HANDEL DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HANDEL DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel"

Transcriptie

1 HANDEL DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO- BRUSSEL September 2011 (vervangt D/2007/0279/001) Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

2 2 3de graad tso

3 Inhoud Plaats van dit leerplan in de lessentabel Studierichtingsprofiel van de derde graad tso Inleiding Beoogde kennis, vaardigheden en attitudes Doorstromings- en beroepsgerichte context Beginsituatie In het eerste leerjaar van de derde graad In het tweede leerjaar van de derde graad Algemene pedagogisch-didactische wenken Ondersteunende ICT-doelstellingen bij de realisatie van de bedrijfseconomische doelstellingen Tekstverwerking Rekenblad Gegevensbeheer Presentatiepakket Desktop publishing Elektronisch publiceren Voorbereiding op doorstroming naar professionele bachelor Leerplandoelstellingen, leerinhouden en pedagogisch-didactische wenken DEEL 1: De onderneming en haar omgeving De economische omgeving (15 u) De economische conjunctuur Marktonderzoek en analyse Ondernemend werken als werkgever en werknemer (12 u) Vaardigheden en attitudes van een ondernemer Risico s en opportuniteiten van het ondernemerschap De onderneming en haar stakeholders (14 u) Relatie met klanten en leveranciers de graad tso 3

4 3.2 Relatie met de overheid Relatie met de financiële instellingen Relatie met andere stakeholders De doelstellingen van de onderneming (20 u) Doelstellingen op korte en lange termijn Doelstellingen volgens ondernemingsvorm Doelstellingen en formaliteiten bij de start van een onderneming Keuze van het product (15 u) Productgroep en assortiment Produceren en productiefactoren Productlevenscyclus Kwaliteit, garantie en service Merken Verpakking en productaansprakelijkheid Prijsbepaling (20 u) Het prijsmechanisme Prijszetting bij diverse marktvormen Interventie van de overheid Prijszetting en prijsimago Prijsstrategie Prijselasticiteit Prijsindexatie Plaats: vestiging en distributie (8 u) De distributiekanalen Vestigingsplaats Promotie (10 u) Promotiestrategie Promotievormen Wet op de marktpraktijken in het kader van promotie Presentatie (4 u) Winkelexterieur en winkelinterieur Schapbeheer de graad tso

5 10 Personeel (36 u) De arbeidsmarkt De organisatiestructuur en bedrijfscultuur van een onderneming De arbeidsovereenkomst Het sociaal secretariaat...48 DEEL 2: Het werken in een onderneming: commerciële en administratieve verrichtingen Werkplanning en communicatie in een administratieve omgeving (25 u) Werkplanning Administratieve omgeving Efficiënte communicatie Taakomschrijving van een commercieel-administratief bediende Flowcharts en procedures (8 u) Btw-reglementering en facturatie (16 u) Aankoopadministratie en boekhoudkundige verwerking (45 u) Verkoopadministratie en boekhoudkundige verwerking (45 u) Voorraadadministratie (16 u) DEEL 3: Het beleid van een onderneming Sociale zekerheid en verzekeringen (12 u) Sociale verstandhouding tussen werkgever en werknemer Het sociaal statuut van de zelfstandige SVZ en RSZ De verzekeringen van de onderneming Fiscaliteit (16 u) De rol van de overheid in de economie De begroting van de overheid De belastingen van de overheid De personenbelasting als loontrekkende De vennootschapsbelasting De boekhouding als beleidsinstrument (15 u) Wettelijke bepalingen Rol van de interne en/of externe boekhouder/accountant/bedrijfsrevisor Analyse van de jaarrekening de graad tso 5

6 4 Commercieel beleid (40 u) Aankoopstrategie Kostprijsstrategie Verkoopstrategie Voorraadstrategie Integrale kwaliteitszorg Communicatieplan Buitenlands beleid (18 u) spolitiek binnen de Europese Unie spolitiek op wereldniveau Het internationaal betalingsverkeer Incoterms en documenten bij internationaal goederenverkeer Investeringsbeleid (6 u) Financieel beleid (14 u) Rol van de bank Kredieten voor bedrijven en particulieren Personeelsbeleid human resources (10 u) Human resources (HR) Steun van de overheid Veiligheid en gezondheid op het werk Duurzaam ondernemen (10 u) Duurzaam ondernemen Ontwikkelingssamenwerking Evaluatie Minimale materiële vereisten Bibliografie Marketing Boekhouding Werkvormen Bijlagen DFD van verkoop aan klant Subproces: verkoop de graad tso

7 10.3 Genormaliseerd rekeningenstelsel Een voorbeeld van een geïntegreerde proef gekoppeld aan een stage Een voorbeeld van geïntegreerde proef gekoppeld aan een bedrijf Mogelijke activiteiten bij de opstart van een minionderneming of oefenfirma in het vijfde jaar Vakoverschrijdende samenwerking met Nederlands, Frans, Engels en Duits de graad tso 7

8 Plaats van dit leerplan in de lessentabel (zie Studierichting Pedagogische vakbenaming Administratieve vakbenaming Specifiek gedeelte 3de graad tso Bedrijfseconomie TV Toegepaste economie Minimum 9 uur 8 3de graad tso

9 1 Studierichtingsprofiel van de derde graad tso 1.1 Inleiding Een studierichtingsprofiel beschrijft de kennis, vaardigheden en attitudes die de leerling op het einde van de studierichting moet bezitten. De derde graad tso is een commerciële studierichting en bereidt voor op verder studeren in hoger onderwijs (professionele bachelor). Daarom is gekozen voor een brede en evenwichtige vorming met drie componenten: een stevige algemene vorming, de talen: Nederlands, Frans, Engels, Duits met specifieke aandacht voor de praktische vaardigheden in een bedrijfseconomische context, een bedrijfsgerichte vorming, bestaande uit: een commercieel gedeelte met aandacht voor marketing en aan- en verkoopactiviteiten op nationaal en internationaal niveau; een administratief gedeelte met de afhandeling van de administratie en het voeren van de boekhouding van een handelsonderneming; een bedrijfseconomisch gedeelte met aandacht voor ondernemersvaardigheden zodat leerlingen zich later kunnen vestigen als zelfstandige. Om de leerlingen voor te bereiden op het hoger onderwijs worden werkvormen ingezet die, naast kennis, ook bijzondere aandacht hebben voor het verwerven van vaardigheden en attitudes. Leerlingen die op het einde van de derde graad niet kiezen voor het hoger onderwijs verhogen hun tewerkstellingskansen door het volgen van een specialisatiejaar. Het fundamenteel gedeelte van de opleiding wordt gerealiseerd in één vak van minimum 9 wekelijkse lestijden: Bedrijfseconomie. Er wordt naar gestreefd het profiel van een studierichting te bereiken binnen de 31 uur (5de jaar) en 30 uur (6de jaar) van de lessentabel. Scholen kunnen bijkomende accenten leggen. Deze accenten kunnen verbredend en/of verdiepend zijn. Op basis van het studierichtingsprofiel worden het leerplan en de lessentabel geconstrueerd. In de derde graad tso doet de leerling een uitgebreide studie over een handelsonderneming. Hij leert de onderneming situeren in haar omgeving; hij leert commerciële en administratieve verrichtingen afhandelen in de commerciële afdeling van de onderneming en hij leert beleidsfacetten van het runnen van de onderneming kennen. In de derde graad tso worden de beoogde kennis, vaardigheden en attitudes op een concrete en praktische wijze verworven. Naast de nodige theoretische kennis wordt er aandacht besteed aan het praktische: via disciplinedoorbrekende opdrachten vanuit bedrijfseconomisch oogpunt verwerft de leerling vaardigheden en attitudes, belangrijk in het hoger onderwijs en het arbeidsveld. De opdrachten kunnen zowel in als buiten de school georganiseerd worden in het kader van oefenfirma, minionderneming, leeronderneming, bedrijfsbezoeken, seminaries, stages, De commerciële leerinhouden zijn geformuleerd op basis van het Beroepsopleidingsprofiel Administratief-commercieel medewerker Binnendienst (VLOR, 1997) en op basis van de studie Administratief inkoopmedewerker van Cevora. 3de graad tso 9

10 1.2 Beoogde kennis, vaardigheden en attitudes De leerling leert denken en handelen op basis van sociale en ethische waarden. Hij verwerft vaardigheden en attitudes om te functioneren in een gediversifieerde samenleving. Hij leert vanuit een ervaringsgerichte invalshoek spiritualiteit in verband brengen met identiteit en zelfwording. Hij leert kwaliteitsgericht handelen en leert de waarde kennen van persoonlijk engagement, een positief zelfbeeld en een gezonde levenshouding. De leerling leert lees-, luister-, spreek- en schrijfvaardigheden De leerling leert zich uitdrukken in de Nederlandse, Franse, Engelse en Duitse taal, zowel in beroepsgerichte als maatschappelijke context. Hij leert informatie afleiden uit zowel schriftelijke als mondelinge communicatie. Hij leert opgedane indrukken, ervaringen, persoonlijke gevoelens en meningen verwoorden en kan deelnemen aan een gesprek. Hij kan een Nederlandse, Franse, Engelse en Duitse algemene schrijfopdracht uitvoeren. Hij kan eenvoudige Nederlandse, Franse en Engelse commerciële gesprekken voeren. Hij kan in- en verkoopcontracten in het Nederlands, Frans en Engels lezen en begrijpen. Hij kan schriftelijke commerciële communicatie in het Nederlands, Frans, Engels en Duits uitvoeren. De leerling leert de onderneming situeren in haar omgeving De leerling leert de vaardigheden en attitudes van een ondernemer kennen vanuit het standpunt van werkgever en werknemer. De leerling leert de stakeholders van de onderneming kennen: klanten, leveranciers, overheid, financiers en andere omgevingsfactoren komen aan bod. De leerling leert de doelstellingen van een onderneming formuleren. In deze context doet hij een studie over de keuze van het product, prijs, plaats, promotie, presentatie en personeel in functie van de start van een onderneming. De leerling voert commerciële en administratieve verrichtingen uit in de context van de commerciële afdeling van een onderneming De leerling leert aspecten van werkplanning en communicatie in een administratieve omgeving. De leerling leert de voorraadadministratie voeren. De leerling leert de btw-reglementering en boekt aankopen en verkopen. De leerling doet aankopen en verkopen. Hij verwerkt de administratieve documenten hierbij. De leerling leert aspecten van bedrijfsbeheer Doorheen het ganse leerplan komen alle aspecten van het minimum leerplan van bedrijfsbeheer aan bod in het kader van de werking van de onderneming. De leerling leert aspecten van het beleid van de onderneming beschrijven De leerling leert aspecten van de sociale zekerheid en verzekeringen kennen en beschrijven. De leerling leert aspecten van fiscaliteit kennen en beschrijven. De leerling leert de boekhouding als beleidsinstrument kennen en beschrijven. De leerling leert aspecten van commercieel beleid, buitenlands beleid, investeringsbeleid, financieel beleid en personeelsbeleid kennen en beschrijven. De leerling leert aspecten van duurzaam ondernemen kennen en beschrijven. 10 3de graad tso

11 1.3 Doorstromings- en beroepsgerichte context Deze studierichting maakt deel uit van het studiegebied. De derde graad tso bereidt de leerling voor op een professionele bacheloropleiding in het bijzonder voor het economisch studiegebied. Deze studierichting bereidt de leerling tegelijkertijd voor op het beroep van commercieel-administratief medewerker. Door het volgen van een specialisatiejaar verhoogt de leerling zijn kansen op onmiddellijke tewerkstelling in de sector. Op het einde van het tweede leerjaar van de derde graad tso krijgt de leerling het diploma secundair onderwijs. Hiermee kan de leerling Ofwel verder studeren in het hoger onderwijs De studierichtingen in de derde graad tso binnen het studiegebied zijn gericht op doorstroming naar de professionele bacheloropleidingen in het economisch studiegebied. Ofwel een specialisatie in het kader van een Se-n-Se volgen Na de derde graad kan de leerling zich specialiseren en/of zijn vaardigheden verbreden via een Secundair na Secundaire opleiding in het studiegebied. 3de graad tso 11

12 2 Beginsituatie 2.1 In het eerste leerjaar van de derde graad De voorkennis van de leerling, die in de derde graad tso begint kan verscheiden zijn. De leerling kan komen uit: de tweede graad tso; de tweede graad -talen tso; de tweede graad aso of uit een tweede graadsstudierichting van een ander studiegebied tso of kso. De leerling uit de tweede graad tso kan probleemloos instromen in de derde graad tso. De leerling uit de tweede graad -talen tso heeft een te smalle commerciële, boekhoudkundige en wiskundige basis gekregen. Van hem wordt een extra inspanning verwacht om via een individueel programma mogelijke achterstanden weg te werken. De leerling uit de tweede graad aso of uit een tweede graadsstudierichting van een ander studiegebied tso heeft geen commerciële en boekhoudkundige vorming en een te smalle informaticavorming gekregen. Van hem wordt een extra inspanning voor bovenvermelde tekorten verwacht tijdens het hele eerste leerjaar van de derde graad tso. De school zal hiervoor een gepast inhaalprogramma opstellen en voor begeleiding zorgen. Ook in de loop van het schooljaar kunnen leerlingen normaliter tot en met 15 januari toegelaten worden. Het spreekt vanzelf dat de school dan sluitende afspraken moet maken om achterstanden weg te werken. 2.2 In het tweede leerjaar van de derde graad Van rechtswege kan niet ingestapt worden in het tweede leerjaar van de derde graad tso vanuit een ander studiegebied. De leerling moet het eerste en het tweede leerjaar van de derde graad in éénzelfde studierichting volgen. Uitzonderingen zijn hierop mogelijk: correcte informatie is beschreven in SO 64, onderdeel Raadpleeg hiervoor 12 3de graad tso

13 3 Algemene pedagogisch-didactische wenken Het leerplan Bedrijfseconomie is een geïntegreerd leerplan waarin bedrijfseconomische aspecten, boekhoudkundige aspecten, juridische aspecten, zakelijk-communicatieve aspecten, commerciële aspecten en informatica-aspecten aan bod komen in de context van enerzijds het zelfstandig ondernemerschap en de werking van een onderneming en anderzijds het beroep van commercieeladministratief medewerker binnen deze onderneming. De leerplandoelstellingen zijn geïntegreerd geformuleerd. Binnen elk onderdeel van het leerplan kunnen leer-plandoelstellingen aan bod komen van bedrijfseconomische aard, commerciële aard, boekhoudkundige aard, zakelijk-communicatieve aard, juridische aard. De informaticaleerplandoelstellingen werken ondersteunend. Het doel is om deze leerplandoelstellingen geïntegreerd te realiseren. De projecten die in bijlage geformuleerd zijn en de specifieke pedagogische didactische wenken, geformuleerd bij de verschillende leerplanonderdelen, bieden hiervoor ruime kansen. Het leerplan Bedrijfseconomie bestaat uit drie delen: Deel 1: De onderneming en haar omgeving Deel 2: Het werken in een onderneming: commerciële en administratieve verrichtingen Deel 3: Het beleid van een onderneming In onderstaande tabel staat de inhoudstafel van dit leerplan met richtinggevende lestijden voor de verschillende onderdelen (25 lesweken x 9 lestijden x 2 schooljaren = 450 lestijden) Onderdeel Aantal lestijden Deel 1 De onderneming en haar omgeving 1 De economische omgeving 15 2 Ondernemend werken als werkgever en werknemer 12 3 De onderneming en haar stakeholders 14 4 Doelstellingen van de onderneming 20 5 Keuze van het product 15 6 Prijsbepaling 20 7 Plaats 8 8 Promotie 10 9 Presentatie 4 10 Personeel 36 3de graad tso 13

14 Onderdeel Aantal lestijden Deel 2 Het werken in een onderneming: commerciële en administratieve verrichtingen 1 Werkplanning en communicatie in een administratieve omgeving 25 2 Flowcharts en procedures 8 3 Voorraadadministratie 16 4 Btw-reglementering en boekhoudkundige implicaties 16 5 Aankopen en aankoopadministratie 45 6 Verkopen en verkoopadministratie 45 Onderdeel Aantal lestijden Deel 3 Het beleid van een onderneming 1 Sociale zekerheid en verzekeringen 12 2 Fiscaliteit 16 3 De boekhouding als beleidsinstrument 15 4 Commercieel beleid 40 5 Buitenlands beleid 18 6 Investeringsbeleid 6 7 Financieel beleid 14 8 Personeelsbeleid human resources 10 9 Duurzaam ondernemen 10 Onderdeel Aantal lestijden Geïntegreerde proef(*) 50 (*) In bijlagen 10.3 en 10.4 vind je enkele voorbeelden van geïntegreerde proeven, waarbinnen een reeks leerplandoelstellingen gerealiseerd worden uit deel 1, deel 2 en deel 3. Indien je één van deze voorbeelden van geïntegreerde proef gebruikt, spreekt het voor zich dat het aantal lestijden, dat je hiervoor gebruikt, in mindering dient gebracht te worden van de richtinggevende lestijden van de delen 1, 2 en 3. Uiteraard kan je ook zelf een GIP-opdracht construeren aan de hand van de leerplandoelstellingen. 14 3de graad tso

15 Het vak Bedrijfseconomie en de geïntegreerde proef (GIP) De ministeriële omzendbrief SOZ(91)7 van 3 mei 1991 verplicht elke school om in het tweede leerjaar van de derde graad tso een geïntegreerde proef te organiseren. De omzendbrief vermeldt dat de geïntegreerde proef slaat op de vakken en specialiteiten van het fundamenteel optioneel gedeelte. Omdat het vak Bedrijfseconomie een geïntegreerd geheel vormt van bedrijfseconomische aspecten, boekhoudkundige aspecten, commerciële aspecten, juridische aspecten, zakelijk-communicatieve aspecten en informatica-aspecten, ligt het voor de hand dat een aantal leerplandoelstellingen onder de vorm van opdrachten in het kader van de geïntegreerde proef kan behandeld worden. Deze opdrachten kunnen zowel een individueel karakter als een groepskarakter of een combinatie van beiden hebben. In de specifieke pedagogisch-didactische wenken wordt meermaals verwezen naar leerplandoelstellingen die kunnen gerealiseerd worden in het kader van de geïntegreerde proef. Het ligt voor de hand dat de leerlingen hier tijdens de les op regelmatige tijdstippen kunnen aan werken. De leraar moet er bewust naar streven om ook een aantal opdrachten buiten de lestijd door de leerlingen te laten realiseren. Het spreekt voor zich dat de neerslag van de geïntegreerde proef met een tekstverwerkingspakket gebeurt: de aanmaak van een inhoudstafel, het gebruik van sjablonen en opmaakprofielen met koppen, koptekst/voettekst, paginanummering kunnen in deze context aangeleerd worden. Naast het vak Bedrijfseconomie kunnen ook andere vakken betrokken worden, zoals bijvoorbeeld Nederlands en de vreemde talen. Bovenvermelde kennis, vaardigheden en attitudes kunnen inspirerend werken in de ontwikkeling van de opdrachten voor de leerlingen. Het vak Bedrijfseconomie en de NBN-normen In het vak Bedrijfseconomie zijn de doelstellingen in verband met Toegepaste informatica verweven. Het spreekt voor zich dat bij de verwerving van deze doelstellingen de NBN-normen dienen toegepast te worden. De NBN-brochure is een handig instrument. Het vak Bedrijfseconomie en werkvormen Heel wat leerplandoelstellingen moeten projectmatig bereikt worden in dit leerplan. Het is belangrijk om één of meerdere werkvormen te kiezen om de leerplandoelstellingen aan op te hangen (bijvoorbeeld minionderneming, oefenfirma, leeronderneming, bedrijfsspelen, bedrijfssimulaties, bedrijfsbezoeken ). In de pedagogisch-didactische wenken wordt hiernaar regelmatig verwezen. Daarnaast is er volop ruimte om binnen het kader van begeleid zelfstandig leren leerlingen de leerstof te laten verwerken. Het elektronische leerplatform biedt uitstekende mogelijkheden om leerlingen via leerpaden zelfstandig de leerstof te laten verwerken. In combinatie met het elektronische leerplatform kunnen de leerlingen ook in groepjes coöperatief leren door groepsopdrachten uit te werken. In zowel de werkvorm als het begeleid zelfstandig leren is er veel kans om de leerlingen te laten werken aan en te evalueren op bovenstaande vaardigheden en attitudes. Het vak Bedrijfseconomie en stages In de minimumvork lestijden van het vak Bedrijfseconomie is er geen expliciete ruimte voor stages voorzien. Bepaalde leerplandoelstellingen kunnen echter wel via de werkvorm stages bereikt worden. We denken hierbij dan vooral aan leerplandoelstellingen uit deel 2 Het werken in een onderneming: commerciële en administratieve verrichtingen. Voorwaarde hierbij is wel dat de leraar met het bedrijf waar de leerling stage loopt strikte afspraken maakt over de te bereiken doelstellingen. In de maximumvork lestijden van het vak Bedrijfseconomie zijn vanzelfsprekend stages mogelijk. De doelstellingen uit deel 2 Werken in een onderneming: commerciële en administratieve verrichtingen kunnen hierbij een richtsnoer zijn naar de invulling van de stages. Het complementaire karakter van de stages biedt hier ook ruimere mogelijkheden. 3de graad tso 15

16 Een combinatie van de hierboven beschreven opportuniteiten behoort uiteraard ook tot de mogelijkheden. Het vak Bedrijfsbeheer en websites Informatie opzoeken, filteren en verwerken is een belangrijke vaardigheid die leerlingen moeten bezitten in functie van verder studeren, werken, het privéleven. In dit leerplan is er heel veel ruimte om de leerlingen deze vaardigheid aan te leren. Er worden in een hele reeks pedagogischdidactische wenken verwezen naar websites waar interessante informatie in verband met de leerplandoelstellingen staat. De leerplancommissie heeft de voorkeur gegeven aan het zoveel mogelijk expliciet weergeven van URL s van websites. Deze keuze heeft als groot voordeel dat de informatie zeer makkelijk bereikbaar is. We leven echter in een voortdurend wijzigende informatiemaatschappij, waarbij websites komen, gaan, migreren. Daardoor is het mogelijk dat na verloop van tijd bepaalde URL s niet correct meer zijn. Via een eenvoudige zoekopdracht door een zoekmachine zal je dan snel weer op het juiste spoor zitten. De samenwerking tussen de verschillende delen van het vak Bedrijfseconomie Het vak Bedrijfseconomie bestaat uit drie delen. In deel 1 krijgen de leerlingen voorbereiding en achtergrond om de commerciële en administratieve activiteiten uit te kunnen voeren. Tijdens de uitvoering van de commerciële en administratieve activiteiten wordt de leerstof uit deel 3 aangereikt als ondersteuning en verdieping. Het spreekt in deze context voor zich dat de drie delen niet los van mekaar mogen gezien worden; er is regelmatig interferentie tussen de verschillende delen. In de specifieke pedagogisch-didactische wenken zal regelmatig naar de samenwerking tussen de delen verwezen worden. Het vak Bedrijfseconomie en het genormaliseerd rekeningenstelsel In het onderdeel 10.2 van dit leerplan vind je het genormaliseerd rekeningenstelsel dat je kan gebruiken om de boekhoudkundige verwerking van de aan- en verkopen uit deel 2 te realiseren. Bij de ontwikkeling van de nieuwe leerplannen Bedrijfseconomie in de verschillende studierichtingen van de 2de graad tso handelsonderwijs en 3de graad tso handelsonderwijs, opteerden de leerplanmakers voor de ontwikkeling van twee rekeningstelsels op niveau van elke graad. Binnen de graad kunnen deze rekeningstelsels gebruikt worden in zowel de studierichtingen op tso-niveau als bso-niveau. Leerlingen die overstappen van bijvoorbeeld 5 tso naar 6 Kantoor bso zullen hetzelfde rekeningenstelsel gebruiken met dezelfde rekeningnummers en dezelfde rekeningbenamingen. Dit rekeningenstelsel bouwt voort op het rekeningenstelsel dat gebruikt wordt in de nieuwe leerplannen Bedrijfseconomie 2de graad tso en 2de graad -talen tso. Het zal gebruikt worden in de 3de graad tso, 3de graad Boekhouden-informatica tso en de 3de graad Kantoor bso. De mogelijke samenwerking tussen het vak Bedrijfseconomie en de vakken Nederlands, Frans, Engels en Duits In de pedagogisch-didactische werkvormen, geformuleerd bij de leerplandoelstellingen, zijn er heel wat verwijzingen rond mogelijke samenwerking tussen het vak Bedrijfseconomie en de vakken Nederlands, Frans, Engels en Duits. In bijlage 7 (zie 10.6 Mogelijke samenwerking tussen de vakken Bedrijfseconomie, Nederlands, Frans, Engels en Duits) zijn de leerplandoelstellingen van de vier taalvakken opgenomen die bedrijfseconomisch kunnen gekleurd worden. Hierdoor is er, naast de samenwerking voor de geïntegreerde proef (zie blz. 15 bovenaan) ruimte om nog meer samen te werken. 16 3de graad tso

17 4 Ondersteunende ICT-doelstellingen bij de realisatie van de bedrijfseconomische doelstellingen Onderstaande leerplandoelstellingen realiseer je doorheen het hele leerplan. Onderstaande nummeringen van de doelstellingen in de tweede kolom verwijzen naar de bedrijfseconomische doelstellingen waar ze gerealiseerd dienen te worden. Bij de bedrijfseconomische doelstellingen zal je de omgekeerde verwijzingen terugvinden. 4.1 Tekstverwerking LEERPLANDOELSTELLINGEN 1 De basismogelijkheden (zoals autocorrectie, grammaticale controle, gebruik van synoniemenlijst, spellingscontrole, gebruik woordenboeken) om tekst snel en correct in te voeren, efficiënt gebruiken. 2 Standaardcorrespondentie/mailing/bouwsteencorrespondentie, faxen, verslagen, formulieren en memo s ontwerpen en verwerken door o.a. gebruik te maken van verschillende types van invoervelden, delen van het document te beveiligen. 3 Volgende opmaakelementen toepassen: paginaopmaak (marges, paginanummering, koptekst, voettekst), (geneste) opsommingen en nummering, indelen in secties, tabellen, kolommen, voetnoten, grafische componenten invoegen en opmaken, internetteksten efficiënt invoegen en bewerken, plakken speciaal, vermijden van weduwen, zwevende regels, kopjes onderaan de pagina, ongewenste paginaovergangen, tabs. 4 De lay-out van een niet of slecht opgemaakte tekst verzorgen: structureren, zoeken/vervangen functie, opmaakprofielen/- stijlen maken en toepassen, voetnoten en eindnoten gebruiken, afwijkende kop- en voetteksten voor eerste pagina of voor even en oneven pagina, randen, achtergrond, kopnummering toepassen, een inhoudstafel en een index genereren. LINK BEDRIJFSECONOMISCHE DOELEN 7, 11, 96 96, 112, 114 7, 11, 112, 123, 175, , Met meerdere personen een document vormgeven, gebruik makend van de functie redigeren. Ook gebruik maken van online mogelijkheden. 6 Tabellen statisch of dynamisch in een document opnemen en opmaken o.a. breedte/hoogte van tabellen, kolommen, rijen en/of cellen, schikken, cellen samenvoegen, cellen splitsen, randen. Grafische componenten statisch of dynamisch in een document opnemen en opmaken o.a. grootte, schikken, comprimeren, bijsnijden. 7, 165, 175, Een sjabloon ontwerpen, gebruiken en wijzigen Een rapport ontwerpen met volgende elementen: omslag, woord vooraf, inhoudstafel, inleiding, eigenlijke tekst, besluit, literatuurlijst, index, lijst figuren, tabellen en bijlagen. 165, 175, 179 3de graad tso 17

18 Pedagogisch-didactische wenken De leerlingen die doorstromen vanuit de tweede graad tso en uitzonderlijk vanuit de tweede graad -Talen tso naar de derde graad tso kunnen tienvingerblind typen. Het spreekt voor zich dat ze deze vaardigheid in de derde graad tso blijven toepassen. Van diegenen die niet tienvingerblind kunnen typen, wordt verwacht dat ze deze vaardigheid zo snel mogelijk onder de knie krijgen. De leerling zal hiervoor een extra inspanning moeten doen. De school kan deze inspanning mee ondersteunen door de nodige software aan te bieden. 5 Er wordt in het leerplan regelmatig verwezen naar het werken in groep. Telkens er meerdere personen een document vormgeven, kan deze doelstelling gerealiseerd worden. 4.2 Rekenblad LEERPLANDOELSTELLINGEN 9 Cijfergegevens invoeren en gebruiken om een grafiek aan te maken, ook gecombineerde grafieken. 10 Formules toepassen zoals: als, som, aantal, gemiddelde, afronden, horizontaal en vertikaal zoeken, som als, aantal als, datum- en tijdfunctie, financiële functies. 11 Zelf formules opbouwen met relatieve, absolute en gemengde celadressering. LINK BEDRIJFSECONOMISCHE DOELEN 2, 7, 10, 42, 44, 52, 165, 170, 175, 179, 180, 185 7, 98, 165, , 165, Een rekenblad opmaken. 2, 7, 98, Een rekenblad/delen van een rekenblad beveiligen en de beveiliging opheffen. 2,98 14 Een rekenblad of een gedeelte ervan afdrukken. 2, Bestaande rekenbladen en grafieken aanpassen. 2, 10, 42, 165, 175, Met behulp van de functie voorwaardelijke opmaak de celopmaak laten afhangen van de celinhoud Met koppelingen werken tussen verschillende werkbladen Gebruik maken van handige hulpmiddelen zoals titels blokkeren, venster splitsen, naam geven aan een celbereik en deze in een formule gebruiken, opmerking aanbrengen in een cel. 19 Aangrenzende en niet aangrenzende werkbladen selecteren om ze tegelijk te bewerken of af te drukken. 20 Met meerdere werkbladen tegelijk werken door toepassing van celverwijzingen en gebruik van formules. 98, 165, 175, , 175, Draaitabellen toepassen de graad tso

19 Pedagogisch-didactische wenken 19 Indien éénzelfde tabel op meerdere werkbladen voorkomt, kunnen deze tegelijk bewerkt en/of afgedrukt worden. 4.3 Gegevensbeheer LEERPLANDOELSTELLINGEN 22 Een databank aanmaken met velden en veldeigenschappen, opgedeeld in verschillende tabellen, weten wat de primaire sleutel is en deze kunnen bepalen en aanmaken in een tabel. 23 Relaties tussen tabellen leggen en weten wat referentiële integriteit inhoudt. 24 Gegevens met een invulformulier toevoegen aan de databank. Een invulformulier aanpassen zodat het gebruiksvriendelijk is en beantwoordt aan de huisstijl. 25 Gegevens opzoeken, verwijderen, filteren en bewerken via queries. 26 Gegevens uit de databank op een overzichtelijke wijze in een rapport presenteren, met aandacht voor koptekst, voettekst en grafische objecten. Gebruik maken van groepen, totalen en gemiddelden in een rapport. Een rapport opmaken. LINK BEDRIJFSECONOMISCHE DOELEN Etiketten genereren vanuit de databank. Pedagogisch-didactische wenken Beperk je bestandsstructuur tot een achttal velden met eenvoudige veldeigenschappen zoals veldlengte, invoermasker, notatie, standaardwaarde, vereist, validatieregel en validatietekst. Maak een invulformulier aan om de input van gegevens (maximum 15 records) te vergemakkelijken. Zorg voor een overzichtelijk rapport met titel en kop- of voettekst. 4.4 Presentatiepakket LEERPLANDOELSTELLINGEN 28 Een presentatie inhoudelijk ontwerpen en vormelijk opmaken rekening houdend met de vereisten van een goede presentatie. Een diamodel maken als basis voor een presentatie. LINK BEDRIJFSECONOMISCHE DOELEN 7, 8, 11, 175, Een organogram ontwerpen in een presentatiepakket. 89 3de graad tso 19

BEDRIJFSECONOMIE DERDE GRAAD TSO HANDEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

BEDRIJFSECONOMIE DERDE GRAAD TSO HANDEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS BEDRIJFSECONOMIE DERDE GRAAD TSO HANDEL LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL September 2007 (vervangt leerplannen D/1992/0279/055B en D/1998/0279/034 met ingang 1 september 2007 of 1 september 2008)

Nadere informatie

HANDEL DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

HANDEL DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel HANDEL DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO- BRUSSEL September 2011 (vervangt D/2007/0279/001) Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Inhoud Plaats

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure HANDEL (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Handel iets voor jou zijn? Handel is

Nadere informatie

BOEKHOUDEN-INFORMATICA

BOEKHOUDEN-INFORMATICA BOEKHOUDEN-INFORMATICA DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL September 2011 (vervangt D/2007/0279/002) 2) Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040

Nadere informatie

BOEKHOUDEN-INFORMATICA

BOEKHOUDEN-INFORMATICA BOEKHOUDEN-INFORMATICA DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL September 2007 ISBN 978-90-6858-725-8 leerjaar 2007-2008 2008-2009 2009-2010 1ste leerjaar D/1992/0279/054C en D/1998/0279//034

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Handel tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (3de graad BSO) Leerlingprofiel Je bent 16-17 jaar. Je kiest voor een studierichting in de derde graad. Je wil meer te weten komen over het

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure ADMINISTRATIE & RETAIL (2de graad BSO, Kantoor & Verkoop) Leerlingprofiel Je bent 14-15 jaar. Je kiest voor een studierichting in de tweede graad. Je wilt meer te

Nadere informatie

Geïntegreerde proef Boekhouden-Informatica - visie Toegepaste Informatica

Geïntegreerde proef Boekhouden-Informatica - visie Toegepaste Informatica 1 Geïntegreerde proef Boekhouden-Informatica - visie Toegepaste Informatica Een conclusie? Het leerplan Boekhouden-Informatica (D/2007/0279/002) bevat twee onderdelen: het deel Bedrijfseconomie en het

Nadere informatie

BOEKHOUDEN-INFORMATICA

BOEKHOUDEN-INFORMATICA BOEKHOUDEN-INFORMATICA DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vervangt D/2011/7841/007 vanaf 1 september 2013 Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HANDEL (bso)

STUDIEGEBIED HANDEL (bso) (bso) Tweede graad... Kantoor Derde graad Kantoor Kantooradministratie en gegevensbeheer (7de jaar) Studierichting Kantoor de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Interesse voor werken met

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure SECRETARIAAT-TALEN (3de graad TSO) Leerlingenprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting TSO Secretariaat-Talen iets

Nadere informatie

Info 3 de graad Business en IT (Boekhouden Informatica) 14 MAART 2009

Info 3 de graad Business en IT (Boekhouden Informatica) 14 MAART 2009 Info 3 de graad Business en IT (Boekhouden Informatica) 14 MAART 2009 Agenda 1. Leerinhouden 2. Werkvormen 3. Projecten 4. Evalueren 5. Remediëren LEERINHOUDEN Leerinhouden Instroom Toegepaste Informatica

Nadere informatie

Jaarplan Softwarepakketten

Jaarplan Softwarepakketten Schooljaar 2012-2013 Leerkracht(en): Jan Sleebus Vak: Softwarepakketten Klassen: 5NI Schooljaar: 2012-2013 Algemene gegevens Leerjaar en studierichting: Vak: Leerplannummer: Handboek: Varia: Network &

Nadere informatie

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)?

Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept (stam + contexten)? Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET EN STUDIEGEBIED ASO STUDIERICHTING : ECONOMIE Hoe kan de school in het algemeen werk maken van het nieuwe concept

Nadere informatie

TWEEDE EN DERDE GRAAD

TWEEDE EN DERDE GRAAD 12 Bij de overgang naar het eerste leerjaar van de tweede graad kies je een STUDIERICHTING, die reeds min of meer definitief is. Er zijn vier vormen van onderwijs: ALGEMEEN SECUNDAIR ONDERWIJS TECHNISCH

Nadere informatie

Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET,

Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET, Leren in samenhang in de studierichting Secretariaat-talen tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vaksamenwerking, VOET, Scholen worden van langsom meer bevraagd omtrent hun

Nadere informatie

VAK Informatica. LP NR September 2007 LICAP BRUSSEL D/2007/0279/046 KSO LEERKRACHT Kris Cauberghe

VAK Informatica. LP NR September 2007 LICAP BRUSSEL D/2007/0279/046 KSO LEERKRACHT Kris Cauberghe JAARPLANNING GRAAD 2 VAK Informatica 2 U/W 1 SCHOOLJAAR 2011-2012 HANDBOEK Desktopper Windows 7: Gegevensbeheer, Internet, Rekenblad STUDIERICHTING 4AVVa LP NR September 2007 LICAP BRUSSEL D/2007/0279/046

Nadere informatie

Jaarplan Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO

Jaarplan Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO Schooljaar 2011-2012 Leerkracht(en): Vak: Klassen: Schooljaar: 2011-2012 Béa Gyselen, Sigrid Hertogs, Danny Heylen, Liesbeth Hofmans, Linda Servaes, Christine Somers Bedrijfsbeheer 3de graad BSO-KSO-TSO

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure 7 RETAIL (7de jaar BSO) Leerlingenprofiel Je hebt het zesde jaar Retail of Administratie achter de rug. Je wil jouw kansen op de arbeidsmarkt vergroten en bovendien

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Kantoor bso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure INFORMATICABEHEER (3de graad TSO) Leerlingprofiel Je bent 16 jaar en je kiest voor een studierichting in de 3de graad. Zou de richting Informaticabeheer iets voor

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Boekhouden-informatica tso: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op:

Onderstaande studierichtingsfoto kan service verlenen in volgende contexten/het formuleren van antwoorden op: Leren in samenhang in de studierichting Verkoop: aanzet tot het uittekenen van leerlijnen, horizontale/verticale vak(groep)samenwerking, VOET, evaluatiebeleid, Scholen worden van langsom meer bevraagd

Nadere informatie

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27)

~ 1 ~ selecteren. (LPD 1,8,27) (LPD 13,22,23,27) ~ 1 ~ Functionele taalvaardigheid/ tekstgeletterdheid Eindtermen (P)AV voor 2 de graad SO 3 de graad SO 3 de jaar 3 de graad SO DBSO niveau 2 de graad DBSO niveau 3 de graad DBSO niveau 3 de jaar 3 de

Nadere informatie

EEN geslaagd PROjECT!

EEN geslaagd PROjECT! A & D Boekhoudkantoor, Klapstraat 58, 1790 Teralfene Tel 0473.821367 www.infoboekhouden.be DE BOEKHOUDER-FISCALIST BIBF: Uw PARTNER VOOR EEN geslaagd PROjECT! Een brochure van het Beroepsinstituut van

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel 1 - Word 15

Inhoudsopgave. Deel 1 - Word 15 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 Uw voorkennis... 11 De volgorde van lezen... 11 Hoe werkt u met dit boek?... 12 Website... 13 Toets

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60

Onderzoekscompetenties. Schooljaar 2015-2016. GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 GO! atheneum Campus Kompas Noordlaan 10 9230 Wetteren 09 365 60 60 Schooljaar 2015-2016 E-mail: ka.wetteren@g-o.be atheneum@campuskompas.be Website: www.campuskompas.be/atheneum Scholengroep Schelde Dender

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Inventarisatie Microsoft Office

Inventarisatie Microsoft Office Om te bepalen welke modules voor u wenselijk zijn verzoeken wij u onderstaande vragenlijst zo volledig mogelijk in te vullen. Voornaam + achternaam: E-mail: Telefoon (Optioneel): Werkgever: Wat is de aard

Nadere informatie

INHOUD 1 INLEIDING... 2 2 WORD... 3 2.1 WORD BASISVAARDIGHEDEN... 3 2.2 WERKEN MET GROTE DOCUMENTEN... 3 2.3 VERZENDLIJSTEN... 3

INHOUD 1 INLEIDING... 2 2 WORD... 3 2.1 WORD BASISVAARDIGHEDEN... 3 2.2 WERKEN MET GROTE DOCUMENTEN... 3 2.3 VERZENDLIJSTEN... 3 Office Modules MS OFFICE MODULES Haarweg 20 3953 BH Maarsbergen Tel: 0343-444919 E-mail: info@bakkercomputeropleidingen.nl Website: www.bakkercomputeropleidingen.nl INHOUD 1 INLEIDING... 2 2 WORD... 3

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 2010

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 Verschillende versies... 11 Uw voorkennis... 11 Hoe werkt u met dit boek?... 12 De volgorde van lezen...

Nadere informatie

1819 B EL ONS. Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! ALLE INFO OM TE ONDERNEMEN IN BRUSSEL

1819 B EL ONS. Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! ALLE INFO OM TE ONDERNEMEN IN BRUSSEL Zin om uw onderneming op te starten? Denk aan alles! U hebt beslist een onderneming op te starten. Gefeliciteerd! Voor u ligt een gids in de vorm van een interactieve «checklist». Hierin worden een reeks

Nadere informatie

7 Kantoor/Verkoop Toegepaste informatica

7 Kantoor/Verkoop Toegepaste informatica 7 Kantoor/Verkoop Toegepaste informatica Thierry Willekens, leerkracht Koninklijk Technisch Atheneum Mol 2009 WOORD VOORAF Deze bundel is samengesteld voor leerlingen van de 3 graad 3 leerjaar (BSO-niveau,

Nadere informatie

Cursus toegepaste informatica 6 TSO

Cursus toegepaste informatica 6 TSO Cursus toegepaste informatica 6 TSO T. Willekens Leerkracht Technisch Atheneum Mol 2010 WOORD VOORAF Deze bundel is samengesteld voor leerlingen van de 3 graad 2 leerjaar (TSO-niveau). Het vak Toegepaste

Nadere informatie

Een website bouwen. De H@ndel en wij 5.3 Ha Google sites 1/19

Een website bouwen. De H@ndel en wij 5.3 Ha Google sites 1/19 Een website bouwen Inhoud 1 Aandachtspunten bij het bouwen van een website... 2 1.1 De structuur van de site... 2 1.2 De inhoud van de site... 2 1.2.1 Werk je site regelmatig bij... 2 1.2.2 Let op de taal!...

Nadere informatie

Onze Microsoft gecertificeerde unieke Excel e-learning cursussen zijn incl.:

Onze Microsoft gecertificeerde unieke Excel e-learning cursussen zijn incl.: Cursus Inhoud 15 Modules - 15 Vragen Onze Microsoft gecertificeerde unieke Excel e-learning cursussen zijn incl.: * Praktijkopdrachten met real-time feedback bij gemaakte fouten * Rijke interactieve multimedia

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte Pedagogische Begeleidingsdienst contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte agenda namiddag INFORMATICA 1 info nieuwe leerplan(nen) 2de graad > kritische groepsbespreking > plenum

Nadere informatie

3. Afbeeldingen en vormen 77 3.1 Afbeeldingen invoegen... 78

3. Afbeeldingen en vormen 77 3.1 Afbeeldingen invoegen... 78 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 Uw voorkennis... 11 De volgorde van lezen... 11 Hoe werkt u met dit boek?... 12 Website... 13 Toets

Nadere informatie

Toegepaste economie. derde graad tso in Onthaal en public relations. BRUSSEL D/2016/13.758/019 September 2016 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS

Toegepaste economie. derde graad tso in Onthaal en public relations. BRUSSEL D/2016/13.758/019 September 2016 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS Toegepaste economie derde graad tso in Onthaal en public relations BRUSSEL D/2016/13.758/019 September 2016 (vervangt leerplan D/2014/7841/053) Inhoud 1 Inleiding en situering

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Bedrijfsbeheer BO HA 001 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 9 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud... 3 1.3

Nadere informatie

BSO: van het eerste tot het zevende jaar!

BSO: van het eerste tot het zevende jaar! BSO: van het eerste tot het zevende jaar! Eerste graad: 1B BVL kennismaking met verschillende beroepen - Je leert omgaan met de mogelijkheden van een computer. - Je leert de beginselen van verkoop. - Je

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure Economie (2de en 3de graad ASO) Leerlingprofiel Je bent op zoek naar een studierichting die aansluit bij jouw interesses? Al eens nagedacht over de studierichting

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE: EXCEL 2010 / 2013 ADVANCED

INHOUDSOPGAVE: EXCEL 2010 / 2013 ADVANCED INHOUDSOPGAVE: EXCEL 2010 / 2013 ADVANCED 1 Sjablonen 11 1.1 Een sjabloon maken 11 1.2 Een sjabloon gebruiken om een nieuwe werkmap te maken 12 1.3 Een geïnstalleerde sjabloon gebruiken 12 1.4 Een sjabloon

Nadere informatie

Opleidingscatalogus: Automatisering

Opleidingscatalogus: Automatisering Opleidingscatalogus: Automatisering t WEB Opleidingen, Adviezen & Hoofdvestiging: Zeppelinstraat 7 7903 BR Hoogeveen Tel: 0528-280888 Fax: 0528-280889 Website: www.tweb.nl E-mail: info@tweb.nl Opleidingen

Nadere informatie

Algemene structuur. 2 de graad BSO

Algemene structuur. 2 de graad BSO Algemene structuur ASO 2 de graad TSO Economie Latijn Wetenschappen Handel Soc. en Techn. Wetenschappen BSO Kantoor Voeding-Verzorging ASO 3 de graad TSO Economie-Wiskunde Latijn-Wiskunde Wetenschappen-Wiskunde

Nadere informatie

Excel 2010 in 17 stappen

Excel 2010 in 17 stappen Omschrijving Volledige progressieve training Excel 2010 in 17 stappen (17 modules, 153 rubrieken) Duur 12:45 Inhoud 1. Ontdek Excel, vul een tabel in De basisfuncties van Excel: voer uw eerste handelingen

Nadere informatie

STUDIEGEBIED HANDEL (tso)

STUDIEGEBIED HANDEL (tso) STUDIEGEBIED HANDEL (tso) Tweede graad... Handel Handel-talen Derde graad Handel Boekhouden-informatica Informaticabeheer Secretariaat-talen STUDIEGEBIED HANDEL Studierichting Handel de graad Een woordje

Nadere informatie

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen

Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen Bedrijfsspel Ecoman² Vakoverschrijdend Project Ondernemen www.ecoman.be ONDERNEMEN IN DE PRAKTIJK VOOR LAATSTEJAARS SECUNDAIR Academiejaar 2009-2010 De perfecte invulling van de vrije ruimte, de geïntegreerde

Nadere informatie

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Derde graad... Handel Handel-talen. Handel Boekhouden-informatica Informaticabeheer Secretariaat-talen

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Derde graad... Handel Handel-talen. Handel Boekhouden-informatica Informaticabeheer Secretariaat-talen Studiegebied (tso) Tweede graad... Handel Handel-talen Derde graad... Handel Boekhouden-informatica Informaticabeheer Secretariaat-talen STUDIEGEBIED HANDEL Studierichting Handel de graad Een woordje

Nadere informatie

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO

DOCUMENT. Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica. Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VVKSO Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel DOCUMENT VVKSO Servicedocument VOET voor het vak ICT/Informatica Dit document is een aanvulling op het algemeen servicedocument

Nadere informatie

Het EBC*L onderscheidt drie niveaus, die zich met name richten op bedrijfseconomische (basis)kennis.

Het EBC*L onderscheidt drie niveaus, die zich met name richten op bedrijfseconomische (basis)kennis. Vergelijking inhoud EBC*L en CE Ondernemerschap Inleiding Met de komst van de CE Ondernemerschap zijn er veel vragen gesteld over de overeenkomsten en verschillen tussen de CE Ondernemerschap en EBC*L.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE Ms Word 2013

INHOUDSOPGAVE Ms Word 2013 Inhoudsopgave Ms Word 2013-1 INHOUDSOPGAVE Ms Word 2013 Inleiding... 11 Overzicht van de functietoetsen... 12 DEEL 1 Eenvoudige tekstverwerking... 13 1 Ms Word starten... 13 2 De schermonderdelen... 14

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: TOEGEPASTE ECONOMIE Dit is een vakfiche toegepaste economie voor 3de graad bso kantoor. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze

Nadere informatie

1. OpenOffice.org downloaden en installeren 13 1.1 Downloaden en installeren... 14 1.2 Achtergrondinformatie... 20 1.3 Tips... 21

1. OpenOffice.org downloaden en installeren 13 1.1 Downloaden en installeren... 14 1.2 Achtergrondinformatie... 20 1.3 Tips... 21 Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Uw voorkennis... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 De volgorde van lezen... 11 Website... 11 Toets uw

Nadere informatie

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem

Taalvaardigheid Preventie en remediëring. -betrokkenheid verhogende werkvormen creëren -een maximale -herformuleren de lln het probleem Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel VOET LEREN LEREN EN GOK Voet@2010 leren leren en thema s gelijke onderwijskansen Socio-emotionele ontwikkeling (1ste graad)

Nadere informatie

2.12 Een document opslaan als... 48 2.13 Oefeningen... 50 2.14 Achtergrondinformatie... 51 2.15 Tips... 54

2.12 Een document opslaan als... 48 2.13 Oefeningen... 50 2.14 Achtergrondinformatie... 51 2.15 Tips... 54 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 De website bij het boek... 11 Uw voorkennis... 11 Bonushoofdstukken... 12 Hoe werkt u met dit boek?...

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 2010

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 Verschillende versies... 11 Uw voorkennis... 11 Hoe werkt u met dit boek?... 12 De volgorde van lezen...

Nadere informatie

Maak kennis met de richting kantoor

Maak kennis met de richting kantoor Maak kennis met de richting kantoor De 2de en de 3de graad kantoor BSO ONZE-LIEVE-VROUW-WAVER Leerlingen 6 kantoor (begeleiding: Van Peer Karina) Inhoud a Wat mag je verwachten in de 2 de graad?... 3 b

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

We hopen dat deze brochure jou en je ouders zal helpen bij het maken van je studiekeuze.

We hopen dat deze brochure jou en je ouders zal helpen bij het maken van je studiekeuze. Deze brochure wil jou en je ouders wegwijs maken in het studieaanbod van het Sint-Norbertusinstituut. Het Sint-Norbertusinstituut is immers een school met vele studiemogelijkheden in het secundair onderwijs.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 13

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 13 Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Uw voorkennis... 9 De volgorde van lezen... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Website... 11 Toets uw

Nadere informatie

Verantwoordelijke uitgever: Beroepsinstituut van erkende Boekhouders en Fiscalisten. ERKEND BOEKHOUDER-FISCALIST WORdEN

Verantwoordelijke uitgever: Beroepsinstituut van erkende Boekhouders en Fiscalisten. ERKEND BOEKHOUDER-FISCALIST WORdEN Verantwoordelijke uitgever: Beroepsinstituut van erkende Boekhouders en Fiscalisten ERKEND BOEKHOUDER-FISCALIST WORdEN DE BEROEPSACTIVITEITEN De 2 beroepsperspectieven Fiscaliteit Boekhouder-fiscalist

Nadere informatie

Sint-Jan Berchmanscollege

Sint-Jan Berchmanscollege Sint-Jan Berchmanscollege Infobrochure 7 ADMINISTRATIE (7de jaar BSO) Leerlingenprofiel Je hebt het zesde jaar Administratie of Retail achter de rug. Je wil jouw kansen op de arbeidsmarkt vergroten en

Nadere informatie

Inhaalbeweging economie

Inhaalbeweging economie Inhaalbeweging economie Inleiding Voor de inhaalbeweging economie bestaan er vijf documenten 1 Dit algemeen document dat een volledige beschrijving geeft van wat van leerlingen verwacht wordt als ze beslissen

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar. Alle studierichtingen VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS NEDERLANDS Derde graad BSO Derde leerjaar Alle studierichtingen Licap - Brussel: - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE...

Nadere informatie

Economie-moderne talen AT Economie-wiskunde

Economie-moderne talen AT Economie-wiskunde Economie-moderne talen AT Economie-wiskunde AT Handel TT Secretariaat-talen TT Kantoor Verkoop Business support Specialisatiejaar Retailmanagement en visual merchandising Specialisatiejaar Studiegids derde

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002

Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 STUDIEGEBIED HANDEL. Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 RLLL/EXT/ADV/001bijl1 STUDIEGEBIED HANDEL Modulaire opleiding Secretariaatsmedewerker BO HA 002 Bijlage bij het Vlor-advies Pagina 1 van 34 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 25-9-2008 1

Nadere informatie

module 5 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008

module 5 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008 Europees Computer Rijbewijs module 5 ACCESS 2007 2008 Instruct, Postbus 38, 2410 AA Bodegraven - 1 e druk: november 2008 ISBN: 978 90 460 0493 7 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Economie & maatschappij E&M. Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop. Studiegids tweede graad 7

Economie & maatschappij E&M. Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop. Studiegids tweede graad 7 Economie & maatschappij E&M Economie Handel Handel-talen Kantoor Verkoop AT Studiegids tweede graad 7 Economie AT Aardrijkskunde 1 1 Geschiedenis 2 2 Nederlands 4 4 Engels 3 2 Duits 0 1 Biologie 1 1 Chemie

Nadere informatie

Atheneum Boom en ICT. Inleiding

Atheneum Boom en ICT. Inleiding Inleiding Vermits computers niet meer weg te denken zijn uit onze maatschappij, doet onze school dan ook haar uiterste best om onze leerlingen vaardigheden en attitudes bij te brengen op het gebied van

Nadere informatie

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL

Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL RLLL/EXT/ADV/006bijl5 Secundair volwassenenonderwijs STUDIEGEBIED HANDEL Opleiding Bedrijfsbeheer BO HA 001 (Ontwerp) Bijlage bij het Vlor-advies Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader...

Nadere informatie

INHOUD. Ten geleide 13. 1 Inleiding 15

INHOUD. Ten geleide 13. 1 Inleiding 15 INHOUD Ten geleide 13 1 Inleiding 15 1.1 Inleiding 15 1.2 Webbased 15 1.3 Alle voordelen op een rij 15 1.4 En nu? 16 1.5 Een Google Apps-account aanmaken 16 1.6 Inloggen 19 1.7 Test jezelf 21 2 Chrome-browser

Nadere informatie

AANVRAAG TOT INSCHRIJVING OP HET TABLEAU VAN DE INTERNE BOEKHOUDERS BIBF

AANVRAAG TOT INSCHRIJVING OP HET TABLEAU VAN DE INTERNE BOEKHOUDERS BIBF PASFOTO (geen nietjes) Ik, ondergetekende: vraag in toepassing van artikel 52 ter van de Wet van 22 april 1999 mijn inschrijving op het tableau van de interne boekhouders, zoals bijgehouden door het Beroepsinstituut

Nadere informatie

2.14 Achtergrondinformatie... 51 2.15 Tips... 54

2.14 Achtergrondinformatie... 51 2.15 Tips... 54 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 De website bij het boek... 11 Uw voorkennis... 11 Bonushoofdstukken... 12 Hoe werkt u met dit boek?...

Nadere informatie

VAK Informatica. LP NR September 2011 VVKSO BRUSSEL D/2011/7841/039 KSO LEERKRACHT Kris Cauberghe

VAK Informatica. LP NR September 2011 VVKSO BRUSSEL D/2011/7841/039 KSO LEERKRACHT Kris Cauberghe JAARPLANNING GRAAD 2 VAK Informatica 1 U/W 1 SCHOOLJAAR 2011-2012 HANDBOEK Desktopper Windows 7: Computers en systeemsoftware, Tekstverwerking, Presentaties STUDIERICHTING 3AO & 3BAKc LP NR September 2011

Nadere informatie

Boxenoverzicht LINK2 Handel & Administratie Versie juni 2008

Boxenoverzicht LINK2 Handel & Administratie Versie juni 2008 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 03 02 02 03 04 05 06 07 03 HA/K/1 0 0 Oriëntatie op handel en administratie SE SE SE HA/K/1 x x Uitwerking eindtermen: zie Handreiking SLO x x x x x x x x x x x x x

Nadere informatie

Samenvatting HOE STEL IK MIJN HANDLEIDING OP IN VIER STAPPEN? 14/10/2014. Inleiding Basisaanpak m.b.t. 4 stappen Stap 1 Stap 2 Stap 3 Stap 4 Gesprek

Samenvatting HOE STEL IK MIJN HANDLEIDING OP IN VIER STAPPEN? 14/10/2014. Inleiding Basisaanpak m.b.t. 4 stappen Stap 1 Stap 2 Stap 3 Stap 4 Gesprek HOE STEL IK MIJN HANDLEIDING OP IN VIER STAPPEN? STEFAN STREMERSCH Accountant en belastingsconsulent 1 Samenvatting Inleiding Basisaanpak m.b.t. 4 stappen Stap 1 Stap 2 Stap 3 Stap 4 Gesprek 2 1 3 4 2

Nadere informatie

Kalenderaanbod Light-versie 2015

Kalenderaanbod Light-versie 2015 Kalenderaanbod Light-versie 2015 1. BUREAUTICA Word Intro 2007/2010 De deelnemers leren van bij het begin op een correcte manier te werken met tekstverwerking, zodat ze kwaliteitsvolle documenten kunnen

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Uitleg met tekst Onderwerpen lezen kennen

Uitleg met tekst Onderwerpen lezen kennen Uitleg met tekst Onderwerpen lezen kennen Les 1 Kennismaken met Ecel 2013 (1) - Wat is Ecel? - Het Startscherm - Het Startscherm uitschakelen - De gebruikersinterface - Backstage weergave (1) Les 2 Kennismaken

Nadere informatie

Studiegids derde graad

Studiegids derde graad Studiegids derde graad Algemene structuur tweede graad ASO TSO Economie wiskunde 4 u wiskunde 5 u Latijn wiskunde 4 u wiskunde 5 u Wetenschappen wiskunde 5 u Handel Sociale en Technische Wetenschappen

Nadere informatie

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs

Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010. Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 Advies instapprofiel van de student hoger onderwijs Raad Hoger Onderwijs IDR / 12 juni 2012 RHO-RHO-ADV-010 bijlage 1 Bijlage 1: Algemene instapcompetenties

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Inleiding 11 Inhoudsopgave Inleiding 11 1. Starten met Word 13 1.1 Word starten 14 1.2 Het lint 15 1.3 Het lint aanpassen 16 1.4 Werkbalk Snelle toegang aanpassen 18 1.5 De liniaal 20 1.6 Miniwerkbalk 20 1.7 Livevoorbeeld

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Vak: Toegepaste informatica

Vak: Toegepaste informatica Vak: Toegepaste informatica Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Zorg ervoor dat u de juiste vakfiche raadpleegt. Deze vakfiche is geldig van 1 januari 2015 tot en met 31 december

Nadere informatie

Word 2010 in 15 stappen

Word 2010 in 15 stappen Omschrijving Volledige progressieve training Word 2010 in 15 stappen (15 modules, 155 rubrieken) Duur 18:05 Inhoud 1. Leer Word kennen, vul een simpele tekst aan Leer Word kennen en voer uw eerste handelingen

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Verschillende zelftest Zelf test: Waar liggen jouw grenzen? Zelf test: Hoe ga jij om met agressie? Zelf test: Welke vrijwilligersklus past bij jou?

Verschillende zelftest Zelf test: Waar liggen jouw grenzen? Zelf test: Hoe ga jij om met agressie? Zelf test: Welke vrijwilligersklus past bij jou? Verschillende zelftest Zelf test: Waar liggen jouw grenzen? Zelf test: Hoe ga jij om met agressie? Zelf test: Welke vrijwilligersklus past bij jou? Microsoft office 2003 Office 2003 Word: Office 2003 Excel:

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie