DE CONTROLE herwinnen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE CONTROLE herwinnen"

Transcriptie

1 DE CONTROLE herwinnen Een toolkit voor PARLEMENTSLEDEN om de EIB weer OP HET JUISTE SPOOR te krijgen

2 De missie van Counter Balance is om van de Europese Investeringsbank een open en progressieve instelling te maken die de EU-doelstellingen voor ontwikkeling in daden omzet en die door duurzame ontwikkeling de mensen steunt op wie haar werk een impact heeft. INHOUDSTAFEL Deze campagne wordt gepromoot door : Redactie: Greig Aitken Ontwerp: Joke Lamon 1. Een reus in de schaduw 3 2. Waar liep het mis met de EIB? Wanneer transparantie onzichtbaar wordt Omgekeerde ontwikkeling Steun voor wat niet duurzaam is Rekenschap van de EIB? Reken er maar niet op! Hoe krijgen we de EIB op het juiste spoor? Wat u als Europarlementslid kunt doen Wat u als nationaal parlementslid kunt doen 23 June 2012 Dit document kwam tot stand met de financiële steun van de Europese Unie. De inhoud van dit document valt onder de uitsluitende verantwoordelijkheid van CEE Bankwatch Network en kan onder geen enkele voorwaarde beschouwd worden als een weergave van de standpunten van de EU.

3 3 4 Een REus 1. in de schaduw De Europese Investeringsbank (EIB) bestaat al meer dan 50 jaar. En toch als je erover praat is het alsof je een geheime, parallelle wereld binnenstapt! Hier is zo n geheim: de EIB is de grootste openbare geldverstrekker van de wereld! Wist je dat de EIB zichzelf de EU-bank noemt? Of dat de 27 EU-lidstaten aandeelhouder zijn? Neen? Dan was je je er toch wel van bewust dat het Europees Parlement de laatste jaren een steeds grotere rol speelt bij het uitstippelen van het beleid van de EIB? Politici zien zelden een instelling over het hoofd met een jaarlijks budget van 61 miljard Euro (2011). En toch: als het over de EIB gaat is het antwoord op al bovenstaande vragen al te vaak en verrassend een neen. Met deze toolkit willen we proberen dat te veranderen door de financieringsinstelling van de EU onder de aandacht te brengen van parlementariërs in gans Europa. De EIB mag dan al de grootste publieke geldverstrekker van de wereld zijn, toch is ze absoluut niet de meest verantwoordelijke, duurzame of transparante! Het is bovendien een van de meest onbekende internationale financiële instellingen. We zijn ervan overtuigd dat er een verband is tussen de zwakke prestaties op deze vlakken en haar onzichtbaarheid bij de burgers. Het is daarom van cruciaal belang om de democratische controle over de EIB te maximaliseren, zodat ze beter kan presteren, in ieders belang! En wie anders is beter geplaatst om dit democratisch deficit te laten verdwijnen dan jullie, leden van nationale en Europese parlementen? Als aandeelhouders van de EIB hebben de EU-lidstaten een belangrijke impact op de lange-termijnstrategie van de EIB en op de goedkeuring van concrete projecten. Nationale parlementsleden kunnen nationale standpunten beïnvloeden omdat ze vertegenwoordigd zijn in de Raad van Bestuur van de EIB, gewoonlijk via hun Minister van Financiën en zijn/haar kabinet. Het Europees Parlement is rechtstreeks betrokken bij besluitvormingsprocessen die betrekking hebben op de bank en kunnen rechtstreeks vragen stellen aan medewerkers van de EIB of rapporten schrijven over EIBaangelegenheden. Er zijn mogelijkheden te over om de democratische controle over de EIB en haar functioneren te verbeteren. Deze toolkit gaat kort in op de belangrijkste vlakken waarop de EIB moet verbeteren en geeft u een overzicht van de verschillende mogelijkheden die er zijn, niet alleen om het beleid van de EIB te beïnvloeden, maar ook om haar prestaties te verbeteren. DE EIB MAG DAN WEL DE GROOTSTE PUBLIEKE GELDVERSTREKKER TER WERELD ZIJN, ZE IS LANG NIET DE MEEST VERANTWOORDELIJKE, DE MEEST DUURZAME OF DE MEEST TRANSPARANTE

4 5 Een lange weg Een verhoogde aandacht 6 De EIB heeft een lange weg afgelegd. Waar ze in het begin, in 1958, slechts werkte voor de zes stichtende leden van de Europese Economische Gemeenschap, is ze intussen geëvolueerd tot een globale speler. In 2011 was ze verantwoordelijk voor een budget van 61 miljard Euro. Zowel haar actieterrein als haar budget zijn jaar na jaar toegenomen, maar de democratische controle over de EIB bleef er achteraan hinken. De EIB schijnt zich goed te voelen bij haar discreet profiel dat haar toelaat relatief onafhankelijk te werken. Haar duale karakter van bank enerzijds, maar dan wel met een publiek karakter en zonder-winstoogmerk anderzijds schijnt haar niet te hinderen. De EIB wordt geleid door bankiers, en het is die bankiersmentaliteit die in het Luxemburgse hoofdkwartier overheerst. Anders gezegd: de financiële bekommernis om veilige en goede investeringen en een goed rendement waren heel vaak belangrijker dan ecologische en sociale overwegingen. Vage richtlijnen als het bevorderen van de belangen en het beleid van Europa gaven de EIB uiteindelijk carte blanche, zeker omdat de democratische controle gedurende al die jaren zo goed als onbestaande was. Transparantie, verantwoordingsplicht, sociale en ecologische performances basisobjectieven voor elk verantwoordelijk EU-orgaan zijn pas onlangs op de radar van de EIB verschenen, toen de bank meer aandacht begon te trekken en ook nader onderzocht werd. Toch heeft de EIB op deze vlakken nog een lange weg af te leggen! VAGE RICHTLIJNEN ALS HET BEVORDEREN VAN DE EUROPESE BELANGEN EN BELEID GAVEN DE EIB CARTE BLANCHE De diepgewortelde en erg gesloten bankierscultuur van de EIB werd duidelijk geïllustreerd toen in 1998 de maatschappelijke middenveldorganisaties toegang vroegen tot de documenten. Het antwoord van de bank was: We zijn enkel aan de markt verantwoording verschuldigd. Pas in 1999, zo n 40 jaar na haar oprichting, verscheen het eerste rapport van het Europees Parlement over de EIB. Dat focuste op het verbeteren van de toegang tot de informatie en andere substantiële beleidsaspecten. Sinds die tijd hebben burgers geregeld kritiek geuit, en geeft het Europees Parlement elk jaar aanbevelingen. Die gaan onder andere over OPENBARE BANK IN HET OPENBAAR BELANG de noodzakelijke kwalitatieve rapportering en aan transparantie over de leningen van de EIB! Tot op zekere hoogte heeft deze voortdurende externe druk de positie van de EIB tegenover haar externe stakeholders op een positieve manier beïnvloed. De communicatie is opener dan een tiental jaar geleden en de bank neemt de tijd om over haar beleid en praktijken te bediscussiëren met de verschillende stakeholders. Het recente veto van de EIB tegen de grondstoffen handelaar Glencore, na een open brief van 51 Europarlementsleden (zie verder) toont aan dat de bank gevoelig is voor externe druk en dat dat tot concrete resultaten kan leiden. Het Verdrag van Lissabon zorgde ervoor dat het Europees Parlement meer controle kreeg over de EIB. Het Verdrag gaf de EIB immers een expliciet mandaat voor duurzame ontwikkeling wanneer ze buiten de EU leent. Hierdoor kan het het parlement mee beslissen

5 7 8 over het Externe Leningsmandaat van de EIB. Het Verdrag is een nuttig instrument voor zowel het parlement als het maatschappelijke middenveld om de EIB verantwoording te doen afleggen. In deze tijden van crisis heeft de EIB ook de aandacht getrokken van de beleidsmakers en werd haar budget verhoogd, van 58 miljard in 2008 tot 78 miljard in Sindsdien duikt de EIB ook regelmatig op in de financiële plannen van allerlei beleidsmensen, of het nu in discussies over de Euro-obligaties is, steun voor de Arabische lente, het verzekeren van de EU energievoorziening of het redden van de banken. In deze tijden van enorme besparingen is de EIB voor de Europese commissie een verleidelijk alternatief. De EIB haalt immers haar geld op, op de markten, waar ze dankzij haar AAA-rating (1) goedkoop kan lenen. Zo kan ze geld uitgeven zonder dat dit weegt op het budget. Dat is goed zolang er niets fout gaat. Want een grote bank betekent een groot risico, zeker in tijden van economische onzekerheid. En als leningen niet terugbetaald worden zal het uiteindelijk de belastingbetaler zijn die er voor opdraait. Hoe groter de EIB wordt, hoe groter ook de uitdagingen. Als we willen dat ze haar geld toewijst in functie van het algemeen belang, zal ze voorrang moeten geven aan kwalitatieve resultaten boven kwantitatieve en zal een duidelijke focus op duurzaamheid meer dan ooit nodig zijn! Het laatste decennium is gebleken dat het, dankzij een beter toezicht, mogelijk is om de EIB gunstig te beïnvloeden. Maar alles gaat nog veel te traag en er zijn nog erg grote hindernissen te nemen. Er zijn dus meer inspanningen en verdergaande eisen nodig. In deze toolkit bekijken we de belangrijkste problemen en leggen we uit hoe we deze schimmige reus in een betere richting kunnen duwen. ALS WE WILLEN DAT DE GROOTSTE FINANCIËLE INSTELLING HAAR GELD TOEWIJST IN HET ALGEMEEN BELANG DAN ZAL KWALITEIT BELANGRIJKER MOETEN ZIJN DAN KWANTITEIT 1: 1.Haar AAA-rating kwam hoe dan ook onder druk te staan door de afwaardering van enkele van haar aandeelhouders: de lidstaten. Een afwaardering zou de EIB ertoe verplichten haar leningen tegen hogere kosten uit te geven, waardoor ze irrelevant zou worden. Waar? 2. liep het mis met de EIB TRANSPARANTIE EU CONTINUÏTEIT VAN DE ENERGIEVOORZIENING RISICOKAPITAAL- BELEGGINGEN PUBLIEK PRIVATE SAMENWERKING DUURZAME ONTWIKKELING

6 9 wanneer 2.1 transparantie onzichtbaar wordt Terwijl de EIB eind jaren 90 nog volhield dat ze alleen aan de markten verantwoording verschuldigd was, is ze het laatste decennium wijselijk van strategie veranderd. Zo is in haar Transparantieverklaring te lezen dat openheid over hoe er beslist wordt haar geloofwaardigheid en haar verantwoordelijkheidszin tegenover de burgers versterkt. Transparantie draagt ook bij tot een verhoogde efficiëntie en duurzaamheid en verkleint het risico op corruptie, stelt de EIB (2). Om haar imago van transparante instelling verder op te poetsen heeft de EIB recent zelfs een gloednieuw glazen hoofdkwartier opgetrokken in Luxemburg. Maar transparantie is natuurlijk meer dan dat. Transparantie is niet hetzelfde als door een glazen gebouw heen kunnen kijken: het is niet alleen een fysiek idee, maar ook en vooral een intellectueel concept, aldus de beroemde architect Helmut Jahn. En het is nu juist het in de praktijk brengen van een transparant beleid waar de EIB mee worstelt. Zo opereert de bank grotendeels buiten (3) het Aid Effectiveness Framework en scoorde ze in november 2011 nog bijzonder laag op de Aid Transparency Index, ver achter de andere internationale financiële (4) instellingen. Bovendien hebben zowel het Europees Parlement (5) als verschillende maatschappelijke middenveldorganisaties de EIB al herhaaldelijk aangemaand tot meer transparantie. Transparantie blijkt vooral een probleem wanneer de EIB leent via intermediaire instellingen. Dit zijn meestal commerciële banken of private equity fondsen die op hun 2:EIB, Transparency policy, p2, I.2, May 2011, 3: de aid effectiveness agenda verwijst naar het belang van ontwikkelingshulp voor de armoedebestrijding. De Verklaring van Parijs (2005) was een hoeksteen voor deze agenda en wordt geruggesteund door de internationale donorgemeenschap, de ontwikkelingslanden en maatschappelijke middenveldorganisaties. Ze definieert de basisprincipes waaraan ontwikkelingshulp moet voldoen om efficiënt te zijn. De vijf principes zijn harmonisering, eigenaarschap, onderlinge afstemming, harmonisatie, resultaatgericht beheer en wederzijdse verantwoording, Counter Balance, Corporate welfare and development deceptions, p. 11, 12, February 2010, uploads/2011/01/sreport-en-web.pdf 4: Publish What You Pay, Aid Transparency Index, November : European Parliament, Granting an EU guarantee to the EIB against losses under loans and guarantees for projects outside the EU, February 2011, 6:Counter Balance, Hit and run development, p 17, November DE LENINGEN KUNNEN NAGETROKKEN WORDEN TOT AAN DE DEUR VAN DE INTERMEDIAIREN, MAAR WAT NADIEN GEBEURT BLIJFT EEN RAADSEL VOOR DE BUITENWERELD beurt het geld uitlenen aan of investeren in midden en kleinbedrijf (6). In tegenstelling tot de rechtstreekse leningen blijft het onbekend welke lening de bedrijven uiteindelijk krijgen. Men kan het geld slechts volgen tot aan de deur van de intermediaire instelling, wat er nadien gebeurt blijft vaak geheim voor het publiek. Zowel de intermediairen als de EIB zelf verschuilen zich maar wat graag achter de zogenaamde confidentialiteitsclausule in hun contracten. Dit maakt het onmogelijk om de impact van de leningen in te schatten en resulteert in steeds meer ondoorzichtige geldstromen. Zoals de Transparantieverklaring van de EIB correct aanhaalt, verhoogt dit het risico op corruptie. Het verhaal van James Ibori, de ex-gouverneur van de olierijke Deltastaat in Nigeria illustreert dit perfect. James Ibori vluchtte weg uit Nigeria in april 2010, nadat hij in beschuldiging was gesteld door de Nigeriaanse anti-corruptie dienst (EFCC). Hij zou activa van de Deltastaat illegaal verkocht hebben om een privélening terug te betalen toen hij nog gouverneur was. Vervolgens werd hij in Dubai gearresteerd en uitgeleverd aan Groot-Britannië, naar waar hij het grootste deel van zijn gestolen geld gesluisd had. In april 2012 Publish what you fund, 2011, aid transparency index World Bank - IDA Global Fund AfBD Netherlands UK - DFID Sweden US - MCC Denmark EC - EuropeAid EC - ECHO UNDP EC - DG Enlargement Estonia IADB EBRD AsDB World Bank - IFC Belgium Switzerland Finland Germany - KfW Korea - KOICA Czech Republic Japan Austria US - PEPFAR Norway Canada France New Zealand Luxembourg Hewlett Ireland Lithuania GAVI Australia EIB US - USAID Germany - GIZ US - State Slovenia Slovakia Korea - EDCF Spain Portugal US - DoD UK - CDC Latvia US - Treasury Italy Hungary Poland Romania Bulgaria Greece China Cyprus Malta Average Aid transparency index

7 11 12 werd hij in een Londense rechtbank schuldig bevonden aan verduistering van miljoenen dollars van Nigeriaanse publieke fondsen en veroordeeld tot 13 jaar gevangenisstraf. Ibori is het archetype van de corrupte elite die haar macht en positie misbruikt om zichzelf en haar entourage te verrijken. Via een private equity fonds, de Emerging Capital Partners Africa Fund II, investeerde de EIB in Nigeriaanse bedrijven die als dekmantel fungeerden voor de vermeende witwaspraktijken van Ibori. In oktober 2007 noemde EFCC onder ede drie bedrijven die Ibori hierbij geholpen zouden hebben. De link tussen die bedrijven en Ibori s partners werd dus al in 2007 bekendgemaakt. Toch bleef ECP zaken doen met deze bedrijven. Dit doet veel vragen rijzen over het niveau van due diligence die gedaan werd door ECP en de EIB. Op dit moment wordt de zaak onderzocht door OLAF, het Europese anti-fraudebureau. Dit soort van intermediaire leningen is de laatste jaren sterk gestegen. Ze zijn nu al goed voor zo n 20% van de EIB-leningen (2010). Deze trend kan gevaarlijke implicaties hebben als de EIB de ondoorzichtige structuur van deze leningen ongemoeid laat. Om dit te vermijden moet de EIB meer details publiceren over de begunstigden en de impact ervan. Zoals altijd zijn transparantie en corruptie twee zijden van dezelfde medaille: als niemand weet wie het geld krijgt weet ook niemand hoe het besteed wordt. Door haar taken zo uit te besteden, besteedt de EIB bovendien een deel van haar verantwoordelijkheden uit. Het due diligence onderzoek overlaten aan derden (zoals hierboven in het geval van ECP) is dus een gevaarlijke trend, die de kwaliteit en de positieve resultaten van de EIB leningen sterk kan ondermijnen. Over rechtstreekse leningen geeft de EIB over het algemeen meer informatie vrij. Toch blijft dit vooral beperkt tot algemene informatie. Aan meer specifieke gegevens zoals de voorwaarden verbonden aan de EIB steun, ontbreekt het nog vaak. In sommige gevallen worden die enkel op aanvraag vrijgegeven vaak nadat het project al lang goedgekeurd werd door de Raad van Bestuur van de bank. Dit geldt ook voor informatie over de beoordeling of de graad van voltooiing van het project. Hoewel de bank onderworpen is aan de Aarhus Conventie slaagt ze er niet in die volledig na te leven. Zo houdt ze milieu-informatie achter, die ze verplicht is actief te verspreiden om het inzagerecht in documenten zoals voorzien in Aarhus, na te leven. Ook hier is ongetwijfeld ruimte voor verbetering! Omgekeerde 2.2 Ontwikkeling Als investeringsbank legt de EIB de nadruk op grote infrastructuurprojecten, ondermeer in energie, transport en grondstoffen. Bankabele projecten die grote investeringen vergen en geleid worden door grote spelers die veilige opbrengsten kunnen garanderen krijgen voorrang grote spelers als Glencore. Deze grondstoffenreus, die kantoor houdt in Zwitserland, is wereldleider in zijn sector en is hoofdaandeelhouder van Mopani Copper Mine (MCM), een mijnconsortium dat actief is in de Copper Belt van Zambia. De EIB gaf MCM een lening van EUR 48 miljoen aan voordelige voorwaarden. Voor de EIB was dit een gedroomde deal. De grondstoffensector is immers van vitaal belang om de voorziening van grondstoffen voor de Europese industrie veilig te stellen en MCM, met zijn hoofdaandeelhouder Glencore, is financieel een betrouwbare en degelijke partner. Maar voor de Zambianen zelf was de deal 7: Sinds het Verdrag van Lissabon van kracht is in 2007 is de EIB is de EIB verplicht om rekening te houden met ontwikkeling bij al haar leningen (zie art. 208,209 & 212) 8: In juni 2008 kondigde de EIB aan dat het niet meer aan Glencore zou lenen en dat het de zaak zou onderzoeken. Deze aankondiging kwam er wel pas nadat de lening al volledig uitbetaald was. Terwijl de EIB aanvankelijk ontekende dat er een problemen zouden zijn met het project, heeft ze haar visie herbeken naar druk van NGO s, Europarlementairen en kritische artikels in de pers. veel minder voordelig. In Zambia en andere ACS-landen (Afrika, Caraïben en Stille Oceaan) werkt de EIB onder de Cotonou-overeenkomst, die de bank een duidelijk ontwikkelingsmandaat oplegt (7). Ze gebruikt daarvoor ook geld van het Europese Ontwikkelingsfonds. De EIB heeft het altijd lastig gehad met dit mandaat, dat ingaat tegen haar natuur als investeringsbank. Financiële argumenten hebben altijd de bovenhand terwijl de negatieve impact van projecten vaak buiten beeld blijft. Gelukkig hebben in het geval van Mopani de burgers en de pers het plaatje gecompleteerd. Vanuit het standpunt van de Zambianen ziet het er zo uit: MCM maakt dan wel winst, maar heeft een vernietigende impact op het leefmilieu, voert een negatief sociaal beleid en levert de Zambiaanse schatkist weinig tot niets op (8). DE MEESTE MIJNBOUWBEDRIJVEN IN AFRIKA DIE DE LAATSTE JAREN GESUBSIDIEERD WERDEN DOOR DE EIB HEBBEN DOCHTERONDERNE- MINGEN IN BELASTING- PARADIJZEN

8 Steun voor wat niet duurzaam is Hoewel de EIB een nieuwe smelter financierde blijft de uitstoot van zwaveldioxide en andere schadelijke producten buitensporig hoog, met een serieuze impact op het leefmilieu en de gezondheid van de omwonenden van de Mopanimijn tot gevolg. Zure afvalstoffen van de mijn verontreinigden ook het drinkwater en vergiftigden zo 700 tot 800 mensen. Uiteindelijk werd de mijn in 2012 gesloten door de milieuwaakhond van Zambia wegens overtreding van de milieunormen. De onveilige werkomstandigheden maakten verscheidene slachtoffers bij de arbeiders. De MCM kan ze ook gemakkelijk ontslaan omdat ze slechte arbeidscontracten hebben dat gebeurde bijvoorbeeld in 2008, toen honderden arbeiders op straat gezet werden na een daling van de koperprijs. Bovendien kon de schatkist van Zambia helemaal niet profiteren van de EIB-investering. Een gelekte audit toont aan hoe MCM zijn winst verkaste naar het moederbedrijf in Zug, Zwitserland. Dit is duidelijk geen alleenstaand geval. De meeste mijnontginners in Afrika (9) die de EIB de laatste jaren financierde hebben dochterondernemingen in belastingparadijzen als Zwitserland, Delaware, de Kaaimaneilanden enz. En velen hebben al onder vuur gelegen omdat ze de sociale en milieunormen met voeten treden. Voor Zambia, waar 80% van de EIB-leningen naar de mijnbouw gingen, is deze situatie desastreus. 9: Sinds 2000 financierde de EIB reeds 29 verschillende mijnprojecten, voor meer dan EUR 750 miljoen. 10: Slechts 25% van de EIB-leningen gaat naar plaatselijke bedrijven; 35% gaat naar ondernemingen uit de OECD-lidstaten (Eurodad, 2011) 11: Deze brief is online beschikbaar op Als dit soort trends zich verder voortzet zal men het ontwikkelingsgeld blijven gebruiken om de toevoer van grondstoffen naar Europa en om de winsten van de Westerse bedrijven te vergroten (10), met alle gevolgen van dien. Energieprojecten zoals Montraco II in Mozambique of Guelbs in Mauretanië worden gefinancierd onder het mom van ontwikkelingshulp, terwijl het merendeel van de energie gebruikt wordt voor export of voor de industrie. De lokale gemeenschap blijft dan letterlijk in het duister achter! Altijd weer blijven de ontwikkelingslanden achter met minder dan vòòr dat de EIB in hun land investeerde. Dat is omgekeerde ontwikkeling. Zonder dwingende regels en democratische controle zal dit nooit veranderen! Een eerste stap in de goede richting kwam er in Eenenvijftig Europarlementsleden van verschillende politieke groeperingen vroegen in een open brief een moratorium op de publieke financiering van mijnprojecten, tot adequate normen en regels zouden kunnen garanderen dat deze projecten leiden tot duurzame ontwikkeling. DE MEESTE MIJNBOUWBEDRI- JVEN IN AFRIKA DIE DE LAATSTE JAREN GE- SUBSIDIEERD WERDEN DOOR DE EIB HEBBEN DOCHTERONDERNE- MINGEN IN BELASTING- PARADIJZEN Volgens de EIB is de strijd tegen de klimaatverandering voor haar een hoofdzaak en steunt ze de EU doelstellingen voor koolstofarme uitstoot en klimaatbestendige groei in de EU en erbuiten. Deze bewering staat echter in schril contrast met haar financiering van de meest vervuilende energiebron die er is: bruinkool. Zo wil de EIB TES6 financieren, een nieuwe bruinkoolcentrale met een vermogen van 600 MW in Sostanj, Slovenië. TES6 zou vier tot vijf bestaande eenheden van de krachtcentrale vervangen. Voorstanders van het project zeggen dat deze nieuwe eenheid de efficiëntie zal verhogen en de CO2-uitstoot per unit zal verminderen, maar ze vergeten er bij te zeggen dat daardoor Slovenië als land de noodzakelijke vermindering van zijn emissies niet zal kunnen realiseren (12). Voor wat de CO2-uitstoot betreft is bruinkool met voorsprong de slechtste fossiele brandstof. De uitbating van TES6 zal zorgen voor een emissie van 3,1 miljoen ton CO2 per jaar, zowat de maximale hoeveelheid die heel Slovenië zal mogen uitstoten in 2050 (als het tenminste, in lijn met de EU-doelstellingen, zijn emissies met 80% terugschroeft). Zelfs Sloveense overheidsfunctionarissen hebben hierover al waarschuwingen uitgestuurd. Het project verspeelt de kansen voor een ambitieuze lange termijn klimaatpolitiek, aldus Jernej Stritih, directeur van het overheidsbureau voor klimaatverandering (13). TES6 werd voorgesteld in 2003 en opgenomen in het ontwikkelingsplan van de regering in In september 2007 ging de EIB akkoord met een lening van initieel EUR 350 miljoen, die werd verhoogd tot EUR 555 miljoen in april De Sloveense regering moet echter eerst nog haar akkoord geven voor een staatsgarantie van meer dan EUR 450 miljoen. Er bestaan milieuvriendelijkere alternatieven voor deze bruinkoolcentrale, zoals het gebruik van hernieuwbare energiebronnen (nu ongeveer 24 percent van de totale elektriciteitsproductie van Slovenië (14) ), investeringen in energie-efficiënte maatregelen en misschien ook in gas. De EIB-steun voor Sostanj is verontrustend. Ze DE EIB STEUN AAN SOSTANJ IS ZORGWEKKEND OMDAT ZE DE DEUR OP EEN KIER ZET VOOR MEER LENINGEN VOOR KOLENPROJECTEN 12: CEE Bankwatch Network 2011: 13: CEE Bankwatch Network, Focus: Sostanj (TES6) lignite project in Slovenia and the European in-house banks, June : DG Energy Slovenia Renewable Energy Fact Sheet,

9 15 16 opent immers de deur naar meer leningen voor kolenprojecten: ook andere Centraal- en Oost-Europese landen toonden al interesse. Alleen al in Polen denkt men op dit moment aan projecten voor een gezamenlijke capaciteit van 12GW, en ook dat land kijkt naar de EIB voor financiering. De kansen dat de EIB in het project zal instappen zijn reëel, want Sostanj is geen alleenstaand geval: volgens recente cijfers van CEE Bankwatch Network (15), zou de EIB tussen 2007 en 2010 voor meer dan EUR 16 miljard leningen hebben getekend voor fossiele brandstofprojecten, waarvan 1,7 miljard voor kolen, bijvoorbeeld voor een kolengestookte centrale in Karlsruhe in Duitsland (500 miljoen in 2008). Ook recentelijk nog leende men aan kolencentrales, getuige een lening van +/_ 75 miljoen Euro in 2011, voor de kolengestookte centrale van Bielsko Biala in Polen. Positief is dat de EIB-leningen voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie de laatste jaren sterk gestegen zijn, en nu reeds het voorziene bedrag voor fossiele brandstoffen overstijgen. Maar als de EIB haar engagement om klimaatverandering tegen te gaan wil nakomen zal ze helemaal geen leningen meer mogen geven voor kolencentrales. Reeds in april 2011 riep het Europees Parlement de EIB op om haar operaties volledig in lijn te brengen met het EU-doel voor snelle overgang naar een koolstofarme economie en een plan op te stellen voor het uit faseren van leningen voor fossiele brandstoffen (16). Hiervoor zal een duidelijke strategie nodig zijn. van erfgoed, privatisering van water, corruptie en het gebruik van grondstoffen ten voordele van de industrie en ten koste van de lokale bevolking. Intussen blijken de economische voordelen van grote stuwdammen vaak te worden overdreven. Zij halen immers vaak hun doelstellingen voor stroomopwekking niet, terwijl zowel de bouwtijd als de voorziene kosten bijna altijd substantieel overschreden worden. Bovendien leveren ze doorgaans dure energie die dus niet toegankelijk is voor de lokale bevolking en enkel in het voordeel van industriële projecten, vooral in de mijnbouw. Dit stelt de World Commission on Dams, een onafhankelijke internationale commissie die onderzoek deed naar de sociale, economische en milieu-impact van grote stuwdammen wereldwijd. Eur (miljoen) Jaar EIB financiering voor hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en fossiele brandstof Fossiele brandstoffen Hernieuwbare energie Energie-efficiëntie Investeringen in nieuwe warmte- en energieproductie (totaal ) Opgepast met alternatieven! Maar ook de financiering van alternatieven moet met de nodige voorzorg gebeuren. Zo brengt de EIB haar grote stuwdamprojecten onder de noemer groene energie. Tussen 2003 en 2011 investeerde ze in Afrika EUR 335 miljoen in stuwdammen, goed voor 30 procent van al haar investeringen in dat continent. De erg omstreden Bujagali dam in Uganda is er daar een van (zie hierover verder). Ook het NAM Theun 2 waterkrachtproject in Laos is weinig duurzaam: 6200 mensen moesten verplicht verhuizen en landbouwers werden getroffen. 15: CEE Bankwatch Network: Carbon rising European Investment Bank energy lending , December : De EIB overweegt de financiering van nog meer van dergelijke projecten, zoals het Grand Inga Damproject in de Democratische Republiek Congo, dat MW wil produceren. Dit is twee keer de output van de reusachtige Drieklovendam in China. Officieel zou dit project 500 miljoen Afrikanen van energie voorzien, maar in de praktijk zal de energie vooral gebruikt worden voor de mijnindustrie en de export naar buurlanden zelfs Europa werd genoemd als mogelijke afnemer. De negatieve effecten van grote stuwdammen zijn legio: ontbossing, schade aan de biodiversiteit, schending van de mensenrechten, vernietiging Als de EIB echt duurzame energie wil financieren zal ze zorgvuldig moeten beoordelen welk soort energieprojecten echt een verschil maken voor de armoedebestrijding, zonder te raken aan bestaansmiddelen en leefmilieu. Deze statistieken zijn gebaseerd op de methodologie van het CEE Bankwatch Network en kunnen dus verschillen van de cijfers van de EIB zelf. Bankwatch hanteert immers strengere normen; zo worden ondermeer grote waterkrachtcentrales (>10 MW) en vuilverbranding energie centrales niet beschouwd als hernieuwbare energie. EU15 (oude lidstaten) Fossiele brandstof Hernieuwbare energie EU12 (nieuwe lidstaten) Bron: Carbon Rising, CEE Bankwatch Network, 2011 GROTE DAMMEN LEVEREN DOORGAANS DURE ENERGIE DIE NIET TOEGANKELIJK IS VOOR DE LOKALE BEVOLKING EN VOORAL TEN GOEDE KOMT VAN DE INDUSTRIE

10 17 REKENSCHAP VAN DE EIB? REKEN ER MAAR 2.4 NIET Op! In 2007 kende de EIB een lening van USD 136 miljoen toe voor de Bujagalidam in Uganda, een zeer omstreden project! Deze waterkrachtcentrale op de Nijl, ten zuiden van het Victoriameer, heeft immers een immense impact op mens en natuur. Vruchtbare landbouwgrond werd onder water gezet, waardoor landbouwers hun werk verloren en zo n 6800 mensen hun lokale voedingsbronnen. De onderwaterzetting van de Bujagali watervallen, nationaal erfgoed van Uganda, vernietigde ook visgronden en deed acht eilanden op de rivier, met een grote biodiversiteit, verdwijnen (17). Bovendien vreest men dat de stuwdam niet tegenmoet komt aan de energievereisten van de Ugandezen. 95% is niet aangesloten op het elektriciteitsnet, en de enkele gelukkigen die wel een aansluiting hebben zullen de torenhoge prijzen niet kunnen betalen. Van de beloofde goedkopere energie zal dus weinig terecht komen! De NAPE (National Association of Professional Environmentalists) vreest ook dat de dam inspanningen om andere duurzame energie te vinden in de weg zal staan. In 2009 besloot Counter Balance samen met drie andere NGO s (18) een klacht in te dienen tegen het Bujagaliproject bij het klachtenbureau van de EIB. Het Bujugali project strookt naar hun mening immers niet met het te voeren sociale en milieu beleid door de EIB. Een omvattende evaluatie van de verschillende energieopties ontbrak, publieke raadplegingen waren een lachertje en de getroffen mensen kregen geen passende compensatie. Eerder constateerde ook het onafhankelijke Review Mechanism van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank inbreukenop de genderregeling, het herhuisvestings en compensatie beleid van de bank. Er is blijkbaar geen afdoend overleg geweest met de getroffen vrouwen en de plannen voor herhuisvesting en compensatie hielden weinig rekening met hun bekommernissen. En toch was de klacht van de NGO s eind 17: International Rivers (last checked on 10/1/2012), see: 18: de andere betrokken ngo s zijn NAPA (Uganda), SHERPA (Frankrijk) en CLAI (Italië) 19: Independent Review Panel of the African development Bank, Compliance review report of the Bujagali hydropower and the interconnection projects, org/fileadmin/uploads/afdb/documents/compliance-review/ en-bujagali-final-report pdf november nog steeds niet behandeld, hoewel een openbaar maken van de eerste onderzoeksconclusies door de klachtencommissie al tegen september 2010 was beloofd. Na twee jaar van tevergeefs wachten besloot Counter Balance om zich tot de Europese Ombudsman te wenden, in een ultieme poging om de EIB ertoe te brengen verantwoording af te leggen. Dit resulteerde in een voorlopig rapport door de klachten commissie van de bank aan haar externe stakeholder in januari Tot op heden is er nog steeds geen officieel en finaal document. En ondertussen wachten de lokale gemeenschappen nog steeds op een vergoeding voor de schade die het project aanrichtte. De EIB van haar kant betaalde de lening gewoon verder uit. Dit gebrek aan actie stelt het klachtenmechanisme van de EIB in een heel slecht daglicht! Dit orgaan werd in 2009 opgericht na algemene kritiek over verantwoording en transparantie door de EIB en haar stakeholders. Het is de enige mogelijkheid voor getroffen gemeenschappen en burgers in het algemeen om de EIB ter verantwoording te roepen. Tot dusver is het echter een lege doos gebleken. Gelukkig is de EIB verantwoording verschuldigd aan de verschillende lidstaten en aan de EU-instellingen (de Europese Commissie, de EU-Raad, het Europees Parlement en de ombudsman). Via deze instellingen kunnen parlementsleden meer druk uitoefenen op de bank om haar verantwoording te doen afleggen en haar duidelijkere richtlijnen geven. Dit is misschien een veelbelovende manier om te zorgen dat de bank ook echt werkt in het algemeen belang. In het volgende hoofdstuk beschrijven we hoe dit kan gebeuren. HET KLACHTEN- MECHANISME VAN DE EIB IS TOTDUSVER EEN LEGE DOOS GEBLEKEN 18

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be)

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Inleiding Onderliggende assumptie gemaakt door aantal beleidsmakers: Sociaal beleid mag niet

Nadere informatie

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit

Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit Vlaanderen kende in 2012 laagste aantal tienermoeders ooit In 2012 bereikte het tienerouderschapscijfer in Vlaanderen een historisch laagterecord van 6 bevallingen per 1000 tieners (15-19 jaar). Ook in

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0298 (E) 14563/14 ACP 166 FIN 764 PTOM 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de

Nadere informatie

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan

Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan IP/04/1250 Brussel, 20 oktober 2004 Emissiehandel: Commissie geeft groen licht voor nog eens 8 plannen zodat de handel zoals gepland van start kan gaan De Europese Commissie gaat akkoord met een tweede

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites #sweep2013 Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites Brussel, 14 april 2014 In 2013 bleek uit een gezamenlijke, door de Europese Commissie gecoördineerde

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN INTRO VOOR DE LEERKRACHT Deze tijdslijn illustreert het verhaal van de Europese Unie. U kunt de tijdslijn in verschillende stukken afdrukken

Nadere informatie

FACTSHEET CHAMPIGNONS

FACTSHEET CHAMPIGNONS FACTSHEET CHAMPIGNONS Fruit & Vegetable Facts; Jan Kees Boon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com NEDERLAND VERLIEST STEEDS MEER TERREIN BIJ HANDEL IN VERSE CHAMPIGNONS Positie op wereldmarkt van champignonconserven

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Cohesie Fonds Financieringsinstrumenten

vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Cohesie Fonds Financieringsinstrumenten vooruitgang met financieringsinstrumenten vanuit ESI-fondsen Het Cohesie Fonds 2 medegefinancierd door het Cohesie Fonds zijn een duurzame en efficiënte manier om te investeren in het versterken van economische,

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013

Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013. 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Toerisme in cijfers Tourism in figures 2013 XL 03 aantal overnachtingen naar verblijfsmotief 2013 number of overnight stays by motive of stay 2013 Ju i 2014 2 AANTAL OVERNACHTINGEN NAAR VERBLIJFSMOTIEF,

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 in cijfers tourism in figures 2011 XL 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 Kennisbeheer Juni 2012 2 AANTAL AANKOMSTEN NAAR LOGIESVORM, 2011 Tabel P.

Nadere informatie

Einde aan "roaming-afzetterij": tarieven voor sms-en, bellen en internetten vanuit het buitenland vanaf vandaag een stuk lager dankzij EU-maatregelen

Einde aan roaming-afzetterij: tarieven voor sms-en, bellen en internetten vanuit het buitenland vanaf vandaag een stuk lager dankzij EU-maatregelen IP/09/1064 Brussel, 1 juli 2009 Einde aan "roaming-afzetterij": tarieven voor sms-en, bellen en internetten vanuit het buitenland vanaf vandaag een stuk lager dankzij EU-maatregelen Met ingang van vandaag

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1474 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

Manifest voor de Rechten van het kind

Manifest voor de Rechten van het kind Manifest voor de Rechten van het kind Kinderen vormen de helft van de bevolking in ontwikkelde landen. Ongeveer 100 miljoen kinderen leven in de Europese Unie Het leven van kinderen in de hele wereld wordt

Nadere informatie

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers Brussel, 23 november 2011 - Tot 5 miljoen mensen, bijna tweemaal zo veel als nu, krijgen de kans om in het

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70 13 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 70 A. TITEL Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de regering

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Presentatie Smits. Vendor Solutions. Hajo Kuperus Accountmanager Vendorlease 2 december 2014

Presentatie Smits. Vendor Solutions. Hajo Kuperus Accountmanager Vendorlease 2 december 2014 Presentatie Smits Vendor Solutions Hajo Kuperus Accountmanager Vendorlease 2 december 2014 Agenda Wie zijn wij? Wat gaan wij samen doen? Hoe werkt dat? Leasevormen Acties Onze ambitie 2 In het kort Opgericht

Nadere informatie

Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse

Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse Statistieken 2015 99 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2015 gesteld op 46.000. In totaal zijn 5.462 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2015 alle lopers % uitval

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse

Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse Statistieken 2012 96 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2012 gesteld op 45.000. In totaal zijn 4.896 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2012 alle lopers % uitval

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 21 501-07 Raad voor Economische en Financiële Zaken Nr. 444 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Dames en Heren, Het is mij een eer en een genoegen om dit boeiende colloquium te mogen afsluiten. Deze middag hebben we in elk geval een voortschrijdend inzicht gekregen

Nadere informatie

Service. ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions

Service. ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions Service ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions www.besam.be Service van wereldniveau Kiest u voor Besam, dan kunt u rekenen op onze wereldwijde service met lokale, gecertificeerde en deskundige

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

De groeiende informele arbeidsmarkt: is zwart werk onmisbaar?

De groeiende informele arbeidsmarkt: is zwart werk onmisbaar? De groeiende informele arbeidsmarkt: is zwart werk onmisbaar? Prof dr Joanne van der Leun, Leiden Law School Met dank aan Piet Renooy, Regioplan Amsterdam DE STAAT VAN NEDERLAND, 22 september 2014 Informele

Nadere informatie

INFOSHOP Het CAF in Europa Patrick Staes

INFOSHOP Het CAF in Europa Patrick Staes INFOSHOP Het CAF in Europa Patrick Staes Doelstelling van de studie De evolutie in het gebruik van het CAF in de Europese administraties nagaan sinds de herfst van 2003 1. kijken hoe het CAF wordt gepromoot

Nadere informatie

Statistieken 2013 97 ste Vierdaagse

Statistieken 2013 97 ste Vierdaagse Statistieken 2013 97 ste Vierdaagse De limiet voor het aantal inschrijvingen is in 2013 gesteld op 46.000. In totaal zijn 4.314 personen uitgeloot voor de Vierdaagse. Barometer 2013 alle lopers % uitval

Nadere informatie

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen.

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. Verhoging tabaksaccijnzen : meer inkomsten en minder rokers PERSBERICHT Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. In België werden er in 2009 11.617 miljoen sigaretten

Nadere informatie

FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import jan-may 2015

FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import jan-may 2015 IMPORT IN MILLION DOLLAR Factsheet RUSSIA cut flowers FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com RUSSISCHE IMPORT SNIJBLOEMEN BEGIN DIT

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST AF/EEE/BG/RO/DC/nl 1 BETREFFENDE DE TIJDIGE BEKRACHTIGING VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE

Nadere informatie

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

AMENDEMENTEN 1-7. NL In verscheidenheid verenigd NL 2009/2166(INI) 11.12.2009. Ontwerpadvies Constanze Angela Krehl. PE430.

AMENDEMENTEN 1-7. NL In verscheidenheid verenigd NL 2009/2166(INI) 11.12.2009. Ontwerpadvies Constanze Angela Krehl. PE430. EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie regionale ontwikkeling 11.12.2009 2009/2166(INI) AMENDEMENTEN 1-7 Constanze Angela Krehl (PE430.816v01-00) inzake de Europese Investeringsbank (EIB) - Jaarverslag

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Visie op 2010. Frans de Jong, directievoorzitter. Rabobank West Betuwe

Visie op 2010. Frans de Jong, directievoorzitter. Rabobank West Betuwe Visie op 21 Frans de Jong, directievoorzitter 1 Rabobank West Betuwe Programma Welkomstwoord: directievoorzitter Frans de Jong Visie op 21: Allard Bruinshoofd Gelegenheid tot vragen en afsluitende borrel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1811 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

De Europese Investeringsbank in kort bestek

De Europese Investeringsbank in kort bestek De Europese Investeringsbank in kort bestek Als bank van de EU bieden wij financiering en expertise aan gezonde en duurzame investeringsprojecten binnen en buiten Europa. De 28 EU-lidstaten zijn onze aandeelhouders,

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE,

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, OVEREENKOMST BETREFFENDE DE DEELNAME VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK MALTA, DE

Nadere informatie

Brochure geldige identiteitsdocumenten. Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014

Brochure geldige identiteitsdocumenten. Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014 Brochure geldige identiteitsdocumenten Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014 Brochure geldige identiteitsdocumenten Voor gebruik bij verkiezingen in het stemlokaal vanaf 2014 1 Inleiding

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 mei 2004 (03.06) (OR. en) 9919/04. Interinstitutioneel dossier: 2004/0109 (COD) 2004/0110 (COD)

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 mei 2004 (03.06) (OR. en) 9919/04. Interinstitutioneel dossier: 2004/0109 (COD) 2004/0110 (COD) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 28 mei 2004 (03.06) (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2004/0109 (COD) 2004/0110 (COD) 9919/04 ENER 150 CODEC 780 NOTA van: aan: nr. Comv.: Betreft: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête:

Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Q1 In welke hoedanigheid neemt u deel aan deze enquête: Answered: 280 Skipped: 0 Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoor... Leerkracht Schoolhoofd Leerling Ouder Vertegenwoordiger van een andere

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Mobiliteit: Egbert Jongen CPB*

Mobiliteit: Egbert Jongen CPB* Mobiliteit: Wat economen willen (en weten) Egbert Jongen CPB* *Deze presentatie is op persoonlijke titel Overzicht presentatie Wat economen weten Wat economen willen Het Oostenrijkse systeem Wat economen

Nadere informatie

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel 1 ECC-Net: Travel app Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland Een gezamenlijk project van het Netwerk van Europese Consumentencentra Naam van de APP ECC-Net:

Nadere informatie

Hoe groot, is groot genoeg?

Hoe groot, is groot genoeg? Hoe groot, is groot genoeg? Bas Denters (Bestuurskunde, Universiteit Twente) Kennisnetwerk Lokaal 13 Den Haag 17 april 2015 Schaalvergroting door de tijd Grotere gemeenten Minder gemeenten Schaal gemeenten

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 25 september 2006 (27.09) (OR. fr) 13098/06 ADD 1 ELARG 113 ACCTR 17

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 25 september 2006 (27.09) (OR. fr) 13098/06 ADD 1 ELARG 113 ACCTR 17 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 25 september 2006 (27.09) (OR. fr) 13098/06 ADD 1 ELARG 113 ACCTR 17 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

AF/CARIFORUM/CE/nl 1

AF/CARIFORUM/CE/nl 1 SLOTAKTE AF/CARIFORUM/CE/nl 1 AF/CARIFORUM/CE/nl 2 De vertegenwoordigers van ANTIGUA EN BARBUDA, HET GEMENEBEST VAN DE BAHAMA'S, BARBADOS, BELIZE, HET GEMENEBEST DOMINICA, DE DOMINICAANSE REPUBLIEK, GRENADA,

Nadere informatie

De connected shopper journey

De connected shopper journey Over mij Nienke Smit Director Retail & Shopper TNS NIPO TNS NIPO Grote Bickersstraat 74 PO box 247 Amsterdam 1000 AE Amsterdam 020 5225 444 www.tns-nipo.com 2 Het was ooit heel simpel Behoefte Aankoop

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen. Statistiek buitenlandse handel. Kwartaalbericht 2014-II

Instituut voor de nationale rekeningen. Statistiek buitenlandse handel. Kwartaalbericht 2014-II nstituut voor de nationale rekeningen Statistiek buitenlandse handel Kwartaalbericht 2014- nstituut voor de nationale rekeningen Nationale Bank van België, Brussel Alle rechten voorbehouden. De volledige

Nadere informatie

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30

Latijns-Amerika aarzelt over hernieuwbare energie zaterdag, 15 augustus 2015 12:30 Waterkrachtcentrale's vormen een belangrijke energiebron in Zuid-Amerka, zoals hier bij de Itaipudam, een Braziliaans-Paraguyaanse stuwdam in de rivier de Paraná op de grens van de Braziliaanse staat Paraná

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST 443 der Beilagen XXIII. GP - Staatsvertrag - 91 niederländische Erklärungen (Normativer Teil) 1 von 13 EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE

Nadere informatie

FACTSHEET STRAWBERRIES

FACTSHEET STRAWBERRIES FACTSHEET STRAWBERRIES Aardbeien: Nederland teelt- én handelsland Jaarlijks worden er in Nederland tegenwoordig tussen de 45 en 50.000 ton aardbeien geproduceerd. Vergeleken met de periode daarvoor is

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Iedereen West-Vlaams!

Iedereen West-Vlaams! Iedereen West-Vlaams! / start: 2009 / West-Vlaamse identiteit + trots op eigen regio / - campagne met niet-west-vlamingen - verkiezing West-Vlaams woord en West-Vlaamse uitdrukking die niet mogen verdwijnen

Nadere informatie

het Nederlandse dse spoor?

het Nederlandse dse spoor? 08 e08 Hoe druk is 0h het nu werkelijk op het Nederlandse dse spoor? Het Nederlandse spoorgebruik in vergelijking met de rest van de EU-27 Pascal Ramaekers, Tessa de Wit en Maarten Pouwels Publicatiedatum

Nadere informatie

Modernisering Europese Staatssteunregels Drs. K.H.S. (Koert) van (Koert) Buiren van Buiren

Modernisering Europese Staatssteunregels Drs. K.H.S. (Koert) van (Koert) Buiren van Buiren Modernisering Europese Staatssteunregels Utrecht, juni 2014 Drs. K.H.S. (Koert) van Buiren k.vanbuiren@seo.nl Inhoud 1. Inleiding en achtergrond - Wat is Staatssteun - Enkele cijfers - Modernisering 2.

Nadere informatie

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier?

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier? Belastingdienst Opgaaf Startende onderneming Waarom dit formulier? Dit formulier is alleen bedoeld voor ondernemingen die niet verplicht zijn zich in te schrijven in het Handelsregister van de Kamer van

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC)

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) CH 39 SOC 374 MI 157 ETS 16 SERVICES 35 ELARG 86 VOORSTEL van: de Europese Commissie

Nadere informatie

Naar een leiderschapscrisis. Visie zonder actie is hallucinatie

Naar een leiderschapscrisis. Visie zonder actie is hallucinatie Naar een leiderschapscrisis Visie zonder actie is hallucinatie Enkele risico s Spanningen tussen China en VS lopen verder op en monden uit in handelsoorlog Nieuwe spanningen binnen eurozone M.n. in de

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 18.2.2016 COM(2016) 69 final 2016/0041 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de sluiting, namens de Europese Unie en haar lidstaten, van het protocol bij de

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 28 (1980) Nr. 7 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2011 Nr. 95 A. TITEL Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst; (met Protocol en Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Nationaal beleid voor transport veiligheid. Pieter van Vliet

Nationaal beleid voor transport veiligheid. Pieter van Vliet Nationaal beleid voor transport veiligheid Pieter van Vliet Zonder transport geen economische ontwikkeling Nationaal Verkeer en VervoersPlan: Nota mobiliteit 2002 2020 Meerjaren planning van infrastructuur

Nadere informatie

Worden senioren onbetaalbaar? Demografische verkenningen. Gerard Langerhorst 7 maart 2013

Worden senioren onbetaalbaar? Demografische verkenningen. Gerard Langerhorst 7 maart 2013 Worden senioren onbetaalbaar? Demografische verkenningen. Gerard Langerhorst 7 maart 2013 1 2 Trap des ouderdoms in de Gouden Eeuw In de Gouden Eeuw lieten de rijken geïllustreerde voorstellingen maken

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om Elzas-Lotharingen Elzas-Lotharingen Welke grondstoffen vindt men terug in dit gebied? Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om

Nadere informatie

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS

Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Instructie aanvraag verblijfsvergunning voor deelname EVS Wanneer gebruiken? Deze instructie is alleen van nut indien u een aanvraag wilt indienen voor een jongere die langer dan 3 maanden in Nederland

Nadere informatie

Achtergrond informatie Den Haag Culturele Hoofdstad 2018 The Hague ECOC- European Capital of Culture

Achtergrond informatie Den Haag Culturele Hoofdstad 2018 The Hague ECOC- European Capital of Culture Achtergrond informatie Den Haag Culturele Hoofdstad 2018 The Hague ECOC- European Capital of Culture In 2018 is Nederland samen met Malta aan de beurt om een stad voor te dragen als Europese Culturele

Nadere informatie

Opleidingen en Trainingen VVCM

Opleidingen en Trainingen VVCM Opleidingen en Trainingen VVCM Even voorstellen 2 Hans Reitsma Ondernemer Bestuurder VVCM Student CCM (inmiddels module 2) De VVCM Circa 1.000 leden Credit Management Evenementen Uitgever Blad De Credit

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 in million euro Factsheet cutflowers export worldwide november 2015 FACTSHEET CUTFLOWERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WERELDHANDEL SNIJBLOEMEN: 7 MILJARD EURO

Nadere informatie

De horizontale sociale clausule en sociale mainstreaming in de EU

De horizontale sociale clausule en sociale mainstreaming in de EU Belgisch voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie De horizontale sociale clausule en sociale mainstreaming in de EU De horizontale sociale clausule als oproep voor het intensifiëren van de samenwerking

Nadere informatie

HENRAD: WAAR WARMTE GROEN KLEURT

HENRAD: WAAR WARMTE GROEN KLEURT HENRAD: WAAR WARMTE GROEN KLEURT HENRAD PREMIUM M ECO RADIATOR VERLAAGT UW ENERGIEFACTUUR WAAROM GROENE WARMTE? We kunnen er niet meer naast kijken: het klimaat kreunt onder ons energieverbruik. Met zijn

Nadere informatie