Rapportering van de voordrachten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapportering van de voordrachten"

Transcriptie

1 1 De farmaceutische zrg in het zrgteam De farmaceutische zrg in het zrgteam Rapprtering van de vrdrachten Les sins pharmaceutiques dans l équipe de sins Studiedag 30/04/2010 Jurnée d étude Netwerk van Medisch-farmaceutische cmités Réseau des Cmités Médic-pharmaceutiques Het uitgangspunt van deze editie is dat iedere patiënt recht heeft p een veilige, effectieve en patiëntgerichte zrg waarvan de farmaceutische zrg een nlsmakelijk nderdeel is. De dag werd pgedeeld in twee hfdthema s. Het eerste thema rapprteert ver de tepassing van de klinische farmacie, als deelelement binnen de rganisatie van de ziekenhuisaptheek. De ervaringen vanuit de piltprjecten (sinds juli 2007) werden verzameld en geanalyseerd. Het tweede thema gaat ver het feit dat geneesmiddelen in de praktijk veelvuldig vrgeschreven wrden vr indicaties die niet geregistreerd zijn, bijvrbeeld bij bepaalde patiëntengrepen zals kinderen, zwangere vruwen en 'kwetsbare' uderen. Het zgenaamde ff-label vrschrijven van geneesmiddelen blijkt een vanzelfsprekend nderdeel te zijn van de hedendaagse farmactherapie. Aan het vrschrijven en afleveren van geneesmiddelen buiten de geregistreerde indicaties zijn een aantal aspecten verbnden, zals de vraag naar de juridische verantwrdelijkheid bij het ff-label gebruik, veiligheid van het geneesmiddel en k de rl van de vrschrijver en verstrekker hierbij is niet altijd duidelijk. Vr een ratineel en ecnmisch geneesmiddelengebruik wrdt er vaak vergestapt naar generische en bisimilar medicatie. Maar is de uitwisselbaarheid van deze prducten een vanzelfsprekendheid vr de patiënt, vr de vrschrijver en vr het ziekenhuis? De thema s werden gekzen vr hun algemeen belang en hebben betrekking p het geneesmiddelenbeleid en de farmaceutische zrg in de ziekenhuizen. Er wrdt duidelijk niet gekzen m therapeutische richtlijnen en farmactherapeutische infrmatie te bespreken daar dit niet tt de delstellingen behrt van het Netwerk MFC en er hiervr andere fra meer geschikt zijn. De mderatren hebben de gesprekken in gede banen geleid. Dus, dank aan C. Happe, M. Vandenbrucke en A. Dupnt. De rapprtering van deze studiedag bestaat uit twee delen. In dit eerste deel vindt u een samenvatting van de vrdrachten en wat algemene infrmatie. Het panelgesprek en de cnclusies wrden in een apart dcument uiteengezet. Als vrzitter van het directiecmité van de FOD Vlksgezndheid verwelkmt D. Cuypers de deelnemers en geeft een krte telichting bij het prgramma van de dag. Tepassing klinische farmacie Klinische Farmacie Eerste Cnclusies Natinaal Piltprject en Blik p de Tekmst Netwerk Medisch Farmaceutische Cmités Werkgrep Klinische farmacie Lud Willems 30 april 2010 Ziekenhuisapthekers. Lud Willems bijt als vrzitter van de werkgrep klinische farmacie binnen het Netwerk Medisch-farmaceutische Cmités (MFC) de spits af met de vrdracht: Klinische farmacie: eerste cnclusies van het natinaal piltprject en een blik p de tekmst. L. Willems is eveneens hfdaptheker in het UZ Leuven, hfddcent aan de KU Leuven, vrzitter van de Belgische Vereniging van Ziekenhuisapthekers en bestuurslid van de Vlaamse Vereniging van 1

2 Centre de Pharmacie clinique Luvain Drug Research Institute Université cathlique de Luvain & Faculté de médecine et de pharmacie Université de Mns Jurnée d'étude du Réseau des cmités médi c-pharmaceutiques Service publ ic fédéral "SantéPubl ique" Bruxell es 30 av ri l Les sins pharmaceutiques dans l'équipe de sin - SPF Santépublique 1 De farmaceutische zrg in het zrgteam De delstellingen van de piltprjecten zijn: het aantnen van de rl van de ziekenhuisaptheker bij de directe zrg aan de patiënt; de ntwikkeling van de klinische farmacie in de ziekenhuizen; het pbuwen van kennis en ervaring. De belangrijkste criteria vr het welslagen van een prject zijn: patiëntgericht werken waarbij er cntact met de patiënt is; de klinische aptheker als lid van een multidisciplinair team van zrgverstrekkers; het prject wrdt gedragen dr het MFC en de Medische Raad van het ziekenhuis en is dus geen geïsleerde activiteit binnen de rganisatie. In 2010 zullen er in ttaal 54 ziekenhuizen deelnemen aan het prject. Om de impact van de klinische farmacie aan te tnen wrdt er aan de deelnemende ziekenhuizen gevraagd m de activiteiten te registreren, m te rapprteren ver de evlutie van het prject en m case-reprts p te stellen die de rl van de klinische aptheker met betrekking tt de patiëntveiligheid demnstreren. Hiervr wrden er standaardrsters gebruikt. In de lp van het prject werden de termen activiteiten en interventies duidelijk gesteld. De dmeinen vr de tepassing van de klinische farmacie werden afgebakend zals het bevragen van de thuismedicatie; de algemene pvlging van het medicatiegebeuren tijdens het verblijf; de pvlging van specifieke indicatren en de ntslagbegeleiding. De kwantitatieve en kwalitatieve rapprtering werd regelmatig verfijnd en aangepast. De verzamelde gegevens wrden dr het Netwerk van MFC geanalyseerd, evluties wrden pgevlgd en resultaten wrden gepubliceerd. We nteren dat de uitvering van het prject leidt tt aanpassingen binnen de rganisatie van het ziekenhuis. Bijvrbeeld dr aandacht te schenken aan de intramurale en transmurale infrmatieverdracht en het structureren van het pname- en ntslagmanagement. Een parallelle ntwikkeling die bijdraagt tt een verhgde kwaliteit van de farmaceutische zrg is de uitbreiding van de specialiteit ziekenhuisaptheek naar een 3-jarige vrming waardr de gediplmeerde ziekenhuisaptheker klaar zal zijn m k klinische farmacie te te passen. Duidelijke afspraken met betrekking tt de taken binnen de zrgvertrekking aan de patiënt resulteren in een psitieve integratie van de klinische farmacie binnen de rganisatie van het ziekenhuis. Als besluit kan wrden gesteld dat de unieke financiële ndersteuning de tekmst van de ziekenhuisfarmacie en in het bijznder de klinische farmacie mee bepaald. We nteren nu al dat in tenemende mate de ziekenhuisaptheker deel uitmaakt van het zrgteam en een directe bijdrage levert binnen de zrgverlening aan de patiënt. Pharmacie clinique: résultats cliniques Paul M. Tulkens, Dr Méd. a De klinische resultaten van de klinische farmacie wrden vrgesteld dr Paul Tulkens, lid van de werkgrep klinische farmacie binnen het Netwerk MFC en artsfarmaclg aan de Université Cathlique de Luvain. Vraleer P. Tulkens aantnt dat een interventie een impact heeft p de farmactherapie van de patiënt wrdt verduidelijk wat klinische farmacie eigenlijk is aan de hand van twee mdellen. Met klinische farmacie wrdt er een farmaceutische activiteit bedeld die gericht is naar de patiënt m een efficiënt en een z veilig mgelijk gebruik van geneesmiddelen te verzekeren; alsk het ptimaliseren van het gebruik van geneesmiddelen met het g p een verhging van de werkzaamheid, het verminderen van bijwerkingen en het verlagen van de glbale kst. Er bestaan verschillende invalsheken vr de klinische farmacie. Twee mdellen wrden als vrbeeld aangehaald. Het Amerikaanse en het Engelse mdel. In het Amerikaanse mdel gaat men uit van de farmaclgie, de farmacdynamiek en de farmackinetiek ten aanzien van een therapie, dit in functie van de cellulaire bilgie, de fysipathlgie, de bifysica en de bichemie. Het Engelse mdel gaat uit van de analyse van de patiënt p farmaclgisch gebied waarbij er aanbevelingen gebeuren en er een therapeutische pvlging is met een inbreng van de klinische farmacie tegemetkmend aan de therapeutische nd van de patiënt. Het Engelse mdel wrdt binnen de Belgische cntext tegepast. De veiligheid van de patiënt is hier een belangrijk aspect nder andere met betrekking tt de incmpatibiliteit van een geneesmiddel, het vrkmen van vrspelbare intleranties, het verzekeren van een gede pvlging van risicgeneesmiddelen en het verbeteren van assciaties van geneesmiddelen bij de pstart van een geneesmiddelenbehandeling. Een ander belangrijk aandachtspunt is het verlenen van vldende infrmatie ter ndersteuning van de clinicus die de patiënt wenst te helpen met een behandeling. Het verschaffen van duidelijke infrmatie aan de patiënt begt een gede tepassing van de behandeling en een ptimale werkzaamheid van de geneesmiddelen. 2

3 Een vlledige en gede pvlging laat te m de ksten te beheersen met behud van de efficiëntie van het geneesmiddel. Dit wrdt dr de spreker geïllustreerd aan de hand van enkele vrbeelden. Aan de hand van nder andere, de ingediende case-reprts, kunnen we het klinische belang aantnen van de bservaties en de interventies gerealiseerd dr een klinisch aptheker. Gegevens zullen ng verder wrden uitgewerkt. Als besluit kunnen we zeggen dat de huidige resultaten zeker een aanmediging zijn m het aantal piltprjecten uit te breiden. Wat det nu een klinische aptheker? Stephane Steurbaut verklaart de De whereabuts van de wherebuts van de klinische aptheker p basis van de evaluatie van de klinisch aptheker : Evaluatie van de peridieke registraties peridieke registraties. S. Steurbaut is lid van de werkgrep Klinische farmacie Martine Dhre Stephane Steurbaut binnen het Netwerk van MFC, Cördinatr Klinische Farmacie UZ Brussel en is Studiedag MFC Netwerk 30 april 2010 werkzaam binnen de Farmactherapiecel, Geneesmiddelenbeleid van het UZ Brussel. Met de whereabuts bedelt men hier de activiteiten die dr een klinisch aptheker wrden verricht in het kader van dit prject inclusief de lcaties waar deze plaatsvinden. Dat kan p een verpleegafdeling zijn, maar k in de ziekenhuisaptheek f elders in het ziekenhuis. Het is de bedeling m p een bjectieve manier de data te vergelijken en de evlutie van de prjecten p te vlgen. De infrmatie vanuit de registraties leidt tt een kwaliteitsbevrdering en we nteren nu al een verschuiving naar een meer patiëntgerichte zrg. Er zijn verschillende registratieperides vrzien verspreid ver het jaar. De activiteiten zijn nderverdeeld in subgrepen met betrekking tt de patiënt, de verpleegeenheid, het ziekenhuis en de begeleiding van studenten. De cmmunicatie ver het registreren en het registratie-instrument werd in de lp van het prject verfijnd m registratiefuten te vermijden. Bij de eerste registraties waren er enkele nduidelijkheden waarbij er activiteiten genteerd die werden gerealiseerd buiten het gefinancierde piltprject. De eerste resultaten (gemiddelde van twee registratieperides in 2009) wrden grafisch weergegeven nder vrm van staafdiagrammen en bxplts. Hieruit blijkt dat het grtste deel van de tijdsbesteding gaat naar de activiteiten met betrekking tt de patiënt, de verpleegeenheid en het ziekenhuis. De vrnaamste activiteiten binnen deze dmeinen zijn: de pvlging van de patiënt, de samenstelling van een dssier en het afnemen van de farmaceutische anamnese; er wrdt minder tijd gespendeerd aan het pstellen van ntslagbrieven en het infrmeren van de patiënt; mgelijk is hiervr geen tijd f behrde dit niet tt de delstelling van het prject; deelnemen aan de zaalrnde met de artsen en het mee vlgen van patiëntenbesprekingen. Er gaat minder tijd naar literatuurnderzek f het ntwikkelen van prcedures; de tijdsbesteding met betrekking tt de ziekenhuisaptheek is hg maar hier zijn de resultaten waarschijnlijk wat nduidelijk daar activiteiten buiten het prject eveneens werden geregistreerd. We besluiten dat de gedetailleerde peridieke registratie een ged instrument is m het spectrum van klinisch farmaceutische activiteiten in kaart te brengen. De activiteiten met betrekking tt patiënten en de verpleegeenheid maximaliseren de visibiliteit van de klinische farmacie en maken preferentieel minstens ngeveer 2/3 à ¾ van het ttale spectrum aan activiteiten uit. Aan de hand van deze registraties stellen we vast dat het criterium m patiëntgericht te werken wrdt tegepast. Aan de hand van een cncreet vrbeeld illustreert N. Berg he een psitieve ervaring Pharmacie clinique et le sutien au médecin wrdt pgebuwd. N. Berg is geriater in het Centre Hspitalier du Bis de L Abbaye et dans le dmaine de la gériatrie Réseau des Cmités médic-pharmaceutiques Bruxelles, le 30 avril 2010 de l Hesbaye Hij belicht he de samenwerking met een klinisch aptheker een Dcteur N. Berg Ph. A. Passanisi Centre Hspitalier du Bis de l Abbaye et de Hesbaye ndersteuning biedt aan de arts binnen het dmein van de geriatrie. Het uitgangspunt van het prject is de vraag naar de meerwaarde van de klinische aptheker vr de arts waarbij de patiënten p het eerste plan kmen. De delstellingen van de klinische farmacie in de geriatrie zijn het ptimaliseren van de geneesmiddelentherapie, het aanmedigen van de autnmie van de patiënten, het infrmeren van de patiënten en zijn mgeving ver de behandeling en het verbeteren van de geneesmiddelenanamnese. De verudering van de bevlking stijgt met als gevlg een grter aantal udere persnen en geriatrische patiënten. De karakteristieken van een geriatrische patiënt zijn multipathlgie, plifarmacie, invaliditeit, afhankelijkheid en een verminderende levenskwaliteit. Het is een feit dat de farmackinetiek bij uderen verschilt van deze bij jnge mensen en dat de cmbinatie met plifarmacie kan leiden tt iatrgene ziektebeelden. Binnen dit prject levert de klinisch aptheker farmaceutische zrg aan de patiënt vanaf de pname in het ziekenhuis tt bij het ntslag. Bij pname bestaat de geneesmiddelenanamnese (gemiddeld 21 minuten) uit de bevraging naar alle geneesmiddelen inclusief de niet-vrgeschreven die de patiënt inneemt. Indien ndig wrdt familie, huisarts f fficina-aptheker gecntacteerd. Tijdens het verblijf wrdt de therapie pgevlgd betreffende indicaties, pslgie, mgelijke interacties en bijwerkingen. 3

4 Er wrdt eveneens aandacht besteed aan de tedieningsmdaliteiten en het leveren van bijkmende infrmatie aan de arts, de verpleegkundigen en aan de patiënt. De aptheker neemt deel aan de zaalrnde waar de behandeling wrdt besprken. Bij ntslag wrdt de patiënt begeleid vr wat betreft de geneesmiddelenbehandeling m z de tepassing van de therapie te ptimaliseren. In 2009 werden er 47 interventies genteerd waarvan 30% met betrekking tt bijwerkingen en 28% waarbij de pslgie werd aangepast. Andere interventies betrffen het stppen f hernemen van de behandeling en interacties. Zwel de arts als de aptheker zijn initiatiefnemers vr een interventie. Een belangrijk aandachtspunt is het versterken van de autnmie van de geriatrische patiënt bij het beheer van zijn thuisbehandeling. Hier heeft de klinisch aptheker een belangrijk infrmatieve rl ten aanzien van de patiënt, zijn mgeving, de huisarts en de thuiszrgverstrekkers. Uiteraard wrden de aspecten met betrekking tt de geneesmiddelenbehandeling geïntegreerd in de cördinatie van de zrg (veding, kinesitherapie, ) van een geriatrische patiënt. De samenwerking met de klinisch aptheker en het tepassen van de klinische farmacie heeft geleid tt een uitbreiding van kennis, een pvlging van de patiënt en een integratie van een referentiepersn binnen het zrgteam met een nauwe samenwerking met de geriater. De aptheker biedt eveneens ndersteuning bij het pstellen en het pvlgen van prcedures. De ervaringen uit het prject bevestigen duidelijk dat de aptheker een bijdrage levert aan de zrg van de geriatrische patiënt en ten vlle als referentiepersn wrdt beschuwd binnen het zrgteam. Discussiepunten De pmerking wrdt gemaakt m in het kader van het tepassen van de klinische farmacie tch k belang te hechten aan de activiteiten zals het pstellen van een prcedure betreffende het vrschrijven van een geneesmiddel, een transversale activiteit met betrekking tt het antibiticagebruik en rekening te huden met de vrpgestelde delstellingen van het prject. Een mgelijk knelpunt werd nder de aandacht gebracht: de geneeskunde wrdt meer en meer gespecialiseerd en gefragmenteerd. Het is een hele uitdaging vr de klinisch aptheker m binnen een hypergespecialiseerde cntext, bijvrbeeld de cardilgie, een bijdrage te leveren waarbij er eveneens de glbaliteit van de farmaceutische prblemen van de patiënt dienen te wrden beheerd. Een belangrijk aspect p termijn is het verlenen van een kwaliteitsvlle farmaceutische zrg met aandacht vr de cntinuïteit waarbij de vraag wrdt gesteld f er een klinisch farmaceutische permanentie ndig is. Op dit genblik is het inderdaad z dat er binnen de piltprjecten prblemen met cntinuïteit vrkmen bij afwezigheid van de klinisch aptheker f de betrkken arts. Vr de deelnemende ziekenhuizen is het nu ng niet duidelijk waar de piltprjecten naar te leiden, maar zals vr andere activiteiten (kinesist, ergtherapeut, ) dient in de tekmst de cntinuïteit gerganiseerd te wrden. Dch, weet men vanuit tepassingen van klinische farmacie in het buitenland dat het ver lange termijn initiatieven gaat. Z werden er in Canada ndertussen teams vr klinische farmacie pgericht. Op dit genblik verkeren we in België in een pbuw- en experimentele fase. De driejarige pleiding van de ziekenhuisaptheker zal de uitbuw van een permanente klinische farmacie in de ziekenhuizen zeker kunnen ndersteunen. De tepassing van de klinische farmacie binnen het ziekenhuis blijkt meer en meer een ingeburgerd aspect te zijn binnen de farmaceutische zrgverlening. Binnen deze cntext wrdt er al tekmstgericht gedacht en gaat er interesse uit naar de evlutie van de klinische farmacie in het buitenland. De ntwikkeling van de klinische farmacie in België verlpt vlgens gekende fases: p basis van de ervaringen in het buitenland en de litteratuur (natinaal en internatinaal) wrd aangetnd dat klinische farmacie DOELTREFFEND is. Aan de hand van de piltprjecten wrdt de klinische farmacie getetst p EFFECTIVITEIT binnen het Belgische ziekenhuislandschap. Binnen deze fase trachten we antwrden te zeken betreffende de implementatie p natinaal niveau, ver welke pties er kunnen genmen wrden. Bijvrbeeld met de vraag wrden gesteld f het ndig is dat er aan elk bed van de patiënt een klinisch aptheker staat f kan de cmpetentie van de aptheker p een andere manier gebruikt wrden, wat kan de rl zijn van cmputertechnlgie, heveel apthekers zijn er idealiter ndig vr een gede farmaceutische zrgverlening. Er wrdt nagegaan binnen welke dmeinen klinische farmacie werkzaam is en waar minder. Het ndersteunend engagement van vele ziekenhuizen zal in de pbuw een belangrijke rl spelen. Vervlgens kan er aan de hand van een evaluatie van de KOSTENEFFICIENTIE nagegaan wrden f de inspanningen de verwachtingen met betrekking tt de deltreffendheid en de effectiviteit kunnen inlssen. Een analyse binnen deze fase kan leiden tt een gestructureerde financiering van het geneesmiddelenbeleid en de farmaceutische zrg in het ziekenhuis. 4

5 Het drlpen van de verschillende fases vr de ntwikkeling van een activiteit van een dergelijke mvang en met belangrijke implicaties vr de gezndheidszrg gebeurt ver een termijn van vele jaren. De ntwikkeling tt de huidige vrbeeldsituatie van de rganisatie van de ziekenhuisaptheek en de klinische farmacie in Canada en de Verenigde Staten kende een verlp van een 40-tal jaren. Specifieke vrbeelden van de rganisatie van de ziekenhuisaptheek in het buitenland zijn belangrijk, tch is het ndig uit te gaan van een ttale benadering van het zrgteam en de gezndheidssectr. Op dit genblik luidt de kernvraag f de klinisch aptheker de zrg in het ziekenhuis efficiënter kan maken en de ksten kan ratinaliseren. Het Canadees, Amerikaans f Engels antwrd klinkt in ieder geval bevestigend. In een later stadium en in functie van de kstenbeheersing kan er eventueel meer aandacht geschnken wrden m deze tegevegde waarde te dcumenteren. Een eerste zrg is een kwaliteitsvlle ntwikkeling van de farmaceutische zrg en de huidige beschikbare financieringen geven een zeer belangrijke stimulans. Vrschrijven en registratie van indicaties Om het tweede thema aan te snijden geven enkele experten een uiteenzetting ver specifieke nderwerpen, gevlgd dr een panelgesprek ver de prblematiek binnen het dmein van het vrschrijven van geneesmiddelen p indicaties die niet werden geregistreerd. Om te starten wrden «Nieuwe indicaties: de registratie en de terugbetaling» NOUVELLES INDICATIONS : ENREGISTREMENT ET REMBOURSEMENT tegelicht dr JP Degaute, vrzitter van de geneesmiddelencmmissie vr JP Degaute Président Cmmissin Médicaments à usage humain (AFMPS) menselijk gebruik (FAGG) en vicevrzitter van de Cmmissie Tegemetkming van Vice-Président Cmmissin Rembursement des Médicaments (CRM/INAMI) Geneesmiddelen (RIZIV). We krijgen een krte situering ver he geneesmiddelen wrden geregistreerd dr het Federaal Agentschap vr Geneesmiddelen en Gezndheidsprducten (FAGG) en de betrkkenheid van de Eurpese en natinale instanties. Op Eurpees niveau verlpen de registratieprcedures p 3 verschillende manieren: gecentraliseerd (210 dagen), gedecentraliseerd (210 dagen) en vlgens wederzijdse erkenning (90 dagen). Op natinaal niveau gebeurt de prcedure vr de registratie via de geneesmiddelencmmissie vr menselijk gebruik (FAGG) en vr de terugbetaling via de Cmmissie Tegemetkming van Geneesmiddelen (RIZIV). De eerste stap m een prduct te cmmercialiseren p de Belgische markt is de aanvraag tt registratie in te dienen bij de vrgenemde cmmissie. Hier wrdt het dssier dr de experten van het FAGG geëvalueerd en besprken. Vervlgens wrden de besluiten vergemaakt aan de Minister van Vlksgezndheid. Eens de prducten beschikbaar zijn p de markt kan er een aanvraag vr terugbetaling wrden ingediend bij de Cmmissie Tegemetkming van Geneesmiddelen (CTG). De aanvraag wrdt er besprken dr deze cmmissie die is samengesteld uit 28 leden. Deze prcedure dient te verlpen binnen een termijn van 180 dagen. De evaluatiecriteria vr de tekenning van de terugbetaling zijn de therapeutische waarde, de kstprijs van de specialiteit en de basis vr terugbetaling vrgesteld dr de aanvrager, het belang van de specialiteit vr de medische praktijk in functie van de therapeutische en sciale nden, de budgettaire incidentie vr de verzekering rekening hudend met de budgettaire bjectieven, de verhuding tussen de kst vr de verzekering en de therapeutische waarde. De prblemen met betrekking tt verschillende indicaties vr eenzelfde stfnaam situeren zich tussen referentiegeneesmiddelen en generische f bij generische geneesmiddelen nderling. Nrmaal gezien dient vlgens de Eurpese prcedures de indicaties tussen de referentiegeneesmiddelen en de generische identiek te zijn p niveau van de referentiestaat. Tch is dit niet per definitie van tepassing in alle Eurpese lidstaten. Het zijn de natinale cmités die eventuele verschillen aanvaarden f niet. Prblemen kunnen ptreden p medic-legaal vlak ten aanzien van de vrschrijver. Er zijn eveneens nduidelijkheden met betrekking tt het vrschrift p stfnaam. Er is geen terugbetaling vrzien bij vrschrijven buiten de vermelde indicaties. Vr bepaalde situaties bestaat er een reglementering waardr uitznderlijk geneesmiddelen kunnen ter beschikking gesteld wrden: Cmpassinate Use prgram: bestemd vr geneesmiddelen znder Vergunning vr het in de Handel Brengen; Medical Need prgram: bestemd vr geneesmiddelen met een Vergunning vr het in de Handel Brengen maar vr een andere indicatie; 5

6 Bijznder slidariteitsfnds: wrdt beheerd dr het Cllege van geneesheren-directeurs en artsen van het RIZIV. Vaak wrdt het advies van het CTG gevraagd. Het beperkt jaarlijks budget kmt via financiering van de verplichte verzekering. Kan wrden tegepast vr individuele gevallen waarvr alle andere terugbetalingmgelijkheden zijn uitgeput en vr ernstige f uitznderlijke ziektes. Unmet Medical Need: snellere tegang vr terugbetaling van mleculen waarvan de registratie lpende is in functie van hun therapeutisch belang, mgelijkheid tt tegang vr een terugbetaling buiten indicatie, belangrijke indicaties vr bepaalde patiënten maar weinig interessant vr de firma s. Het vrschrijven p indicatie in de pediatrie is vaak van tepassing en J. Ramet biedt ns hiermtrent meer inzichten. J. Ramet is diensthfd pediatrie in het Universitair Ziekenhuis van Antwerpen, hfddcent pediatrie aan de Universiteit van Antwerpen, vrzitter van de Belgische vereniging vr Kindergeneeskunde, vrzitter van het Belgian Paediatric Clinical Research Netwrk en Secretary-general f the Eurpean Academy f Paediatrics UEMS sectin f Paediatrics. Een vaststelling is dat de meerderheid van jnge kinderen medicatie neemt. Er is ver de jaren heen een evlutie in het vrschrijven van geneesmiddelen bij kinderen. De aandacht vr de pediatrische farmaclgie is geëvlueerd dr drama s met nevenwerkingen van geneesmiddelen die vr vlwassenen veilig zijn maar niet vr kinderen. Samengevat kan men zeggen dat er een farmaclgie p kindermaat dient te bestaan, maar dit is tt nu te niet het geval. Er is nd aan gede richtlijnen betreffende het medicatiegebruik bij kinderen en zuigelingen ter ndersteuning van een veilig gebruik van geneesmiddelen rekening hudend met de effectiviteit specifiek vr kinderen in functie van de leeftijd, de farmackinetiek en de farmacdynamiek. Een belangrijk prbleem is dat de beschikbaarheid van specifieke en wetenschappelijke ged nderbuwde dcumentatie ver geneesmiddelen vr kinderen beperkt is. Daarm wrdt er gebruik gemaakt van andere brnnen zals gegevens ver dseringen vr vlwassenen, maar dr deze extraplatie bekmt men niet altijd de juiste dsering vr het kind. Extraplatie is eigenlijk uit den bze. Een vaststelling is eveneens dat de bestaande geneesmiddelenvrmen zelden geschikt zijn vr kinderen. De medische litteratuur is niet steeds een meerwaarde daar de dcumentatie nvlledig is f de statistische methdes wrden njuist tegepast. Daarbij ntwikkelen ziekenhuizen zelf lkaal richtlijnen en frmularia. Een belangrijke Eurpese richtlijn zal meer duidelijkheid brengen daar alle geneesmiddelen zullen we getest p kinderen, p enkele uitznderingen na. Bij het vrschrijven van geneesmiddelen bij kinderen dient men dus rekening te huden met belangrijke verschillen in vergelijking met het vrschrijven bij vlwassen. Dit betreft ndermeer de absrptie vanwege een differentiële maag ph, de IM absrptie die bij de vlwassenen snel is, maar bij kinderen nvrspelbaar, de transdermale pname van prducten die bij kinderen beter is. Bij kinderen wrdt eveneens via een intra-sseuse weg medicatie tegediend. Er bestaan gegevens uit studies ver de plasmahalfwaarden in functie van de leeftijd met betrekking tt de levereliminatie en de eliminatie via de nieren. Het is dus duidelijk dat een kind geen kleine vlwassene is, dat een breling geen klein kindje is en dat een prematuur gebren kindje geen nieuwgebrene is. In België werd het Belgian Paediatric Clinical Reserarch Netwerk pgericht in samenwerking met de Belgische vereniging vr kindergeneeskunde. Dit Netwerk heeft tt del m een faciliterende rl te vervullen dr: Vrschrijven p indicatie in de pediatrie Prf. Jsé Ramet Diensthfd pediatrie Universitair ziekenhuis A pen te cördineren en te netwerken; een geüpdate databank p te stellen met bestaande expertise en bestaande netwerken, ervaringen van nderzekers en samenwerking met centra met een specifieke expertise (pediatrische studies); het ter beschikking stellen van referenties vr zrgverstrekkers en de farmaceutische industrie; dr vrmingsactiviteiten te vrzien en infrmatie te verspreiden (ntmetingen, rapprten). Om te antwrden p de vraag He gelijkwaardig zijn bisimilars werd B. Les sins pharmaceutiques dans l équipe de sins, Réseau des Cmités Médic-pharmaceutiques, Bruxelles 30 April 2010 Les bisimilaires snt-ils équivalents? Flamin uitgendigd m het nderwerp te kmen telichten. B. Flamin is prfessr in de Fysilgie en de farmaclgie aan de Faculté Universitaires Ntre- Dame de la Paix te Namen. Hij is vrzitter van de Scientific Advice Wrking Party Created 26 January 1995 Prf. Brun FLAMION Chair, Scientific Advice Wrking Party (SAWP) f the CHMP (EMA) van de Eurpean Medicines Agency (EMA) en sinds 1 april 2010 vrzitter van de Federal Agency fr Medicinal and Health Prducts (FAMHP) Chair, Belgian Cmmittee fr Reimbursement f Medicines (CTG-CRM) Prfessr f Physilgy & Pharmaclgy, FUNDP Namur Cmmissie Tegemetkming Geneesmiddelen (RIZIV). Het antwrd f de bisimilars bi-equivalent en uitwisselbaar zijn is meteen duidelijk: NEEN. Over het nderwerp bestaat er wel enige cntrverse. De definitie van een bisimilar is: een bijna gelijkwaardige kpie van een bifarmaceutisch prduct waarvan het brevet is verlpen. 6

7 Vlgens de EMA is een bifarmaceutisch prduct een prduct dat werd ntwikkeld met een van de vlgende technieken: recmbinant-dna, gecntrleerde genfrmule f prductie van mnklnale antilichamen. Ok de Eurpese cmmissie heeft richtlijnen pgesteld vr een algemene en wettelijke basis vr bisimilars. Bij bisimilars gaat men uit dat er vr elk prductieprces er een ander prduct is. Het betreft hier dus individuele prducten. Aan de hand van het vrbeeld Epëtine werd het begrip bisimilar tegelicht. Met betrekking tt het mnklnale antilichamen werd het vrbeeld gesteld van Raptiva. De te nthuden cnclusies zijn: het cncept van de bisimilar werd geïnitieerd in Eurpa; de kans p klinisch significante verschillen met het rigineel prduct zijn zwak maar niet nihil; het cncept kent praktische beperkingen; elke analyse vr de ntwikkeling van deze prducten dient geval per geval te wrden bekeken; vrschrijvers en terugbetalingrganen meten hun eigen beslissingen maken nder ander p basis van de infrmatie van de EMA en de farmac-ecnmische cntext; de uitwisselbaarheid kan zeker niet autmatisch gebeuren. De Heer A. Burda, aptheker en vertegenwrdiger van Mw. L. Onkelinx, Minister van Vlksgezndheid, Sciale Zaken en Leefmilieu deed vervlgens een mededeling m de reële ndersteuning van het geneesmiddelenbeleid en de farmaceutische zrg in het ziekenhuis te te lichten. Vanuit het beleid is men bewust van het feit dat geneesmiddelen een meer prminente rl innemen binnen de rganisatie van het ziekenhuis. Het uitwerken van een glbaal farmaceutisch beleid en het gebruik van geneesmiddelen in het bijznder vergt daarm de ndige aandacht. De minister wenst dat de ziekenhuizen en de ziekenhuisaptheken hun rl kunnen vervullen en maakt daarm vr 2010 een ttaal budget van 7,7 miljen eur vrij in de glbale begrting van de Vlksgezndheid. De pririteiten gaan uit naar de uitbreiding van de piltprjecten betreffende de tepassing van de klinische farmacie met het aantnen van de impact p de zrg, de ndersteuning van de werking van het MFC en het CMM en het pbuwen van praktijkervaring binnen de prfessinele vrming. De piltprjecten begen p termijn een aanpassing van de rganisatiecultuur binnen het ziekenhuis dr de integratie van de klinische farmacie als deelactiviteit van de ziekenhuisaptheek, de uitbuw van het multidisciplinaire zrgteam met een permanente aandacht vr de veiligheid van de patiënt. De cmités hebben alsmaar meer een belangrijke rl vanwege de intensiteit, de cmplexiteit en de kstprijs van de farmactherapie en de medische hulpmiddelen die de laatste jaren meer en meer zijn tegenmen. Een financiële ndersteuning vr human ressurces biedt de kans aan de ziekenhuizen m daadwerkelijk de wettelijke bepaalde pdrachten uit te veren en de rl van de cmités te ndersteunen. Van de ziekenhuisaptheker wrdt er in tenemende mate verwacht dat hij p een prfessinele wijze een bijdrage levert aan het zrgprces en de rganisatie van het beleid van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen binnen de instelling, waardr de verscheidene pdrachten en verantwrdelijkheden tenemen. De verheid is bereid een bijdrage te leveren aan de driejarige pleiding en berepsbekwaming daar de kandidaten ziekenhuisaptheker in de ziekenhuizen zal tewerkgesteld wrden. De uiteindelijke betrachting van deze maatregelen is niet alleen m de geneesmiddelen te betalen maar k m er vr te zrgen dat het ged gebruik van geneesmiddelen in het ziekenhuis bewaakt wrdt dr cmpetente zrgverstrekkers en een ndersteunde ziekenhuisrganisatie. De vertuiging bestaat dat investeringen in kwaliteit eveneens kstenbesparend zullen zijn. De realisatie van de vrnemde beleidspties gebeurt via het Directraat-generaal Organisatie van de Gezndheidsvrzieningen (DG1) - FOD Vlksgezndheid. I. Van der Brempt vertegenwrdigt C. Decster, directeur generaal, en ligt enkele van de activiteiten en realisaties binnen dit departement te. I. van der Brempt is diensthfd van de Dienst Acute, chrnische en uderenzrg. De DG1 is binnen de FOD Vlksgezndheid het directraat generaal dat zich bezig hudt met.a. de rganisatie van de zrginstellingen en heeft geen bevegdheden betreffende therapeutische indicaties, geneesmiddelen, registratie en terugbetaling. Er bestaan gedeeltelijke bevegdheden betreffende de nrmering van de ziekenhuisaptheek die als een functie binnen de instelling wrdt beschuwd. Het directraat generaal heeft als belangrijke missie binnen dit dmein m: samenwerkingsverbanden binnen het ziekenhuis te bevrderen zals het uitwisselen van infrmatie en het ndersteunen van een multidisciplinaire aanpak. De ziekenhuisaptheker is vertegenwrdigd in verschillende cmités zals het medisch-farmaceutisch cmité (MFC), het cmité medisch materiaal (CMM), het cmité ziekenhuishygiëne, het transfusiecmité en de antibiticatherapiebeleidsgrep; 7

8 samenwerkingsverbanden tussen de ziekenhuizen te stimuleren dr nder andere het uitwisselen van ervaringen en verspreiding van infrmatie; aanbevelingen vr een gede praktijkvering te ntwikkelen en te verspreiden; instrumenten vr een beter beheer van het circuit van geneesmiddelen te ntwikkelen; alle actren vr een kwaliteitsbenadering van de zrg te sensibiliseren; de financiering van de functie ziekenhuisaptheek te verzekeren; Het realiseren van deze pdrachten kan wrden geïllustreerd dr: de rganisatie van piltprjecten klinische farmacie; de ndersteuning van de werking van de cmités (MFC, CMM). Binnen dit kader zal er veel belang gehecht wrden aan de jaarlijkse verslaggeving dr deze cmités; p termijn zal dit telaten m evluties te analyseren en zich rekenschap te geven van de meilijkheden; uiteraard is het terugkppelen van de resultaten een belangrijke activiteit zijn; er is eveneens een bijkmend budget vr de hemvigilantie; te cmmuniceren en te infrmeren aan de hand van een Nieuwsbrief ter attentie van de medischfarmaceutische cmités in de ziekenhuizen; de financiering van de berepsbekwaming waarbij k de kandidaten ziekenhuisapthekers zich kunnen specialiseren in de klinische farmacie. Vr de ntwikkeling, de begeleiding, de analyse en het cmmuniceren van de resultaten werden er twee natinale netwerken pgericht met een multidisciplinaire samenstelling. De netwerken zijn reële partners binnen de ntwikkeling van een beleid dat de kwaliteit van de zrg in de hand werkt. Parallel wrden er vanuit het directraat-generaal twee prjecten ndersteund rnd het elektrnisch vrschrijven en het elektrnisch therapeutisch frmularium. Om dit laatste prject (PharmaFrmulary) te kunnen realiseren wrdt de Belgische Vereniging van Ziekenhuisapthekers ndersteund m een geneesmiddelenfrmularium vr de ziekenhuizen p te stellen p basis van een authentieke brn geneesmiddelen vr de ziekenhuizen (BCFI). Andere prjecten binnen het directraat die verwant zijn met het medicatiegebeuren betreffen deze aangaande de patiëntveiligheid en het ratineel gebruik van antibitica; F. Heller en H. Rbays, vrzitters van het Netwerk van Medisch-farmaceutische cmité s sluiten deze beiende studiedag af met enkele sltbeschuwingen. Het prject klinische farmacie is een uniek prject mdat er in een aantal jaren tijd aangetnd is dat de klinische farmacie duidelijk aanwezig is en mdat dr de meerwaarde van een multidisciplinaire aanpak de kwaliteit van de zrg verbeterd. De uitdaging wrdt k aangegaan m een ecnmische utput aan te tnen. Deze ntwikkelingen leiden in zekere mate tt het feit dat de vraag vr ndersteuning vr het tepassen van de klinische farmacie het aanbd vertreft en dat het prject in een strmversnelling kmt. Het is dus ndig m aandacht te hebben vr mgelijke valkuilen. Dankzij de uitbreiding van het aantal piltprjecten kunnen ged gevrmde mensen hun bijdrage leveren aan de kwaliteit van de zrgverlening. Een dankbetuiging gaat uit naar de verheid die investeert (2,5 miljen Eur) in persnele middelen m een bijdrage te kunnen leveren aan het bed van de patiënt. Even terzijde: een firma investeert ngeveer hetzelfde budget vr de uitbreiding met een indicatie van een geneesmiddel. De tepassing van de klinische farmacie leert ns dat de klinische aptheker vanuit een ander gpunt naar een behandeling kijkt dan de artsen. De aptheker benadert de patiënt via het geneesmiddel, waar de arts vertrekt van de patiënt en denkt ver een ptimale behandeling. Deze beide uitgangspunten zijn wetenschappelijk cmplementair. Z waarderen de artsen deze samenwerking p een psitieve manier binnen een pluridisciplinair kader. Het prject heeft k een transversaal aspect daar de ziekenhuisaptheker ziekenhuisbreed gaat werken en vertrekt van het geneesmiddelenbeleid dat dr het MFC is uitgestippeld. We kunnen de klinisch aptheker beschuwen als een srt gatekeeper, te vergelijken met de cntrles p een luchthaven waarbij de klanten wrden drgelicht m na te gaan f er geen gevaarlijke en verbrgen stffen verschlen zijn. Z gaat de klinisch aptheker na welke medicatie eventueel een verdken klinisch prbleem inhudt. Bijznder is wel dat er vr dit prject een bijkmende vrwaarde wrdt gesteld, er wrdt verwacht dat de klinisch aptheker een return f investment aantnt. Ter infrmatie kan er wrden meegegeven dat wanneer een klinisch aptheker één belangrijke Adverse Drug Reactin per jaar vermijdt hij farmacecnmisch gesprken kstenefficiënt is. De telichting bij de werking van de Cmmissie Tegemetkming Geneesmiddelen en van het FAGG met de 3 verschillende directraten waren nuttig. Belangrijke aspecten die we hebben vernmen zijn dat er meer duidelijkheid zal zijn betreffende het vrschrijven p stfnaam, dat er in het kader van het ff-label 8

9 gebruik legale pties bestaan zals cmpasinate use en medical need prgram. Naar de tekmst te zullen minder ged gedefinieerde situaties pgevangen kunnen wrden dr het Unmet medical need prgram. Wat betreft de bisimilar geneesmiddelen is het besluit enerzijds eenvudig en anderzijds cmplex. Er wrdt nmiddellijk duidelijkheid verschaft ver het feit dat de bisimilar geneesmiddelen niet gelijkwaardig en dus niet uitwisselbaar zijn. We nteren dat het EMA het initiatief heeft genmen m beducht te zijn vr de prblemen met betrekking tt bisimilar geneesmiddelen. Ze hebben aandacht vr de aanbevelingen betreffende de kwaliteit van de bisimilar geneesmiddelen en begrijpen dat de gebruikte definities met vrzichtigheid dienen te wrden benaderd. De fabricatieprcedures zijn vr elk geneesmiddel verschillend en daardr kunnen ze niet gelijk zijn. We werden er meer bewust van gemaakt dat kinderen eveneens geneesmiddelen nemen en dit al van bij de gebrte (10%). Het is duidelijk dat er nauwelijks wetenschappelijke gegevens bestaan ver het gebruik van geneesmiddelen bij kinderen. Tch weten we dat de geneesmiddelen interfereren in functie van de grei van het kind waardr het metablisch vermgen en de famackinetiek verschillend zijn. Binnen dit kader is de prichting van een natinaal netwerk en belangrijk initiatief. Vanuit het panelgesprek ver de prblematiek rnd het ff-label vrschrijven nthuden we dat er bij elke situatie waarbij men in een extra legale zne zit vral het geznd verstand en het prfessinalisme met vrnamelijk aandacht vr de patiënt de belangrijkste factr is. Algemeenheden met betrekking tt de studiedag Op deze 4de studiedag hadden we het genegen m 202 deelnemers te kunnen nthalen. De deelnemers bestnden in hfdzaak uit apthekers en artsen en vertegenwrdigden 92 ziekenhuizen. 33 % van de deelnemers hebben een evaluatiefrmulier ingediend en suggesties gefrmuleerd vr een vlgende studiedag. De belangrijkste suggesties betreffen een vraag naar ng meer praktijkvrbeelden en tls, therapeutische substitutie, gebruik van dure en niet-terugbetaalde geneesmiddelen en aantnen van ecnmische impact van klinische farmaclgische interventies. Er werden k vragen gesteld zals: Kmt de kwaliteit van de zrg niet in het gedrang dr de vele regels en budgettaire maatregelen gericht naar de ziekenhuizen? Er werden eveneens meer rganisatrische vragen gesteld met betrekking tt de ziekenhuisaptheek. Er was k de vraag naar meer therapeutische invulling van de infrmatie maar zals eerder vermeld zijn de delstellingen van het Netwerk MFC hier niet p gericht. 9

Visietekst Continuïteitsmanagement Bekrachtigd tijdens Comité art.107 RELING op 13/05/2015

Visietekst Continuïteitsmanagement Bekrachtigd tijdens Comité art.107 RELING op 13/05/2015 Visietekst Cntinuïteitsmanagement Bekrachtigd tijdens Cmité art.107 RELING p 13/05/2015 Van ntslagmanagement naar cntinuïteitsmanagement Ontslagmanagement (OM) werd als methdiek binnen de psychiatrische

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 72095942000 VZW Psych. Centrum Caritas Caritasstraat 76 9090 MELLE Telichting bij het dcument pnameverklaring bij pname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met

Nadere informatie

Beoogde resultaten in de beheersovereenkomst voor de periode 2012-2016

Beoogde resultaten in de beheersovereenkomst voor de periode 2012-2016 JAARPLAN 2012 Begde resultaten in de beheersvereenkmst vr de peride 2012-2016 De Vlaamse Wetenschappelijke Vereniging vr Jeugdgezndheidszrg (VWVJ) werkt aan de realisatie van de vlgende resultaatgebieden:

Nadere informatie

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten OO: het aanbd lkale, seizen- en bi prducten in de distributiesectr vergrten Onder 'distributiesectr' verstaat men alle handelszaken van het intermediaire aanbd (grthandel) en het eindaanbd (grtdistributie,

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

ADMINISTRATIEF LOGISTIEK DIENSTHOOFD APOTHEEK

ADMINISTRATIEF LOGISTIEK DIENSTHOOFD APOTHEEK Mariaziekenhuis vzw Maesensveld 1 B-900 Overpelt Tel. + 2 11 826 000 Fax + 2 11 826 001 www.mariaziekenhuis.be inf@mznl.be ADMINISTRATIEF LOGISTIEK DIENSTHOOFD APOTHEEK ZORGONDERSTEUNENDE EENHEDEN Plaats

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen Prjectfrmulier ten beheve van Openbare Instellingen Praktische infrmatie naam van penbare instelling die het prject heeft ingediend: Federale Overheidsdienst Infrmatieen Cmmunicatietechnlgie (Fedict).

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement ombudsdienst A.V. Ziekenhuis Oost-Limburg

Huishoudelijk reglement ombudsdienst A.V. Ziekenhuis Oost-Limburg Huishudelijk reglement mbudsdienst A.V. Ziekenhuis Ost-Limburg 1 Inhud 1. Inleiding en verwijzing naar wettelijke bepalingen... 3 2. Tepassingsgebied... 3 3. Gedkeuring en inzage huishudelijk reglement...

Nadere informatie

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014 Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisren betreffende de tepassing van ISQC 1 11.08.2014 Algemene beschuwingen 1. De Raad van het IBR is zich bewust van de meilijkheden die de cnfraters ndervinden

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa Een cultureel plan vr Brussel, hfdstad en labratrium van Eurpa 1. Visie Brussel is in vele pzichten een bijznder actieterrein p cultureel vlak. Dr de grte diversiteit aan culturen en talen kent deze stad

Nadere informatie

STAGE PSYCHOLOGIE GERIATRIE. SETTING: Dienst geriatrie in een algemeen ziekenhuis. De mentor maakt tevens deel uit van het geheugencentrum.

STAGE PSYCHOLOGIE GERIATRIE. SETTING: Dienst geriatrie in een algemeen ziekenhuis. De mentor maakt tevens deel uit van het geheugencentrum. STAGE PSYCHOLOGIE GERIATRIE NAAM INSTELLING: AZ Damiaan Ostende ADRES: Guwelzestraat 100 8400 Ostende CONTACTPERSOON: Karen Lernut Diensthfd psychlgie SETTING: Dienst geriatrie in een algemeen ziekenhuis.

Nadere informatie

van gebruikers, en het toekennen van lees- en schrijfrechten (zie hiervoor http://www.grensregio.eu/project-indienen/ ).

van gebruikers, en het toekennen van lees- en schrijfrechten (zie hiervoor http://www.grensregio.eu/project-indienen/ ). LEIDRAAD AANMELDING Bij het aanmaken van een prjectaanmelding in het digitale e-lket kunnen er verschillende vragen bij u pkmen, zals: He lang mag een tekst zijn? Welk detailniveau wrdt er gevraagd? Waar

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur Communicatie

Functiebeschrijving: Directeur Communicatie Functiebeschrijving: Directeur Cmmunicatie Functiefamilie Lager Kader Vr akkrd Naam leidinggevende Kristien Verbraeken Datum + handtekening Naam functiehuder Datum + Handtekening 1. Cntext van de functie

Nadere informatie

PWO-oproep 2014-2015 Personeelsmededeling

PWO-oproep 2014-2015 Personeelsmededeling PWO-prep 2014-2015 Persneelsmededeling 20 januari 2014 Persneelsmededeling PWO-prep (Prjectmatig Wetenschappelijk Onderzek) 2014-2015 1. Inleiding en cntext Het prfessineel hger nderwijs in Vlaanderen

Nadere informatie

Omzendbrief betreffende de identificatie en de encodering van de paardachtigen in een centrale gegevensbank

Omzendbrief betreffende de identificatie en de encodering van de paardachtigen in een centrale gegevensbank Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de identificatie en de encdering van de paardachtigen in een centrale gegevensbank Referentie PCCB/S2/CRR/1176598 Datum 11/05/2016

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Leiderschap@ socmut. Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten in tijden van organisatieverandering. Nationaal Verbond Van Socialistische Mutualiteiten

Leiderschap@ socmut. Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten in tijden van organisatieverandering. Nationaal Verbond Van Socialistische Mutualiteiten Natinaal Verbnd Van Scialistische Mutualiteiten Wuter Rbijn Heidi De Backer Lizzy Knings Anneleen De Beck Franky Aneca Leiderschap@ scmut Ontwikkelen van leiderschapskwaliteiten in tijden van rganisatieverandering

Nadere informatie

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet vr elektriciteit ELIA Verklaring van de Algemene Directie Energie met het g p de gedkeuring van het plan dr de federale Minister van Energie Deze verklaring

Nadere informatie

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016 Reglement Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeurs Onderzeksbeurs & Uitwisseling 2016 In 2016 kennen de Vlaamse en Nederlandse verheid pnieuw de Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeur(zen) (VNJB) te aan Nederlandse

Nadere informatie

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen NTA 8009:2007 Veiligheidsmanagementsysteem vr ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszrg verlenen Unifrm en inzichtelijk veiligheidsmanagementsysteem Openheid ver patiëntveiligheid Basis vr interne

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 tot en met 2016

Beleidsplan 2014 tot en met 2016 Blessed Generatin Nederland Falkejacht 25 9254 EJ Hurdegaryp Beleidsplan 2014 tt en met 2016 Blessed Generatin Nederland (0511) 47 21 37 - www.blessedgeneratin.nl - inf@blessedgeneratin.nl KvK 01100560

Nadere informatie

Competentieprofiel van de hulpverlenerambulancier

Competentieprofiel van de hulpverlenerambulancier Cmpetentieprfiel van de hulpverlenerambulancier (Wet hudende diverse bepalingen inzake gezndheidszrg van 19 december 2008) 1. De ambulancier ntwikkelt zich persnlijk en prfessineel De ambulancier neemt

Nadere informatie

Verslag vergadering LMN P 2015 01 07

Verslag vergadering LMN P 2015 01 07 Verslag vergadering LMN P 2015 01 07 Aanwezig: dr. F. Peiffer, dr. Van Winghem - endcrinlgen dr. J Dewachter, dr. Jan Piryns, dr. Wim Reyntjens HPO Els Breckx, Lieve Sak, Nrtje Segers, Daisy Van Calster,

Nadere informatie

WST7 AP6: Integratie tot een Multidisciplinair Patiëntendossier

WST7 AP6: Integratie tot een Multidisciplinair Patiëntendossier WST7 AP6: Integratie tt een Multidisciplinair Patiëntendssier Cntext Eén hlistisch, geïntegreerd, multidisciplinair patiëntendssier maken, waarin alle zrgverstrekker alle relevante (gedeelde) infrmatie

Nadere informatie

EXPERTISESTEEKKAART. 1) Naam van de school/dienst/voorziening: Het Gielsbos. Adresgegevens: Vosselaarseweg 1 2275 Gierle

EXPERTISESTEEKKAART. 1) Naam van de school/dienst/voorziening: Het Gielsbos. Adresgegevens: Vosselaarseweg 1 2275 Gierle EXPERTISESTEEKKAART 1) Naam van de schl/dienst/vrziening: Het Gielsbs Adresgegevens: Vsselaarseweg 1 2275 Gierle 2) Dmein van expertise: cmmunicatie/diagnstiek+behandeling 3) Beschrijving expertise: Bij

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers Oprep erkenning en subsidiëring van grepsgericht aanbd pvedingsndersteuning dr vrijwilligers In het kader van het versterken van aanbd pvedingsndersteuning in de Huizen van het Kind lanceert Kind en Gezin

Nadere informatie

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht Prject Shared Services Gefaseerde implementatie prjectbeheersing methdiek Hgeschl van Utrecht Vervlg van Deelprjectplan Prjectadministraties (januari 2004) Het beheersen van prjectadministraties dr de

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

DAVGOS. Werkgroep Preventieadviseurs F. Wauters P. De Roissart I. Van Durme. Vergadering: 24 maart 2011 Nr.: 2011/01

DAVGOS. Werkgroep Preventieadviseurs F. Wauters P. De Roissart I. Van Durme. Vergadering: 24 maart 2011 Nr.: 2011/01 DAVGOS Werkgrep Preventieadviseurs F. Wauters P. De Rissart I. Van Durme Vergadering: 24 maart 2011 Nr.: 2011/01 Agendapunt Verslag Opmerkingen/actiepunt 1. Verwelkming Patrick Verhasselt, pedaggisch begeleider

Nadere informatie

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken Intentieverklaring tt Samenwerking bij en Afstemming van het tetsen van verzeken tt het kppelen van gezndheidsgegevens van meerdere instellingen ten beheve van wetenschappelijk nderzek aan de hand van

Nadere informatie

Integratie via buitenschoolse activiteiten Een initiatief van het Fonds Baillet Latour, beheerd door de Koning Boudewijnstichting

Integratie via buitenschoolse activiteiten Een initiatief van het Fonds Baillet Latour, beheerd door de Koning Boudewijnstichting Prjectprep 2016 Integratie via buitenschlse activiteiten Een initiatief van het Fnds Baillet Latur, beheerd dr de Kning Budewijnstichting Begeleiding en ndersteuning van actren van buitenschlse activiteiten

Nadere informatie

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn:

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn: Wie zijn we? Zrggrep Kans is een zrginstelling die ptimale zrg, begeleiding en huisvesting biedt aan zwel jngvlwassenen met psychiatrische strnissen en daarmee samenhangende gedragsprblematiek, als aan

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Implementatie Taakherschikking

Implementatie Taakherschikking Werkfrmulier Implementatie Taakherschikking Verpleegkundig Specialist Dit frmulier is pgesteld dr de Werkgrep Taakherschikking van de Federatie Medisch Specialisten en wrdt ndersteund dr de V&VN Verpleegkundig

Nadere informatie

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren Implementatie van het nieuw geestelijk gezndheidsbeleid vr kinderen en jngeren Template vr de beschrijving van het netwerk 1. Inleiding Op 30 maart 2015 werd de Gids naar een nieuw geestelijk gezndheidsbeleid

Nadere informatie

KINDEREN EN JONGEREN.

KINDEREN EN JONGEREN. SubsidiereglementJEUGDWERK VOOR MAATSCHAPPELIJK KWETSBARE KINDEREN EN JONGEREN. Art. 1 : Delstelling Dit reglement begt de financiële ndersteuning van rganisaties die jeugdwerk aanbieden aan maatschappelijk

Nadere informatie

van de Hoge Raad voor Vrijwilligers

van de Hoge Raad voor Vrijwilligers Memrandum van de Hge Raad vr Vrijwilligers Nvember 2014 Memrandum van de Hge Raad vr Vrijwilligers Vrijwilligerswerk: brandend actueel In een veranderende maatschappij die een ecnmische crisis drmaakt,

Nadere informatie

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emtinele- en /f gedragsprblemen Schljaar 2009-2010 Welkm jij. Jij, helemaal jezelf. Nieuw vr ns, nbekend, ged zals je bent. Wij

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Verklarende nota over de procedure voor de hervestiging van vluchtelingen in België en de modaliteiten tot deelname van de OCMW s.

Verklarende nota over de procedure voor de hervestiging van vluchtelingen in België en de modaliteiten tot deelname van de OCMW s. Dit prgramma wrdt gefinancierd dr het Fnds Asiel, Migratie en Integratie HERVESTIGING VAN VLUCHTELINGEN IN BELGIË PROGRAMMA 2015 Verklarende nta ver de prcedure vr de hervestiging van vluchtelingen in

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken Intentieverklaring tt samenwerking bij en afstemming van het tetsen van verzeken tt het kppelen van gezndheidsgegevens van meerdere instellingen ten beheve van wetenschappelijk nderzek aan de wettelijke

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Resultaten De te bereiken resultaten m.b.t. de periode januari december 2013 kunnen als volgt worden omschreven:

Resultaten De te bereiken resultaten m.b.t. de periode januari december 2013 kunnen als volgt worden omschreven: BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiche Titel initiatief: Initiatiefnemer: vzw Huis van het Nederlands Brussel Prjectmschrijving De vzw Huis van het Nederlands Brussel levert een bijdrage aan de realisatie van de

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

De huisarts als draaideur in de zorg? Prof birgitte schoenmakers, huisarts Academisch Centrum voor Huisartsgeneeskunde

De huisarts als draaideur in de zorg? Prof birgitte schoenmakers, huisarts Academisch Centrum voor Huisartsgeneeskunde De huisarts als draaideur in de zrg? Prf birgitte schenmakers, huisarts Academisch Centrum vr Huisartsgeneeskunde Vreger...fwel de ideeën uit de 20 ste eeuw Geneeskunde = cure Acute pathlgie Grs van de

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

Voorwaarden waaraan een arts moet voldoen om geaccrediteerd te worden en te blijven

Voorwaarden waaraan een arts moet voldoen om geaccrediteerd te worden en te blijven BIJLAGE 2: VOORWAARDEN VOOR ACCREDITERING Brn: http://www.riziv.be/care/nl/dctrs/accreditatin/individual accreditatin/cnditins accreditatin.htm Vrwaarden waaraan een arts met vlden m geaccrediteerd te

Nadere informatie

VACATURE PROJECTCOÖRDINATOR SPEERPUNT TAAL

VACATURE PROJECTCOÖRDINATOR SPEERPUNT TAAL Persneel 2 juli 2014 POV-140702-DOC-PWE Budewijnlaan 20-21, 1000 Brussel VACATURE PROJECTCOÖRDINATOR SPEERPUNT TAAL Prvinciaal Onderwijs Vlaanderen is de nderwijskepel vr het prvinciaal nderwijs in Vlaanderen.

Nadere informatie

REGLEMENT VAN ORDE van de GEBRUIKERSGROEP met betrekking tot het IWT VIS Traject RenoFase (IWT 120784)

REGLEMENT VAN ORDE van de GEBRUIKERSGROEP met betrekking tot het IWT VIS Traject RenoFase (IWT 120784) REGLEMENT VAN ORDE van de GEBRUIKERSGROEP met betrekking tt het IWT VIS Traject RenFase (IWT 120784) Bvengenemd prject kadert in een prgramma dat de inrichting van een gebruikersgrep dr de ntvanger van

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.: Onderwerp : doorontwikkeling windenergie. Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 18 september 2012

Agendanummer: Begrotingswijz.: Onderwerp : doorontwikkeling windenergie. Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 18 september 2012 Agendanummer: Begrtingswijz.: CR2 Onderwerp : drntwikkeling windenergie Kenmerk: 12-0024868 Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 18 september 2012 0. Samenvatting Uw Raad heeft vr de ambitie

Nadere informatie

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014 Uitstrmprfiel pleiding Klinisch Infrmatica 1 Inleiding Dit uitstrmprfiel sluit aan p het berepsprfiel van de klinisch infrmaticus. Het berepsprfiel beschrijft evenwel de ttale breedte van het veld van

Nadere informatie

Samenvatting - Reacties oko-leden n.a.v. de testronde format (Kiosk)

Samenvatting - Reacties oko-leden n.a.v. de testronde format (Kiosk) Samenvatting - Reacties K-leden n.a.v. de testrnde frmat (Kisk) VOORAF K dankt CJSM, Afdeling Kunsten, vr de mgelijkheid m de frmats te testen. In een eerste fase hebben 20 K-leden de frmulieren getest

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Baan in Beeld. Outplacementprogramma Goud

Baan in Beeld. Outplacementprogramma Goud Baan in Beeld. Outplacementprgramma Gud De utplacementprgramma s van Baan in Beeld zijn bestemd vr medewerkers die een rganisatie gaan verlaten en nieuw werk zeken. Om aan de unieke behefte van uw medewerker

Nadere informatie

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN XCDC Trading & Cnsultancy B.V.B.A. B-8780 Ostrzebeke 1. Algemeen CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN Vanaf 1 st juli 2014 is de CE MARKERING van buwprducten die nder een geharmniseerde nrm vallen,

Nadere informatie

Bestemd voor Alle medewerkers, cliënten, kinderen, andere personen die zich op locaties van Stichting D.W.R.P. bevinden.

Bestemd voor Alle medewerkers, cliënten, kinderen, andere personen die zich op locaties van Stichting D.W.R.P. bevinden. MIC-melding Del van de prcedure Het dr een cmmissie analyseren en berdelen van futen en (bijna) ngelukken in de rganisatie m hiervan te leren, z ndig actie te ndernemen en z herhaling f erger te vrkmen

Nadere informatie

Functie-eisen coördinatoren

Functie-eisen coördinatoren Functie-eisen cördinatren Psitinering De beide cördinatren hebben de leiding van de rganisatie. De vrijwilligers zijn de spil in de rganisatie. Functieniveau De stichting Hspice Zwlle heeft gekzen vr 2

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dato 13 februari 2007

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dato 13 februari 2007 COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dat 13 februari 2007 Gelet dat de Cmmissie vr aanvullende pensienen, samengesteld krachtens art. 53 van de Wet van 28 april 2003 betreffende de aanvullende

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

procesbegeleiders (en beleidsmedewerkers)

procesbegeleiders (en beleidsmedewerkers) prcesbegleiders (en beleidsmedewerkers) prcesbegeleiders (en beleidsmedewerkers) Deze thematische fiche wil inzicht verschaffen in de vereenkmsten en de verschillen van een prcesbegeleider en een beleidsmedewerker

Nadere informatie

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7 Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 2 van 7 Vergaderen Elke vergadering kent een vaste structuur en een vaste vlgrde. Deze structuur

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)?

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? Wat is IPCC en wat is het niet? Het Intergvernmental Panel n Climate Change van de VN is pgericht dr de Wrld Metelgical Organizatin ( WMO)

Nadere informatie

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform:

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform: Plan Samenvatting criteria arbeidsmarktplatfrm: 1. Cncreet prjectidee: het prject richt zich p het terugdringen van een veelheid van taken van persneelsleden p kleine schlen en p het inzetten van persneel

Nadere informatie

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden -

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden - - Bedrijfsvermeldingen, Key-accunts & andere advertentiemgelijkheden - Dr: VvE Media B.V. Versie: 2.1 Datum: 7 mei 2015 Cntactpersn: Dhr. R.H.P. van der Vssen inf@nederlandvve.nl www.nederlandvve.nl ABN

Nadere informatie

Notulen van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014

Notulen van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014 Ntulen van de Raad vr Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014 Aanwezig: Luc Op de Beeck, vrzitter; Stephan Brdeyne, Jan Bulliard, Clara Calis, Gnda Claessen, Erik De Quick, Laurent de Vries, Rudy

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

GOVERNANCE MVO PLATFORM

GOVERNANCE MVO PLATFORM Gvernancedcument MVO Platfrm, 22 nvember 2012 GOVERNANCE MVO PLATFORM Inleiding Het MVO Platfrm is een in 2002 pgericht infrmeel samenwerkingsverband van maatschappelijke rganisaties 1 en vakbndsrganisaties

Nadere informatie

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven Kiezen f delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhven Dr Paul J.G. Tang & Rbert-Jaap Vrn Eindhven, 11 december 2012 Dit rapprt is bestemd vr de rganisatie van de pdrachtgever. Verspreiding

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

POLITIEK EN IK? 3 DE GRAAD LO 1 STE GRAAD A-STROOM + B-STROOM

POLITIEK EN IK? 3 DE GRAAD LO 1 STE GRAAD A-STROOM + B-STROOM POLITIEK EN IK? 3 DE GRAAD LO 1 STE GRAAD A-STROOM + B-STROOM INFORMATIE OVER DE ACTIVITEIT Delgrep Duur Materiaal Delstellingen 3 de graad lager nderwijs en 1 ste graad A-strm + B-strm 2 u Dit materiaal

Nadere informatie

Wie zijn we? Brochure Zorggroep Kans

Wie zijn we? Brochure Zorggroep Kans Wie zijn we? Zrggrep KANS is een zrginstelling die ptimale zrg, begeleiding en huisvesting biedt aan zwel jngvlwassenen met psychiatrische strnissen en daarmee samenhangende gedragsprblematiek, als aan

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Leidraad voor het aantonen van de modules als landelijk georganiseerde jeugdvereniging

Leidraad voor het aantonen van de modules als landelijk georganiseerde jeugdvereniging Departement Cultuur, Jeugd, Sprt en Media Afdeling Jeugd Arenbergstraat 9 1000 Brussel subsidiedssierjeugd@cjsm.vlaanderen.be Leidraad vr het aantnen van de mdules als landelijk gerganiseerde jeugdvereniging

Nadere informatie

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER 1 JUNI 2015 HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER SEYS VEERLE PROVINCIEBESTUUR WEST-VLAANDEREN Hug Verriesstraat 22 8800 ROESELARE Vrwrd Sinds 1971 ndersteunt de prvincie

Nadere informatie

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020 Subsidieregeling ESF 2014-2020 De Subsidieregeling ESF 2014-2020 (ESF) is gericht p de ndersteuning van prjecten p het gebied van actieve inclusie en actief en geznd uder wrden. Algemene infrmatie Aanvraagtermijn:

Nadere informatie

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt

De derde betaler en het persoonlijke aandeel van de patiënt De derde betaler en het persnlijke aandeel van de patiënt 14/10/2010 Cntext huidige situatie Het hnrarium betreffende de geneeskundige verstrekkingen, bepaald dr de wet van 14 juli 1994, bestaat uit 2

Nadere informatie

VERPLEEGKUNDIGE SPOEDGEVALLEN

VERPLEEGKUNDIGE SPOEDGEVALLEN Mariaziekenhuis vzw Maesensveld 1 B-900 Overpelt Tel. + 2 11 826 000 Fax + 2 11 826 001 www.mariaziekenhuis.be inf@mznl.be VERPLEEGKUNDIGE SPOEDGEVALLEN ZORGEENHEDEN Plaats in de rganisatie De verpleegkundige

Nadere informatie