ggz- en verslavingspreventie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ggz- en verslavingspreventie"

Transcriptie

1 productcatalogus ggz- en verslavingspreventie

2 Productcatalogus GGZ- en Verslavingspreventie Voorwoord Met veel genoegen bieden wij u de productcatalogus GGZ- en Verslavingspreventie aan. Wij zijn trots op het resultaat, het is een goede weergave van de mogelijkheden die de afdeling Preventie te bieden heeft. Wij willen klantgericht en vraaggericht werken. Wij hopen dat deze catalogus u ondersteunt bij het maken van uw keuzes op preventiegebied. Directie Zorgservice Jane Beck-Lie A Fat Wil Petiet-Mocking december 2007

3 Inleiding Voor u ligt de productcatalogus van de afdeling Preventie van Parnassia Bavo Groep. Missie: de kunst er op tijd bij te zijn! GGZ- en Verslavingpreventie wil een bijdrage leveren aan de kwaliteit van leven van mensen. Wij willen de lichamelijke en geestelijke gezondheid behouden en bevorderen, en ernstige psychische en verslavingsproblematiek vroegtijdig onderkennen en voorkomen. Door effectieve preventie willen we een bijdrage leveren aan kostenreductie van de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg. We zetten in op het opzetten van een expertisecentrum op het gebied van GGZ en Verslavingspreventie. Daarnaast ligt nadruk op het inzicht geven in effecten en bereik van onze preventieve activiteiten. Visie Onze visie is, dat preventie gezondheidswinst oplevert. Door de alsmaar stijgende zorgkosten komt meer nadruk te liggen op preventie. Eigen verantwoordelijkheid van het individu wordt steeds belangrijker en daarmee ook het belang van laagdrempelige voorzieningen als preventie. Onze 25 jaar lange ervaring met preventie heeft ons geleerd, dat door risicofactoren te verminderen en beschermende factoren te versterken, mensen zich beter gaan voelen en gezondheidsrisico s vermijden. Wetenschappelijk onderzoek wijst in dezelfde richting. Een sterk punt is dat we nog vóór de voordeur van de curatieve zorg zitten. Wij hebben een uitgebreid netwerk en zijn daardoor goed zichtbaar in Den Haag, Zoetermeer en Voorburg/Leidschendam, Rijswijk en Wassenaar. Wij zien verder een sterk toegevoegde waarde in het integraal aanbieden van GGZ- en Verslavingspreventie, omdat de oorzaken en risicofactoren bij zowel GGZ- als Verslavingsproblemen vaak identiek zijn. Maatschappelijk verantwoordelijk Preventie is gericht op gezondheidswinst op het terrein van de GGZ- en Verslavingspreventie. Dat is goed voor individuen, die gebruik maken van onze preventieproducten. Het levert de maatschappij ook winst op. Preventie levert een bijdrage aan het verminderen van de zorgconsumptie. Preventie levert een bijdrage aan arbeidsuitval en bevordert arbeidsparticipatie. Door het uitvoeren van onze preventieve producten bevorderen wij dat mensen weer gaan deel nemen aan de maatschappij. Producten van preventie Producten van de afdeling preventie bewegen zich in het spectrum van de universele, selectieve en geïndiceerde preventie. Universele preventie richt zich met name op het algemeen publiek. Voorbeelden: het uitvoeren van algemene voorlichting groepsen individugericht en participeren in voorlichtingscampagnes, interventies gericht op intermediairs, cursussen en trainingen. Selectieve preventie richt zich op risicogroepen. Voorbeelden zijn groepen voor KOPP/ KVO kinderen, Bureau Basiszorg, interventies gericht op intermediairs, cursussen en trainingen. Geïndiceerde preventie is gericht op individuen met lichte klachten, nog geen stoornis of verslaving. Voorbeelden zijn intake/spreekuur, groepen voor mensen met licht depressieve klachten, cursussen en trainingen voor mensen met lichte klachten. Thema s van preventie De focus van ons preventiewerk is gericht op de volgende vier thema s Stress Depressie Alcohol, drugs en gokken Kinderen van patiënten Vraaggericht Preventie werkt vraaggericht. Veel van uw vragen over GGZ- en Verslavingspreventie kunnen beantwoord worden met de producten die in december 2007

4 deze productcatalogus staan vermeld. Wanneer onze producten echter geen antwoord zijn op uw vraag, dan willen wij graag met u meedenken en zoeken naar de juiste oplossing van uw vraag. Wij hebben de mogelijkheid en de expertise om in korte tijd nieuwe preventieve producten te ontwikkelen. Dit doen wij in overleg met u als opdrachtgever. Graag formuleren wij antwoorden op de vragen uit de samenleving. Daar waar wij nieuwe trends signaleren, zullen wij deze bespreken en op zoek gaan naar mogelijkheden om deze signalen op te pakken en om te zetten naar concrete preventieve acties of producten. Ook hierover willen graag in overleg treden met onze opdrachtgevers. Deskundig De producten uit deze catalogus worden door deskundigen op het gebied van GGZ- en Verslavingspreventie uitgevoerd. Middels het uitzetten van tevredenheidmetingen bij elke uitvoering proberen wij de tevredenheid van onze directe klanten voortdurend te peilen. Op deze manier hebben we voortdurend feed back van de klanten, die gebruik maken van onze producten. We zetten in op zoveel mogelijk effectieve preventie, daarvoor zijn onze producten gelabeld als Evidence based Good practice Innovatief zoals Trimbos Instituut, het NIGZ en GGZ Nederland onderhouden we nauwe banden. Een onderzoekster is aan de afdeling verbonden. Leeswijzer De productcatalogus is ingedeeld in vijf onderdelen, namelijk: Informatie, advies en ondersteuning Stress Depressie Alcohol, drugs en gokken Kinderen van Patiënten Per onderdeel worden de verschillende producten kort beschreven. Voor vragen of extra informatie kunt u contact opnemen met het secretariaat van de afdeling Preventie, tel Wij staan altijd open voor uw opmerkingen, vragen en suggesties. Redactie Andréa C. Toeter Accountmanager Preventie Willemien J.C.T. Willems Afdelingshoofd Preventie Expertise centrum Preventie wil zich ontwikkelen tot een toonaangevend expertise centrum op het terrein van GGZ- en Verslavingspreventie. Daarvoor hebben we nauwe banden met Universiteiten en Hoge Scholen. Zo zijn we verbonden aan de Bijzondere Leerstoel Preventieve Geestelijke Gezondheid van de Universiteit Maastricht, werken we samen met de Erasmus Universiteit Rotterdam en Radboud Universiteit Nijmegen en de Leidse Hoge School. Ook met landelijke instellingen december 2007

5 Voorwoord Inleiding Informatie Advies Ondersteuning Preventie Spreekuur Herstel uw evenwicht Alzheimer Café Wijk aan Zet Studiebijeenkomsten voor intermediairs Voorlichtingsbijeenkomsten Stress Workshops stresspreventie Assertiviteit Stoppen met piekeren en minder negatief denken Omgaan met stress Kinderen van patiënten KOPP/KVO deskundigheidbevordering voor intermediairs 1. Voorlichting 2. Consultatie 3. Training Cliënt, ouderschap en kinderen KOPP/KVO cursussen voor patiënten/ouders 1. Een steuntje in de rug 2. Gezinsinterventie 3. Ouder-peutergroep & Ouder-kleutergroep KOPP/KVO cursussen voor kinderen/jongeren 1. Speel-doegroep & Doe-praatgroep 2. Jongerencursus & Jongvolwassenencursus Bureau Basiszorg Depressie In de put, uit de put Liever bewegen dan moe Somber of gespannen Preventie van depressie in verzorgingshuizen Alcohol, drugs en gokken Basiscursus verslaving en verslavende middelen Cursus motiverende gespreksvoering De gezonde school en genotmiddelen Mijn kind, alcohol en drugs Hellup, mijn kind kan niet zonder Uitgaan, alcohol en drugs 1. Quick Scan 2. EHBDu 3. Barcode 4. Peereducation Unity 5. Drugsweb 6. Testservice The Coffeeshop 1. Quick Scan 2. Cursus coffeeshops 3. Voorlichting bezoekers coffeeshops december 2007

6 Informatie Advies Ondersteuning Preventie spreekuur Info Advies Ondersteuning Herstel uw evenwicht Alzheimer Café Wijk aan Zet Studiebijeenkomsten voor intermediairs Voorlichtingsbijeenkomsten

7 Preventie spreekuur Informatie, advies en consultatie Info Advies Ondersteuning GGZ- en Verslavingspreventie heeft veel kennis en ervaring op het gebied van geestelijke gezondheid en verslaving. Bij het Preventie spreekuur kan iedereen terecht voor informatie, advies en consultatie. Deelnemers aan de cursussen en trainingen krijgen vooraf een gesprek met een medewerker van het spreekuur. Het spreekuur wordt op verschillende locaties aangeboden. Men kan op diverse manieren van het Preventie spreekuur gebruik maken: face to face, telefonisch of per . Een verwijzing van de huisarts is niet nodig. per gesprek minuten individueel of met meerdere personen (ouders en kinderen) afhankelijk van de vraag: universeel, selectief of geïndiceerd spreekuurgesprek Persoonlijke informatie, advies en consultatie. Gericht advies voor deelname aan trainingen en cursussen van GGZ- en Verslavingspreventie. Eventueel worden mensen verwezen naar andere instellingen of naar de centrale aanmelding en toeleiding van Parnassia Bavo Groep.

8 Herstel uw evenwicht Individuele gesprekken Mensen met lichte klachten kloppen aan bij preventie, omdat zij iets aan hun klachten willen doen. Niet altijd passen onze producten bij de vraag van deze klanten. Om deze mensen toch gericht iets te bieden wordt een individuele preventieve aanpak ingezet. Focus ligt hierbij op het vergroten van de sterke kanten van de persoon. 3-5 gesprekken, 1e gesprek 60 minuten, vervolggesprekken minuten individueel geïndiceerd individuele gesprekken Info Advies Ondersteuning In het eerste gesprek wordt op grond van de klachten van de deelnemer een probleemanalyse gemaakt. Duidelijk wordt waarom iemand uit z n evenwicht is geraakt en of dit evenwicht makkelijk te herstellen is. Op grond van deze analyse wordt ingeschat of een adequaat stappenplan voor vervolggesprekken mogelijk is. De manier van werken is gestructureerd, transparant directief en tegelijk flexibel. Waar mogelijk worden de gesprekken ondersteund met schriftelijke informatie. De focus ligt op de positieve kant van de persoon, sterke kanten worden verder ontwikkeld en versterkt. Op deze manier werkt de persoon aan herstel van zijn evenwicht. Kort tussentijds telefonisch overleg over de activiteiten die de deelnemer tussen de gesprekken door moet verrichten, wordt gestimuleerd. Terwijl het aantal gesprekken maximaal vijf is, kan de tijdspanne langer zijn dan vijf weken. De deelnemer heeft aan de hand van het werkmodel probleemanalyse en stappenplan zijn evenwicht hersteld en het probleem aangepakt. De deelnemer kan voor wat betreft de hulpvraag zelfstandig verder.

9 Alzheimer Café Informatie en ondersteuning van dementerenden en hun familieleden en betrokkenen (mantelzorgers) Het Alzheimer Café is een ontmoetingsplaats voor patiënten, familie, hulpverleners en andere belangstellenden. Het is een interventie met aspecten van voorlichting en begeleiding, waarin alle voordelen van laagdrempeligheid, informele advisering en consultatie, zelfhulpgroepen en lotgenotencontact worden vormgegeven in een ongedwongen sfeer. Met lotgenoten worden ook de dementiepatiënten bedoeld. Het Alzheimer Café kent drie hoofddoelen. Op de eerste plaats wordt voorlichting gegeven over de medische en psychosociale aspecten van dementie. Op de tweede plaats worden ervaringen uitgewisseld, waarbij herkenning en (maatschappelijke) erkenning centraal staat. En ten derde bevordert het Café de emancipatie van patiënten en helpt het te voorkomen dat patiënten en familieleden in een isolement raken. In het Alzheimer Café staat elke maandelijkse bijeenkomst een ander thema centraal. Jaarlijks worden 10 cafés georganiseerd, waarbij 8 thema s vastliggen en 2 thema s op basis van de wensen van bezoekers worden ingevuld. De bijeenkomsten hebben een vast stramien. Er spreekt een deskundige en er wordt een mantelzorger geïnterviewd over diens kennis en ervaringen met betrekking tot het thema. Na de pauze kunnen de aanwezige dementerenden, mantelzorgers en andere belangstellenden vragen stellen en worden zij door de gespreksleider uitgenodigd om hun ervaringen te delen. Ter verhoging van de sfeer en ter ontspanning wordt de avond omlijst met live muziek. Informatiemateriaal is aanwezig. Aanmelding is niet nodig. Omdat het karakter van het Alzheimer Café laagdrempelig is, is de keuze voor een locatie belangrijk. Noodzakelijk is dat patiënten en familie zich vrij voelen een Alzheimer Café te bezoeken. Locaties zijn bijvoorbeeld een Raadhuis, zorgcentrum of informatiecentrum. maandelijkse bijeenkomsten van 2,5 uur 30 tot 100 selectief voorlichtingsbijeenkomst met informatie, advies en ondersteuning De deelnemers evalueren de bijeenkomsten erg positief. Ze weten meer over dementie en waar ze met hun vragen en problemen terecht kunnen. Veel mensen worden vaste bezoekers. Het is een plek waar ze specifieke informatie krijgen over wat hen bezighoudt en waar ze met lotgenoten hun ervaringen kunnen delen. Info Advies Ondersteuning

10 Wijk aan Zet Integraal wijkgericht project ter preventie van psychische problematiek bij ouderen Wijk aan Zet is gebaseerd op de Integrale Aanpak Depressiepreventie (IAD) (Bohlmeijer et al., 2005). Een belangrijk uitgangspunt is dat wijkbewoners zelf, samen met zorg- en welzijnsinstellingen in de wijk, betrokken zijn bij het oplossen van het gesignaleerde probleem. Hiermee wordt de zelfstandigheid en zelfredzaamheid van individuele oudere wijkbewoners vergroot en de sociale samenhang in de wijk versterkt. Integrale preventie verwijst naar een samenhangende verzameling van (universele, selectieve en geïndiceerde) preventieve interventies die worden geleverd door een netwerk van zorgaanbieders. Dit levert optimaal rendement, is efficiënt en maakt de kans op gedragsverandering groter omdat het drempelverlagend kan werken, maar ook omdat dit zowel aan bewustwording als op motivatie werkt. Wijkgericht werken verwijst naar een specifiek geografisch gebied (of wijk) ofwel een afgebakend, hanteerbaar en goed in kaart te brengen gebied. Er zijn veel actoren actief in een specifieke wijk (wijkagent, buurthuizen, maatschappelijk werk, verzorgingshuizen) en er zijn lokale netwerken waardoor een meer persoonlijke aanpak mogelijk wordt. Mensen identificeren zich mogelijk met de buurt waarin zij wonen. De integrale aanpak depressiepreventie ouderen hanteert in principe een wijkgerichte aanpak, maar werkt ook met een combinatie van wijken. De belangrijkste kenmerken van Wijk aan Zet zijn doelgroepparticipatie, het combineren van interventies, omgevingsbeïnvloeding, het gebruiken van verschillende media en methoden, intersectorale samenwerking en aansluiting bij de lokale situaties. Bij een integrale aanpak leveren meerdere sectoren zoals zorg, welzijn, veiligheid een bijdrage. Alle bijdragen worden beschreven in een actieplan, dat is gebaseerd op een probleemanalyse. Het actieplan gaat uit van een communitybenadering en richt zich op drie doelen: het verbeteren van de vroegsignalering van psychische klachten en implementatie van preventieve interventies, het versterken van de competenties met een verhoogd risico voor depressie en het werken aan een ondersteunende en gezonde leefomgeving. In praktijk betekent dit dat er in een aantal concrete fasen wordt gewerkt: oriëntatie en probleemanalyse, actieplanning, uitvoering, evaluatie en bijstelling. looptijd van een jaar tot anderhalf jaar betrokken instellingen en participanten van de doelgroep uit de wijk(en) samenhangende combinatie van interventies, universeel, selectief en geïndiceerd integraal wijkgericht project (community based) innovatie interventie met elementen van good practice Afhankelijk van de probleemanalyse en uitgevoerde interventies en acties. Door middel van deze wijkgerichte aanpak zijn meer 55+ouderen met (lichte) psychische klachten bereikt met effectieve preventieve interventies en behandelmogelijkheden. Info Advies Ondersteuning

11 Studiebijeenkomsten voor intermediairs Informatie over specifieke GGZ- en Verslavingsthema s voor intermediairs Intermediairs zijn belangrijk wanneer het gaat om preventie van GGZ- en verslavingsproblemen. Door het deskundiger maken van deze intermediairs op GGZ- en verslavingsproblematiek kunnen zij eerder en beter signaleren. Wanneer zich problemen voordoen weten zij waar zij met hun vragen en eventuele verwijzing terecht kunnen. Het uiteindelijke bereik van de einddoelgroep wordt door deze intermediaire benadering vergroot. Een studiebijeenkomst is gecentreerd rondom één thema en bestemd voor intermediaire beroepsgroepen zoals jeugdhulpverleners, jongerenwerkers, huisartsen, maatschappelijk werkers, migranten zelforganisaties, asielzoekerscentra, trajectbegeleiders, politie, studenten in opleiding etc. groep 1 à 2 bijeenkomsten (2 x 4 uur) 4 tot 20 universeel, selectief studiebijeenkomst Deelnemers hebben informatie en/of vaardigheden over het thema opgedaan. Dit kunnen zij toepassen in hun werksituatie. Info Advies Ondersteuning Een studiebijeenkomst bevat informatie over een thema dat gerelateerd is aan GGZ- en/of verslavingsproblematiek. Ook kunnen vaardigheden worden aangeleerd. Het kan gaan over het zelf geven van voorlichting aan een einddoelgroep, maar ook over bijvoorbeeld nieuwe genotmiddelen of een methodiek. Gebruik wordt gemaakt van verschillende didactische werkvormen, zoals rollenspel, quiz, signaleringslijsten, beeldmaterialen etc. Er is veel ruimte voor discussie en uitwisseling van ervaringen. Een studiebijeenkomst wordt op maat aangeboden. Tijdens het voorgesprek wordt gekeken naar de beginsituatie van de intermediairs. De cursus wordt aangepast aan hun persoonlijke wensen en behoeften gerelateerd aan de praktijk van de beroepsuitoefening. Een studiebijeenkomst bestaat uit 1 à 2 bijeenkomsten, al naar gelang behoefte, mogelijkheden en basiskennis. Na afloop worden de bijeenkomsten met de deelnemers geëvalueerd en volgt een nagesprek met een vertegenwoordiger van de instelling.

12 Voorlichtingsbijeenkomsten Informatie over GGZ- en Verslavingsthema s Info Advies Ondersteuning Informatie over geestelijke gezondheids- en verslavingsziektebeelden, de eerste signalen, zelfhulpmogelijkheden, de mogelijkheden van professionele hulp en het motiveren tot zoeken van hulp: het zijn essentiële zaken in het vroegtijdig opsporen van problematiek en bieden van adequate hulp. Hiermee wordt voorkomen dat psychische en verslavingsproblemen escaleren en worden maatschappelijke en economische kosten gereduceerd. Voorlichting over psychische en/of verslavingsproblematiek voor diverse doelgroepen, zoals ouders, jongeren, ouderen, mantelzorgers die met deze problematiek te maken hebben. Ook binnen instellingen wordt voorlichting gegeven aan verschillende doelgroepen, zoals jongeren in de Jeugdhulpverlening of bewoners van verzorgingshuizen. 1 bijeenkomst (1 x 4 uur) 4 tot 100 universeel, selectief voorlichtingsbijeenkomst Informatie en praktische tips die bewustwording en attitudeverandering op gang brengen. Indien noodzakelijk worden deelnemers gemotiveerd om adequate hulp of ondersteuning te zoeken.

13 Stresspreventie Workshops stresspreventie Assertiviteit Stoppen met piekeren en minder negatief denken Omgaan met stress Stress

14 Workshops stresspreventie Kennismaken met diverse manieren om beter om te gaan met stress Er zijn situaties waarin mensen stress ervaren. Spanning en stress kunnen verminderen door adequate copingstrategieën. In workshops maken deelnemers kennis met een aantal vaardigheden om spanningsklachten te reduceren. Deelnemers hebben vaardigheden op het gebied van assertiviteit, piekeren, ontspannen, zelfvertrouwen en communicatie aangereikt gekregen. Deze helpen hen beter om te gaan met stress. Stress In workshops krijgen deelnemers informatie en vaardigheden om beter om te kunnen gaan met situaties die stress veroorzaken. Naast informatie over de vaardigheden die belangrijk zijn voor stresspreventie wordt er geoefend. Deelnemers worden uitgenodigd tot een actieve inbreng. Bij elke workshop hoort een tekstboek met achtergrondinformatie en een aantal oefeningen om thuis te doen. Afhankelijk van persoonlijke voorkeur kunnen één of meerdere workshops worden gevolgd. Er zijn workshops: - stoppen met piekeren en negatief denken - assertiviteit - ontspanningstechnieken - meer zelfvertrouwen - communicatie. per workshop 1 bijeenkomst (2,5 uur) 4 tot 20 universeel workshop

15 Assertiviteit Training ter versterking van een assertieve gedragsstijl Een assertieve gedragstijl vergroot de zelfredzaamheid en beschermt de psychische en fysieke gezondheid in stressvolle omstandigheden. Assertief zijn betekent zelfbewuster en weerbaarder zijn in het contact met anderen. Door op een positieve wijze op te komen voor jezelf (respect vragen) en daarbij ook respectvol te blijven naar anderen kan voorkomen worden dat mensen in lastige situaties veel spanning oplopen en stressklachten krijgen. Deelnemers kunnen voor zichzelf opkomen, beter met conflicten omgaan, beter hun grenzen aangeven en standpunten uiten. Zij nemen gemakkelijker het initiatief en kunnen met meer zelfvertrouwen reageren in het contact met anderen. Hierdoor voelen zij zich meer opgewassen tegen stressvolle situaties. Stress Deelnemers krijgen in groepsverband informatie over assertiviteit en de relatie met stressbestendigheid en psychische klachten. Tijdens de training ontwikkelen zij meer zelfvertrouwen in situaties waarin zij voor zichzelf moeten opkomen. Zij leren duidelijke grenzen aan te geven en de eigen mening overtuigend te presenteren. Deelnemers krijgen inzicht in de eigen mate van assertiviteit en oefenen met een assertieve gedragsstijl aan de hand van eigen praktijksituaties. Er is aandacht voor onderwerpen als: wat is assertiviteit, grenzen bepalen en hier naar handelen, assertief communiceren en oefenen in uiteenlopende situaties. 5 wekelijkse bijeenkomsten (5 x 2 uur) 4 tot 12 geïndiceerd training

16 Stoppen met piekeren en minder negatief denken Training ter versterking van een effectieve denkstijl Veel piekeren en negatief denken zijn nadelig voor de psychische en fysieke gezondheid. Er is verband tussen niet realistisch denken, negatieve emoties, lage zelfwaardering en inadequaat gedrag. Minder piekeren en negatief denken vergroot het gevoel van controle, waardoor spanning afneemt en stressklachten worden voorkomen. Stress Deelnemers krijgen in groepsverband informatie over piekeren, negatieve denkstijlen en de relatie met stressbestendigheid en psychische klachten. Zij krijgen inzicht in hun eigen denkstijl en krijgen praktische tips voor het stoppen van piekeren. Zij oefenen met het ombuigen van ongewenst gedrag en emoties naar meer effectief gedrag of effectievere emoties. 5 bijeenkomsten (5 x 2 uur) 4 tot 12 geïndiceerd training Deelnemers leren minder te piekeren en reëler te denken. Zij worden zich bewust van de relatie tussen hun eigen denkstijl, gevoel en geloof in eigen capaciteiten. Door hun denkstijl te veranderen, ervaren zij dat ook het gevoel en de zelfwaardering verandert. Hierdoor voelen zij zich sterker en beter opgewassen tegen stressvolle situaties.

17 Omgaan met stress Training om beter om te kunnen gaan met stress en ter voorkoming van stressklachten Mensen die te lang of te intens in een stressvolle omgeving verkeren, kunnen last krijgen van zowel lichamelijke als psychische klachten. Stress kan zich fysiek uiten door hoofdpijn, spierpijn, slaapproblemen, maagpijn en hart- en vaatzieken. Psychisch kan veel stress leiden tot nervositeit, overspannenheid, depressieve gevoelens, burnout, angst en paniekklachten. Door te werken aan hun draagkracht kunnen mensen beter omgaan met stress en stressklachten voorkomen. Met minder stressklachten en een betere balans worden andere fysieke of psychische klachten voorkomen. Deelnemers weten wat stress is en kennen hun signalen, oorzaken en gevolgen. Zij hebben vaardigheden opgedaan om anders met stress om gaan. Ze hebben hun draagkracht vergroot en hun stressklachten nemen af. Stress Deelnemers krijgen in groepsbijeenkomsten informatie over stress, oorzaken en factoren van stress. Zij leren hoe hun stress zich fysiek en psychisch uit en wat de gevolgen van stress kunnen zijn. Deelnemers leren eigen oorzaken van stress te analyseren en krijgen inzicht in hun persoonlijke situatie. Zij leren vaardigheden om op andere manieren met stress om te gaan. Zij leren hoe zij de balans tussen draagkracht en draaglast op orde kunnen houden. Hiermee voelen zij zich weerbaarder tegen stress en hebben zij minder stressklachten. 5 bijeenkomsten (5 x 2 uur) 4 tot 12 geïndiceerd training

18 Depressiepreventie In de put, uit de put Liever bewegen dan moe Somber of gespannen Preventie van depressie in verzorgingshuizen Depressie

19 In de put, uit de put Cursus voor mensen met milde depressieve klachten Mensen met milde depressieve klachten hebben een verhoogd risico op een depressieve stoornis. Jaarlijks lijden circa mensen aan een depressie. Qua ziektelast is depressie een van de meest invaliderende ziekten. Mensen die aan een depressie lijden maken enerzijds extra gebruik van zorgvoorzieningen en anderzijds dragen zij bij aan ziekteverzuim. Familieleden worden extra belast en kinderen van een depressieve ouder lopen meer risico om zelf een psychische stoornis te ontwikkelen. Bij mensen met beginnende klachten is het mogelijk om met psycho-educatie, waarbij verschillende vaardigheden worden aangeleerd, de klachten te verminderen. Preventie in een vroeg stadium kan op deze wijze verhinderen dat de klachten zich ontwikkelen tot depressie. 12 wekelijkse bijeenkomsten (12 x 2 uur) en een terugkombijeenkomst (1 x 2 uur) 4 tot 12 selectief cursus evidence based Na afloop van de cursus hebben deelnemers minder depressieve klachten dan mensen die de cursus niet hebben gevolgd (Cuijpers, 1998). Ook na 6 en 12 maanden blijven mensen minder depressieve klachten houden (Allart-van Dam, 2003). Depressie Deelnemers leren in groepsverband verschillende vaardigheden om hun depressieve klachten aan te pakken en te overwinnen. Er is aandacht voor ontspanningstechnieken, sociale vaardigheden, de rol van gedachten in de ontwikkeling van een depressie, het belang van plezierige activiteiten en toekomstplanning. Het draaiboek van de cursus is ontwikkeld door het Trimbos-instituut.

20 Liever bewegen dan moe Fitprogramma voor mensen met licht depressieve klachten Mensen met psychische klachten zijn meestal fysiek minder actief terwijl het voor hen juist belangrijk is om meer in beweging te komen. Mensen met depressieve klachten hebben veel baat bij lichamelijke activiteit. Zowel op korte als lange termijn heeft fysieke inspanning een gunstig effect op het welbevinden en zelfwaardering. Depressie, angst en stressklachten nemen af door lichamelijke inspanning. Bovendien is bewegen ook gunstig voor het emotioneel functioneren en bevordert zo de ervaren kwaliteit van leven. Preventie in een vroeg stadium kan verhinderen dat de klachten zich ontwikkelen tot depressie. Fitprogramma met sportief wandelen en bewegen in combinatie met gezondheidsvoorlichting over het voorkomen van depressie en depressieve klachten. Door fysieke inspanning te integreren met voorlichting ervaart de deelnemer de verbinding tussen lichaam en psyche. Tijdens het fitprogramma wordt een aanzet gegeven tot een structureel gezonde leefstijl gericht op het zowel letterlijk als figuurlijk in beweging komen. Dit vermindert de kans op depressie. De deelnemers gaan wandelen in het park. In de winterperiode wordt dit programma ook wel in een sportzaal uitgevoerd. Er is aandacht voor andere sportmogelijkheden om na afloop zelf mee verder te gaan. De aanpak is laagdrempelig, zowel geografisch (dicht in de buurt) als qua motivatie, conditie, probleembesef, taalvaardigheid en opleidingsniveau. Het programma wordt ook ingezet voor specifieke doelgroepen, zoals migrantenvrouwen. kennismakingsvoorlichting van 1 uur gevolgd door 7 wekelijkse bijeenkomsten (7 x 2 uur) met een follow-up contact (1 x 2 uur) na 2 maanden 8 tot 15 selectief training De deelnemers leren dat bewegen leuk is, geestelijke en lichamelijke energie geeft en dat depressieve klachten hierdoor afnemen en verdwijnen. De deelnemers blijven na afloop van het fitprogramma bewegen. Gunstige effecten zijn merkbaar na een paar weken met een activiteitenfrequentie van minstens éénmaal per week. Depressie

21 Somber of gespannen Training voor mensen met depressieve klachten die ook last hebben van spanningsen/of angstklachten Depressieve klachten hebben niet één duidelijke oorzaak, maar ontstaan door een combinatie van factoren. Mensen voelen zich vaak somber en lusteloos en hebben geen plezier meer en nauwelijks interesse voor de dingen of mensen om hen heen. Ze kunnen zich moeilijk concentreren. Sommige mensen doen erg uitbundig of liggen voortdurend dwars en verhullen zo hun somberheid. Soms kunnen depressieve klachten gepaard gaan met gespannenheid en/of angstklachten. Angst en spanning kunnen weer andere klachten veroorzaken. Het kan zijn dat mensen wel de klachten hebben maar zich niet bewust zijn van hun gespannenheid. De deelnemers leren in groepsbijeenkomsten meer over hun klachten en de verschillen tussen de klachten. Onderwerpen die aan bod komen zijn: depressiviteit, spanningsklachten en angstklachten. Zij leren hoe deze klachten met elkaar verband houden en hoe zij de cirkel van klachten kunnen doorbreken. Zij krijgen ook inzicht in mogelijke oorzaken en leren er op een andere manier naar te kijken. Deelnemers hebben informatie over hoe hun klachten van somberheid, gespannenheid en angst met elkaar samenhangen. Zij weten hoe ze de cirkel van klachten kunnen doorbreken en hebben inzicht in mogelijke oorzaken van hun klachten. Depressie 3 bijeenkomsten (3 x 2,5 uur) 4 tot 15 selectief training

22 Preventie van depressie in verzorgingshuizen Project ter voorkoming van depressie klachten en ter verbetering van het adequaat omgaan met depressieve ouderen in verzorgingshuizen In verzorgingshuizen is het percentage ouderen met depressieve klachten tweemaal zo hoog (21% resp. 11%) als bij zelfstandig wonende ouderen. In verzorgingshuizen lijdt 21% van de bewoners aan depressieve symptomen en 11% aan een depressie in engere zin. Medewerkers hebben veelal onvoldoende kennis en vaardigheden om depressie te signaleren en deze ouderen adequaat te begeleiden. Door een gericht aanbod voor personeel, bewoners en familieleden kunnen depressieve klachten bij ouderen worden voorkomen of teruggedrongen. Het project wordt integraal aangeboden aan een verzorgingshuis en bevat verschillende activiteiten voor zowel het personeel, de bewoners als de familieleden: 1. Deskundigheidsbevordering leidinggevenden Drie bijeenkomsten ( 3 x 2,5 uur) voor leidinggevenden gericht op het vroegtijdig herkennen van depressieve klachten bij bewoners. Ook leren zij hoe zij de zorg voor depressieve bewoners in hun verzorgingshuis kunnen verbeteren. 2. Deskundigheidsbevordering verzorgenden Vier bijeenkomsten (4 x 2,5 uur) voor verzorgenden over vroegtijdig onderkenning van depressieklachten en adequate begeleiding van depressieve bewoners. 3. Deskundigheidsbevordering overig personeel en vrijwilligers Voorlichtingsbijeenkomst (1,5 uur) voor overig personeel en vrijwilligers over het onderkennen van depressieve klachten en het bieden van ondersteuning. 4. Familieleden van depressieve ouderen Voorlichtingsbijeenkomst (2 uur) voor familieleden en direct betrokkenen van depressieve ouderen met informatie over depressie bij ouderen, het bieden van ondersteuning en het zelf omgaan met een depressieve oudere. 5. Nieuwe bewoners Gespreksgroep (6 x 1,5 uur) voor nieuwe bewoners om de stress die de overgang naar het verzorgingshuis met zich meebrengt, te verminderen. Bij de nieuwe bewoners wordt de autonomie zoveel mogelijk in stand gehouden en versterkt. Zij worden gestimuleerd zelf dingen te blijven doen en voor eigen behoeften en wensen op te komen. Deelnemers looptijd van ongeveer een jaar er zijn activiteiten voor verschillende doelgroepen universeel/selectief project bestaande uit verschillende activiteiten: deskundigheidsbevordering, voorlichtingsbijeenkomsten en gespreksgroep evidence based Resultaten Dit preventieproject is op effectiviteit onderzocht door het Trimbos instituut. De resultaten waren positief. Er is sprake van een afname van depressieve klachten bij bewoners en van verbetering van de sociale vaardigheden en zelfwaardering van de bewoners. Voorlichtingsbijeenkomsten voor familieleden blijken ondersteuning te bieden en de her - en erkenning van hun zorg voor een depressief familielid te vergroten. Gespreksgroepen voor nieuwe bewoners stimuleren assertief optreden en autonomie. Depressie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

Mondriaan X. voor geestelijke gezondheid

Mondriaan X. voor geestelijke gezondheid Mondriaan X voor geestelijke gezondheid Productenboek Verslavingspreventie Overzicht programma's Afdeling Verslavingspreventie Unitmanager Hans Dupont Locatie Werkgebied-Zuid Limburg Programma's 1.1 Coffeeshops

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Preventie en voorlichting

Preventie en voorlichting Preventie Preventie en voorlichting Introductie De afdeling preventie geeft voorlichting en advies over genotmiddelen aan jongeren, ouders en professionals. Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Cannabis preventie IrisZorg

Cannabis preventie IrisZorg Cannabis preventie IrisZorg Inleiding Een effectieve preventie van drugsproblemen zoals cannabis vraagt een integrale aanpak. Dat betekent dat samen met uiteenlopende beleidsterreinen en partnerorganisaties

Nadere informatie

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten < 0 ar Voorlichting over de risico's van Zwangeren Voorkomen van alcoholgebruik bij STAP alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl

Nadere informatie

Activiteitenaanbod van Verslavingszorg Noord Nederland t.b.v. CJG s Friesland 2012

Activiteitenaanbod van Verslavingszorg Noord Nederland t.b.v. CJG s Friesland 2012 enaanbod van Verslavingszorg Noord Nederland t.b.v. CJG s 2012 Activiteit KOPP/KVO Doepraatgroepen/jongerencursus (ism GGZ /Kinnik) n.veldhoen@vnn.nl Gezin Aan Bod (ism Jeugdhulp ) g.thomas@vnn.nl De Gezonde

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt en overzicht alcohol < 0 jaar Voorlichting over de risico's van alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl < 0 jaar

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

In de put, uit de put

In de put, uit de put In de put, uit de put Ouderen In de put, uit de put Introductie Wachten tot het beter gaat? Wachten in de hoop dat het gepieker en verdriet vanzelf overgaat? In de put, uit de put 1 Veel piekeren, weinig

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl iri Kruit Voorlichting en training 1 Programma Introductie - Kennismaking - Studiehandleiding, opbouw van de lessen

Nadere informatie

Voor mantelzorgers en vrijwilligers

Voor mantelzorgers en vrijwilligers Voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2014 VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 3 In drie bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen Bergen NH 2 Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen 1. Inleiding In het beleidsplan Naar een nuchter Bergen 2012 2015 zijn de volgende ambities

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

Lesgeven aan groep 7 en 8

Lesgeven aan groep 7 en 8 Lesgeven aan groep 7 en 8 Heeft u uw ervaring in de onder- of bovenbouw van de basisschool en gaat u nu (of binnenkort) lesgeven aan groep 7 of 8, dan zult u zich wellicht verbazen over de manier waarop

Nadere informatie

Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015

Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015 Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015 Doelstelling vandaag Wat is Preventie? Welke plannen heeft de overheid? Hoe wil de staatssecretaris ouders helpen? Welke rol spelen: Moedige Moeders? Huisartsen?

Nadere informatie

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief Preventie Wij houden u graag op de hoogte Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit In deze nieuwsbrief Veel vragen over NIX18 Fabels en feiten De Buitenhof is een landelijk

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit sirikruit@live.nl 1 Programma les 3 Kennismaking kort; theorie vorige lessen Preventie; nader bekeken Uitgaansdrugs: -presentatie -nabespreken

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard Actieplan verslavingspreventiebeleid Gemeente Valkenswaard 2014-2015 - 2 - Inhoudsopgave Inleiding p. 4 Het plan p. 5 Het actieprogramma p. 6 1. Ouder/kind avond p. 6 2. Voorlichting vierde klas p. 7 3.

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Vind je balans. Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige

Vind je balans. Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige Inleiding algemeen. Doordat er in Nederland en andere West-Europese landen steeds meer parttime gewerkt wordt door zowel man als

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen

Overzichtskaart 3. Opvoedingsondersteuning. voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Overzichtskaart 3 Opvoedingsondersteuning voor hulp bij opvoedingsvragen en lichte opvoedproblemen Zelfreflectie-instrument individuele opvoedingsondersteuning Sommige JGZ-professionals zullen al over

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts.

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts. 4.4. Aanbod jongeren Dit aanbod is gericht op jongeren op het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) tot 23 jaar. De doelgroep van het eerste product, Advisering leerplichtontheffing,

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft

Alcohol en drugs. Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? Hersenschade 21-11-2013. Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Verbinding maken. met datgene wat onbesproken blijft Alcohol en drugs Waar denken we aan? Nadine Mouchart, MSc Medewerker Verslavingspreventie Wat zien we binnen de huisartsenvoorziening? En wat missen

Nadere informatie

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Interventies 2 Meetinstrument SumiD-Q 2 Open en Alert 2 Kennis 2 Kennisplein gehandicaptensector

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

Signaalkaart Jongeren

Signaalkaart Jongeren Signaalkaart Jongeren Naam: Mike de Boer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Signaalkaart Mike... 5 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 8 Inleiding Op 14 maart 2014 heeft Mike de Boer de Signaalkaart

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH

Resultaten van het onderzoek naar de. kwaliteit van leven. van de partner van een persoon met NAH Resultaten van het onderzoek naar de kwaliteit van leven van de partner van een persoon met NAH Meer zicht krijgen op de impact van NAH op het leven van de partners van mensen met NAH. Vanuit dit inzicht

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Onderwerp: Toenemend gebruik van harddrugs in Zoetermeer (03-01-2014)

Onderwerp: Toenemend gebruik van harddrugs in Zoetermeer (03-01-2014) Politieke vragen Onderwerp: Toenemend gebruik van harddrugs in Zoetermeer (03-01-2014) Drugshulpverleners slaan alarm: het aantal drugsbehandelingen op de Eerste Hulpafdelingen van ziekenhuizen stijgt

Nadere informatie

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB Marijke Dijkstra Trimbos instituut Focus op onderzoek Utrecht, 2 december 2011 Improving Mental Health by Sharing Knowledge Programma Middelengebruik

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Format werkplan maatschappelijke organisatie

Format werkplan maatschappelijke organisatie Format werkplan maatschappelijke organisatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) In Veilige Handen 2. Korte omschrijving De zorg voor een veilige omgeving is essentieel

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding... 5. Behandeling in de verzekerde zorg...7. (Neuro)psychologisch onderzoek...7. Psychiatrisch consult...7. Coaching...

Inhoudsopgave. Inleiding... 5. Behandeling in de verzekerde zorg...7. (Neuro)psychologisch onderzoek...7. Psychiatrisch consult...7. Coaching... Aanbod ViA 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 5 Behandeling in de verzekerde zorg...7 (Neuro)psychologisch onderzoek...7 Psychiatrisch consult...7 Coaching...8 Re-integratie begeleiding...8 Mediation...8

Nadere informatie

training van basis naar brug

training van basis naar brug training van basis naar brug een extra steuntje in de rug voor kinderen met autisme bij de overstap van de basisschool naar de brugklas een aanbod van de Polikliniek in Doorwerth informatie voor cliënten,

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Groep Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Assertiviteit Training

Assertiviteit Training Assertiviteit Training Inleiding Onzeker in sociale situaties. Assertief kunnen zijn heeft te maken met de mate van zelfvertrouwen. Niet iedereen heeft dit goed ontwikkeld. Veel mensen laten zich in een

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij jongeren nodig?! 4 Praktische informatie 5 Het

Nadere informatie

Aan de slag. Geestelijk gezond

Aan de slag. Geestelijk gezond Direct aan de slag Geestelijk gezond Iedereen streeft naar een gezond leven. Daarin past de zorg voor lichaam en geest. Niet alleen omdat mensen daar zelf bij gebaat zijn, maar ook omdat onze omgeving

Nadere informatie

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen?

Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Alcohol en jongeren in de gemeente Noordoostpolder Wat is er al en waar liggen kansen? Door: GGD Flevoland Aanleiding Alcoholgebruik onder jongeren is al enige jaren een belangrijk thema binnen de gemeente

Nadere informatie

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts

Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts Zorgpad alcohol en ouderen t.b.v. Huisarts 1. De rol van de huisarts De huisarts kijkt op basis van de anamnese m.b.v. de Audit C of ICD 10 de cliënt alcoholafhankelijk is en doorverwezen moet worden naar

Nadere informatie

Preventieoverzicht depressie Gezondheids winst voor Doelgroep Naam interventie Doelstelling interventie/ boodschap

Preventieoverzicht depressie Gezondheids winst voor Doelgroep Naam interventie Doelstelling interventie/ boodschap Alle leeftijdscategorieën Alle leeftijdscategorieën Werknemers project Trainen in signaleren alle leeftijden Project Vroegtijdig opsporen Jongeren (6-8) SIMBA Vergroten sociale Jongeren (8-12) KOPP: Doepraatgroep

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Aanwezig: Nicole Buné, Mark Gortemaker, Dirk Hoek, Rolanda Dijkman, Ineke Odink,

Nadere informatie

Slim leven. Motiveren tot een gezonde leefstijl

Slim leven. Motiveren tot een gezonde leefstijl Slim leven Motiveren tot een gezonde leefstijl Grip op het eigen leven Elke jongere verdient de kans om zich te ontwikkelen. Om uit te groeien tot een zelfstandig individu met ambities, doelen en perspectief.

Nadere informatie

Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar

Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar Bijlage 17: Informatie voor de individuele behandelaar N.b.: stuur deze informatie (inclusief de drie bijlagen) naar de individuele behandelaar vóórdat de training van start gaat Emotieregulatietraining

Nadere informatie

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Verslag van het seminar Depressiepreventie en lage SES: hoe verhogen we het bereik? 16 november 2010 bij Trimbos Inleiding & aanleiding Jaarlijks worden

Nadere informatie

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud

Utrecht, september 2010 Gerjoke Wilmink directeur Nibud Voorwoord Ongeveer twee jaar geleden publiceerde het Nibud Geld en Gedrag, Budgetbegeleiding voor de beroepspraktijk. Het boek werd enthousiast ontvangen door het werkveld, vooral vanwege de competenties

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar?

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Workshop Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Liesbeth Niessen Psycholoog Arbeid en Gezondheid N.I.P. www.competencecoaching.nl

Nadere informatie

Multi-compenent model

Multi-compenent model Preventie van Kindermishandeling Rianne van der Zanden Trimbos-instituut rzanden@trimbos.nl Preventie kindermishandeling Opzet presentatie Aard, omvang en gevolgen van kindermishandeling Kindermishandeling

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders preventieprogramma kopp/kvo zuid-limburg Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) Kinderen van Verslaafde Ouders

Nadere informatie

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid

Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Pantone 430C Pantone 7426C Vormingsaanbod geestelijke gezondheid Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Locoregionale Uitvoering Vlaams Actieplan Suïcidepreventie Oost-Vlaanderen Hoe blijf jij fit in je hoofd?

Nadere informatie

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.

Groepswerk CMWW CMWW. Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww. CMWW Groepswerk CMWW Pr. Beatrixstraat 1a 6443 AK Brunssum Telefoonnr. 045-5250 250 Faxnr. 045-5250 086 E-mail info@cmww.nl Website www.cmww.nl Uitgave 28-06-07 Opvoedingsondersteuning Ouders van Pubers

Nadere informatie

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders

COACH JE KIND. ouders worden zelfredzame opvoeders COACH JE KIND ouders worden zelfredzame opvoeders 1 Eigen Kracht Iedere ouder heeft wel eens vragen over het opvoeden en opgroeien van hun kinderen. De meeste ouders weten waar ze terecht kunnen, zowel

Nadere informatie

Samenvattingskaart Richtlijn Middelengebruik

Samenvattingskaart Richtlijn Middelengebruik . Samenvattings Richtlijn Middelengebrik (opgenomen in de richtlijn). Wanneer, hoe? Samenvattings 1. Model voor middelengebrik 2. Middelengebrik bespreekbaar maken 3. Signalen van middelengebrik 4. Basishoding

Nadere informatie

Preventie Ambassadeurs

Preventie Ambassadeurs Kort Projectplan Preventie Ambassadeurs Samenvatting Preventie Ambassadeurs zijn een belangrijk schakel tussen allochtone gemeenschappen en hulpverleningsinstelling Tactus Verslavingszorg. In het project

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Actieplan. Integraal alcohol- en drugsbeleid voor jongeren in de gemeenten Leudal, Nederweert en Weert

Actieplan. Integraal alcohol- en drugsbeleid voor jongeren in de gemeenten Leudal, Nederweert en Weert Actieplan Integraal alcohol- en drugsbeleid voor jongeren in de gemeenten Leudal, Nederweert en Weert 2011-2012 Inleiding In het beleidsplan Integraal alcohol- en drugsbeleid voor jongeren in de gemeenten

Nadere informatie

Hartrevalidatie CARDIOLOGIE. Het vinden van de juiste balans

Hartrevalidatie CARDIOLOGIE. Het vinden van de juiste balans CARDIOLOGIE Hartrevalidatie Het vinden van de juiste balans In verband met hartklachten wordt u behandeld in het Laurentius ziekenhuis. Een hartstoornis kan grote lichamelijke en psychische gevolgen hebben.

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement

3 FASEN MODEL. Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement 3 FASEN MODEL Inhoud: - Introductie - Fase 1 - Fase 2 - Fase 3 - Verbeteren Zelfmanagement INTRODUCTIE Het aanmoedigen van chronisch zieke patiënten door zorgverleners in het nemen van dagelijkse beslissingen,

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Workshop 9 En morgen gezond weer op

Workshop 9 En morgen gezond weer op 23 april 2012 Symposium Ouderen & Alcohol Workshop 9 En morgen gezond weer op Complementair werken in de zorg voor ouderen Yildiz Gecer Tactus Henk Snijders Carintreggeland Voorstellen Wie zijn wij? Wie

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 1. Morele dilemma discussie methode 50 minuten Maximale groepsgrootte: 15 leerlingen Benodigdheden: klaslokaal of andere ruimte, stoelen in kring, ruimte in

Nadere informatie

Daarvoor gaat u naar Minters

Daarvoor gaat u naar Minters Opvoeden & Opgroeien Eigen functioneren & Relaties Een leefbare buurt Daarvoor gaat u naar Minters U weet zelf vaak het beste wat goed is voor uzelf of uw gezin. En u gaat voor goede raad of praktische

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie