Toekomstonderzoek binnen de Politie; Focus op Feiten of Fictie?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toekomstonderzoek binnen de Politie; Focus op Feiten of Fictie?"

Transcriptie

1 Toekomstonderzoek binnen de Politie; Focus op Feiten of Fictie? N a t i o n a l e P o l i t i e i n s a m e n w e r k i n g m e t I n s t i t u u t C l i n g e n d a e l. Explorerend onderzoek waarin nagegaan is of het anticipatievermogen van de politie verhoogd wordt als de politie bij de uitvoering van haar strategie gebruik maakt van toekomstonderzoek. Hans Hogeboom MBA, MSc

2 Inhoudsopgave Inhoud Managementsamenvatting... 7 Inleiding... 7 Aanpak en verantwoording... 7 Onderzoek... 8 Bevindingen... 8 Conclusies en aanbevelingen Hoofdstuk 1 Dynamiek en (on-)zekerheid Inleiding Dynamiek na de val van de muur Toenemende druk op de politie Securitisering Ongestructureerde beleidsproblemen en wicked problems Het voorzorgbeginsel, verplichtingen voor de politie uit onverwachte hoek? Conclusie Hoofdstuk 2 Toekomstonderzoek door en voor de politie Inleiding Toekomstonderzoek binnen de politie: een eerste oriëntatie Toekomstonderzoek naar de politie(functie) vanuit historisch perspectief Actueel toekomstonderzoek binnen de politie Analoge terreinen Conclusie Hoofdstuk 3 Toekomstonderzoek verkend Inleiding

3 3.1 Oriëntaties op de toekomst Definitie van toekomstonderzoek Internationale verkenning van het begrip toekomstonderzoek Functie van toekomstonderzoek Verwevenheid met strategische besluitvorming Indelingen van toekomstonderzoek Aanverwante gebieden Validiteit van toekomstonderzoek Methoden en technieken Tijd Toekomstverkenningen Conclusie Hoofdstuk 4 Toekomstonderzoekers verkend Inleiding Procesvereisten aan toekomstonderzoek Typologieën van toekomstonderzoekers Competenties van toekomstonderzoekers Aanvulling met ontbrekende competenties Objectieve (toekomstige) waarheid bestaat niet Toekomstonderzoeker als speler binnen participatieve beleidsanalyse Sociaal constructivisme als ankerpunt voor toekomstverkenners Betekenisgeving; het werk van Weick Belief Systems Conclusie Hoofdstuk 5 Beperkingen aan toekomstonderzoek Inleiding

4 5.1 Beperkingen Slaag- en faalfactoren Cruciale reflectie Parallellen: Vertooganalyses en Tegenspraak Scotch Verdict... 87' 5.6 Conclusie Hoofdstuk 6 Methoden en technieken Inleiding Verantwoording Methoden Instrumentarium voor de politie; Scenario s Delphi-Methode Comparatieve toekomstverkenning Backcasting... 96' 6.7 Trenddenken Horizonscanning of Environmental Scanning... 97' 6.9 (Criminaliteitsgericht) Technology Assessment Gartner Cycle Technology Assessment binnen de politie Conclusie Hoofdstuk 7 Strategische Lenigheid Inleiding Strategie en Beleid Strategische beleidsvorming onder druk Systemen en omgeving; Inzichten uit de Biologie De statische contingentietheorie

5 2. De populatie-ecologietheorie De dynamische contingentietheorie Maakbare en planbare toekomst Vormgeven aan strategische beleidsvorming De relatie tussen de organisatie en de omgeving Strategische flexibiliteit Strategische wendbaarheid door de politie Handelingsopties: Vooruit verdedigen? Conclusie Hoofdstuk 8 Vergelijkend Praktijkonderzoek Inleiding Gevoerde gesprekken Bevindingen KWR Water Rijkswaterstaat (RWS) Van Gansewinkel Groep Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS 8.3 Conclusie Hoofdstuk 9 Internationale aspecten Inleiding Internationale ontwikkelingen Lessons learned Conclusie Hoofdstuk 10 Robotica Inleiding

6 10.1 Verkenning Algemene oriëntatie Militaire robots Politierobots Toekomstperspectief Relevante raakvlakken Praktijkvoorbeelden Thematische bijeenkomst Conclusie Hoofdstuk 11 Eindconclusie en aanbevelingen Inleiding Verantwoording en reflectie Eindconclusie Hoe kan de omgeving waarin de politie opereert het beste worden getypeerd en wat betekent dit voor de relatie met toekomstonderzoek? Wat kunnen (vormen van) toekomstverkenningen bijdragen om tot een meer toekomstgerichte, veerkrachtige politieorganisatie te komen Welke voor- en nadelen kleven aan toekomstverkenningen? Wat kan gezegd worden over de rol en invloed van de toekomstonderzoeker bij het uitvoeren van toekomstonderzoek? Welke (vormen van) toekomstverkenningen op het gebied van de georganiseerde criminaliteit zijn de afgelopen 10 jaar door of ten behoeve van de Nederlandse politie uitgebracht en welke concrete toepassingen zijn daar uit voortgevloeid? Hoe kunnen theoretische begrippen zoals flexibiliteit, anticiperen, adapteren en strategische wendbaarheid vertaald worden naar bruikbare handelingsopties voor de politie? Wat kan de politie leren van twee, niet-politieorganisaties en twee Nederlandse overheidsorganisaties die toekomstverkenningen voor de uitvoering van de strategie toepassen?

7 8. Welke aangrijpingspunten levert dit onderzoek op als het gaat om de positionering van de politie op het terrein van toekomstverkenningen in internationaal verband? Wat is er in de literatuur bekend over trends, toekomstverkenningen, kansen en dreigingen die met de komst van robotica samenhangen? Welke (internationale) ervaringen zijn (binnen de politie) bekend waarbij terroristen en/of criminelen gebruik hebben gemaakt van robots en welke leerervaringen kunnen daaruit worden getrokken? Aanbevelingen Epiloog Bijlage 1. Weergave van de behaalde resultaten gedurende de themabijeenkomst Robotica

8 MANAGEMENTSAMENVATTING Inleiding Wie zich serieus wil verdiepen in de toekomst van de politie, staat voor een allemachtig complexe, moerassige opgave. En het is haast onbegonnen werk, omdat degene die, [ ] zich toch in het moeras waagt, niet of nauwelijks op direct relevant werk van anderen kan steunen. C. Fijnaut 1 Met deze weinig hoopgevende uitspraak heb ik in 2013 een aanmerkelijk deel van mijn tijd bij Instituut Clingendael gestort op de vraag of, hoe en in welke mate toekomstonderzoek bij kan dragen aan het versterken van het optreden van de politie. Het achterliggende doel van dit onderzoek was na te gaan hoe de politie voldoende strategische veerkracht kan ontwikkelen op de lange(re) termijn als er zich voor haar nieuwe of gewijzigde kansen of bedreigingen manifesteren. Oorspronkelijk was het onderzoek toegespitst op de transnationale georganiseerde criminaliteit. Kort na aanvang bleek echter dat deze afbakening tot een dusdanige verenging leidde, dat de oorspronkelijke onderzoeksvraag niet (goed) beantwoord kon worden. De essentie van het oorspronkelijke onderzoeksplan is hierdoor echter niet aangetast. Hoewel de onderzoeksvraag zich niet gemakkelijk heeft laten beantwoorden, heeft dit onderzoek tal van aangrijpingspunten en handelingsopties opgeleverd aan de hand waarvan het strategische management nadere besluiten kan nemen. Aanpak en verantwoording In deze studie zijn diverse manieren van dataverzameling gehanteerd. In eerste instantie is er met betrekking tot alle deelonderwerpen uitvoerig literatuuronderzoek uitgevoerd, op zowel fundamenteel als toegepast niveau. Er is gebruik gemaakt van wetenschappelijke verhandelingen zowel als populair-wetenschappelijke bronnen. Ook zijn internetsites geconsulteerd. Aanvullend zijn er interviews afgenomen en informele gesprekken gevoerd met tal van personen uit de wetenschap, het (semi-)bedrijfsleven en binnen de overheid; bovendien zijn nieuwe (internationale) netwerken aangeboord. Ik heb vier werkbezoeken aan organisaties afgelegd en meerdere, voor dit onderzoek relevante (internationale) conferenties en workshops bijgewoond, waarvan de bevindingen hebben bijgedragen aan dit onderzoek. Tot slot is een themabijeenkomst georganiseerd waarbij 40 personen werden geconfronteerd met een toekomstige kans en/of dreiging voor de politie. Tijdens deze bijeenkomst stond de vraag centraal welke kansen en bedreigingen de deelnemers voor de politie voorzagen, nu robotica een steeds grotere rol zal gaan spelen in het maatschappelijk verkeer. 1 C. Fijnaut. De toekomst van de politie in Nederland, in: Tijdschrift voor de Politie, jrg. 47, no. 11, 1985, pp en , opgenomen in: Politie in perspectief, instrumenten voor toekomstgericht denken over de maatschappelijke functie van de politie, Den Haag, november 2012, p. 9. 7

9 Onderzoek Dit onderzoek vangt aan met de vraag met welk type problemen de politie thans geconfronteerd wordt en welke concepten haar ter beschikking staan om de huidige en toekomstige problemen aan te kunnen pakken. Daarbij is uitvoerig stilgestaan bij de relatie tussen toekomstonderzoek, strategie van de politie en maatschappelijke dynamiek. In het verlengde daarvan is nagegaan wat toekomstonderzoek uitgevoerd over een periode van 10 jaar heeft toegevoegd aan de strategische besluitvorming binnen de politie. Vervolgens is nagegaan wat er precies onder toekomstonderzoek moet worden verstaan en wat de voordelen en beperkingen van toekomstonderzoek zijn. In het verlengde hiervan heb ik onderzocht hoe die beperkingen geneutraliseerd kunnen worden. Ook heb ik aandacht besteed aan de toekomstonderzoekers, d.w.z. hun achtergrond, alsmede hun rol en invloed bij toekomstonderzoek. Op basis van de in de literatuur beschikbare methoden en technieken is uitgezocht welke van die methoden en technieken (eventueel) geschikt zijn om binnen de politie toe te (gaan) passen. Bij mijn vier werkbezoeken aan organisaties ben ik nagegaan hoe deze organisaties de relatie tussen toekomstonderzoek en de door hen gevolgde strategie hebben vormgegeven en wat de politie daarvan kan leren. Voorts heb ik verkennend onderzoek gedaan naar de manier waarop deze relatie in een aantal ons omringende landen gestalte wordt gegeven.. Tot slot zijn de hiervoor opgedane inzichten afgezet tegen een voor de Nederlandse politie reële ontwikkeling, namelijk de (verdere) introductie van robots in het maatschappelijk verkeer. In het bijzonder is nagegaan welke kansen en dreigingen de komst van robotica voor de politie kunnen inhouden en hoe hierop gereageerd kan worden. Het onderzoek is afgesloten met conclusies en aanbevelingen. Bevindingen Omgevingsperspectief De omgeving waarin de politie thans opereert kan worden als dynamisch, complex en onzeker worden getypeerd. Naast routinematige werkzaamheden krijgt de politie ook veelvuldig te maken met zogenaamde wicked problems : problemen waar geen eenduidige aanpak voor bestaat, waar veel belanghebbenden bij betrokken zijn en waar geen/moeilijk overeenstemming te bereiken valt over de kennis die tot hun oplossing kan leiden. Opgelegde prestatiedruk, securitisering, de snelheid van de ontwikkelingen en het verdwijnen van de monopoliepositie op (specifieke) kennis en informatie dragen ertoe bij dat de strategische en operationele focus van de politie dominant op het hier en nu is gericht. Voorts is vastgesteld dat de politie opereert in tijden waarin onzekerheid, dynamiek, complexiteit en snelheid kenmerkend zijn voor tal van ontwikkelingen. Dit vraagt van de politieorganisatie om een 8

10 strategische beleidsvorming die flexibel en wendbaar is, zodat er snel ingespeeld kan worden op voor de politie veranderende (toekomstige) omstandigheden, alsmede om het schenken van aandacht aan zowel de transactionele als contextuele omgeving. Het ontwikkelen van een antenne, van alertheid en anticipatievermogen zijn hierbij belangrijke organisatorische competenties. Goed voorbereid zijn op een telkens veranderende samenleving blijkt ook een essentieel onderdeel voor effectief optreden van de politie, dat bovendien kan bijdragen aan haar maatschappelijk draagvlak. Strategische wendbaarheid Dit onderzoek heeft belangrijke aanwijzingen opgeleverd wat betreft de vraag welke theorieën een belangrijke rol spelen bij het belemmeren dan wel bevorderen van strategische flexibiliteit. Strategische flexibiliteit is de mate waarin een organisatie beschikt over een variëteit aan managementvaardigheden en de snelheid waarmee die geactiveerd kunnen worden ter vergroting van het stuurvermogen van het management en ter verbetering van de bestuurbaarheid van de organisatie. Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat organisaties aan acht kerncompetenties moeten voldoen om strategische flexibiliteit te bereiken. Voor de politieorganisaties heb ik deze kerncompetenties met drie elementen uitgebreid, t.w. absorptievermogen, leren en improvisatievermogen. Tot slot heb ik op basis van tal van gevoerde gesprekken, afgelegde bedrijfsbezoeken en literatuurstudie negen aanbevelingen gedaan die het proactief handelen van de politie kunnen vergroten. Terugblik Uit mijn onderzoek is duidelijk geworden dat er de laatste tien jaar met zekere regelmaat toekomstonderzoek binnen de politie is uitgevoerd, onderzoek dat zich kenmerkt door fragmentatie in onderwerpen of een thematische focus. De opvolging of vertaling van de uitkomsten van uitgevoerd toekomstonderzoek lijkt nogal vluchtig en blijkt snel te worden ingehaald door nieuwe prioriteiten, concepten of ontwikkelingen. Andere actoren, zoals organisatieadviesbureaus, wetenschappelijke onderzoeksbureaus en semi-overheidsorganen, buigen zich eveneens met een zekere regelmaat over de toekomst van de politie. Ook de vertaling en betekenis van deze bevindingen, aanbevelingen en conclusies naar de politiepraktijk is moeilijk vast te stellen. Toepassingsmogelijkheden voor de politie Binnen de overheid wordt toekomstonderzoek frequent ingezet als instrument om het proces van strategische beleidsvorming te ondersteunen. Ook voor de politie kan toekomstonderzoek uitkomst bieden bij processen en gebeurtenissen die zich nog niet hebben gemanifesteerd, maar waarvan de contouren, afhankelijk van tijdshorizon en bereik, doorgaans al wel zichtbaar zijn. Om toekomstonderzoek mogelijk te maken, is een open, ontvankelijke houding van en passende inrichting binnen de politie noodzakelijk. Voor het uitvoeren van toekomstonderzoek staat de politie een breed arsenaal aan methoden en technieken ter beschikking. In het bijzonder lijken toekomstscenario s en criminaliteitsgerichte technology 9

11 assessments uiterst geschikte instrumenten om het blikveld van de politie te verbreden. Horizonscanning, waarmee beoogd wordt heeft vroegtijdig de aandacht te vestigen op kansen, risico s en bedreigingen, kan hierbij als ondersteunende techniek worden ingezet. De achterliggende essentie van deze methoden is niet overvallen te worden door zich aandienende veranderingen waarop de politie wellicht (eerder) had moeten of kunnen reageren. Verondersteld wordt dat met alertheid en proactief politieoptreden vroegtijdige schade of het achter de feiten aanlopen voorkomen kan worden. Beperkingen en sociaal constructivisme Aan toekomstonderzoek kleven echter ook beperkingen en valkuilen, die niet zonder risico genegeerd kunnen worden. Zo moet er rekening worden gehouden met (grote) verschillen in de leefwereld van toekomstonderzoekers en besluitvormers. Toekomstonderzoekers richten zich doorgaans op de (middel)lange termijn, terwijl de aandacht van besluitvormers doorgaans op de korte termijn is gericht. Besluitvormers hebben bovendien behoefte aan concrete handelingsperspectieven op de korte termijn, die toekomstonderzoekers vaak (nog) niet kunnen bieden. In toekomstonderzoek staan onzekerheid en dynamiek centraal, en aan die dimensies hebben besluitvormers vaak minder/geen behoefte. Bovendien wordt toekomstonderzoek sociaal geconstrueerd; het is mensenwerk! Het sociaal constructivisme leert ons dat mensen behoefte hebben de complexe wereld om hen heen betekenis te geven. Dit proces valt niet stil te zetten en is inherent aan het mens zijn. Het gevolg hiervan is dat ook toekomstonderzoekers voortdurend hun eigen werkelijkheid construeren en, afhankelijk van hun achtergrond, gebeurtenissen, hun opvoeding en vaardigheden, deze werkelijkheid al dan niet bijstellen. Ook is het niet denkbeeldig dat door toekomstonderzoekers gepercipieerde feiten en omstandigheden als objectief tot stand gekomen feiten worden opgevat en niet als sociaal geconstrueerde werkelijkheden. Toekomstonderzoekers hebben bovendien de neiging de (toekomstige) werkelijkheid te percipiëren die (nauw) aansluit bij door henzelf opgebouwde referentiekaders. Teneinde valkuilen en beperkingen waar toekomstonderzoekers mee te maken kunnen krijgen, te neutraliseren, is het van groot belang dat stelselmatige reflectie op inhoud én proces plaatsvindt tussen de opdrachtgevers en de uitvoerders van toekomstonderzoek. Parallel daaraan is het cruciaal dat bij de werkzaamheden van toekomstonderzoekers stelselmatige reflectie door derden wordt georganiseerd. Dat kan bijvoorbeeld door de inzet van remarkable people, tegenspraak, peer review, etc. Tot slot merk ik in dit verband op dat deze valkuilen zich niet alleen bij toekomstonderzoek, maar ook bij andere sociale processen manifesteren. Uit zowel het literatuuronderzoek als uit de vier bedrijfsbezoeken blijkt echter dat de faalkansen van toekomstonderzoek toenemen als aan dit aspect geen aandacht wordt geschonken. 10

12 Externe oriëntatie De afgelegde bedrijfsbezoeken hebben een waaier aan inzichten opgeleverd over de vraag hoe organisaties de relatie tussen toekomst, de omgeving waarbinnen zij opereren en hun strategie hebben vormgegeven. Hoewel alle bezochte organisaties leereffecten opleveren waar de politie haar voordeel mee kan doen, valt de aanpak van Rijkswaterstaat in het bijzonder op; het is een doordachte en succesvolle aanpak, die kan steunen op meerjarige ervaringen, en die de meest concrete resultaten heeft opgeleverd. Internationale oriëntatie Bezien vanuit internationaal perspectief kan worden vastgesteld dat er binnen de onderzochte landen of organisaties geen sprake is van method(olog)ische consistentie, noch van enige Europese of mondiale samenhang. In vrijwel alle landen/organisaties wordt gebruik gemaakt van een vorm van toekomstonderzoek. Geconcludeerd kan worden dat de werkwijze van het Bundeskriminalamt (BKA) het meest is geïnstitutionaliseerd. Van de ervaringen die binnen het BKA met toekomstonderzoek zijn opgedaan, kan de Nederlandse politie veel opsteken. Reële kans en/of bedreiging: robotica In de onderzoeksopdracht is bepaald dat de bevindingen uit het literatuuronderzoek, de interviews en bedrijfsbezoeken, afgezet moeten worden tegen een kans en/of dreiging waarmee de politie te maken krijgt. Hierbij is de keuze gevallen op robotica, dat steeds verder in het maatschappelijk verkeer waarneembaar wordt. Uit het literatuuronderzoek en de themabijeenkomst, waaraan werd deelgenomen door vertegenwoordigers van de wetenschap, Defensie, Politie, het Openbaar Ministerie, Instituut Clingendael en het bedrijfsleven, komt overduidelijk naar voren dat robotica kansen meebrengt voor de politie als het gaat om het uitvoeren van routinematig, gevaarlijk en saai werk. Ook het verkrijgen van een betere informatiepositie die anders niet of nauwelijks verkregen had kunnen worden, is een evident voordeel. De komst van robotica houdt echter ook risico s in, met name in het geval robots door criminelen/terroristen tegen burgers of tegen de politie worden ingezet. Het is, mede op basis van de opgetekende voorvallen, aannemelijk dat criminelen/terroristen de komende jaren robots zullen (gaan) gebruiken om hun doelen te bereiken. Voor de politie is het dan ook noodzakelijk snel een strategische visie te ontwikkelen, waarin centraal staat hoe zij met robotica om wenst te gaan. Proactief anticiperen op ongewenste ontwikkelingen op dit terrein kan in het licht van dit onderzoek als een conditio sine qua non worden beschouwd. Conclusies en aanbevelingen Het onderzoek is afgesloten met een conclusie en tien aanbevelingen. De wellicht belangrijkste aanbeveling is toekomstonderzoek als methode binnen de politie te introduceren, met als doel de strategische wendbaarheid van de politie te verhogen. Als belangrijkste randvoorwaarde beveel ik aan om stelselmatige reflectie op zowel inhoud als proces te 11

13 organiseren tussen de opdrachtgever en de uitvoerder(s) van toekomstonderzoek en met nadruk zorg te dragen voor betrokkenheid en draagvlak bij de afnemers van ervan. 12

14 Hoofdstuk 1 DYNAMIEK EN (ON-)ZEKERHEID 1.0 Inleiding De positie van de politie in de huidige maatschappelijke context Al geruime tijd staat het thema toekomstonderzoek op de beleidsagenda van de politie en wordt het belang van een strategische oriëntatie op de (nabije) toekomst onderkend. Bij de politie groeit de behoefte om, naast bestaande werkwijzen en instrumentaria, ook op de lange(re) termijn tijdig en adequaat geïnformeerd te worden over (ontluikende) dreigingen en kansen, om zodoende te kunnen anticiperen, handelingsopties te identificeren en passende maatregelen te treffen. In het opgestelde onderzoeksplan 2 is als doel opgenomen na te gaan hoe de politie voldoende strategische veerkracht op de lange(re) termijn kan ontwikkelen om tijdig te anticiperen op voor haar relevante nieuwe of gewijzigde ontwikkelingen. In dit inleidende hoofdstuk wordt eerst stilgestaan bij de maatschappelijke dynamiek en de effecten hiervan op de politie. De reden om de blik allereerst te richten op de omgeving en dynamiek waarbinnen de politie opereert, is noodzakelijk om een beeld te krijgen van de (internationale) omgeving en wisselende omstandigheden waaronder de politie haar werk moet doen. Deze eerste bevindingen zijn ook noodzakelijk om de kernvraag te kunnen beantwoorden, nl.: zal de politie effectiever opereren als zij gebruik gaat maken van beleidsgericht toekomstonderzoek ten behoeve van haar strategie? Immers, zonder inschatting van de omgeving en bijbehorende ontwikkelingen is het niet mogelijk de in de projectopdracht opgenomen vervolgvragen te beantwoorden, omdat de maatschappelijke context ontbreekt. Uiteraard is het niet mogelijk in dit hoofdstuk een volledig omgevingsbeeld van de politie weer te geven. Daarom concentreer ik mij op de maatschappelijke dynamiek die is ontstaan na de Val van de (Berlijnse) Muur (1989) en de consequenties daarvan voor de politie, op de vraag hoe en waarom veiligheidsvraagstukken ontstaan, wat de aard en type problemen zijn waarmee de politie geconfronteerd wordt en welke eventuele aangrijpingspunten er zijn om deze veiligheidsvraagstukken aan te kunnen pakken. Ook besteed ik aandacht aan de vraag waarom de politie aandacht zou moeten besteden aan zich aandienende maatschappelijke en criminogene ontwikkelingen. De uitkomsten van de hier uitgevoerde verkenning vormen als het ware het decor waartegen de bevindingen van de hierna volgende hoofdstukken afgezet kunnen worden. 2 Goedgekeurde versie d.d. 7 maart

15 1.1 Dynamiek na de Val van de Muur De wereld om ons heen verandert voortdurend. De aanhoudende mondialisering heeft ertoe bijgedragen dat vroegere scheidslijnen op cultureel, etnisch, sociaal en statelijk gebied zijn gaan schuiven en soms zijn opgeheven. Vanuit historisch oogpunt zijn veel veranderingen na de Val van de Muur in een stroomversnelling geraakt. 3 De vervolgens ontstane mogelijkheden voor personen, goederen, kennis/informatie, technologie en communicatie lijken onuitputtelijk. Vooral op het terrein van de technologie krijgt iedereen te maken met steeds verdergaande vormen van verandering. Omdat markten en technologieën steeds sneller veranderen, moeten organisaties vooral flexibel zijn om tijdig en snel te anticiperen op kansen, bedreigingen en mogelijkheden. Niet de vorm van de organisatie bepaalt het succes, maar de snelheid waarmee de organisatie die vorm verandert. 4 Begrippen die nauw samenhangen met anticipatievermogen zijn flexibiliteit, reactiesnelheid én het vermogen om regelmatige aanpassingen en veranderingen te combineren met stabiliteit en continuïteit binnen de organisatie. 5 Actuele kennis en middelen van de politie bij de bestrijding van internetcriminaliteit houden echter nog steeds geen gelijke tred met de motivatie en middelen van cybercriminelen. Ook volgens het deskundigenpanel heeft de politie nog onvoldoende kennis om de razendsnelle digitale ontwikkelingen bij te benen. (Trendsignalement 2013, CCV) In de achterliggende 20 jaar zijn vooral door de globalisering veel nieuwe kansen gecreëerd op het gebied van handel, communicatie, reizen, etc. Tegelijkertijd maken criminelen dankbaar van deze faciliteiten en infrastructuren gebruik. 6 Globalisering en internationalisering kunnen worden beschouwd als criminal market accelerators en zijn daarmee voor de politie onontkoombare ontwikkelingen. De transnationale criminaliteit tiert welig, 7 en vormt een reële bedreiging voor fragiele staten en in gebieden waar veel conflicten 3 J. Gleick, Faster, The Acceleration of Just about Everything, New York: U.E. Kemmesies, H.W. Volberda in Link Magazine, december H.W. Volberda, De flexibele onderneming, Deventer: Kluwer, Volgens een rapport van Europol heeft 40% van de georganiseerde criminele groepen die momenteel in Europa actief zijn, een netwerkachtige structuur. Netwerken spelen een steeds belangrijkere rol bij de organisatie en het gedrag van criminele groepen [ ] De netwerkvormen waarin deze groepen zich organiseren, zijn een illustratie van een mate van criminele opzet, expertise, ervaring en raffinement die overeenkomt met de uitdagingen en kansen in moderne omgevingen. Europol, EU Serious and Organized Crime Threat Assessment, Den Haag: Europol, 2013, p Volgens een rapport van de vereniging van het Italiaanse Midden- en Kleinbedrijf en SOS Impresa bedroeg de winst van de Italiaanse georganiseerde misdaad in 2011 honderd miljard euro. SOS Impresa, Le mani della criminalità sulle imprese, Rome: Aliberto Editore,

16 voorkomen. 8 Deze vorm van criminaliteit infecteert samenlevingen door corruptie en machtsmisbruik. 9 Ook is er overtuigend bewijs dat het in de transnationale misdaad verdiende geld wordt aangewend om politieke en/of terroristische organisaties te financieren of te ondersteunen. 10 Criminaliteit en onveiligheid zijn al meerdere jaren belangrijke onderwerpen die de politiek domineren. De Nederlandse bevolking beschouwt onveiligheid als één van de grootste maatschappelijke problemen. Los van de vraag of deze beeldvorming in objectieve zin klopt, bestaat er bij de bevolking grote gevoeligheid voor uit criminaliteit en onveiligheid voortkomende problemen. Voor de bevolking zijn de effecten die met georganiseerde criminaliteit samenhangen minder zichtbaar, omdat men er vaak niet persoonlijk mee geconfronteerd wordt, maar de ontwrichtende effecten van de georganiseerde criminaliteit op het maatschappelijk leven kunnen een enorme impact hebben. Inwoners van Nederland waren overigens in 2004 al van mening dat de transnationale georganiseerde misdaad al geruime tijd geïnfiltreerd is in de samenleving en de economie Toenemende druk op de politie Organisaties in de (semi-)publieke sector staan meer en meer onder druk van maatschappelijke, politieke, financiële en economische krachten, alsmede van door de maatschappij aan hen gestelde eisen. Burgers, publieke en private partijen verwachten tijdige en correcte dienstverlening op maat, kwaliteit en een juiste balans tussen enerzijds inmenging en anderzijds zorg van overheidswege. Daar komt bij dat organisaties, inclusief het handelen van medewerkers en professionals, scherper gevolgd en beoordeeld worden door onder meer internet en social media. Het gevolg van deze invloed is dat de politie zich steeds meer ontwikkelt van een enigszins gesloten en min of meer naar binnen gekeerde organisatie met monopolistisch gedrag, naar een steeds meer toegankelijker orgaan dat informatie en kennis met het publiek en andere organisaties deelt. Tegelijkertijd wordt de politie afhankelijker van publiek en partnerorganisaties, vanwege het feit dat het monopolie op informatie en kennis niet meer het exclusieve domein van de politie is. Publieke verantwoording voor prestaties en 8 Zie waarin gesteld wordt dat Trans National Organized Crime één van de 15 uitdagingen is die de wereld bedreigen: How can transnational organized crime networks be stopped from becoming more powerful and sophisticated global enterprises? 9 Idem, The UN Office on Drugs and Crime has called on all states to develop national strategies to counter Trans National Organized Crime as a whole, which can provide input to the development and implementation of global strategy and coordination. Yet, UNODC notes that states are not seriously implementing the UN Convention against Transnational Organized Crime, which is the main international instrument to counter organized crime. UNODC, with other agencies, has founded the International Anti-Corruption Academy, near Vienna; one of its goals is to tackle the connection of TOC and corruption. That combination, allowing government decisions to be bought and sold like heroin, makes democracy an illusion. [cursivering, HH] 10 Voorbeelden hiervan zijn de FARC, die in Columbia opereert en haar financiën verkrijgt via ontvoeringen en handel in drugs, en de opiumteelt in Afghanistan, die door al-qaida als financieringsbron wordt gebruikt (Lezing Instituut Clingendael, d.d. 11 november 2013, waarbij vertegenwoordigers van Europol en Interpol dit beeld bevestigen.) 11. Sociaal en Economisch Planbureau, In het zicht van de toekomst, Sociaal en Cultureel Rapport, 2004, p

17 kwaliteit van dienstverlening lijkt daarmee een nadrukkelijker opgave dan ooit tevoren. Bovendien is voor de politie van belang dat de politieke en maatschappelijke aandacht voor veiligheidsvraagstukken de afgelopen jaren fors is toegenomen Securitisering Voordat er nagedacht kan worden over het signaleren en (eventueel) aanpakken van nieuwe risico s of onzekerheden waar de politie mee van doen krijgt, is het belangrijk na te gaan hoe thema s die de politie raken op de politieke agenda komen. Hiertoe horen vragen als: wanneer, waardoor en door wie of wat ontstaan (plotseling) veiligheidsthema s? Het antwoord op deze vragen is van belang omdat daarmee inzicht kan worden verkregen in hoe veiligheidsvraagstukken ontstaan en hoe daarop door de politie eventueel geanticipeerd kan worden. Volgens De Graaf kennen veiligheidsvraagstukken naast objectieve ook subjectieve factoren, waarbij communicatie en intersubjectiviteit een ondubbelzinnige rol spelen. 13 Bij de subjectieve factoren spelen macht, invloed en belangen een aanzienlijke rol. Het denken over veiligheidsvraagstukken is volgens De Graaf geen statische of objectieve grootheid, maar het resultaat van een proces van historische contingenties en sociale constructie. 14 Deze benadering is verder uitgewerkt door de Copenhagen School, 15 die een empirisch-historische methodologie heeft ontwikkeld aan de hand waarvan het proces van securitisering in kaart kan worden gebracht; wie/welke actoren spreken veiligheidsvraagstukken uit ; wat is het subject van het vraagstuk (wie of wat vormt de dreiging/het risico?); wat vormt het object van het vraagstuk; welke onderliggende waarden zijn in het geding; wie of wat moet waartegen worden beschermd en waarom? Veiligheidsvraagstukken worden door de Copenhagen School gepostuleerd als een intersubjectief proces dat mogelijk wordt gemaakt door taalhandelingen, de zgn. speech acts, die uitgevoerd worden door relevante actoren. 16 Dat kunnen politieke figuren, politieke partijen, maatschappelijke groeperingen, actiegroepen, etc. zijn. Deze actoren zorgen ervoor dat veiligheidsvraagstukken een beleidsaangelegenheid worden of ze dusdanig beïnvloeden dat ze zonder enige aarzeling op de politieke agenda worden geplaatst. 12 Zie bijv. H. Boutellier, De veiligheidsutopie. Hedendaags onbehagen en verlangen rond misdaad en straf, Boom Lemma uitgevers, B. de Graaf in: A. Brenninkmeijer, B. de Graaf, S. Roeser & W. Passchier, Omgaan met omgevingsrisico s en onzekerheden, Hoe doen we dat samen?, Essaybundel, Den Haag: Ministerie van Infrastructuur & Milieu / Bureau KLB, 2012, p Idem. 15 Kern van Deense onderzoekers met o.a. B. Buzan en O. Waever. Zij waren vooral rond 1998 actief met onderzoeksactiviteiten en publicaties. 16 Idem. 16

18 Zo stelt Vander Beken 17 over transnationale georganiseerde criminaliteit: Organized crime is not a natural crime phenomenon that can be observed, counted and classified like other crimes. More than most other types of crime, organized crime is a social construct that strongly reflects policy choices and beliefs. Vanuit de historie bezien krijgen veiligheidsthema s telkens een andere invulling, gebaseerd op intermenselijke afspraken en erkende percepties die in een bepaald tijdvak voor waar werden aangenomen. Zo stelt de criminoloog Garland 18 dat risico s en onzekerheden die met veiligheid samenhangen de westerse samenleving dusdanig hebben beïnvloed dat er sprake is van een society of control, waarbij preventie en risicomanagement de boventoon zijn gaan voeren, ten koste van ideologische aanpakken. 1.4 Ongestructureerde beleidsproblemen en wicked problems Uit de vorige paragrafen blijkt al dat de politie geen eenvoudige taak heeft en naast routinewerkzaamheden ook in aanraking komt met ingewikkelde, complexe problemen, die ik hierna aanduid als ongestructureerde beleidsproblemen of wicked problems. In deze paragraaf ga ik nader in op de vraag hoe complexe beleidsproblemen kunnen worden onderscheiden en hoe ze kunnen worden aangepakt Actoren maken de problemen Van de Graaf en Hoppe benadrukken dat maatschappelijke vraagstukken niet ontstaan, maar sociaal geconstrueerd worden. 19 Zo stellen zij dat een beleidsprobleem geen natuurlijke eigenschap is van een situatie, maar een politieke beoordeling van een situatie door een politieke actor. 20. In t Veld scherpt deze benadering verder aan door te stellen: de actoren vormen samen beleidsproblemen. Zonder actoren zijn er geen problemen, sterker nog: actoren maken de problemen. 21. Het is alleszins duidelijk dat het bij de complexe vraagstukken niet gaat om één probleem of om één verantwoordelijke, laat staan dat er sprake zou kunnen zijn van one best way of organizing. Multicausaliteit speelt hier een voorname rol; in sociale systemen zijn er doorgaans (achteraf) vele oorzaken te duiden die tot een bepaald gevolg hebben geleid. Vrijwel tegelijkertijd heeft elke op zichzelf staande gebeurtenis ook weer vele gevolgen. 17 T. Vander Beken. Risk, uncertainty and the assessment of organised crime, in: C. de Franco & C.O. Meyer, Forecasting, Warning and Responding to Transnational Risks, Houndmills, Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2011, p D. Garland, The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society, University of Chicago, H. van de Graaf & R. Hoppe, Beleid en Politiek: een inleiding tot de Beleidswetenschap en de Beleidskunde, Bussum, Idem, p R. In t Veld, Kennisdemocratie, opkomend stormtij, Den Haag: Sdu Uitgevers, 2010, p

19 Kortom, de politie ziet zich gesteld voor gelaagde en complexe uitdagingen, waarbij in essentie vier elementen een rol spelen: 1. Het toegenomen aantal maatschappelijke problemen, hun aard en de onderlinge verwevenheid daarvan; 2. Het aantal vereiste en soms verschillend toe te passen strategieën die al dan niet binnen de politie voorhanden zijn om probleemvelden aan te pakken; 3. De onontkoombare en onontbeerlijke (ad hoc-) samenwerking met maatschappelijke partners waarmee probleemvelden aangepakt en opgelost kunnen worden. Hierbij is het van het grootste belang dat die samenwerking doorgaans effectief en efficiënt is, tegen zo min mogelijk kosten en binnen de geldende regelgeving; en 4. Het verhoudingsgewijze grote aantal partijen en actoren die invloed uitoefenen op de wijze waarop de politie haar taken dient uit te oefenen, en in meer of mindere mate en vanuit eigen perspectief en belangen de performance van de politie (mede) bepalen. 22, 23 Hisschemöller en Hoppe hebben een indeling gemaakt van de typologie van beleidsproblemen. 24 Zij merken op dat er sprake is van een ideaal-typische indeling, waarbij gedefinieerde problemen, afhankelijk van tijdfasering en verdergaande ontwikkeling van het probleem, anders ingedeeld kunnen worden. In het ontwikkelde model worden op twee assen enerzijds normen/waarden en anderzijds kennis tegen elkaar afgezet. Door de vraag te stellen of er consensus bestaat omtrent de normen en waarden die ter discussie staan resp. de kennis die nodig is om het probleem op te lossen, ontstaat de volgende indeling: Gestructureerd probleem: de doelen van beleid en de benodigde kennis zijn bekend en er bestaat consensus over de oplossing ervan. Matig gestructureerd probleem: er bestaat overeenstemming over het doel van beleid. Centraal staat de vraag hoe het doel het beste bereikt kan worden. 22 C. Sprenger & E. Teeuwisse, Slim vakmanschap: Onderzoek rond het versterken van vakmanschap binnen de politie, Den Haag: Boom Lemma uitgevers, 2011, pp. 17 en In het politiële verkeer spelen o.a. de volgende actoren een rol: het Openbaar Ministerie (Gezag over de opsporing); Burgemeesters (als gezaghebber vanuit openbare orde-perspectief); burgers (als klant, benadeelde, betrokkene, opiniemaker, verdachte, lid van de maatschappij, etc.); Klantenpanels; de Ombudsman; parlementariërs; gemeenteraad; parlementaire-enquêtecommissies; maatschappelijke onderzoeksinstituten; onderzoeksinstituten van de overheid (Algemene Rekenkamer, Adviesorganen en Toezichthouders als de Onderzoeksraad voor de Veiligheid); belangenorganisaties als het MKB, VNO NCW, KNVB; verzekeraars en financiers, etc. 24 M. Hisschemöller & R. Hoppe, Coping with Intractable Controversy: The Case for Problem Structuring in Policy Design and Analysis, in: Knowledge and Policy: The International Journal of Knowledge Transfer and Utilization, jrg. 8, no. 4, 1996, pp

20 Slecht gestructureerd probleem: er is verschil van mening over de normen en waarden die binnen de problematiek een rol spelen. Ongestructureerd probleem: er bestaat noch consensus over de in het geding zijnde waarden en normen, noch over de kennis die nodig is om het probleem op te lossen. Bij ongestructureerde beleidsproblemen of wicked problems helpen meer analyses niet om het probleem op te lossen, aangezien het door de verwevenheid en samenhang niet geïsoleerd benaderd kan worden. Grint 25 onderscheidt naast wicked problems ook kritieke problemen en getemde problemen. Kritieke problemen worden gekenmerkt door een acuut vraagstuk dat direct om een antwoord vraagt. Er is sprake van een duidelijke bevelstructuur die eenzijdig oplossingsrichtingen formuleert en laat uitvoeren. Getemde problemen zijn weliswaar complexer van aard, maar zij kunnen langs een logische en rationele weg opgelost worden. Volgens In t Veld leiden wicked problems vaak tot politieke onenigheid, besluiteloosheid of crisis. De oplossing van dit type problemen is volgens In t Veld niet méér informatie, maar warme communicatie tussen de verschillende actoren: in een dergelijke sfeer waarin complexiteit en onzekerheid domineren, is het naar het oordeel van de meeste gezaghebbende auteurs wenselijk om de conversie van kennis en inzicht [ ] te gieten in de vorm van ontmoetingen tussen kennisdragers en beleidsmakers. 26 Wicked problems ontstaan volgens Heisbourg 27 door verdichting van de wereld. Het gaat hier om de nauwe verwevenheid, de veelheid en complexiteit van de onderlinge betrekkingen binnen samenlevingen, tussen staten en de grensoverschrijdende uitdagingen waarmee de wereld wordt geconfronteerd, aldus Heisbourg. Het effect hiervan is toenemende onvoorspelbaarheid van ontwikkelingen en gebeurtenissen. De beste strategie voor het omgaan met wicked problems is volgens Heisbourg zich te wapenen tegen het onverwachte. Een soortgelijke mening is De Graaff 28 toegedaan, die eveneens stelt dat de toenemende complexiteit en dynamiek tot turbulentie, onzekerheid en problemen leiden voor het vaststellen van causale verbanden Transdisciplinaire kennisontwikkeling als perspectief Het uitgangspunt dat complexe maatschappelijke problemen opgelost kunnen worden door naast theoretische, zuiver wetenschappelijke kennis ook gebruik te maken van ervaringen en inzichten van professionals, kennisgebruikers, innovators, beleidsmakers, (ad hoc- 25 K. Grint, The leadership challenges of wicked problems, in: Grint (red.), Managing and Leading People: Rethinking people and organization, London: The Marketing & Management Collection, Henry Stewart Talks Ltd, Idem, p F. Heisbourg, De verdichting van de wereld, Roularta Books, februari B.G.J. de Graaff, De wetenschapper en de spin, Over de (on)mogelijkheid van toekomstverkenningen ten aanzien van radicalisering en terrorisme, inaugurele rede Universiteit Leiden, 22 januari

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Lerende generaties op de werkvloer

Lerende generaties op de werkvloer Inspiratiesessie D Lerende generaties op de werkvloer Prof. dr Mien Segers Dr. Simon Beausaert Maike Gerken en Dominik Froehlich School of Business and Economics, Maastricht University Programma Introductie

Nadere informatie

Visie op de optimale inzet van kennis voor de samenleving. André van der Zande, DG RIVM

Visie op de optimale inzet van kennis voor de samenleving. André van der Zande, DG RIVM Visie op de optimale inzet van kennis voor de samenleving André van der Zande, DG RIVM Inhoud 1. Sociaal robuuste kennis 2. Triple Helix en policy window van Kingdon 3. Casus Volksgezondheid Toekomst Verkenning

Nadere informatie

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7

Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Regiegemeente Wendbaar met de blik naar buiten. Zichtbaar met de blik naar binnen. Auteur: Daan Platje VeranderVisie Datum: maart 2011 Pagina 1 van 7 Gemeentelijke regie Het Rijk heeft kaders opgesteld

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen.

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen. tekst raadsvoorstel Inleiding Vanaf januari 2015 (met de invoering van de nieuwe jeugdwet) worden de gemeenten verantwoordelijk voor alle ondersteuning, hulp en zorg aan kinderen, jongeren en opvoeders.

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Naast basiscompetenties als opleiding en ervaring kunnen in hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende hoofd- en subcompetenties worden onderscheiden.

Naast basiscompetenties als opleiding en ervaring kunnen in hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende hoofd- en subcompetenties worden onderscheiden. Competentieprofiel Op het moment dat duidelijk is welke kant de organisatie op moet, is nog niet zonneklaar wat de wijziging gaat betekenen voor ieder afzonderlijk lid en groep van de betreffende organisatorische

Nadere informatie

Flexibel werken en organiseren

Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Inhoud Inhoud Inleiding De kracht van flexibiliteit Differentiatie in ontwikkeling en doorstroom gebaseerd op organisatieverschillen Aspecten

Nadere informatie

Bedrijfsprocessen theoretisch kader

Bedrijfsprocessen theoretisch kader Bedrijfsprocessen theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. Bedrijfsprocessen Het procesbegrip speelt een belangrijke rol in organisaties. Dutta en Manzoni (1999) veronderstellen

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels.

Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels. 06 Samen met leden beleid maken, we doen toch niets anders? Co-creatie versterkt het draagvlak. Adviezen, tips en regels. tekst: Erik van co- Laar en Therèse van t Westende-de Bijl 26 vm juni 2013 creatie

Nadere informatie

ORGANIZATIONAL LIFE IN THE DESIGN OF ENTERPRISE ARCHITECTURES

ORGANIZATIONAL LIFE IN THE DESIGN OF ENTERPRISE ARCHITECTURES 30-5-2012 ORGANIZATIONAL LIFE IN THE DESIGN OF ENTERPRISE ARCHITECTURES The persistent challenge of a discipline and its users Sander Meijer, NGI bijeenkomst 29 mei 2012 Promotieonderzoek onder leiding

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/111997

Nadere informatie

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is

Toekomstdenken. Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is Toekomstdenken Waarom toekomstdenken voor elke organisatie onmisbaar is De wereld van vandaag is dynamisch en complex en zal steeds sneller veranderen. Trends als globalisering en technologie hebben hun

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek Controle en Vertrouwen. 7 mei 2012

Uitkomsten onderzoek Controle en Vertrouwen. 7 mei 2012 Uitkomsten onderzoek Controle en Vertrouwen 7 mei 2012 Voorwoord Onderwerp: resultaten onderzoek Controle en Vertrouwen Geachte heer, mevrouw, Hartelijk dank voor uw medewerking aan het onderzoek naar

Nadere informatie

De toekomst van handelsmissies

De toekomst van handelsmissies De toekomst van handelsmissies 1 Deze rapportage is een uitgave van het lectoraat International Business. Lectoraat International Business School of Business, Media en Recht Windesheim Campus 2-6 Postbus

Nadere informatie

Definitielijst. abrupte discontinuïteit te verklaren aan de hand van meerdere geleidelijke discontinuïteiten.

Definitielijst. abrupte discontinuïteit te verklaren aan de hand van meerdere geleidelijke discontinuïteiten. Abrupte discontinuïteit Een discontinuïteit die zeer plotseling optreedt. Dit gebeurt zo snel dat het systeem niet meer kan stabiliseren. Een abrupte discontinuïteit wordt ook wel een wildcard genoemd.

Nadere informatie

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3)

Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan. All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Visie op crisismanagement in de zorgsector en de toegevoegde waarde van een Integraal Crisisplan All hazard voorbereid zijn (1 van 3) Versie 1.0 11 november 2014 Voorwoord Zorginstellingen zijn vanuit

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Informatieprofessional 3.0

Informatieprofessional 3.0 Informatieprofessional 3.0 Dr. Erik de Vries Lector Innovatie in de Publieke Sector Erik.deVries@HAN.nl Strategische vaardigheden van de informatieprofessional die vaardigheden die interpersoonlijk strategisch

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015 NOREA Visie 2020 - Brigitte Beugelaar 14 september 2015 NOREA, de beroepsorganisatie van IT-auditors Opgericht in 1992 1635 registerleden 253 aspirant-leden, d.w.z. in opleiding 123 geassocieerde leden,

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Systematische vergelijking van de interne organisatie en prestaties van corporaties toont aan dat kleine corporaties met veel ervaring als maatschappelijke

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Scenario s maken voor milieu, natuur en ruimte: een presentatie. Ed Dammers en Susan van 't Klooster 6 mei 2013

Scenario s maken voor milieu, natuur en ruimte: een presentatie. Ed Dammers en Susan van 't Klooster 6 mei 2013 S V V I V Scenario s maken voor milieu, natuur en ruimte: een presentatie Ed Dammers en Susan van 't Klooster 6 mei 2013 Programma Inleiding Scenarioproject positioneren Resultaten definiëren Methoden

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Ineke van den Berg, Magda Ritzen & Albert Pilot Universiteit

Nadere informatie

Zes valkuilen bij capaciteit- en scheepsplanning

Zes valkuilen bij capaciteit- en scheepsplanning Managementsamenvatting Zes valkuilen bij capaciteit- en scheepsplanning Ontdek hoe u scheepsproductiviteit maximaliseert en uw winstmarges optimaliseert MARITIEME PLANNING Vlootplanning en de uitvoering

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Probleemomgeving De exponentiële opkomst van smart phones, met als (voorlopige) koploper de iphone van

Nadere informatie

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A.

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. ter Haar Samenvatting In dit proefschrift is de aard en het

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling

Driedaagse Leergang. Kennisintensieve beleidsontwikkeling Driedaagse Leergang Kennisintensieve beleidsontwikkeling 6, 13 en 20 juni 2014 Den Haag Doelstellingen en doelgroep De doelgroep bestaat uit beleidsmedewerkers/stafmedewerkers bij beleidsinstanties (nationaal,

Nadere informatie

Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid

Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid 20 juni 2012 Vraagsturing en vraagarticulatie AWT-symposium Quadruple Helix en Innovatiebeleid Wouter Boon 1 Rathenau Instituut missie Het Rathenau Instituut stimuleert de publieke en politieke meningsvorming

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL

3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL 3D SUPPLY CHAIN VISIBILITY TRENDS & CHALLENGES IN THE HIGH TECH WORLD IR. EMILE VAN GEEL CONTENTS 1. trends in high tech supply chain management... 3 1. trends & uitdagingen... 3 2. omgaan met de huidige

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Brink, P. van den, (2003)

Brink, P. van den, (2003) Brink, P. van den, (2003) Social, Organizational and Technological Conditions that enable Knowledge Sharing. Technische Universiteit Delft. ISBN: 90-9014-681-4 Prijs: 19,95 (inclusief BTW en verzendkosten)

Nadere informatie

Hans Stegeman. h a r m o n i e Vloeiend Vooruit. Schokkend Samen. r e v o l u t i e. e v o l u t i e. Trage Twist. Dynamisch Divers Vier vergezichten

Hans Stegeman. h a r m o n i e Vloeiend Vooruit. Schokkend Samen. r e v o l u t i e. e v o l u t i e. Trage Twist. Dynamisch Divers Vier vergezichten e v o l u t i e h a r m o n i e Vloeiend Vooruit Schokkend Samen r e v o l u t i e Trage Twist c o n f l i c t Dynamisch Divers Vier vergezichten Hans Stegeman Kennis & Economisch Onderzoek Inleiding Programma

Nadere informatie

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen

Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen Leergang Regiegemeente worden: effectiever (be)sturen De gemeentelijke regierol Veel gemeenten ontwikkelen zich vandaag de dag tot regiegemeente. Dat betekent veelal dat ze meer taken uitbesteden, waarbij

Nadere informatie

Introductie tot de cursus. Algemene cursusinformatie

Introductie tot de cursus. Algemene cursusinformatie Introductie tot de cursus In deze introductie treft u nog geen leerstof aan. Voordat u met het bestuderen van de cursus begint, willen we u informeren over onze bedoelingen met deze cursus, over de opbouw

Nadere informatie

Realiseren van strategie met impact. BeBright aanpak voor strategie ontwikkeling. Oktober 2015

Realiseren van strategie met impact. BeBright aanpak voor strategie ontwikkeling. Oktober 2015 Realiseren van strategie met impact BeBright aanpak voor strategie ontwikkeling Oktober 2015 Een strategie is alleen succesvol wanneer deze leidt tot verandering en innovaee If the rate of change on the

Nadere informatie

Strategisch bedrijfsplan 2013-2016. Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij

Strategisch bedrijfsplan 2013-2016. Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij Strategisch bedrijfsplan 2013-2016 Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij 1 2013-2016 Maatschappelijk werk beweegt zich van oudsher tussen de vragen van de lokale maatschappij

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

PROces management. To manage is to work the process, to lead is to own the process. Obstacles are just nature s way of showing us what we can do.

PROces management. To manage is to work the process, to lead is to own the process. Obstacles are just nature s way of showing us what we can do. PROces management To manage is to work the process, to lead is to own the process. Obstacles are just nature s way of showing us what we can do. Proces management betre. het richten, inrichten en verrichten

Nadere informatie

HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN?

HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN? HOE PRAKTISCH EEN GOEDE BEDRIJFSSTRATEGISCHE DISCUSSIE TE VOEREN? Algelun [MKB] Advies postbus 41 8330 AA Steenwijk tel / fax (0521) 52 32 01 mobiel (0619) 95 52 87 KvK 54286964 secretariaat@algelunadvies.nl

Nadere informatie

Eerst de beren dan de honing

Eerst de beren dan de honing 58 secondant #3/4 juli-augustus 2011 Resultaten van Veiligheidshuizen Eerst de beren dan de honing Illustratie: Hans Sprangers De Veiligheidshuizen vormden de afgelopen jaren een bron van onderzoek. Zo

Nadere informatie

SRM College for Brand Management

SRM College for Brand Management SRM College for Brand Management Exameneisen Inleiding Zoals in het examenreglement is bepaald, wordt de strekking van de hierna geformuleerde eisen nader aangeduid door het studiemateriaal van de opleiding

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Onderzoeksplan thesis MMI

Onderzoeksplan thesis MMI Onderzoeksplan thesis MMI M.C. Loof 3 januari 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Business/ICT Alignment 1 3 Alignment rond de meldkamers 1 4 Aanpak van het onderzoek 2 4.1 Startpunt van het onderzoek....................

Nadere informatie

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut Met ruim 500 professionals en expertise in meer

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Eindrapportage Sleipnir

Eindrapportage Sleipnir Eindrapportage Sleipnir Een oefening van het Ministerie van EL&I en de paardensector over de uitbraak van Afrikaanse paardenpest In opdracht van Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Niveaudrempelbepaling potentiële MCPM-studenten die niet beschikken over een hbo-/bachelordiploma

Niveaudrempelbepaling potentiële MCPM-studenten die niet beschikken over een hbo-/bachelordiploma Niveaudrempelbepaling potentiële MCPM-studenten die niet beschikken over een hbo-/bachelordiploma Inleiding De Master of Crisis and Public Order Management (MCPM) is een opleiding op masterniveau. Om tot

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

Programma Leiderschap in onverwachte en onvoorspelbare situaties. Leadership is the lifeblood of an organisation

Programma Leiderschap in onverwachte en onvoorspelbare situaties. Leadership is the lifeblood of an organisation Programma Leiderschap in onverwachte en onvoorspelbare situaties Leadership is the lifeblood of an organisation Aanleiding Het programma De laatste decennia is er sprake van een toename van complexiteit

Nadere informatie

Waar gaat dit boek (niet) over, verantwoording

Waar gaat dit boek (niet) over, verantwoording 1 Waar gaat dit boek (niet) over, verantwoording 1.1 Inleiding Geen enkele organisatie kan de grote private en publieke vraagstukken van deze tijd alleen oplossen. Of het nu gaat om innovatie, goede zorg,

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Missionstatement en core values

Missionstatement en core values Missionstatement en core values Inhoud 1 Het formuleren van missionstatement en core values... 1 2 Het maken en uitdragen van missie en kernwaarden... 5 1 Het formuleren van missionstatement en core values

Nadere informatie

Samenwerken aan werkzame kennis

Samenwerken aan werkzame kennis Science System Assessment Samenwerken aan werkzame kennis Methoden en technieken voor kenniscocreatie Femke Merkx Samenwerken aan werkzame kennis Methoden en technieken voor kenniscocreatie Femke Merkx

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

19. Reflectie op de zeven leerfuncties

19. Reflectie op de zeven leerfuncties 19. Reflectie op de zeven leerfuncties Wat is het? Wil een organisatie kennisproductief zijn, dan heeft zij een leerplan nodig: een corporate curriculum dat de organisatie helpt kennis te genereren, te

Nadere informatie

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht

Cocreatie in de opsporing. Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing Dr. Albert Meijer Universiteit Utrecht Cocreatie in de opsporing: Perspectief van de wetenschap Albert Meijer Universiteit Utrecht Politieacademie 11 september 2012 Even voorstellen

Nadere informatie

3 Actief burgerschap 57

3 Actief burgerschap 57 Inhoud 1 Inleiding 11 Deel I 1.1 Inleiding 11 1.2 Mijn betrokkenheid bij dit onderwerp 12 1.3 Lokale transities en de rol van middenmanagers 15 1.4 Doelstelling, vraagstelling en onderzoeksontwerp 20 1.4.1

Nadere informatie