Voor je begint met bloggen Stap 1: Bepaal waar je over wilt bloggen Stap 2: Wie gaat er bloggen

Nadere informatie

INLEIDING... - 2 - AANMELDEN...

INLEIDING... - 2 - AANMELDEN... INDEX INLEIDING... - 2 - AANMELDEN... - 2 - REGISTEREN... - 2 - VRIENDEN ZOEKEN... - 3 - PROFIELGEGEVENS... - 3 - PROFIELFOTO... - 4 - JE FACEBOOK ACCOUNT COMPLETEREN... - 4-1. CONTACTPERSONEN IN JE ADRESBOEK

Nadere informatie

Vrijwilligers en social media

Vrijwilligers en social media Inspiratiesessie Welkom! Introductie Agenda voor vandaag Vrijwilligers & social media De cijfers Facebook LinkedIn De verschillen In de praktijk Randvoorwaarden Ken uzelf! Thema s Vacaturetekst Vrijwilligers

Nadere informatie

In deze PDF zal er vanuit worden gegaan dat je weet wat HTML is en dat je weet hoe je een website aan moet passen in de code.

In deze PDF zal er vanuit worden gegaan dat je weet wat HTML is en dat je weet hoe je een website aan moet passen in de code. Bedankt! Als eerste bedankt voor het aanschaffen van deze PDF waarin ik je handige tips en trucs zal geven voor de optimalisatie van jouw website. Deze PDF staat vol met informatie om de website te kunnen

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

!"#$%&'()*+,"#"-. 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +"7"#""- 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$<#),"$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)"/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$?

!#$%&'()*+,#-. 70-&6+*%#-!#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 +7#- 9#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)$<#),$:',:#$=) %'-#$;#/87$()#$)/('$7%':7#%)>#/'$&#/#$? 23'4)567/84 9"#)&7(7:'3#)$#:;#/8#$)"$#/'$&#/#$? /01"-20%%+-3&45567$%(8&9!"#$%&'()*+,"#"-. +"7"#""- 70-&6+*%"#"-!"#$%&'()*+)&#,#-.#/)01*1 D)E#'-)F!"#$$%&'($&!")*

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress Cursus Onderwijs en ICT Deel 21 (versie 1.0 NL 27-04-2011) bloggen met Wordpress door Serge de Beer Inleiding Zelf ben ik niet zo n blogger. Niet dat ik het niet heb geprobeerd trouwens. Al regelmatig

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING

ONLINE MARKETING ANGELCOACHING ONLINE MARKETING ANGELCOACHING MARCA VAN DEN BROEK Met mijn bedrijf AngelCoaching zet ik me in voor succesvol ondernemen als kunstenaar//creatief. WAAR GAAT HET OM? Zichtbaarheid Onderscheidend (en authentiek)

Nadere informatie

(VIDEO) Review ZEEF Wat is ZEEF en wat kan je hiermee?

(VIDEO) Review ZEEF Wat is ZEEF en wat kan je hiermee? Inhoud Inleiding Voor Wie is ZEEF? Wat kan ik op ZEEF vinden? Hoe werkt ZEEF voor een bezoeker? Hoe werkt ZEEF voor een expert? Voordelen ZEEF Nadelen ZEEF Conclusie ZEEF Eigen ervaringen met ZEEF Bronnen

Nadere informatie

Oog voor eigenheid. Maatwerk

Oog voor eigenheid. Maatwerk Oog voor eigenheid webdesign.casalinda.nl linda@casalinda.nl tel 023 529 4163 Ben je een kleine zelfstandige, en heb je grote ambities? Dan wil je een professioneel ogende website. En dan geen standaard

Nadere informatie

The Next Web 2007 highlights

The Next Web 2007 highlights The Next Web 2007 highlights Een kwantitatief onderzoek naar bekendheid, gebruik en toegevoegde waarde van Web 2.0 onder Nederlandse consumenten AUTEURS drs. Hanneke Vos drs. Arjan van Geel DATUM AMSTERDAM,

Nadere informatie

Alzheimer Nederland en sociale media

Alzheimer Nederland en sociale media Alzheimer Nederland en sociale media Het gebruik van sociale netwerksites heeft de afgelopen jaren een stevige vlucht genomen. Bijna iedere Nederlander die online actief is, is verbonden aan één of meer

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 De website bij het boek 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 De website bij het boek 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Niesbrief... 7 De website bij het boek... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Uw voorkennis... 9 Toets kennis... 10 Voor

Nadere informatie

10 basis tips voor een goed LinkedIn profiel

10 basis tips voor een goed LinkedIn profiel 10 basis tips voor een goed LinkedIn profiel 1. Zorg voor een goede omschrijving onder je naam. LinkedIn pakt automatisch de omschrijving van je huidige baan. Pas de omschrijving eventueel aan. Bij zoekopdrachten

Nadere informatie

Voor je begint met bloggen

Voor je begint met bloggen Voor je begint met bloggen Gemma Kregting, Adviseur online marketing Corporate Communications & Marketing Voor je begint met bloggen Waarom bloggen? Stap 1: Onderwerp bepalen Stap 2: Wie gaat er bloggen

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA. Hoe je online je stem kunt laten horen en een -ambassadeur kunt zijn

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA. Hoe je online je stem kunt laten horen en een <uw organisatie>-ambassadeur kunt zijn RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA Hoe je online je stem kunt laten horen en een -ambassadeur kunt zijn Versie: 1.0 Datum: 21 maart 2011 richtlijnen voor het

Nadere informatie

SOCIAL MEDIA. Social media is een verzamelnaam voor online platformen waarvan de gebruikers de inhoud bepalen. Daarnaast is het mogelijk voor de

SOCIAL MEDIA. Social media is een verzamelnaam voor online platformen waarvan de gebruikers de inhoud bepalen. Daarnaast is het mogelijk voor de SOCIAL MEDIA Wat is Social Media Social media is een verzamelnaam voor online platformen waarvan de gebruikers de inhoud bepalen. Daarnaast is het mogelijk voor de gebruikers om onderling de dialoog aan

Nadere informatie

Actiehandleiding. Beknopte uitleg om je eigen actie op te zetten

Actiehandleiding. Beknopte uitleg om je eigen actie op te zetten Actiehandleiding Beknopte uitleg om je eigen actie op te zetten Inhoud Handleiding Zo maak je een actie aan om een TECS- project te steunen...3 Tips om jouw actie succesvol te maken Een actie starten voor

Nadere informatie

Praktische social media tips voor bedrijven!

Praktische social media tips voor bedrijven! Praktische social media tips voor bedrijven! Inhoud: Pagina Voorwoord 2 Wat is social media? 3 Hoe werkt het? 4 De mogelijkheden voor bedrijven 5 Als online vorm van mond-tot-mond reclame 7 Internet optimalisatie

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

Slimmer Acquisitie van Passie naar Winst in 1 jaar. 28 tips. GRATIS bezoekers naar je site zonder Google? www.slimmeracquisitie.nl

Slimmer Acquisitie van Passie naar Winst in 1 jaar. 28 tips. GRATIS bezoekers naar je site zonder Google? www.slimmeracquisitie.nl 28 tips GRATIS bezoekers naar je site zonder Google? Hieronder geef ik je een aantal van mijn slimmer acquisitie praktijken die goed werken. De tips hebben niets te maken met SEO, oftewel beter gevonden

Nadere informatie

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be Disclaimer Bij het samenstellen van deze cursus is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin

Nadere informatie

10 basis tips voor een goed LinkedIn profiel

10 basis tips voor een goed LinkedIn profiel 10 basis tips voor een goed LinkedIn profiel 1. Zorg voor een goede omschrijving onder je naam. LinkedIn pakt automatisch de omschrijving van je huidige baan. Pas de omschrijving eventueel aan. Bij zoekopdrachten

Nadere informatie

INLEIDING My community Het kiezen van een geschikt platform Twitter Facebook Conclusie Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina

INLEIDING My community Het kiezen van een geschikt platform Twitter Facebook Conclusie Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina 2 INLEIDING My community 4 Het kiezen van een geschikt platform 4 Twitter 4 Facebook 5 Conclusie 5 Facebook pagina en Facebook groep Facebook pagina 5 Facebook groep 6 Verschillen tussen Facebook pagina

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Versie: 1.1 Datum: 18 juli 2013 Geschreven door: ict@padland.nl 2013 OBS t Padland. Pagina 1 Inhoud Inleiding... 3 Padland Startpagina...

Nadere informatie

LIVE PERFORMANCE. Bijlage Onderzoek Social Media. Sander van de Rijt PTTM22

LIVE PERFORMANCE. Bijlage Onderzoek Social Media. Sander van de Rijt PTTM22 LIVE PERFORMANCE Bijlage Onderzoek Social Media Sander van de Rijt PTTM22 Inhoudsopgave Social Media onderzoek Heesakkers & Daniels bestrating 3 Wat is social media? 3 Voor- en nadelen social media 3 Voordelen

Nadere informatie

Diesel Online. Ex a m e n o p d r a c h t. Stijn Verbruggen Bachelor Na Bachelor Advanced Business Management. Interactieve Communicatie

Diesel Online. Ex a m e n o p d r a c h t. Stijn Verbruggen Bachelor Na Bachelor Advanced Business Management. Interactieve Communicatie Ex a m e n o p d r a c h t Interactieve Communicatie Diesel Online Stijn Verbruggen Bachelor Na Bachelor Advanced Business Management Interactieve Communicatie De heer Jesse Wynants I n l e i d i n g Het

Nadere informatie

TuinHulp.com, Nieuwe Webservice voor Hoveniersbedrijven 2014

TuinHulp.com, Nieuwe Webservice voor Hoveniersbedrijven 2014 Even voorstellen: Mijn naam is Marcel van Leeuwen, ben van oorsprong hovenier, en tuincentrum deskundige. Sinds eind jaren negentig ontwerp en publiceer ik ook websites. Nadat ik ben overgestapt naar Wordpress

Nadere informatie

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig?

Waarom is een nieuw tijdschrift nodig? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. De gegevens naar buiten brengen - een nieuw online wetenschappelijk

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Niesbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Uw voorkennis... 10 De website bij het boek... 10 Toets kennis... 10 Voor

Nadere informatie

Facebook privacy zelf instellen

Facebook privacy zelf instellen 1 Facebook privacy zelf instellen Web Oppep maart 2013 2 Inhoudsopgave Inleiding... 3..even stilstaan bij wat we aan het doen zijn.... 3 Het product van Facebook... 3 Afschermen voor vreemden... 3 Weggeven

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA Hoe je online je stem kunt laten horen en een De Lichtenvoorde ambassadeur kunt zijn Versie: 1.0 Datum: 18 mei 2011 Richtlijn gebruik social media De Lichtenvoorde,

Nadere informatie

Opzet en uitvoering. Inhoudsopgave. 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3. 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4. 3 Stap voor Stap...5. 4 Technische kant...

Opzet en uitvoering. Inhoudsopgave. 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3. 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4. 3 Stap voor Stap...5. 4 Technische kant... Inhoudsopgave 1 Wat is Kiezen voor je leven? 3 2 Hoe maak je een Digi-tale? 4 3 Stap voor Stap...5 4 Technische kant....7 5 Werkblad Mijn Digi-tale...9 6 Werkblad Mijn storyboard 10 Digi-Tales Opzet en

Nadere informatie

De Kleine WordPress Handleiding

De Kleine WordPress Handleiding Introductie Dit is geen uitgebreide handleiding om een WordPress website of blog mee te bouwen. Het is ook geen overzicht van alle aspecten die een WordPress website zo bijzonder maken en geen verhandeling

Nadere informatie

HANDLEIDING. WordPress LAATSTE VERSIE: 29-12-2011 RODER!CKVS WEBDESIGN & WEBHOSTING

HANDLEIDING. WordPress LAATSTE VERSIE: 29-12-2011 RODER!CKVS WEBDESIGN & WEBHOSTING HANDLEIDING WordPress LAATSTE VERSIE: 29-12-2011 RODER!CKVS WEBDESIGN & WEBHOSTING Inhoudsopgave Inloggen... 3 Een nieuw bericht plaatsen... 5 Aan een nieuw bericht beginnen... 5 Je bericht bewaren, een

Nadere informatie

Succesvol campagne voeren

Succesvol campagne voeren Succesvol campagne voeren Spread the word, spread the feeling! Campagne voeren: íedereen kan het! In deze toolkit vind je tips voor het campagne voeren. Dit is gegarandeerd het leukste onderdeel van jouw

Nadere informatie

Algemene handleiding beheermodule: WORDPRESS. digital4u.nl effectief op internet

Algemene handleiding beheermodule: WORDPRESS. digital4u.nl effectief op internet Algemene handleiding beheermodule: WORDPRESS digital4u.nl effectief op internet Inhoudsopgave Algemene handleiding 03 04 04 05 05 06 06 07 07 08 09 11 12 13 15 16 17 Introductie Inloggen Dashboard Berichten

Nadere informatie

Waarom met je bedrijf op Facebook?

Waarom met je bedrijf op Facebook? Waarom met je bedrijf op Facebook? In deze les ga ik er een vanuit dat jij met jouw duurzame locatie, bedrijf of initiatief ook de mogelijkheden van Facebook wilt benutten. Of je dat ook inderdaad écht

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

http://www.bierblad.nl/2008/03/hyvend_naar_de_kroeg.php

http://www.bierblad.nl/2008/03/hyvend_naar_de_kroeg.php In de marketingspecial van Bierblad kwam het medium nog niet voorbij, maar ook van Hyves wordt driftig gebruik gemaakt als marketinginstrument. Veel kroegen hebben al een eigen hyve compleet met agenda,

Nadere informatie

Handleiding Wordpress CMS 4-5-2015

Handleiding Wordpress CMS 4-5-2015 Handleiding Wordpress CMS 4-5-2015 Inhoud 1. Het dashboard.... 3 2. Een pagina of bericht aanpassen.... 5 3. Een nieuw bericht toevoegen... 6 4. Een pagina maken... 7 5. Website met sitebuilder... 8 6.

Nadere informatie

Blog handleiding voor de Groenteman

Blog handleiding voor de Groenteman Blog handleiding voor de Groenteman In deze speciale bloggers handleiding voor de groenteman leest u informatie over wat dit sociale medium precies inhoudt en hoe u als groente en/of fruitspecialist een

Nadere informatie

Handleiding Facebook Pergamano International Augustus 2012

Handleiding Facebook Pergamano International Augustus 2012 Handleiding Facebook Pergamano International Augustus 2012 Inhoudsopgave 1 Wat is Facebook? 2 Registreren bij Facebook en een account aanmaken 3 Foto s toevoegen in een album 4 Een omslag foto toevoegen

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 7... Facebook, sociaal zijn op het internet Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht

Nadere informatie

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten

Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten Intuïtief Website Stappen Plan voor een Doorlopende Stroom Klanten 2015 Annie Massop Hart en Ziel Marketing - Alle rechten voorbehouden - 1 Inleiding Dit stappenplan sluit aan op de workshop Hoe je intuïtief

Nadere informatie

Bijlage bij FeniksInformatiebrief nummer 1, jaargang 2, Thiememeulenhoff

Bijlage bij FeniksInformatiebrief nummer 1, jaargang 2, Thiememeulenhoff De terugkeer van de tijdbalk: interactief en multimediaal Hij is terug: de tijdbalk!weggezuiverd uit het thematische onderwijs tussen 1980 en 2000 en in ere hersteld door de canonieke leerstellingen van

Nadere informatie

WordPress Handleiding

WordPress Handleiding Algemene Informatie Disclaimer: Bij het samenstellen van dit boek is de grootst mogelijke zorg besteed aan de juistheid van de opgenomen informatie. Wij kunnen echter niet verantwoordelijk gesteld worden

Nadere informatie

Algemene WordPress Handleiding uitleg basics Karin de Wit Design

Algemene WordPress Handleiding uitleg basics Karin de Wit Design Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Algemene informatie... 3 Introductie... 4 Inloggen bij WordPress... 5 Introductie in het dashboard... 6 Berichten en pagina's... 8 Bericht Categorieën... 8 Nieuw Bericht...

Nadere informatie

Extra Maak een Twitter zoekprofiel

Extra Maak een Twitter zoekprofiel Extra Maak een Twitter zoekprofiel De youtube links in deze workshop zijn openbare youtube video s en kunnen misschien niet meer werken als de eigenaar de video heeft verwijderd. De verdere inhoud van

Nadere informatie

Websites aanpassen. Voor iedereen.

Websites aanpassen. Voor iedereen. Websites aanpassen. Voor iedereen. Teksten aanpassen en afbeeldingen toevoegen. Links naar andere pagina s of documenten. Pagina s toevoegen, kopiëren en verplaatsen. Ondersteuning voor meerdere talen.

Nadere informatie

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier!

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier! Waarom dit e-book Breng jezelf en je bedrijf onder de aandacht bij LinkedIn. LinkedIn is voor iedereen die zichzelf, product of dienst en bedrijf onder de aandacht wilt brengen. Met dit e-book laat ik

Nadere informatie

Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw

Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw In de whitepaper waarom u eigen documenten niet langer nodig heeft schreven we dat het rondmailen van documenten geen

Nadere informatie

HAALT U MET WEB 2.0 DE KILLERAPP VOOR UW INTRANET BINNEN?

HAALT U MET WEB 2.0 DE KILLERAPP VOOR UW INTRANET BINNEN? HAALT U MET WEB 2.0 DE KILLERAPP VOOR UW INTRANET BINNEN? EEN WHITEPAPER OVER DE INVLOED VAN SOCIAL SOFTWARE EN WEB2.0 OP KENNISDELING EN SAMENWERKING. DIT WHITEPAPER IS IN LICHT AANGEPASTE VORM VERSCHENEN

Nadere informatie

Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress

Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress Saft Websites Gebruikershandleiding Wordpress pag. 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Inloggen in administratorgedeelte Informatie

Nadere informatie

Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden

Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden Onderzoek weinig interesse in lijsten met standaarden 1 Inleiding Per maand wordt er minder dan één open standaard aangemeld bij het Forum Standaardisatie. Daarnaast hebben we veel moeite om mensen te

Nadere informatie

EEN WEBSITE MAKEN MET WEEBLY

EEN WEBSITE MAKEN MET WEEBLY EEN WEBSITE MAKEN MET WEEBLY Dit is de handleiding om op Weebly.com een website te leren maken. De handleiding is verdeeld in 5 hoofdstukken; 1. Aanmelden 2.Weebly werkblad 3. Draggen en Droppen 4.Pagina

Nadere informatie

Onderwerp: Social Media Naam: Anton Simion : V4A & Job Vaarhorst : V4B Docent: I. van Uden

Onderwerp: Social Media Naam: Anton Simion : V4A & Job Vaarhorst : V4B Docent: I. van Uden http://www.appsmaken.nl/wp- content/uploads/socialmedia_intro.jpg Onderwerp: Social Media Naam: Anton Simion : V4A & Job Vaarhorst : V4B Docent: I. van Uden 2 Inhoudsopgave - Voorwoord - Inleiding - Deelvragen

Nadere informatie

Praktische gids voor het gebruik van sociale netwerksites

Praktische gids voor het gebruik van sociale netwerksites Rapport Praktische gids voor het gebruik van sociale netwerksites Je rechten en plichten eenvoudig uitgelegd Colofon Praktische gids voor het gebruik van sociale netwerksites auteur(s): Ellen Wauters,

Nadere informatie

SOCIAL SOFTWARE EN WEB 2.0

SOCIAL SOFTWARE EN WEB 2.0 SOCIAL SOFTWARE EN WEB 2.0 Digitaal Erfgoed Nederland Rotterdam 13 december 2006 KENNISLAND Denktank met missie: Van Nederland een slimmer land maken Tal van projecten, met (lokale) overheid, bedrijfsleven

Nadere informatie

Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen. versie 1,1 Maart 2013

Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen. versie 1,1 Maart 2013 Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen versie 1,1 Maart 2013 Waarom een MainportArt website? Veel kunstenaars, modellen en fotografen hebben al één of meer websites.

Nadere informatie

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft.

Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Maurice Jongmans is Adviseur Social Media en Zoekmachineoptimalisatie bij Webtechniek in Delft. Webtechniek is gespecialiseerd in technische oplossingen voor internet en applicaties. Sinds 2000 is het

Nadere informatie

Wat word jij later? En waarom wil je dat worden? Vertel het ons in een filmpje!

Wat word jij later? En waarom wil je dat worden? Vertel het ons in een filmpje! Proloog Week van de Mediawijsheid: Week van de Mediawijsheid: 23-30 november 2012. Doe mee! Wat word jij later? En waarom wil je dat worden? Vertel het ons in een filmpje! 2-12 jaar Iedereen van 2 tot

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie