Pensioen van ondernemers Hoe ondernemers hun pensioen regelen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioen van ondernemers Hoe ondernemers hun pensioen regelen"

Transcriptie

1 Pensioen van ondernemers Hoe ondernemers hun pensioen regelen drs. K.L. Bangma Zoetermeer, september 2006

2 ISBN: X Bestelnummer: A Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. Voor alle informatie over MKB en Ondernemerschap: De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van EIM bv. EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden. The responsibility for the contents of this report lies with EIM bv. Quoting numbers or text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior written permission of EIM bv. EIM bv does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections. 2

3 Inhoudsopgave Samenvatting 5 1 Inleiding 7 2 Diverse vormen van pensioenopbouw Pensioenopbouw in eigen bedrijf of pensioen-bv Pensioenopbouw via verzekeringsmaatschappij of pensioenfonds Pensioenopbouw via beleggingen 10 3 Hoe pensioen geregeld wordt Opbouw van pensioen door ondernemer Omvang van de pensioenopbouw Rol van de adviseur bij pensioenopbouw 13 4 Vergelijking met werknemers 15 5 Wijzigingen in pensioenvoorziening 19 6 Pensioenadvisering 23 3

4

5 Samenvatting In deze studie staat het pensioen van ondernemers centraal. Er wordt ingegaan op de vraag in hoeverre door ondernemers een pensioen wordt opgebouwd en op welke wijze dit wordt gedaan. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen zelfstandigen en directeuren-grootaandeelhouders (DGA's). Tevens wordt ingegaan op de vraag in hoeverre de ondernemer aandacht heeft voor de pensioenvoorziening van zijn werknemers en op welke wijze de ondernemer deze geregeld heeft. Uit de studie blijkt dat circa de helft van de ondernemers verwacht dat de pensioenvoorziening voldoende tot ruim voldoende zal zijn op de pensioendatum. Vooral de DGA blijkt in veel gevallen (bijna 90) een pensioen op te bouwen. Bij de zelfstandigen is dit beeld beduidend anders. In slechts de helft van de gevallen bouwen zelfstandigen een pensioen op. Dit geldt voor bijna één op de drie DGA's. Circa twee van de drie DGA's bouwen een pensioen op via een verzekeraar of pensioenfonds. Dit is de eenvoudigste wijze om een pensioen op te bouwen. Iets minder dan een kwart van de DGA's kiest voor de opbouw van een pensioen in eigen beheer of regelt het pensioen via een aparte BV. Deze vorm kan een financieringsvoordeel en soms een kostenvoordeel hebben. Nadeel zijn de relatief zware administratieve lasten. Ook houden relatief veel DGA's privé-beleggingen aan met het oog op een toekomstig pensioen. Bij de zelfstandige ondernemer is de verzekeraar het meest populair om een pensioen op te bouwen. Circa vier van de tien zelfstandigen storten regelmatig een bedrag bij de pensioenverzekeraar. Iets minder dan een kwart van de zelfstandige ondernemers houdt beleggingen bij de bank aan met het oog op een toekomstig pensioen. Bijna alle bedrijven met werknemers bieden hun werknemers een pensioenvoorziening. Slechts bij tien procent van de bedrijven hebben werknemers geen pensioenvoorziening. Ondernemers laten zich bij het aangaan van pensioenverplichtingen sterk leiden door de adviezen van hun adviseurs. Vooral de accountant speelt een belangrijke rol, maar ook de tussenpersoon is belangrijk. 5

6

7 1 Inleiding Aanleiding Het onderwerp 'pensioenen' is een actueel onderwerp geworden. De zware koersverliezen die veel pensioenfondsen hebben geleden, hebben een aantal fondsen in de financiële gevarenzone gebracht. Bovendien zijn de rendementsverwachtingen weinig bemoedigend. Dit roept vragen op omtrent de zekerheid van toekomstige pensioenuitkeringen en de betaalbaarheid van het Nederlandse pensioenstelsel. Het pensioenlandschap is in Nederland in beweging. Zo is er onlangs veel veranderd op het gebied van prepensioen, VUT en de levensloopregeling. Ook zal de Tweede Kamer binnen afzienbare tijd de gemoderniseerde pensioenwet gaan behandelen. Opvallend aan alle recente wijzingen op pensioengebied, is de focus op het werknemerspensioen. Zo staat de onlangs geïntroduceerde levensloopregeling alleen open voor werknemers. Doel van het onderzoek In deze studie staat het pensioen van ondernemers centraal. Er wordt ingegaan op de vraag in hoeverre door ondernemers een pensioen wordt opgebouwd en op welke wijze dit wordt gedaan. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen zelfstandigen en directeuren-grootaandeelhouders (DGA's). Dit onderscheid wordt gemaakt, omdat de (fiscale) mogelijkheden tot pensioenopbouw voor zelfstandigen en DGA's sterk verschillen. Ondernemers die (verplicht) aan een beroepspensioenfonds meedoen (artsen, apothekers, notarissen) worden in de studie niet meegenomen. Onderzoeksaanpak Het onderzoek is gebaseerd op de uitkomsten van een telefonische enquête onder circa 2000 ondernemers. Deze ondernemers maken deel uit van het Beleidspanel van EIM, dat tweemaal per jaar bevraagd wordt over diverse wisselende onderwerpen. Dit Beleidspanel bevat bedrijven uit het gehele bedrijfsleven tot maximaal 100 werknemers. De belangrijkste sectoren die uitgezonderd zijn van het Beleidspanel betreffen de zorgsector en de landbouw. 7

8

9 2 Diverse vormen van pensioenopbouw In essentie komt het opbouwen van een pensioen erop neer, dat er een kapitaal of vermogen wordt vergaard. De pensioenopbouw kan op diverse manieren gebeuren. Er kan een vermogen opgebouwd worden via het eigen bedrijf; er kan een vermogen opgebouwd worden via een verzekeringsmaatschappij en ten slotte kan via beleggingen bij een bank een vermogen opgebouwd worden. 2.1 Pensioenopbouw in eigen bedrijf of pensioen-bv Een DGA heeft de mogelijkheid om zijn pensioen in eigen beheer te houden of onder te brengen in een aparte BV. Het voordeel van het onderbrengen van een pensioen in een aparte BV is de afscheiding van het pensioenvermogen van het ondernemersrisico. De belangrijkste eis aan een pensioen-bv is een gedegen administratie, waaruit moet blijken dat er voldoende gereserveerd is op de balans van de onderneming om de pensioenvoorziening gestand te kunnen doen. Bovendien geldt de eis dat de DGA in kwestie ten minste 10 van het geplaatste kapitaal in handen moet hebben van de vennootschap die hem de pensioentoezegging doet. Een belangrijk voordeel van de pensioenopbouw door de DGA binnen de eigen onderneming is de mogelijkheid om het pensioenkapitaal aan te wenden voor de financiering van het eigen bedrijf. Hier staat tegenover dat de ondernemer bij een faillissement de eigen pensioenvoorziening kwijt is. De zelfstandige kan geen pensioen opbouwen in eigen beheer. Wel kan de zelfstandige gebruik maken van de Fiscale Oudedagsreserve (FOR). De FOR biedt de fiscale mogelijkheid om jaarlijks een bedrag van het winstinkomen af te trekken. Dit resulteert jaarlijks in een belastingvoordeel en biedt de ondernemer de mogelijkheid om het bedrag dat hij aan belasting uitspaart te gebruiken voor de financiering van zijn onderneming. De som van de bedragen die in de loop van de jaren van de belasting worden afgetrokken, wordt gerekend tot de FOR. Bij het beëindigen van de onderneming of het behalen van de pensioenleeftijd, moet met het totaal van het bedrag van de FOR een lijfrente bij een verzekeraar aangekocht worden. Dit vereist dat er op dat moment voldoende liquiditeiten aanwezig zijn. Het niet voldoende aanwezig zijn van deze liquiditeiten is het belangrijkste risico van het gebruik maken van de FOR. Dit is dan ook de belangrijkste reden dat het veel ondernemers wordt afgeraden om van de FOR gebruik te maken. Ook hebben zowel DGA's als zelfstandigen de mogelijkheid om niet expliciet een pensioenvoorziening op te bouwen, maar te vertrouwen op de waardeontwikkeling van het eigen bedrijf. Zo kan bij de keuze tussen huren of kopen van een bedrijfspand, de keuze vallen op kopen, vanuit de overweging dat dit gunstig kan zijn voor de waardeontwikkeling van de onderneming. Hiermee ontstaat de mogelijkheid om in de toekomst de eventuele gunstige waardeontwikkeling aan te wenden voor pensioendoeleinden. 2.2 Pensioenopbouw via verzekeringsmaatschappij of pensioenfonds De DGA wordt in veel fiscale of socialezekerheidszaken aangemerkt als werknemer. Eén van de voordelen hiervan voor de ondernemer is dat hij op vergelijkbare wijze als werknemers een pensioen op kan bouwen. Zo kan hij meedoen in hetzelfde pensioenfonds 9

10 als de werknemers, maar hij kan het pensioen ook regelen via een verzekeringsmaatschappij. De grondslag voor het pensioen vormt het reguliere salaris. Combinatiemogelijkheden zijn er ook voor de ondernemer. Zo zou hij over zijn salaris kunnen deelnemen aan een pensioenfonds en over het winstinkomen een pensioen opbouwen in eigen beheer. Zelfstandigen worden niet als werknemer aangemerkt. Met uitzondering van enkele beroepspensioenfondsen (zoals voor artsen of notarissen), kunnen zelfstandigen niet deelnemen aan een pensioenfonds. Wel bestaat de mogelijkheid om jaarlijks een bedrag te storten bij een verzekeringsmaatschappij. Deze mogelijkheid geldt overigens voor elke belastingplichtige in de inkomstenbelasting. 2.3 Pensioenopbouw via beleggingen Ook een mogelijkheid om een vermogen op te bouwen met het oog op het toekomstige pensioen, is het sparen of beleggen in privé. Belangrijk voordeel hiervan is de flexibilteit naar de toekomst toe. Wel worden diverse fiscale voordelen gemist. Bij beleggen in privé bestaat altijd de mogelijkheid om rond de pensioendatum een lijfrente aan te kopen. 10

11 3 Hoe pensioen geregeld wordt In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de vraag hoe de ondernemer concreet zijn pensioen geregeld heeft en of hij tevreden is over de verwachte pensioenopbouw. Tevens wordt ingegaan op de rol van de adviseur bij het pensioenadvies. 3.1 Opbouw van pensioen door ondernemer In zeer veel situaties blijkt een DGA daadwerkelijk een pensioen op te bouwen. In slechts 12 van de gevallen wordt er door de DGA niets ondernomen op pensioengebied. Een ruime meerderheid, twee van de drie DGA's, bouwt een pensioen op via een pensioenfonds of verzekeraar. Een DGA kan dit betrekkelijk eenvoudig doen, omdat hij voor zijn pensioenvoorziening naar keuze aangemerkt kan worden als werknemer. Beduidend minder populair is de mogelijkheid om pensioen in een aparte BV of binnen de eigen BV op te bouwen. Minder dan een kwart van de ondernemers kiest hiervoor. De betrekkelijk zware administratieve eisen die gesteld worden aan een dergelijke vorm van pensioenopbouw, vormen een belangrijke rem. Relatief veel ondernemers bouwen (ook) een pensioen op buiten de eigen BV. Bijna één op de drie ondernemers houdt beleggingen bij de bank aan uit pensioen-oogpunt. Circa één op de zes ondernemers stort pensioenpremies bij een verzekeraar buiten de BV om. tabel 3.1 Opbouw pensioen door DGA's in eigen beheer bij eigen BV of pensioen-bv 23 via een verzekeraar of pensioenfonds, binnen de BV 62 via beleggingen bij bank buiten BV om 31 via een verzekeraar, buiten de BV om 15 op een andere wijze 1 bouwt geen pensioen op 12 weet niet / wil niet zeggen 2 Bron: MKB-Beleidspanel. Het pensioenbeeld is bij de zelfstandig ondernemer belangrijk anders dan bij de DGA. Zo blijkt de helft van de zelfstandig ondernemers geen pensioen op te bouwen. Aangezien het gemiddeld inkomen van zelfstandigen beduidend lager is dan dat van de DGA, lijkt gebrek aan financiële middelen een belangrijke reden te zijn om af te zien van een pensioenvoorziening. Betrekkelijk veel zelfstandigen maken gebruik van de FOR. Met de FOR wordt geen concreet pensioen opgebouwd, maar met het totaal van reserveringen moet rond de pensioendatum wel een lijfrente aangekocht worden. Dit vereist liquide middelen die niet altijd aanwezig zijn. Circa 40 van de zelfstandigen verricht regelmatig stortingen bij een verzekeraar, terwijl iets minder dan één op de vier zelfstandigen beleggingen aanhoudt bij de bank met het oogmerk een pensioenvermogen op te bouwen. 11

12 tabel 3.2 Opbouw pensioen door zelfstandig ondernemer reservering via FOR (Fiscale Oudedagsreserve) 48 storting bij een verzekeraar 40 via beleggingen bij bank 23 op een andere wijze 4 bouwt geen pensioen op 50 weet niet / wil niet zeggen 2 Bron: MKB-Beleidspanel. Bijna drie van de vier ondernemers (zelfstandigen en DGA's tezamen) zien de waardeontwikkeling van hun bedrijf als onderdeel van hun pensioenvoorziening. Ruim een kwart ziet de waardeontwikkeling van het bedrijf niet als onderdeel van de pensioenvoorziening. Voor een belangrijk deel van de onderneming geldt ook dat de waarde van het bedrijf beperkt is. Dit geldt in het bijzonder voor dienstverlenende bedrijven, waarin weinig of geen kapitaalgoederen zijn. De eventuele goodwill is bij deze bedrijven beperkt. tabel 3.3 Mate waarin de waardeontwikkeling van het bedrijf gezien wordt als onderdeel van de pensioenvoorzieningen van zelfstandigen en DGA's helemaal mee eens 42 mee eens 30 oneens 20 helemaal oneens 6 weet niet / wil niet zeggen 2 Bron: MKB-Beleidspanel. 3.2 Omvang van de pensioenopbouw Circa de helft van de ondernemers verwacht dat hun pensioen rond de pensioendatum voldoende tot ruim voldoende is. Circa een kwart van de ondernemers verwacht dat het pensioen ruim onvoldoende is. Vooral zelfstandigen lijken onvoldoende pensioen op te bouwen, terwijl DGA's per saldo meer tevreden zijn over het verwachte pensioen. tabel 3.4 De mate waarin ondernemers verwachten dat hun pensioen voldoende is als zij 65 jaar oud zijn ruim voldoende 27 voldoende 22 onvoldoende 25 ruim onvoldoende 23 weet niet / wil niet zeggen 3 Bron: MKB-Beleidspanel. 12

13 Relatief weinig ondernemers hebben aanvullende pensioenvoorzieningen op hun ouderdomspensioen geregeld. Voor DGA's geldt dat zij via een pensioenfonds als werknemer relatief eenvoudig kunnen deelnemen in aanvullende pensioenvoorzieningen. Voor zelfstandigen geldt dit in aanzienlijk geringere mate. Aanvullende voorzieningen zijn kostbaar, en om deze reden wordt er vaak van afgezien. tabel 3.5 De mate waarin ondernemers aanvullende pensioenvoorzieningen hebben getroffen nabestaanden- of wezenpensioen 32 arbeidsongeschiktheidsverzekering 28 Bron: MKB-Beleidspanel. 3.3 Rol van de adviseur bij pensioenopbouw Meer dan driekwart van de ondernemers laat zich adviseren in pensioenzaken. Hierbij speelt de accountant een belangrijke rol, die in 60 van de gevallen geraadpleegd wordt. In bijna de helft van de gevallen wordt aangeklopt bij de tussenpersoon. Ook de rol van de bank is niet onbelangrijk. De ondernemer wendt zich zelden rechtstreeks tot de verzekeraar of het pensioenfonds. In circa 10 van de gevallen wordt een andere adviseur geraadpleegd. In veel gevallen is dat de actuaris. tabel 3.6 Door wie laat de ondernemer zich adviseren bij pensioenzaken bank 33 accountant 60 tussenpersoon 45 verzekeraar 4 anders 10 geen adviseur 22 weet niet / wil niet zeggen 3 Bron: MKB-Beleidspanel. 13

14

15 4 Vergelijking met werknemers Eén op de tien kleinere bedrijven heeft geen pensioenvoorziening Niet alle bedrijven in Nederland bieden hun werknemers een pensioenvoorziening. Dit komt met name voor bij kleinere bedrijven die niet onder een CAO vallen. Van de bedrijven die geënquêteerd waren, gaf 12 aan dat zij geen pensioenvoorziening voor hun werknemers hebben. tabel 4.1 Bedrijven met een pensioen voor werknemers () nijverheid handel diensten totaal alle werknemers deel van de werknemers geen voorziening totaal In de handel en dienstverlening is het aantal bedrijven oververtegenwoordigd dat geen pensioenvoorziening heeft. De redenen om geen pensioenvoorziening te hebben, blijken zeer divers te zijn. Slechts door weinigen worden de kosten als motief genoemd. Uit de genoemde motieven komt naar worden dat kleinere bedrijven geen pensioenvoorziening hebben als werknemers onvoldoende belang hebben bij een dergelijke voorziening. Ook als werknemers bij de werkgever niet op een pensioenvoorziening aandringen, zal een pensioenvoorziening achterwege gelaten worden. Ten slotte kan de korte bestaansduur van de onderneming ertoe geleid hebben, dat een pensioenvoorziening (nog) niet geregeld is. Voorbeelden van motieven en overwegingen die verder door bedrijven genoemd zijn, zijn de volgende: Een wat hoger salaris geven om medewerkers de mogelijkheid te geven om zelf voor een pensioenvoorziening te zorgen. Relatief veel met tijdelijke werknemers werken. Bedrijf bestaat nog te kort om het al geregeld te hebben. Van de ondervraagde bedrijven met een pensioenvoorziening gaf 58 aan dat het pensioen via de beroepsgroep of de bedrijfstak geregeld is. Het gebrek aan kennis over de pensioenvoorziening wordt geïllustreerd door het percentage bedrijven dat aangeeft niet te weten welke soort pensioenvoorziening men heeft. Bijna één op de vijf bedrijven kan dit niet spontaan zeggen. 15

16 tabel 4.2 Soort pensioenvoorziening bedrijfstakpensioen 55 beroepspensioen 3 ondernemingspensioen 17 anders of combinatie 7 weet niet 18 Drie van de tien kleinere bedrijven kennen alleen een oudedagsvoorziening Bij relatief veel bedrijven blijft de pensioenvoorziening beperkt tot een ouderdomspensioen. Zeven van de tien bedrijven geven aan ook een nabestaanden- en wezenpensioen te hebben. Ruim een kwart zegt ook een voorziening voor het ANW-hiaat te hebben. Het relatief lage aantal bedrijven dat aangeeft over meer voorzieningen te beschikken dan alleen een ouderdomspensioen, wordt mede beïnvloed door een gebrek aan parate kennis, bleek bij andere vragen en tijdens de interviews. Dit geldt zeker voor de ANW-hiaatvoorziening: veel ondernemers weten niet wat dat inhoudt. tabel 4.3 Maakt deel uit van de pensioenvoorziening ouderdomspensioen 93 nabestaanden- en wezenpensioen 69 arbeidsongeschiktheid 65 WAO-gat 51 ANW-hiaat 28 Middelloon het meest populair onder kleinere bedrijven Het meest populair is het middelloon om een pensioenvoorziening op te bouwen. Het middelloon heeft als voordeel dat dit relatief veel zekerheid biedt voor de werknemer en een behoorlijke zekerheid geeft van de kosten voor de werkgever. Hiermee voldoet het middelloon aan de belangrijkste eisen die een werkgever stelt aan een pensioenvoorziening. Acht procent van de bedrijven geeft aan dat het ouderdomspensioen via een beschikbaar premiesysteem wordt opgebouwd. Kostenbeheersing en eenvoud van het systeem worden als voordelen van een beschikbaar premiesysteem genoemd. Een combinatie van regelingen komt ook voor. Zo wordt door een aantal geënquêteerden aangegeven dat langer zittende werknemers onder de eindloonregeling vallen, maar dat nieuwe werknemers onder de middelloon- of de beschikbaar premieregeling vallen. In verband met het grote belang dat bedrijven hechten aan kostenbeheersing, wordt het eindloonsysteem steeds minder populair. In de praktijk blijkt het bovendien steeds moeilijker te zijn om eindloonsystemen aan te passen aan gewijzigde wet- en regelgeving. Dit is ook een belangrijke reden waarom steeds vaker voor middelloon en beschikbaar premie gekozen wordt. Zowel uit de gesprekken met ondernemers, als uit de reactie van geënquêteerden, blijkt dat het kennisniveau over de eigen pensioenvoorziening vrij beperkt is. Zo konden veel 16

17 bedrijven (28) niet aangeven op welke wijze het ouderdomspensioen wordt opgebouwd. tabel 4.4 Wijze waarop ouderdomspensioen is opgebouwd eindloon 26 middelloon 32 beschikbaar premie 8 combinatie 6 weet niet 28 17

18

19 5 Wijzigingen in pensioenvoorziening Bedrijven zijn zich weinig bewust van frequente wijzigingen in pensioenvoorziening Opvallend is het relatief grote aantal ondernemers dat aangeeft dat er in de afgelopen twee jaar geen wijzigingen hebben plaatsgevonden in de pensioenvoorziening en bovendien verwacht dat dit de komende twee jaar niet het geval zal zijn. In de praktijk zijn veel pensioenregelingen aangepast om te voldoen aan gewijzigde regelgeving. Een deel van de bedrijven is zich niet van de wijzigingen bewust omdat ze onder een CAO vallen. Bedrijven die zelf voor een pensioenvoorziening moeten zorgen, zijn zich hier via hun tussenpersoon vaker bewust van. Toch is de houding van bedrijven hiertegenover redelijk passief (zie ook tabel 5.1). tabel 5.1 Is of wordt de pensioenvoorziening aangepast in komende 2 jaar aangepast 7 in de afgelopen 2 jaar aangepast 29 geen aanpassing 54 weet niet 10 Kostenbeheersing en zekerheid zijn belangrijkste kenmerken van een goede pensioenvoorziening volgens bedrijven Het belangrijkste kenmerk van een pensioenvoorziening moet volgens de geënquêteerde ondernemers een goede kostenbeheersing zijn. Door drie van de vier bedrijven wordt dit als één van de twee belangrijkste kenmerken genoemd. Ook de zekerheid omtrent de verwachte uitkeringen wordt door ondernemers als zeer belangrijk gezien. Zes van de tien ondernemers noemen dit als één van de twee belangrijkste kenmerken van een goede pensioenvoorziening. Dit hoeft niet te betekenen dat andere aspecten minder belangrijk gevonden worden. Zo wordt in de gesprekken met ondernemers aangegeven dat zij een goede informatievoorziening belangrijk vinden. tabel 5.2 Belangrijke eisen aan pensioenvoorziening 1e 2e 3e 4e kostenbeheersing zekerheid informatievoorziening gebruiksgemak flexibiliteit anders / weet niet

20 Ondernemers hebben veel vertrouwen in de zekerheid en degelijkheid van hun pensioenvoorziening. Opvallend is het relatief geringe aantal ondernemers dat aangeeft ontevreden te zijn over de kostenbeheersing. Dit is des te opvallender omdat het aantal pensioenvoorzieningen dat via een eindloon worden opgebouwd, op zijn retour is ten faveure van opbouwsystemen die beter beheersbaar zijn wat betreft kosten. Betrekkelijk ontevreden zijn ondernemers over de informatievoorziening. Eén op de drie is hier niet tevreden over. Ondernemers ervaren onvoldoende kennis te hebben over de pensioenvoorziening. Zij denken door hun tussenpersoon, verzekeraar en/of pensioenfonds beter geïnformeerd te kunnen worden. Nadrukkelijk speelt ook mee dat ondernemers zich pas in de pensioenvoorziening verdiepen als dit noodzakelijk is of als hiervoor een dringende actuele reden is. Het in dienst nemen van een nieuwe medewerker of vragen van medewerkers kunnen een aanleiding zijn om zich in de pensioenvoorziening te verdiepen. Een goede informatievoorziening zou zich dan ook primair moeten richten op het snel en adequaat kunnen beantwoorden van actuele vragen van ondernemers en bedrijven. Uit de gesprekken met ondernemers is duidelijk naar voren gekomen dat het actuele kennisniveau over de pensioenvoorziening beperkt was. Bedrijven hebben enerzijds wel de behoefte aan meer en betere informatie, maar zijn anderzijds niet bereid hier veel tijd voor te reserveren. tabel 5.3 Tevredenheid over pensioenaspecten tevreden neutraal ontevreden weet niet kostenbeheersing zekerheid informatievoorziening gebruiksgemak flexibiliteit Behoud van prepensioenregeling wordt door bedrijven als belangrijk ervaren Een meerderheid van de ondernemers uit de enquête geeft aan een VUT- en/of een prepensioenregeling voor hun werknemers te hebben. Maar liefst 28 van de ondernemers geeft aan ook over een verlofspaarregeling te beschikken. Dit lijkt een nadrukkelijke overschatting van de werkelijkheid te zijn. Ook hier speelt dat ondernemers diverse andere zaken meetellen. tabel 5.4 Ondernemers met een VUT-, prepensioen- of verlofspaarregeling vut 52 prepensioen 54 verlofsparen 28 Van de bedrijven die een prepensioenregeling hebben, vindt een zeer ruime meerderheid van de ondernemers dat het belangrijk is dat deze regeling gehandhaafd blijft. Slechts van één op de vijf ondernemers mag deze afgeschaft worden. Ook de VUT wordt als belangrijk ervaren, maar de houding van bedrijven tegenover de prepensioen- 20

21 regeling is duidelijk positiever. Slechts een minderheid van de bedrijven die een verlofspaarregeling zeggen te hebben, vindt het voor hun werknemers een belangrijke regeling die de moeite waard is om te behouden. Veelal hebben bedrijven een neutrale houding tegenover de verlofspaarregeling. De korte bestaansduur van de regeling en het gebrek aan ervaring met deze regeling zijn hiervan waarschijnlijk de oorzaak. tabel 5.5 VUT, prepensioen of verlofsparen behouden belangrijk neutraal onbelangrijk vut prepensioen verlofsparen Weinig enthousiasme over levensloopregeling bij bedrijven Introductie van een levensloopregeling die onder meer kan dienen als vervanging voor VUT of prepensioen, wordt met weinig enthousiasme door bedrijven begroet. Eén op de drie bedrijven reageert positief op dit plan. Ondernemers hebben wel een zeer nadrukkelijke voorkeur voor de bestaande prepensioenregelingen. Als de levensloopregeling alleen gezien wordt als vervanging van een prepensioenregeling of een aanvulling daarop, dan wil een deel van de ondernemers hier wel aan meewerken. Als belangrijkste bezwaar tegen de in de politiek voorgestelde levensloopregeling wordt genoemd de mogelijkheid om deze voor tussentijds verlof in te zetten. Voor kleinere ondernemingen kan dit stuiten op belangrijke praktische bezwaren. Vervanging is voor kleinere ondernemingen veelal lastiger te organiseren dan voor grotere ondernemingen. Een ander belangrijk bezwaar dat genoemd wordt, zijn de extra administratieve lasten. tabel 5.6 Belang van introductie van levensloop of verlofsparen belangrijk neutraal onbelangrijk levensloop t.b.v. vut of prepensioen verlofsparen

22

23 6 Pensioenadvisering Externe accountant is vertrouwenspersoon bij pensioenadvisering De informatie over de pensioenvoorziening wordt aan ondernemers door verschillende partijen geleverd. Brancheverenigingen spelen een belangrijke rol als het bedrijf onder een bedrijfstak-cao valt. Een sleutelrol wordt vaak vervuld door de externe accountant. Deze fungeert als financieel vertrouwenspersoon. Ook als de pensioenadvisering primair door een tussenpersoon wordt gedaan, wordt in veel gevallen de externe accountant gevraagd voor een tweede mening. Betrekkelijk weinig worden ondernemers rechtstreeks geïnformeerd door het pensioenfonds of de verzekeraar. tabel 6.1 Door wie wordt de ondernemer doorgaans geadviseerd bij belangrijke wijzigingen externe accountant 35 tussenpersoon 28 verzekeraar 13 pensioenfonds 16 brancheorganisatie/vereniging 26 Ondernemers laten zich pas informeren bij een directe aanleiding Ondernemers laten zich niet doorlopend informeren over de pensioenvoorziening. Zij gaan zich pas in de pensioenvoorziening verdiepen, als hiervoor een directe noodzaak is. Veelal is dit naar aanleiding van vragen of verzoeken van medewerkers. Ook bij het in dienst nemen van nieuwe werknemers kan de pensioenvoorziening de revue passeren. Dit brengt met zich mee dat de ondernemer ervaart dat het initiatief tot informatie over de pensioenvoorziening bij zijn bedrijf veelal bij hemzelf ligt. Dat kan overigens wel aan de 'timing' liggen. tabel 6.2 Initiatiefnemer bij belangrijke wijzigingen in pensioenvoorziening zelf 49 externe accountant 21 tussenpersoon 6 verzekeraar 7 Kennisniveau over pensioenvoorziening is laag; toch zijn bedrijven betrekkelijk positief over de informatievoorziening Het kennisniveau bij ondernemers over de pensioenvoorziening is laag. Dit heeft een aantal oorzaken. In een fors aantal gevallen valt men onder een CAO, en dan wordt erop vertrouwd dat de pensioenvoorziening goed geregeld is. Om deze reden ziet men geen aanleiding om zich actief te informeren over de pensioenvoorziening. Ook in ge- 23

24 vallen waarbij bedrijven zelf zorgdragen voor de pensioenvoorziening, is de actuele en parate kennis bij ondernemers betrekkelijk gering. Pas als hier een directe aanleiding voor is, zullen ondernemers zich actief verdiepen in de pensioenmaterie. tabel 6.3 Informatie goed geregeld ja 52 neutraal 21 nee 27 Weinig initiatief bij bedrijven om te veranderen van tussenpersoon of pensioenaanbieder Weinig ondernemers overwegen om van tussenpersoon, verzekeraar of pensioenfonds te veranderen. Van de geënquêteerde bedrijven geeft slechts vier procent aan dit te overwegen. In veel gevallen is het niet mogelijk of zeer lastig om van aanbieder te veranderen, bijvoorbeeld omdat men onder een CAO valt. Ook kunnen contractuele beperkingen een overweging zijn om niet van aanbieder te veranderen. Nadrukkelijk speelt ook mee, dat veel ondernemers zich weinig actief bezighouden met de pensioenvoorziening. Het wordt belangrijk gevonden dat het geregeld is. Men is veelal niet bereid om er veel tijd in te stoppen. Dit is een belangrijke overweging om niet zelf het initiatief te nemen om van aanbieder te veranderen. tabel 6.4 Bedrijven die overwegen van TVB te veranderen ja 4 neutraal 4 nee 92 In de praktijk blijkt de tussenpersoon vaak het initiatief tot verandering te nemen. Bij contractverlening worden door de tussenpersoon concurrerende offertes aangevraagd, wat kan leiden tot een verandering van pensioenaanbieder. 24

25 De resultaten van het Programma MKB en Ondernemerschap worden in twee reeksen gepubliceerd, te weten: Research Reports en Publieksrapportages. De meest recente rapporten staan (downloadable) op: Recente Publieksrapportages A MKB regionaal bekeken A MKB in regionaal perspectief 2006 A De externe adviseur bij bedrijfsoverdrachten in het MKB A Kleinschalig Ondernemen 2006 A Internationale Benchmark 2005 A Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld A Een blik op MKB en Ondernemerschap in 2015 A Small Business Governance A Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid; Periode A Kritisch kopen in het MKB A Financiering van bedrijfsinvesteringen problematisch, of niet? A Entrepreneurship in the Netherlands, Business transfer A Internationale Benchmark Ondernemerschap 2004 A Transsectorale innovatie door diffusie van technologie A Creatieve bedrijvigheid in Nederland A Ondernemen in de Sectoren A Meer MKB-bedrijven in openbare aanbestedingen? A Het Nederlandse MKB en de uitbreiding van de EU A Entrepreneurship in the Netherlands; SMEs and International co-operation A Kleinschalig Ondernemen 2005 A Aandacht voor ondernemerschap in het HAVO- en VWOonderwijs A Nieuw ondernemerschap in herstel: Global Entrepreneurship Monitor 2004 A Spin-offs van grote bedrijven in Nederland A Voorbeeldig ondernemen bij bedrijfsoverdracht in het MKB A MKB-locaties A Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid A Internationalisering in het Nederlandse MKB A MKB in een periode van deflatie; risico's en strategieën A Ondernemen in de zorg A De bron van vernieuwing A Oudere versus jongere starters A De kracht van de organisatie A Succesvol op weg op de elektronische snelweg!! A Toetredingsbarrières in de praktijk: Veranderingen in de hoogte van toetredingsbarrières in het notariaat en de makelaardij A Ga direct naar een standaard reïntegratietraject, ga niet langs start A Ondernemen in de Sectoren A Innovatief ondernemerschap en de rol van de brancheorganisaties: Een exploratieve toets 25

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid

Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Kunnen MKB-ondernemers de weg nog vinden? Veranderingen in de sociale zekerheid Peter Brouwer Zoetermeer, april 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland

Personeelsmonitor Provincies. Benchmarkrapport Provincie Noord-Holland Personeelsmonitor Provincies Benchmarkrapport Zoetermeer, oktober 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning

Nadere informatie

De oudere starter in Nederland Quick Service

De oudere starter in Nederland Quick Service De oudere starter in Nederland Quick Service Heleen Stigter Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Cliëntenaudit Bureau ABC

Cliëntenaudit Bureau ABC Cliëntenaudit Bureau ABC 2014 Zoetermeer 17 april 2015 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Universiteit van Amsterdam, INTT Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Universiteit van Amsterdam, INTT De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht

Tevredenheidsonderzoek 2012. Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Tevredenheidsonderzoek 2012 Jobcoach organisatie Trace Daelzicht Zoetermeer, maandag 4 februari 2013 In opdracht van Jobcoach organisatie Trace Daelzicht De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv

Tevredenheidsonderzoek 2011. Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Tevredenheidsonderzoek 2011 Dienst inburgeren Studiecentrum Talen Eindhoven bv Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van Studiecentrum Talen Eindhoven bv De verantwoordelijkheid voor de inhoud

Nadere informatie

De Watersector Exportindex (WEX)

De Watersector Exportindex (WEX) De Watersector Exportindex (WEX) prognose 2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, februari 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het programma Partners voor Water. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

De stand van Mediation in Nederland

De stand van Mediation in Nederland De stand van Mediation in Nederland drs. R.J.M. Vogels Zoetermeer, 17 november 2011 In opdracht van het Nederlands Mediation Instituut (NMI). De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus.

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Benchmark klanten Qredits

Benchmark klanten Qredits Benchmark klanten Qredits Lia Smit Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201308 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl). Voor alle

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV

Tevredenheidsonderzoek 2015. AM Werk Reïntegratie BV Tevredenheidsonderzoek 2015 AM Werk Reïntegratie BV Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van AM Werk Reïntegratie BV De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl Zoetermeer, vrijdag 13 november 2015 In opdracht van Regionaal Autisme Centrum onderdeel Autismewerk.nl De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel

Effecten BTW-verandering op het. gedrag van consumenten in de. Schilders- en stukadoorsbranche. drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Effecten BTW-verandering op het gedrag van consumenten in de Schilders- en stukadoorsbranche drs. K.L. Bangma drs. D. Snel Zoetermeer, 23 maart 2012 Dit onderzoek is gefinancierd door CNV Vakmensen, FNV

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf

Tevredenheidsonderzoek ROC De Leijgraaf Tevredenheidsonderzoek 2015 ROC De Leijgraaf Zoetermeer, zondag 14 februari 2016 In opdracht van ROC De Leijgraaf De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015

Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar 2015 Conjunctuurpeiling BNA Voorjaar René Vogels Zoetermeer, 10 april De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen,

Nadere informatie

Global Entrepreneurship Monitor 2002

Global Entrepreneurship Monitor 2002 Global Entrepreneurship Monitor 2002 Niels Bosma Zoetermeer, 14 november 2002 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd door het Ministerie

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling

Tevredenheidsonderzoek 2015. Stap.nu Reïntegratie & Counseling Tevredenheidsonderzoek 2015 Stap.nu Reïntegratie & Counseling Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Stap.nu Reïntegratie & Counseling De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Stichting ActiefTalent Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Stichting ActiefTalent Zoetermeer, donderdag 21 mei 2015 In opdracht van Stichting ActiefTalent De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

MKB in regionaal perspectief 2006

MKB in regionaal perspectief 2006 MKB in regionaal perspectief 2006 Zoetermeer, juli 2006 ISBN: 90-371-0971-3 Bestelnummer: A200606 Prijs: 25,- Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap, dat wordt gefinancierd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering

Tevredenheidsonderzoek 2011. BHP Groep Loopbaanadvisering Tevredenheidsonderzoek 2011 BHP Groep Loopbaanadvisering Zoetermeer, zaterdag 4 februari 2012 In opdracht van BHP Groep Loopbaanadvisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia/Stratus.

Nadere informatie

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies

Uitgevoerd in opdracht van. Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Uitgevoerd in opdracht van Rapportage beoordelen en incidenteel belonen 2013 Provincies Zoetermeer, 17 september 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages

Tevredenheidsonderzoek 2014. STE Languages Tevredenheidsonderzoek 2014 STE Languages Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van STE Languages De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Staatvandienst B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Staatvandienst B.V. Zoetermeer, donderdag 13 augustus 2015 In opdracht van Staatvandienst B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering

Tevredenheidsonderzoek 2013-2014. Coaching en Advisering Tevredenheidsonderzoek 2013-2014 Coaching en Advisering Zoetermeer, zondag 3 augustus 2014 In opdracht van Coaching en Advisering De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Rijn IJssel, Educatie & Integratie Tevredenheidsonderzoek 2015 Rijn IJssel, Educatie & Integratie Zoetermeer, zaterdag 27 februari 2016 In opdracht van Rijn IJssel, Educatie & Integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. P&M arbeidsreintegratie Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 P&M arbeidsreintegratie Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van P&M arbeidsreintegratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2014-2015. Arbo Coaching B.V. Tevredenheidsonderzoek 2014-2015 Arbo Coaching B.V. Zoetermeer, maandag 20 juli 2015 In opdracht van Arbo Coaching B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten

Tevredenheidsonderzoek 2014. SWA HR Diensten Tevredenheidsonderzoek 2014 SWA HR Diensten Zoetermeer, vrijdag 13 februari 2015 In opdracht van SWA HR Diensten De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, 19 januari 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische Zaken Programmaonderzoek

Nadere informatie

Flexibele arbeid in het MKB

Flexibele arbeid in het MKB Flexibele arbeid in het MKB Een verkennend onderzoek naar de inzet van uitzendkrachten en freelancers in het MKB Jan de Kok Florieke Westhof Mirjam van Praag Justin van der Sluis Zoetermeer, februari 2007

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling

Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling Aanpassing pensioenregelingen n.a.v. nieuwe wetgeving rond VUT, prepensioen en levensloopregeling (klik op logo om onze website te bezoeken) Aan de cliënten Breda, 19 oktober 2005 1. Inleiding De Eerste

Nadere informatie

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten

Brancheonderzoek BNA. Conjunctuurmeting oktober 2012. Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Brancheonderzoek BNA Conjunctuurmeting oktober 2012 Koninklijke Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst Bond van Nederlandse Architecten Jollemanhof 14 Postbus 19606 1000 GP Amsterdam T 020 555 36 66

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M200901 Financieringsmonitor MKB Eerste resultaten, december 2008 dr. J. Meijaard drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, januari 2009 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Onderchap,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie

Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013. Baanfit verzuim en re-integratie Tevredenheidsonderzoek 2012 / 2013 Baanfit verzuim en re-integratie Zoetermeer, zaterdag 20 juli 2013 In opdracht van Baanfit verzuim en re-integratie De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij

Nadere informatie

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten

Evaluatie campagne Doe meer met Afval. mening betrokken gemeenten Evaluatie campagne Doe meer met Afval mening betrokken gemeenten Zoetermeer, 10 maart 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V.

Tevredenheidsonderzoek 2015. Werkelijk B.V. Tevredenheidsonderzoek 2015 Werkelijk B.V. Zoetermeer, zondag 31 januari 2016 In opdracht van Werkelijk B.V. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk

Tevredenheidsonderzoek 2014. Oog voor werk Tevredenheidsonderzoek 2014 Oog voor werk Zoetermeer, vrijdag 30 januari 2015 In opdracht van Oog voor werk De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers

VBO Woonindex. Vierde kwartaal 2008. drs. J.J.J. Donkers VBO Woonindex Vierde kwartaal 2008 drs. J.J.J. Donkers Zoetermeer, 7 januari 2009 In opdracht van VBO Makelaars. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006

Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Effecten invoering nieuwe ziektekostenstelsel 2006 Gevolgen voor de werkgeversbijdrage voor het MKB en het grootbedrijf M. Folkeringa P.J.M. Vroonhof Zoetermeer, 30 december 2003 Bestelnummer: M200311

Nadere informatie

Financiering bij familiebedrijven

Financiering bij familiebedrijven Financiering bij familiebedrijven Ro Braaksma Zoetermeer, 23 september 2011 Dit onderzoek is gefinancierd door het Centrum van het Familiebedrijf. De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM.

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching

Tevredenheidsonderzoek 2009. Plooi Coaching Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 19 mei 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

Behoefte aan een regeling voor levensloopverlof bij zelfstandigen

Behoefte aan een regeling voor levensloopverlof bij zelfstandigen Behoefte aan een regeling voor levensloopverlof bij zelfstandigen Florieke Westhof Anne Bruins Paul Vroonhof Zoetermeer, oktober 2006 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Sociale Zaken

Nadere informatie

DGA pensioen opbouw. Zo ja, hoeveel. Zo ja, moet u hier verplicht aan deelnemen? Zo ja, geldt er voor u een dispensatie?

DGA pensioen opbouw. Zo ja, hoeveel. Zo ja, moet u hier verplicht aan deelnemen? Zo ja, geldt er voor u een dispensatie? Aanvullende bedrijfsgegevens Zijn er meerdere DGA s werkzaam in de BV waarin u werkzaam bent? Zo ja, hoeveel Zijn er andere personen werkzaam in de BV waarin u werkzaam bent? Zo ja, hoeveel Geldt er voor

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld

Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld Bedrijfsopleidingen geen weggegooid geld Het hoe en waarom van bedrijfsopleidingen in het MKB Jan de Kok Jennifer Telussa Florieke Westhof Zoetermeer, maart 2006 ISBN: 90-371-0967-5 Bestelnummer: A200602

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer

Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015. Loopbaankamer Tevredenheidsonderzoek 2014 / 2015 Loopbaankamer Zoetermeer, dinsdag 4 augustus 2015 In opdracht van Loopbaankamer De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen

Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Is uw vereniging toekomstbestendig en voorbereid op de Generatie XYZ? Onderzoek onder branche- en beroepsorganisaties en verenigingen Zoetermeer, 6 juni 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Business Monitor Pensioen. Opinieonderzoek onder directeur-grootaandeelhouders omtrent dga- en collectief pensioen

Business Monitor Pensioen. Opinieonderzoek onder directeur-grootaandeelhouders omtrent dga- en collectief pensioen Business Monitor Pensioen Opinieonderzoek onder directeur-grootaandeelhouders omtrent dga- en collectief pensioen 1 Inhoud Pagina Inhoud 1 Inleiding 2 Algemene bevindingen 3 Samenvatting 5 Resultaten:

Nadere informatie

Minirapportage biomaterialen

Minirapportage biomaterialen Minirapportage biomaterialen Arnoud Muizer Zoetermeer, juni 2013 ISBN-nummer : 978-90-371-1067-8 Rapportnummer : A201325 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV

Tevredenheidsonderzoek 2009. Renga BV Tevredenheidsonderzoek 2009 Zoetermeer, 1 juni 2010 In opdracht van De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Stratus. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in

Nadere informatie

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen

3.4. Verplichtstelling en maximale hoogte van het pensioen Bij een eindloonregeling bouwt u veel meer pensioen op als u gedurende uw werkzame leven behoorlijk carrière maakt (lees salarisstijgingen ontvangt). Want u ontvangt het pensioen over uw laatste en dus

Nadere informatie

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende ZZP ING Economisch Bureau Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende pensioeninkomen te hebben Meer dan de helft van de zelfstandige zonder personeel (zzp ers) bouwt

Nadere informatie

Zo nee, bestaan er plannen om een Beroeps-, Bedrijfstak of ondernemingspensioenfonds op te starten?

Zo nee, bestaan er plannen om een Beroeps-, Bedrijfstak of ondernemingspensioenfonds op te starten? Collectief Pensioen Aanvullende bedrijfsgegevens Personeel Vul het excelbestand 'Personeelsgegevens' in. Opleidings- en denkniveau personeel Salarisgebouw en carrièrepatroon van toepassing? Zo ja, welke?

Nadere informatie

Uitkomsten knelpuntenstudie

Uitkomsten knelpuntenstudie Uitkomsten knelpuntenstudie Heleen Stigter Maureen Lankhuizen Zoetermeer, september 2003 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit

De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit De bijdrage van cohorten aan het niveau en de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit Minirapportage drs. W.H.J Verhoeven dr. R.G.M. Kemp drs. H.H.M. Peeters Zoetermeer, 26 september 2002 Deze studie

Nadere informatie

Pensioen in Eigen Beheer

Pensioen in Eigen Beheer Pensioen in Eigen Beheer Pensioen in eigen beheer wil zeggen dat een pensioenregeling niet is onder gebracht bij een verzekeraar of bij een pensioenfonds. Ten aanzien van het opbouwen in eigen beheer zijn

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

AEGON Solide Pensioen. Zekerheid voor uw werknemers

AEGON Solide Pensioen. Zekerheid voor uw werknemers AEGON Solide Pensioen Zekerheid voor uw werknemers Ondernemers hebben een passie. Een droom, een missie. Ondernemers hebben een wil. De wil om zelf te doen. De wil om te slagen. U kiest zelf de mensen

Nadere informatie

Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer

Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer Pagina 1/6 Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer Momenteel bouwt u pensioen op bij uw eigen vennootschap. Dit betekent dat de vennootschap recht heeft op premieaftrek voor uw

Nadere informatie

Dé financiële informatiekrant van Nederland!

Dé financiële informatiekrant van Nederland! Dé financiële informatiekrant van Nederland! Jan Both (43) Aannemer Zo n twee jaar geleden heb ik alles geregeld, via een tussenpersoon. Ik heb een aanvullend pensioen waarvoor ik elke maand betaal. Geen

Nadere informatie

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen

Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen SCALES-paper N200404 Pilot Voorspelmodellen: de prijs van primaire kunststoffen drs. H.H.M. Peeters drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, maart 2004 The SCALES-paper series is an electronic working paper series

Nadere informatie

3 Hoe pensioenbewust zijn we?

3 Hoe pensioenbewust zijn we? 3 Hoe pensioenbewust zijn we? Door verschillende instanties en bedrijven wordt onderzoek gedaan naar het pensioenbewustzijn van burgers, hun houding tegenover pensioen en de kennis die zij hebben van (hun)

Nadere informatie

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013

Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd door Panteia / EIM in opdracht van Aannemersfederatie Nederland Bouw en Infra Monitor MKB Bouw & Infra 27 november 2013 Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

AANVULLENDE PENSIOENREGELING

AANVULLENDE PENSIOENREGELING AANVULLENDE PENSIOENREGELING Stichting Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische en Voedselvoorzieningshandel Uw pensioen is onze zorg. Inleiding Voor u ligt de brochure over de aanvullende pensioenregelingen

Nadere informatie

Second Opinion Achter de Lange Stallen

Second Opinion Achter de Lange Stallen Second Opinion Achter de Lange Stallen Henk J. Gianotten Capelle aan den IJssel, 5 februari 2013 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Henk Gianotten. Het gebruik van cijfers en/of teksten

Nadere informatie

Inleiding - Gebruiksaanwijzing van dit boek...1. Hoofdstuk 1 - Wat voor type ondernemer bent u?... 7

Inleiding - Gebruiksaanwijzing van dit boek...1. Hoofdstuk 1 - Wat voor type ondernemer bent u?... 7 Inhoudsopgave Voorwoord..................................................... VII Inleiding - Gebruiksaanwijzing van dit boek...1 Hoofdstuk 1 - Wat voor type ondernemer bent u?........ 7 1.1. Inleiding..................................................

Nadere informatie

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae

PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae PENSIOENBAROMETER 2012 Onderzoek van GfK Panel Services in opdracht van Montae Op macroniveau begrijpt de grote meerderheid van de Nederlandse werknemers dat ingrepen in het pensioenstelsel noodzakelijk

Nadere informatie

2. De directeur-grootaandeelhouder (DGA) en pijler 1

2. De directeur-grootaandeelhouder (DGA) en pijler 1 1. Wegwijs in pensioenland 1.1. Waarom eens stilstaan bij uw pensioen?...1 1.2. Oudedagsvoorziening is eigenlijk een beter woord............. 1 1.3. De drie pijlers van ons pensioensysteem.....................

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren.

Het spaargeld uit de levensloopregeling kunt u gebruiken om de periode van onbetaald verlof te financieren. Levensloop. Wat is levensloop? De levensloopregeling (of: levensloop) is een fiscale regeling die vanaf 1 januari 2006 in Nederland bestaat om het sparen voor een vervangend inkomen tijdens een periode

Nadere informatie

Het DGA Pensioen. Het pensioen dat bij u past

Het DGA Pensioen. Het pensioen dat bij u past Het DGA Pensioen. Het pensioen dat bij u past Inhoud Uw pensioen voor een zekere toekomst. 3 Even uw voordelen op een rij! 4 Uw pensioen opbouwen: uitbesteden of in eigen beheer? 5 Zo bouwt u pensioen

Nadere informatie

De Levensloopregeling

De Levensloopregeling De Levensloopregeling De meest gestelde vragen Januari 2007 7.0093ML /GW De Levensloopregeling De meest gestelde vragen Het belang van een goede regeling Wellicht wilt u binnenkort een lange reis maken,

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Levensloopregeling. Spaar voor uw verlof

Levensloopregeling. Spaar voor uw verlof Levensloopregeling Spaar voor uw verlof De Levensloopregeling Spaar voor uw verlof Nederland verandert. Non stop werken tot aan ons pensioen is niet meer vanzelfsprekend, we willen werk kunnen combineren

Nadere informatie

Zeven manieren om zelf je pensioen te regelen

Zeven manieren om zelf je pensioen te regelen #1 okt 2015 Zeven manieren om zelf je pensioen te regelen Goed dat je deze whitepaper hebt gedownload! Je bent ondernemer, zzp er of je werkt in loondienst en je hebt geen pensioenregeling. Daarom wil

Nadere informatie

Wat drijft MKB-ondernemers?

Wat drijft MKB-ondernemers? Wat drijft MKB-ondernemers? Ontwikkeling doelstellingen 2004-2013 ISBN : 978-90-371-1109-5 Rapportnummer : A201403 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Welke DGA heeft straks pensioen?

Welke DGA heeft straks pensioen? Welke DGA heeft straks pensioen? WHITEPAPER Gemaakt door: info@tavernemeun.nl www.tavernemeun.nl 0318-518810 Pensioen: een serieuze aangelegenheid De directeur grootaandeelhouder is geen werknemer in de

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Algemeen

Veelgestelde vragen. Algemeen Algemeen 1. Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiºle situatie (en de situatie voor uw eventuele nabestaanden) bij pensionering,

Nadere informatie

Generali Pensioen. Informatie voor werkgevers

Generali Pensioen. Informatie voor werkgevers Generali Pensioen Informatie voor werkgevers Generali Pensioen I n h o u ds o p g av e Inleiding Inleiding 2 Het Generali Pensioen 3 Kenmerken van het Generali Pensioen 6 Wet- en regelgeving 7 Service

Nadere informatie

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb

Een innovatieve blik op de toekomst. Verwachtingen van het innovatieve mkb Een innovatieve blik op de toekomst Verwachtingen van het innovatieve mkb ISBN : 978-90-371-2135-3 Rapportnummer : A201429 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap

Nadere informatie

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 ABN AMRO Pensioenen Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 Sinds 1 januari 2015 is de fiscale regelgeving voor pensioenregelingen veranderd. Een

Nadere informatie

Pensioenen Oktober 2015

Pensioenen Oktober 2015 Pensioenen Oktober 2015 Agenda Waarom deze bijeenkomst? Waarom Pensioenfonds PGB? Pensioenregelingen 2016 Volgende stappen Vragen 2 Waarom deze bijeenkomst? Informeren over veranderingen op pensioengebied

Nadere informatie

Het Individueel Werknemer Pensioen. Voor werknemers met een unieke positie

Het Individueel Werknemer Pensioen. Voor werknemers met een unieke positie Het Individueel Werknemer Pensioen. Voor werknemers met een unieke positie Inhoud Voor iedereen een passend pensioen. 3 Zo werkt het Individueel Werknemer Pensioen. 4 Even uw voordelen op een rij! 6 U

Nadere informatie

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling

Veldwerkverslag. Vrouwen in besluitvormende posities. Dataverzameling Veldwerkverslag Vrouwen in besluitvormende posities Dataverzameling Zoetermeer, 24 juni 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting

Nadere informatie

Leidraad tweedepijler pensioenadvisering

Leidraad tweedepijler pensioenadvisering Leidraad tweedepijler pensioenadvisering Afevering 3: Wat voor pensioenregeling wil de werkgever? Het adviseren van een werkgever over een tweedepijler pensioenproduct van een verzekeraar (hierna pensioenproduct)

Nadere informatie

Agenda: Introductie Waar staan wij? Wat is Aegon Persoonlijk Pensioen? Oplossing Aegon Netto Pensioen Oplossingen voor alle werknemers Vragen?

Agenda: Introductie Waar staan wij? Wat is Aegon Persoonlijk Pensioen? Oplossing Aegon Netto Pensioen Oplossingen voor alle werknemers Vragen? Agenda: Introductie Waar staan wij? Wat is Aegon Persoonlijk Pensioen? Oplossing Aegon Netto Pensioen Oplossingen voor alle werknemers Vragen? 2 Waar staan wij? Introductie netto pensioen per 1 januari

Nadere informatie

ONDERDEEL Leven Zakelijk

ONDERDEEL Leven Zakelijk delta Iloyd ONDERWERP Delta Lloyd Levensverzekering NV ONDERDEEL Leven Zakelijk DATUM 27 mei 2014 UW REFERENTIE 34072 Honig en Honig T.a.v. W. Honig Postbus 336 1800 AH ALKMAAR Geachte heer / mevrouw Honig,

Nadere informatie

Enquête premie & indexatie

Enquête premie & indexatie Enquête premie & indexatie Op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het Centraal Planbureau houdt de Nederlandsche Bank een enquête naar de ontwikkeling van pensioenpremie

Nadere informatie

DGA MET EXTERN EIGEN BEHEER

DGA MET EXTERN EIGEN BEHEER DGA MET EXTERN EIGEN BEHEER Bij een externe eigen beheer pensioenvoorziening dient er een afdracht plaats te vinden van de pensioenreserveringen. Er vindt geen liquiditeitsverruiming voor de Werk BV plaats.

Nadere informatie