Vooronderzoek Conventionele Explosieven Fietspad Ouwelsestraat Zaltbommel

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vooronderzoek Conventionele Explosieven Fietspad Ouwelsestraat Zaltbommel"

Transcriptie

1 Vooronderzoek Conventionele Explosieven Fietspad Ouwelsestraat Zaltbommel

2

3 INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING Aanleiding van het vooronderzoek Omschrijving en doelstelling van de opdracht Begrenzing van het onderzoeksgebied Werkwijze Verantwoording 3 2. INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL Inleiding In het verleden uitgevoerd onderzoek naar de aanwezigheid van CE Literatuur Gemeentelijk en provinciaal archief Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) Luchtfotocollecties The National Archives Londen/Stafkaarten Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) BEOORDELEN EN EVALUEREN BRONNENMATERIAAL Inleiding Literatuur Gemeentelijk en provinciaal archief Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) Luchtfotocollecties The National Archives Londen/Stafkaarten Leemte in kennis RAPPORTAGE BEVINDINGEN Classificatie verdacht / niet verdacht Advies 28 Bijlage 1. CE Bodembelastingkaart(en) Bijlage 2. Distributielijst

4 1. INLEIDING 1.1 Aanleiding van het vooronderzoek De aanleiding tot het uitvoeren van een vooronderzoek naar mogelijk aanwezige Conventionele Explosieven (CE) voor het project Fietspad Ouwelsestraat Zaltbommel vloeit voort uit het voornemen tot het uitvoeren van werkzaamheden in het en het vermoeden van de mogelijke aanwezigheid van CE in de bodem. De verkeersveiligheid op de Ouwelsestraat wordt de komende tijd sterk verbeterd. Dit najaar wordt de Ouwelsestraat ingericht als 60km weg. Daarna wordt er een vrijliggend fietspad aangelegd tussen Gameren en Zaltbommel. Dit is het laatste deel van de drukbereden fietsroute tussen Brakel en Zaltbommel dat veel door scholieren wordt gebruikt. 1 Er zullen binnen het diverse (grond)werkzaamheden gaan plaatsvinden. Indien er zich CE in de bodem bevinden, is dat een risico in het kader van de Openbare Veiligheid. Daarbij kan stagnatie van de werkzaamheden aanzienlijke kostenverhogingen tot gevolg hebben. Het is van belang om duidelijkheid te krijgen over de aard en omvang van de situatie aangaande CE ten einde de veiligheid van personeel en (directe) omgeving tijdens de realisatiefase op een verantwoorde wijze te kunnen waarborgen. Om inzicht te krijgen in de mogelijke risico s heeft de gemeente Zaltbommel opdracht verleend tot het uitvoeren van een vooronderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van CE of delen daarvan binnen het. 1.2 Omschrijving en doelstelling van de opdracht Het doel van een vooronderzoek is beoordelen of er indicaties zijn dat binnen het CE aanwezig zijn, en zo ja, om het van CE verdachte gebied in horizontale en verticale dimensies af te bakenen. De classificatie verdacht wordt gegeven indien er een vermoeden bestaat van de aanwezigheid van CE, welke na de Tweede Wereldoorlog (WOII) in de bodem zijn achtergebleven en dit vermoeden met geverifieerd feitenmateriaal onderbouwd kan worden. De classificatie niet verdacht wordt gegeven indien onvoldoende feitelijke onderbouwing bestaat om dit vermoeden te concluderen. 1 beterd Pagina 1 van 28

5 1.3 Begrenzing van het onderzoeksgebied Teneinde een gefundeerde uitspraak te kunnen doen omtrent de mogelijke aanwezigheid van CE in het is door ons een uitgebreider onderzoeksgebied geformuleerd. Hierbij hebben wij een straal van 500 meter rondom het gehanteerd. Afbeelding: Plattegrond waarop het in rood is weergegeven. Het onderzoeksgebied is aangegeven met een blauwe lijn. Pagina 2 van 28

6 1.4 Werkwijze In het vooronderzoek wordt onderscheid gemaakt in de volgende onderdelen: - inventarisatie van bronnenmateriaal; - beoordelen en evalueren van bronnenmateriaal; - rapportage en CE bodembelastingkaart. Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van: - gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het onderzoeksgebied, of een gedeelte daarvan, verdacht is op de aanwezigheid van CE (indicaties); - gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het verdacht gebied, of een gedeelte daarvan, als onverdacht kan worden aangemerkt (contra-indicatie). Van contra-indicaties is sprake indien er in het gerichte opsporing van CE heeft plaatsgevonden of dat grondwerkzaamheden binnen het verdachte gebied hebben plaatsgevonden waarbij grond tot ten minste de maximale penetratiediepte is ontgraven en afgevoerd. De indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek worden beoordeeld en op basis daarvan wordt gemotiveerd vastgesteld: - of er sprake is van een CE verdacht gebied, en zo ja; - de (sub)soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van vermoedelijke CE; - horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Eindresultaat is een rapportage en een bijbehorende CE bodembelastingkaart (GIS). Het vooronderzoek is uitgevoerd conform de geldende wet- en regelgeving zijnde de WSCS-OCE: 2012, versie Verantwoording Het vooronderzoek is uitgevoerd door historisch onderzoeker de heer J.D. van Boeijen MSc, in samenspraak met en onder verantwoording van de heer ing. M.B.M. van Oers, projectleider van Bodac B.V. Pagina 3 van 28

7 2. INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL 2.1 Inleiding Conform WSCS-OCE: 2012, versie 1 dienen ten minste de in de onderstaande tabel weergegeven verplichte bronnen te worden geraadpleegd. Indien noodzakelijk worden ook aanvullende bronnen geraadpleegd. In de rapportage wordt gemotiveerd waarom een aanvullende bron wel/niet geraadpleegd is. Het inventariseren van bronnenmateriaal wordt op een eenduidige wijze gedocumenteerd, zodanig dat gebruikte bronnen te herleiden zijn door een derde partij. De indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek worden beoordeeld in Hoofdstuk 3. Bron Verplicht Aanvullend Literatuur X Gemeentelijk en provinciaal archief X Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) X Nederlands Instituut voor oorlogsdocumentatie (NIOD) X Explosieven Opruimings Dienst Defensie (EODD) X Luchtfotocollectie Bibliotheek Wageningen Universiteit X Luchtfotocollectie Topografische Dienst (Zwolle) X Luchtfotocollectie The Aerial Reconnaissance Archives X The National Archives (Londen) X Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg X The National Archives (Washington DC) X Getuigen X Tabel: overzicht verplichte en aanvullende bronnen Pagina 4 van 28

8 2.2 In het verleden uitgevoerd onderzoek naar de aanwezigheid van CE In 2006 is door ECG detectie uitgevoerd op de projectlocatie De Heuven te Gameren (ca. 4 ha.), ter hoogte van de Ridderstraat/Langesloot. Deze locatie bevindt zich op ongeveer m ten westen van het fietspad Ouwelsestraat Zaltbommel. Voor dit onderzoeksgebied is geen historisch vooronderzoek uitgevoerd. Afbeelding: uitgevoerde detectiewerkzaamheden op de projectlocatie De Heuven. In 2011 is in opdracht van ARCADIS door Leemans Speciaalwerken een historisch vooronderzoek (probleeminventarisatie) uitgevoerd naar de aanwezigheid van CE voor het project Nieuwbouw locatie Schoolstraat Gameren oostzijde. Het onderzoeksgebied ligt direct ten oosten van de Schoolstraat, direct ten noorden van de Ouwelsestraat en ten zuiden van de Beemstraat. In de betreffende rapportage van 20 juli 2011 met projectnummer S zijn geen relevante aanvullingen gevonden ten behoeve van het huidige onderzoek. Afbeelding: onderzoeksgebied Nieuwbouw locatie Schoolstraat Gameren oostzijde. In 2012 is in opdracht van de gemeente Zaltbommel/Provincie Gelderland door BODAC B.V. Explosieven opsporingsbedrijf een historisch vooronderzoek uitgevoerd voor het project N322 Zaltbommel (projectnummer 2012). Voor zover van toepassing is de informatie uit dit vooronderzoek meegenomen in het huidige onderzoek. Pagina 5 van 28

9 2.3 Literatuur Aan de start van het bronnenonderzoek wordt op basis van literatuuronderzoek een lijst opgesteld met oorlogshandelingen die relevant zijn voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied (indicaties). Deze lijst bevat tevens een verwijzing naar de datums waarop de oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden. Deze informatie wordt geanalyseerd in paragraaf 3.2 Literatuur. Na de ineenstorting van het Duitse front in Normandië rukten de geallieerden in hoog tempo op naar het noorden. Aan het einde van de maand augustus 1944 tot ongeveer half september 1944 was het Duitse leger op de terugtocht. De noord-zuidroute van Utrecht naar Den Bosch werd in de eerste weken van september bijna dagelijks bestookt door de geallieerde luchtmacht. Behalve de terugtrekkende Duitse troepen moesten vooral de spoor- en verkeersbruggen bij Zaltbommel en Culemborg het ontgelden. Op de strategisch belangrijke verkeersader Utrecht - Den Bosch werden de vluchtende troepen bij Zaltbommel opgevangen door SS-eenheden en opnieuw ingedeeld. Op 4 september 1944 werd een begin gemaakt met de aanleg van verdedigingswerken langs de noordelijke oever van de Waal en op de zuidelijke oever nabij Zaltbommel. In het laatste geval was het de bedoeling om in de omgeving van de zuidelijke afrit van de verkeers- en spoorbruggen een stevig bruggenhoofd te vestigen door het graven van tankgrachten en loopgraven en het kappen van boomgaarden ter verkrijging van een vrij schootsveld. Eind september 1944 kwam het bevel dat de dorpen Alem, Kerkdriel, Velddriel en de buurtschap Hoenzadriel en het dorp Rossum geëvacueerd moesten worden. Later ook nog Hedel en Ammerzoden. Begin september 1944 vond de zeer overhaaste evacuatie van de gemeente Zaltbommel plaats. In Gameren, Zuilichem en Brakel, aan het Waalfront, ging het er anders aan toe. De evacués die daar uit andere plaatsen verbleven moesten weg, terwijl de plaatselijke bevolking in de eigen omgeving kon blijven. 2 Naarmate de jaarwisseling naderbij kwam drongen de geallieerden steeds verder op naar de Maas. Begin november had het Duitse leger Brabant verlaten en zich op de noordelijke oever van de Maas en de Bergse Maas teruggetrokken. De Bommelerwaard lag in de frontlinie en Zaltbommel kwam binnen het bereik van de middelzware geallieerde artillerie, een situatie die zou duren tot 5 mei In Heusden werden wel veertig en in Rosmalen wel zestig zware kanonnen op de Bommelerwaard gericht. 4 Steeds meer geallieerd geschut begon in het wilde weg op de Bommelerwaard te schieten. Toen de verwachte aanval van de geallieerden uitbleef, besloten de Duitsers om zich te verschansen achter de Maaslinie. Voor Zaltbommel was dit een gelukkige ontwikkeling. Als de Waal de verdedigingslinie was geworden zou het fraaie vestingstadje waarschijnlijk het lot gedeeld hebben van plaatsen zoals Tiel, Hedel en Ammerzoden, die nagenoeg in puin werden geschoten en gebombardeerd. Zaltbommel werd in de beschouwde periode niet gespaard, maar de totale schade bleef beperkt. Slechts 8 panden werden totaal verwoest, hoofdzakelijk door granaatvuur. Het stadje was wel een favoriet doelwit van de geallieerden, maar het ging daarbij hoofdzakelijk om de Waalbruggen en de luchtafweerbatterijen eromheen. Deze doelen werden talloze malen door de geallieerde artillerie onder vuur genomen en vanuit de lucht aangevallen. De bruggen werden wel beschadigd maar niet onbruikbaar gemaakt. 2 C. Peters. Gelderland bevrijd (74-78) 3 C. Koopman. Zaltbommel Een gemeente onder nationaal-socialistisch bestuur (200) 4 G. van Beurden, Clandestien de Waal overgestoken. In: Vertel nog eens. Bommelerwaardse herinneringen opgeschreven door Gerrit Verkuil ( ) Pagina 6 van 28

10 De artilleriebeschietingen waren dikwijls niet al te zuiver en veel granaten kwamen terecht in de omgeving van de stadsgracht langs de oostelijke rand van Zaltbommel. Er waren ook regelmatig afzwaaiers die op willekeurige plaatsen in de stad insloegen. Het gebied tussen Brakel en Heerewaarden was voor de aan- en afvoer van troepen en de ravitaillering voor het Duitse leger van primair belang, met name Brakel, Nieuwaal, Gameren en Zuilichem, alle aan de Waal, en in posities waar de rivier kon worden overgestoken. Daarbij waren de veren essentieel, zeker als de bruggen zouden uitvallen. In Gameren was het veer erg belangrijk. Deze plaats kreeg artillerievuur te verduren op 6 januari, 31 maart, 10 april en 21 april. Er waren veel slachtoffers. 5 Van de Werken schreef op 6 januari 1945: Vanmiddag kreeg Gameren ook weer een beschieting met granaten, waardoor drie mensen het leven moesten laten. 6 Blijkbaar vond ook op 10 maart 1945 een artilleriebeschieting plaats waarbij Gameren werd getroffen. Dagboek H.P. van Santen: 10 maart 1945: Af en toe vallen nog granaten hier buiten de stad. In Bruchem zes doden en twee gewonden, in Ammerzoden en Hedel ook veel doden en gewonden. Gameren tien doden, elf gewonden. Haaften zes doden, Waardenburg negen doden vijf gewonden. Aalst vijf doden drie gewonden. Gameren nog heden twee gedood. 7 Op 31 maart schreef Van de Werken: ( ) wordt gameren beschoten met granaten, en daar vallen twee doden ( ) Op 10 april schreef Van de Werken: Dinsdag 10 april ben ik voor mijn werk in Gameren, als er een regen van granaten op het dorp neerdaalt. Alles vliegt hals over kop achter huizen, of laat zich in straatbermen vallen en de straat ligt vol fietsen. De aanval is kort maar hevig, en weer heeft het een leven gekost, namelijk P. Soer uit Gameren. Er zijn later nog twee aanvallen geweest met een korte tussenpoos en bij de laatste aanval is weer een dode te betreuren, n.l. J. van der Sluis uit Gameren. Er zijn ook nog al wat gewonden en eveneens zijn er veel huizen beschadigd. In december 1944 vonden grote troepenverplaatsingen in de waard plaats in verband met het offensief aan de Bergse Maas (Kerstoffensief - met voor wat betreft Nederland - het oversteken van dit riviervak en de opmars naar Antwerpen). In Gameren hadden de bezetters de fraaie villa van de familie De Hoop op de hoek van de Ridderstraat en de Achtersteeg (nu prins Willem Alexanderstraat) gevorderd (De Stoutenhof). Daarin werd het Generaalscommando met aan het hoofd generaal Reinhard van het 88ste Duitse leger gevestigd. Deze stafgroep moest de doorstoot over de Maas in de richting van Antwerpen voorbereiden en coördineren. Na een tip van het verzet voerden op 31 december 1944 geallieerde duikbommenwerpers een bombardement uit op het Wehrmachthoofdkwartier. De vliegtuigen kwamen vanuit het zuiden, vlogen over de Waal en kwamen vervolgens van noord naar zuid terug. Vrijwel alleen het beoogde doel werd getroffen. Daarnaast vielen nog enkele bommen in de langgerekte Del voor de villa en achter op de open weilanden. Omdat er van het noorden naar het zuiden werd gebombardeerd liep de omgeving weinig schade op. 8 5 C. Peters. Gelderland bevrijd (74) 6 C. van de Werken (46) 7 H.P. van Santen. Dagboek september 1938 januari G. Verkuil. Vertel nog eens ( ) Pagina 7 van 28

11 Plusminus uur verschenen zes vliegtuigen, waarvan één zich van de groep afsplitste om vervolgens de run in te zetten voor het verrichten van het bombardement. De anderen hadden blijkbaar als taak de luchtafweer bezig te houden in gebieden over de Waal (dorp Haaften) en in de omgeving van de verkeersbrug te Zaltbommel. Het bombardement op het pand werd feilloos uitgevoerd, waardoor het stafkwartier in feite vernietigd was. Naast de treffer op de villa waren er nog diverse bomkraters in de onmiddellijke omgeving daarvan. Volgens de verklaring van een getuige zouden 7 officieren zijn omgekomen, 1 soldaat die op de bovenste verdieping was bracht het er levend af. 9 Op 5 januari 1945 werd Gameren aangevallen door 11 jachtvliegtuigen, waarvan er tien 2,2 ton brisant afwierpen. 10 In de derde week van februari 1945 werd niet alleen de spoorbrug in Zaltbommel maar ook de stad zelf onder vuur genomen. Diverse dagboekschrijvers en andere auteurs maken melding van een groot aantal granaatinslagen die voor ernstige problemen zorgden en bovendien slachtoffers tot gevolg hadden 11 Na de zware beschieting in de derde week van februari is het tot het einde van de oorlog vrij rustig gebleven in Zaltbommel. In de maand maart 1945 werd Zaltbommel nog maar twee keer kortstondig onder vuur genomen. 12 In april begonnen de Duitse troepen zich geleidelijk terug te trekken uit de Bommelerwaard en verplaatsten zich om elders over de Waal posities in te nemen. De hervormde kerk aan de voet van de Waaldijk in Gameren ging op maandagmiddag 23 april 1945 om half vijf de lucht in. De toren viel daarbij in de lengterichting op de kerk, zodat ook die vrijwel met de grond gelijk werd gemaakt. Een dag na de teloorgang van de kerk werden in Gameren ook de molen, de hoge schoorsteen van de steenfabriek en woonhuis De Kluit het slachtoffer van het Duitse Sprengcommando. 13 Op 5 mei, de dag van de Duitse capitulatie, waren er nog geen geallieerde troepen in Zaltbommel. Pas op 7 mei namen de Binnenlandse Strijdkrachten de macht over en werden de belangrijkste NSB-ers gearresteerd en op 9 mei werd de Kriegsmarine door geallieerde soldaten ontwapend. 9 J. van Alphen en J. van Voorthuizen. De Bommelerwaard (31) 10 G.J. Zwanenburg. En nooit was het stil Kroniek van een luchtoorlog (510) 11 C. Koopman. Zaltbommel Een gemeente onder nationaal-socialistisch bestuur ( ) 12 C. Koopman. Zaltbommel Een gemeente onder nationaal-socialistisch bestuur (246) 13 G. Verkuil. Vertel nog eens (154) Pagina 8 van 28

12 Neergestorte vliegtuigen Tijdens de oorlogsjaren zijn diverse vliegtuigen neergestort in de omgeving van Zaltbommel. Voor zover bekend zijn echter in de omgeving van het geen vliegtuigen neergestort. Volgens Van Alphen heeft in 1942 of 1943 een Focke Wulf een noodlanding gemaakt op het terrein van de Spellewaard te Zaltbommel. 14 Deze locatie bevindt zich in het onderzoeksgebied. In het verliesregister van de SGLO hebben wij echter geen informatie aangetroffen omtrent het neerkomen van een Focke Wulf in het onderzoeksgebied in 1942 of Het verliesregister maakt wel melding van een Messerschmitt Bf 109G-6 van 6./JG 3 met Werkenr (Lt. K.L. Seewald) bij Zaltbommel op Nadere bijzonderheden ontbreken. Afbeelding: in de Bommelerwaard neergekomen Duitse en geallieerde vliegtuigen tijdens de luchtoorlog J. van Alphen en J. van Voorthuizen. De Bommelerwaard (12) 15 J. van Alphen en J. van Voorthuizen. De Bommelerwaard (10) Pagina 9 van 28

13 V1 s Van Alphen heeft ook de inslagen van V1 s in de Bommelerwaard kaart gebracht. Volgens deze schets zou een V1 zijn neergekomen in de omgeving van het onderzoeksgebied. Nadere bijzonderheden worden niet vermeld. Op de luchtfoto van 15 maart 1945 zijn hier geen aanwijzingen voor gevonden. 16 Afbeelding: in de Bommelerwaard neergekomen V1 s in de periode 1944/ Auteur Titel Plaats + datum Alphen, J. van en J. van De Bommelerwaard Zaltbommel 1983 Voorthuizen, Bragt, W. Dagboek G.J. van Voorden evacuatie sept. 44 mei Kerkwijk Keser, H. Verduisterde jaren. Een wandeling door Bommel Zaltbommel 1995 tussen 1940 en 1945 Koopman, C. Zaltbommel Een gemeente onder Zaltbommel 2008 nationaal-socialistisch bestuur. Santen, H.P. van Dagboek september 1938 januari In: Zaltbommel 1995 Tussen Voorn en Loevestein, maart 1995 Santen, P. van Vliegtuigaanvallen op de Rijksweg. In: Vertel nog eens : Bommelerwaardse herinneringen. Zaltbommel 1996 (73-75) Starra, J. v.d. Nazi-terreur in de Bommelerwaard Utrecht 1945 Studiegroep Luchtoorlog Verliesregister Alle militaire Den Haag, (SGLO) vliegtuigverliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Verkuil, G. Vertel nog eens Bommelerwaardse herinneringen Zaltbommel 1996 Werken, C. van Bange dagen voor Nederland & Oranje Wijk en Aalburg 1984 Zwanenburg, G.J. En nooit was het stil Kroniek van een luchtoorlog Den Haag, 1990 Tabel: geraadpleegde literatuur en websites 16 J. van Alphen en J. van Voorthuizen. De Bommelerwaard (10) 17 J. van Alphen en J. van Voorthuizen. De Bommelerwaard (10) Pagina 10 van 28

14 2.4 Gemeentelijk en provinciaal archief Het onderzoeksgebied is gelegen binnen de grenzen van de toenmalige gemeente Gameren (sinds 1955 deel uitmakend van de gemeente Kerkwijk, die in 1999 werd toegevoegd aan de gemeente Zaltbommel. Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog was Gameren een zelfstandige gemeente. Het archief van de voormalige gemeente Gameren is ondergebracht binnen de collectie van het Streekarchief Bommelerwaard te Zaltbommel. Voor dit onderzoek hebben wij tevens het archief van de gemeente Zaltbommel geraadpleegd. Bij het raadplegen van het gemeentelijke en provinciaal archief worden ten minste de stukken van de luchtbeschermingsdienst, de stukken over aangetroffen/geruimde CE en de oorlogsschaderapporten geraadpleegd. Indien er indicaties zijn voor de aanwezigheid van CE wordt in het gemeentelijke en provinciaal archief voorts gezocht naar gegevens over relevante naoorlogse ontwikkelingen (contra indicaties), tenzij andere bronnen hierover reeds voldoende informatie hebben opgeleverd. In dit archief zijn de onderstaande dossiers geraadpleegd. Deze informatie wordt geanalyseerd in paragraaf 3.3 Gemeentelijk en provinciaal archief. Inv. nr. Dossier 3126/793 Proces-verbalen van beschietingen van Gameren waarbij inwoners omkwamen en van het opblazen van gebouwen door de Duitsers, /795 Staat van inlichtingen over vernielingen in Gameren tijdens de oorlog, opgemaakt ten behoeve van de geschiedschrijving van het Commissariaat Militair Gezag District Geldermalsen, /811 Stukken betreffende de invoering van een nieuwe huisnummering, 1947, /821 Stukken betreffende de executie van de neven Gerrit en Adriaan van Wijngaarden te Gameren, /1231 Oorlogsschade gemeente eigendommen, /1232 Oorlogsschade gemeente eigendommen, /1302 Gemeente politie, /1303 Gemeente politie, /1305 Gemeente politie, /1306 Gemeente politie, /2178 Inleveren en vernietigen van wapens en munitie, /2179 Dragen van wapenen en voorhanden hebben van wapenen en munitie, /2191 Politiemaatregelen ten opzichten van Nederlanders en ingezetenen, /2266 Militaire graven, /2267 Opgravingen en vervoer lijken, /2280 Volkshuisvesting ( oorlogsschade ), /2321 Luchtbescherming algemeen, /2322 Luchtbescherming diversen, /2323 Luchtbeschermingsdienst diversen onderwerpen, /2325 Luchtbescherming diversen, /2328 Declaraties luchtbeschermingsdienst, /2330 Evacuatie der burgerbevolking, /2333 Luchtbescherming ( diversen ), /2334 Luchtbescherming ( diversen ), /2523 Oorlogsslachtoffers, /2524 Verzorging oorlogsslachtoffers, /2525 Steun aan oorlogsslachtoffers, /2526 Schade door oorlogsgeweld, Tabel: geraadpleegde archieven Streekarchief Bommelerwaard (Inventaris 3126 Archief gemeente Gameren ) Pagina 11 van 28

15 Inv. nummer Dossier 18/134 Stukken betreffende het herstel van oorlogsschade aan eigendommen van het gas- en waterleidingsbedrijf, , 1 omslag 18/784-18/785 Stukken betreffende de financiering van het herstel van oorlogsschade aan gemeenteeigendommen, geordend per straat of naam van het eigendom, /2353 Stukken betreffende het verlenen van vergoedingen voor oorlogsschade, , 1 omslag 18/2354 Stukken betreffende de vergoeding voor wederopbouwwerkzaamheden, , 1 omslag 18/2355 Staat van de gelede oorlogsschade aan gebouwen in de Bommelerwaard, 1948, 1 stuk 18/2446 Stukken betreffende maatregelen tot het handhaven van de openbare orde, , 1 omslag 18/2475 Stukken betreffende het in bezit hebben, de inlevering en vernietiging van wapens en munitie, , 1 omslag 18/2576 Stukken betreffende de begraving van Nederlandse en Duitse militairen, , 1 omslag 18/2779 Stukken betreffende het opruimen van niet-ontplofte munitie, , 1 omslag 18/2780 Stukken betreffende het opruimen van militaire werken, , 1 omslag 18/2830 Brief van de burgemeester over het opblazen van de bruggen bij Zaltbommel in mei 1940, 1942, 1 stuk 18/3166 Stukken betreffende de tijdens de Tweede Wereldoorlog nabij Zaltbommel neergestorte vliegtuigen en hun bemanningen, , 1 omslag 18/3234 Register houdende gegevens over opgemaakte processen-verbaal aangelegd door de gemeente en na 1941 bijgehouden door de rijkspolitie, , , 1 band Tabel: geraadpleegde archieven Streekarchief Bommelerwaard (inventaris 18. Archief van de gemeente Zaltbommel ) 2.5 Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) In 1971 heeft de EOD de taak voor het ruimen van aangetroffen CE van de Hulpverleningsdienst van het Ministerie van Binnenlandse Zaken overgenomen. Vanaf die tijd zijn alle meldingen van aangetroffen CE vrij nauwgezet bijgehouden. Tot 1990 werden deze meldingen MORA s genoemd (Melding Opdracht Ruimrapportage Afdoening). Na 1990 werden deze meldingen WO s (Werkopdrachten) of UO s (Uitvoeringsopdrachten) genoemd. Bij het raadplegen van het archief van de Explosieven Opruimings Dienst Defensie wordt als eerste de database met meldingen van aangetroffen CE en de collectie mijnenveldkaarten geraadpleegd. Indien in de database met meldingen van aangetroffen CE indicaties voor de aanwezigheid van CE worden aangetroffen, wordt de collectie MORA s/uo s geraadpleegd. Indien in de collectie mijnenveldkaarten indicaties voor de aanwezigheid van CE worden aangetroffen, wordt de collectie mijnenveld ruimrapporten geraadpleegd. De bij de EOD opgevraagde gegevens worden geanalyseerd in paragraaf 3.4 Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD). Pagina 12 van 28

16 2.6 Luchtfotocollecties In Nederland zijn twee archieven die samen een vrij complete collectie beheren van relevante luchtfoto s die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gemaakt door zowel de Britse als Amerikaanse luchtmacht. Een deel van deze luchtfotocollectie bevindt zich in de afdeling Speciale Collecties, Bibliotheek Wageningen UR te Wageningen. Het andere deel bevindt zich in de collectie van het Kadaster Geo-informatie te Zwolle. Luchtfoto's uit beide archieven worden geleverd via Dotkadata. In Schotland bevindt zich een omvangrijke collectie luchtfoto s bij The Aerial Reconnaissance Archives (TARA), Edinburgh. De Luftbilddatenbank te Würzburg (Duitsland) beschikt over een database met gegevens uit al deze archieven. De beschikbare luchtfoto s betreffende de data waarop de oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden zijn door ons geïnventariseerd. Daaruit zijn de bruikbare luchtfoto s geselecteerd. Bij de selectie van luchtfoto s wordt rekening gehouden met: opnamedatum in relatie tot oorlogshandelingen, kwaliteit van het fotobeeld en de schaal. Indien er indicaties zijn voor de aanwezigheid van CE, worden tevens luchtfoto s en/of satellietbeelden verzameld met dekking van het onderzoeksgebied uit de naoorlogse periode. Deze worden vergeleken met de luchtfoto s uit het tijdvak , met als doel te inventariseren welke naoorlogse ontwikkelingen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden waarbij grond is geroerd of verzet. De luchtfotoarchieven in Schotland (The Aerial Reconnaissance Archives, Edinburgh) en Duitsland (Luftbilddatenbank, Würzburg) zijn voor dit onderzoek niet geraadpleegd, omdat de Nederlandse archieven voldoende informatie hebben opgeleverd. In paragraaf 3.5 Luchtfotocollecties worden de geselecteerde luchtfoto s geïnterpreteerd op schade aan het landschap als gevolg van oorlogshandelingen en de aanwezigheid van militaire werken. Inv. nummer Herkomst Datum Kwaliteit Relevantie Dotkadata Goed Goed Dotkadata Goed Goed Dotkadata Goed Goed Dotkadata Goed Goed Dotkadata Goed Goed Tabel: geselecteerde luchtfoto's Pagina 13 van 28

17 2.7 The National Archives Londen/Stafkaarten Wij beschikken over gevechtsverslagen (War Diaries) van diverse Britse en Canadese eenheden die in Nederland aanwezig zijn geweest. De gevechtsverslagen geven een overzicht van de activiteiten van deze eenheden. Daarnaast beschikken wij over Operations Record Books van de R.A.F. met informatie met betrekking tot bombardementsgegevens. Deze gegevens zijn afkomstig uit The National Archives in Londen. Van het onderzoeksgebied zijn de onderstaande Operations Record Books aangetroffen. Deze informatie wordt geanalyseerd in paragraaf 3.6 The National Archives Londen/Stafkaarten. Inv. nummer Eenheid Tijdsperiode AIR nd Tactical Air Force Nov dec AIR nd Tactical Air Force Jan feb Tabel: geraadpleegde stukken The National Archives (Londen) Bij de afdeling GEO-informatie van het kadaster te Zwolle hebben wij een geallieerde stafkaart besteld. Op deze stafkaart is het onderzoeksgebied te zien zoals het was ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Deze stafkaart wordt door ons tevens gebruikt om oorlogshandelingen uit de geallieerde War Diaries en Operations Record Books te analyseren aan de hand van het destijds gebruikte coördinaatsysteem. In sommige gevallen zijn zelfs kaarten beschikbaar met daarop aantekeningen van tankgrachten, loopgraven, mijnenvelden en geschutsposities en/of artilleriedoelen. Dit is op deze kaart echter niet het geval. Inv. nummer Omschrijving Herkomst Tijdsperiode Sheet 10 N.E. Heusden Kadaster Geo-informatie Zwolle 1944 Tabel: geraadpleegde stafkaarten 2.8 Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) Voor dit onderzoek is de collectie "Duitse verdedigingswerken in Nederland en rapporten van het Bureau Inlichtingen te Londen ( )" met collectienummer 575 van het NIMH niet geraadpleegd, aangezien er geen indicaties zijn dat Duitse militaire werken in het onderzoeksgebied aanwezig waren tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor dit onderzoek is de collectie gevechtsverslagen en rapporten mei 1940 met collectienummer 409 van het NIMH niet geraadpleegd, aangezien er geen indicaties zijn dat er grondgevechten hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied in de periode mei Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) De literatuurcollectie van het NIOD is door ons niet geraadpleegd, aangezien voldoende informatie aanwezig is om een totaalbeeld te vormen van de oorlogshandelingen in het onderzoeksgebied. Pagina 14 van 28

18 3. BEOORDELEN EN EVALUEREN BRONNENMATERIAAL 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonderzoek beoordeeld en op basis daarvan wordt gemotiveerd vastgesteld: - of er sprake is van een CE verdacht gebied, en zo ja; - de (sub)soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van vermoedelijke CE; - horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied. Binnen het onderzoeksgebied hebben diverse oorlogshandelingen plaatsgevonden. Deze oorlogshandelingen hebben mogelijk geresulteerd in het achterblijven van CE in de bodem binnen het en de directe omgeving (onderzoeksgebied). Per bron zal onderstaand een analyse van het verkregen feitenmateriaal plaatsvinden. Tevens zijn de bevindingen weergegeven op de CE bodembelastingkaart in bijlage 1. Pagina 15 van 28

19 3.2 Literatuur De geanalyseerde literatuur geeft een duidelijk beeld van de oorlogshandelingen die hebben plaatsgevonden in het onderzoeksgebied. In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de relevante oorlogshandelingen en de invloed hiervan voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het. Datum Oorlogshandeling/gebeurtenis Mogelijk aanwezige CE in 1942 of 1943 Noodlanding Focke Wulf op het terrein van J. van Alphen (12) Niet verwacht De Spellewaard te Zaltbommel. Hiervoor is in de overige geraadpleegde bronnen geen bevestiging gevonden Eerste helft september 1944 Geallieerde luchtmacht bestookt terugtrekkende Duitse troepen, o.a. de spoor- en verkeersbruggen bij Zaltbommel moet het ontgelden. Koopman (200) Buiten Begin September 1944 November mei 1945 Januari maart 1945 Januari- maart 1945 Aanleg van verdedigingswerken langs de noordelijke oever van de Waal en op de zuidelijke oever nabij Zaltbommel. Geallieerden dringen steeds verder op naar de Maas. De Bommelerwaard ligt in de frontlinie en Zaltbommel komt binnen het bereik van de middelzware geallieerde artillerie Tussen begin januari en 9 maart 1945 vond een vrij zware artilleriebeschieting op Zaltbommel en omgeving plaats (met name op de Waalbruggen) In Gameren was het veer erg belangrijk. Deze plaats kreeg artillerievuur te verduren op 6 januari, 31 maart, 10 april en 21 april. Er waren veel slachtoffers Bombardement op Duits hoofdkwartier te Gameren Gameren werd aangevallen door elf jachtvliegtuigen, waarvan er tien 2,2 ton brisant afwierpen Artilleriebeschietingen. In Kerkwijk zijn veel huizen getroffen en in Bruchem zijn vandaag 3 doden en in Gameren ook doden en gewonden, in Bommel kwamen er granaten neer bij de H.B.S., het kruispunt en bij Sprik Af en toe vallen nog granaten hier buiten de stad. In Bruchem zes doden en twee gewonden, in Ammerzoden en Hedel ook veel doden en gewonden. Gameren tien doden, elf gewonden. Haaften zes doden, Waardenburg negen doden vijf gewonden. Aalst vijf doden drie gewonden. Gameren nog heden twee gedood. 23/ De hervormde kerk aan de voet van de Waaldijk in Gameren, de molen, de hoge schoorsteen van de steenfabriek en woonhuis De Kluit worden door een Duits Sprengcommando opgeblazen 1944/1945 Volgens een schets zou een V1 zijn neergekomen in de omgeving van het onderzoeksgebied. Nadere bijzonderheden worden niet vermeld. Tabel: geanalyseerde literatuur. Koopman (200) Buiten Koopman (200) Geen concrete informatie m.b.t. beschietingen binnen het Peters (74) Geen concrete informatie m.b.t. beschietingen binnen het C. Peters (74) Geen concrete informatie m.b.t. beschietingen binnen het G. Verkuil ( ) Buiten J. van Alphen (31) G.J. Zwanenburg (510) Dagboek evacuatie sept. 44 mei 45) Santen Buiten Geen concrete informatie m.b.t. beschietingen binnen het Geen concrete informatie m.b.t. beschietingen binnen het G. Verkuil (154) Buiten J. van Alphen (10) Onvoldoende informatie Pagina 16 van 28

20 3.3 Gemeentelijk en provinciaal archief Het archief van de voormalige gemeente Gameren beschikt over diverse archiefstukken met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van CE in en rond de gemeente. In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de relevante oorlogshandelingen en de invloed hiervan voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het. Hoewel het archief diverse dossiers van de Luchtbeschermingsdienst bevat, zijn geen stukken aangetroffen met betrekking tot bombardementen. In het archief is geen informatie aangetroffen met betrekking tot relevante naoorlogse ontwikkelingen (contra indicaties), zoals gerichte opsporing van CE. Datum Oorlogshandeling/gebeurtenis Inv. nr. Mogelijk aanwezige CE in Artilleriebeschieting vanuit zuidelijke richting. Granaatinslag in woonhuis K. van Maren, Gameren C.36 (Waalbandijk 58) tevens granaatinslag achter de woning van Chr. Van Rumpt, Gameren B.16 (Ridderstraat 17). Hierbij vielen drie doden Artilleriebeschieting vanuit zuidelijke richting. Hierbij viel een dodelijk slachtoffer, wonende te Gameren, B.64 (Ridderstraat 51) Artilleriebeschieting vanuit zuidelijke richting. Enkele artilleriegranaten sloegen in op het erf van Wed. J.A. de Jongh-van den Heuvel, Gameren B2 (Delkant 7) en op de uiterwaarden achter de woning van A.J. van den Oever, Gameren C6 (Waalbandijk 18). Een granaat sloeg in de zijmuur van de woning van de wed. van Zuijdam, Gameren C8 (Waalbandijk 20). Hierbij vielen drie doden Artilleriebeschieting vanuit zuidelijke richting. Twee personen, wonende te Gameren B.70 (Nieuwstraat 5) en Gameren B.102 (Nieuwstraat 43) door granaatscherven getroffen en gedood Bombardement door vliegtuigen. Enkele bommen kwamen terecht achter de woning van de slager Johannes Duin, Ridderstraat B7. Eén bom viel voor het huis van de Wed. Willem Spiering, Gameren B.7 (Ridderstraat 5) Toren Nederlands-hervormde kerk en de Korenmolen te Gameren door Duitse militairen d.m.v. springstoffen vernield Perceel Wijk A.14 (Oudestraat 2) genaamd De Kluit door Duitse militairen d.m.v. springstoffen vernield Burgemeester van Gameren rapporteert de stand van zaken op Door oorlogsgeweld werden 4 woningen vernield en 14 licht beschadigd. Een verkeersbrug in een polderweg werd door oorlogsgeweld onbruikbaar gemaakt. Tabel: geanalyseerde archiefinformatie. 793 Buiten 793 Buiten 793 Buiten 793 Buiten 793 Buiten 793 Buiten 793 Buiten 795 Buiten Pagina 17 van 28

21 Afbeelding: De gemelde inslagen van artilleriegranaten (rode symbolen) en door de Duitsers opgeblazen objecten (zwarte symbolen) vallen buiten het onderzoeksgebied. Afbeelding: vernieling toren hervormde kerk en Korenmolen door Duitse militairen (Inv. nr. 793) Afbeelding: vernieling De Kluit door Duitse militairen (Inv. nr. 793) Pagina 18 van 28

22 Afbeelding: doden bij artilleriebeschieting op Gameren (Inv. nr. 793) Afbeelding: doden bij artilleriebeschieting op Gameren (Inv. nr. 793) Pagina 19 van 28

23 Afbeelding: doden bij artilleriebeschieting op Gameren (Inv. nr. 793) Afbeelding: doden bij artilleriebeschieting op Gameren (Inv. nr. 793) Afbeelding: bombardement op Gameren (Inv. nr. 793) Pagina 20 van 28

24 Afbeelding vernielingen in Gameren tijdens de oorlog (Inv. nr. 795) Pagina 21 van 28

25 3.4 Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) MORA s Bij de EOD te Culemborg zijn enkele MORA s met betrekking tot het onderzoeksgebied aangetroffen. In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de aangetroffen CE in het onderzoeksgebied. In 1977 zijn op bouwterrein Spellewaard twee artilleriegranaten (geschutmunitie) gevonden. De exacte locatie is echter niet bekend. In 1984 is aan de Van Heemstraweg een brisantgranaat (17 ponder) gevonden. Aangezien het huisnummer niet is vermeld is niet zeker of deze vondst in het onderzoeksgebied is gedaan. In 1985 en 1986 zijn twee meldingen gedaan betreffen munitievondsten bij Van Tuyl aardappelfabriek. Dit betreft waarschijnlijk objecten die afkomstig zijn uit van elders aangevoerde aardappelen. In 2005 is een 20mm pantsergranaatpatroon aangetroffen in een tuin aan de Nieuwe Tijningen 41 te Zaltbommel. Bovenstaande meldingen geven op zich geen aanleiding voor het vermoeden van de mogelijke aanwezigheid van CE in het. WO_NR Datum Object Adres Plaats 1x brisantgranaat van 6 ponder met schokbuis x pantsergranaat van 6 ponder bouwterrein Spellewaard Zaltbommel brisantgranaat v 17 ponder met schokbuis (verschoten) Heemstraweg Zaltbommel 250 X klein kaliber munitie0 1x pantsergranaat 57mm x brisantpantsergranaat 7,5 cm Aardappelfabriek Van Tuyl, Middelkampseweg 1 Gameren 1x pantsergranaat 6 ponder (verschoten) Van Tuyl aardappelhandel Zaltbommel pantsergranaat patroon 20mm Tuin a/d Nieuwe Tijningen 41 Zaltbommel Tabel: MORA s in het onderzoeksgebied Mijnenveldkaarten Van het onderzoeksgebied zijn GEEN mijnenveldkaarten aangetroffen in het archief van de EOD. Pagina 22 van 28

26 3.5 Luchtfotocollecties De geanalyseerde luchtfoto s dateren van 15 maart De geselecteerde luchtfoto s zijn geïnterpreteerd op schade aan het landschap als gevolg van oorlogshandelingen en de aanwezigheid van militaire werken. In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de zichtbare oorlogshandelingen en de invloed hiervan voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het. Inv. nummer Datum Zichtbare oorlogshandeling Mogelijk aanwezige CE in In het onderzoeksgebied zijn diverse geschutopstellingen en overige stellingen te zien. Aan de noordzijde van het onderzoeksgebied (op 500m afstand van het ) is enige oorlogsschade te zien. Er zijn enkele kraters van geschutmunitie te zien, met name in de noordoosthoek van het onderzoeksgebied (ruim 500m van het ). Eén krater van geschutmunitie ligt echter op 65m van het. De bevindingen van de luchtfotoanalyse zijn ingetekend op de CE-bodembelastingkaart in bijlage 1. Net buiten het onderzoeksgebied zijn in de noordoosthoek (richting Zaltbommel) diverse loopgraven, geschutopstellingen, overige stellingen en bomkraters te zien (deze zijn niet ingetekend op de CEbodembelastingkaart) De in het onderzoeksgebied geconstateerde zaken bevinden zich op dusdanige afstand van het, dat wij niet verwachten dat op basis hiervan CE aanwezig kan zijn in het onderzoeksgebied. Uitzondering hierop is een krater van geschutmunitie op 65m van het. Tabel: Geanalyseerde luchtfoto s van het onderzoeksgebied. Niet verwacht Pagina 23 van 28

27 Vergelijking luchtfoto s met huidige situatie Uit vergelijking van de geanalyseerde luchtfoto s met satellietbeelden van het onderzoeksgebied uit de naoorlogse periode blijkt dat de onderstaande naoorlogse ontwikkelingen in het onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden waarbij grond is geroerd of verzet: Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog was de Ouwelsestraat/Nieuwe Tijningen nog niet aanwezig; deze straten zijn dus na de oorlog aangelegd. Op deze locatie liep destijds de zogenaamde bansloot (zie ook de stafkaart in paragraaf 3.6.). Afbeelding: Luchtfoto s van 15 maart Het is in rood weergegeven. Het onderzoeksgebied is aangegeven met een blauwe lijn. Pagina 24 van 28

28 3.6 The National Archives Londen/Stafkaarten Uit het Operations Record Book van de Royal Air Force van blijkt dat het bombardement op villa Stoutenburg te Gameren door 17 Typhoons werd uitgevoerd. Er werden 20 stuks 500-ponder bommen, 4 stuks 500-ponder bommen A.P. (Armour Piercing = pantserdoorborend) en 4 stuks 500-ponder bommen incendiary (brandbommen) op het hoofdkwartier gedropt. ABTA = All Bombs in Target Area, dus alle bommen vielen in het doelgebied. Er waren drie voltreffers op het gebouw. Afbeelding: ORB RAF (AIR sheet No. 2361) Uit het Operations Record Book van de Royal Air Force van blijkt dat op 5 januari 1945 elf Spitfires van 485 Squadron/135 Wing een aanval deden op Gameren. Er werden 10 stuks 500- ponder bommen gedropt op coördinaat E (Delkant). Afbeelding: ORB RAF (AIR sheet No. 2361) Op werd door 7 Spitfires van 74 squadron/145 Wing een bombardement uitgevoerd op het hoofdkwartier van de 6 e Para Divisie in een huis op coördinaat E (Ridderstraat) met 4 stuks 500-ponder en 8 stuks 250-ponder bommen. Twee huizen ten oosten van het doel werden opgeblazen, maar er werden geen inslagen op het doel gezien. Afbeelding: ORB RAF (AIR sheet No. 2481) Op basis van de in deze Operations Record Books genoemde coördinaten zijn de relevante oorlogshandelingen ingetekend op de onderstaande stafkaart. De bevindingen zijn tevens weergegeven op de CE bodembelastingkaart in bijlage 1. Pagina 25 van 28

29 Geallieerde stafkaart 1944 Afbeelding: Uitsnede uit Geallieerde stafkaart. Het is in rood weergegeven. Het onderzoeksgebied is aangegeven met een blauwe lijn. Links van het onderzoeksgebied zijn de bovengenoemde drie bombardementen weergegeven. Pagina 26 van 28

30 3.7 Leemte in kennis Door middel van een WSCS-OCE (opsporing conventionele explosieven), ISO 9001 (kwaliteit), ISO (milieu), en VCA** (veiligheid) gecertificeerd kwaliteitssysteem borgt Bodac de kwaliteit en veiligheid van haar diensten. Het vooronderzoek is uitgevoerd volgens de richtlijnen van de WSCS-OCE: 2012, versie 1. Het is uiteraard altijd mogelijk dat bepaalde oorlogshandelingen niet zijn beschreven, gearchiveerd of in de tijd verloren zijn gegaan, waardoor deze in het heden niet als feitenmateriaal terug te vinden zijn. - In de geraadpleegde literatuur worden artilleriebeschietingen op Gameren vermeld. Als mogelijk doel hiervoor wordt het veer genoemd. In de geraadpleegde archiefstukken worden ook enkele artilleriebeschietingen op Gameren vermeld. Er zijn echter geen concrete verwijzingen gevonden naar artilleriebeschietingen op het. - Hoewel het archief van de voormalige gemeente Gameren diverse dossiers van de Luchtbeschermingsdienst bevat, zijn geen stukken aangetroffen met betrekking tot bombardementen. - In het archief zijn geen stukken aangetroffen betreffende het ruimen van explosieven. Het is derhalve niet bekend of er in de periode mei 1945 tot 1970 CE zijn aangetroffen dan wel verwijderd in het onderzoeksgebied. - Voor deze rapportage zijn luchtfoto s gebruikt van 15 maart Een luchtfoto is een momentopname van een situatie die een eerder op later tijdstip geheel anders kan zijn. - Volgens het boek De Bommelerwaard heeft in 1942 of 1943 een Focke Wulf een noodlanding gemaakt op het terrein van de Spellewaard te Zaltbommel. Deze locatie bevindt zich in het onderzoeksgebied. Wij hebben tijdens ons onderzoek hiervoor echter geen aanknopingspunten gevonden. - Volgens een schets in het boek De Bommelerwaard zou in 1944/1945 een V1 zijn neergekomen in de omgeving van het onderzoeksgebied. Nadere bijzonderheden worden niet vermeld. Wij hebben tijdens ons onderzoek hiervoor echter geen aanknopingspunten gevonden. Pagina 27 van 28

31 4. RAPPORTAGE BEVINDINGEN 4.1 Classificatie verdacht / niet verdacht Van september 1944 tot aan de Duitse capitulatie op 5 mei 1945 hebben de geallieerden diverse malen artilleriebeschietingen uitgevoerd op Gameren en Zaltbommel. Met name de bruggen bij Zaltbommel waren het doelwit van deze beschietingen. De Duitsers hadden hier verdedigingswerken aangelegd. Ook het veer bij Gameren, dat door de Duitsers werd gebruikt, wordt als doelwit genoemd. In Gameren vielen diverse slachtoffers als gevolg van deze beschietingen. De in het gemeentearchief aangetroffen verwijzingen naar getroffen panden betreffen inslagen buiten het onderzoeksgebied. Door de geallieerde luchtmacht zijn drie bombardementen uitgevoerd op Gameren. Deze bombardementen vonden echter plaats buiten het onderzoeksgebied. Op de geanalyseerde luchtfoto s zijn in het onderzoeksgebied diverse geschutopstellingen en overige stellingen te zien. Er zijn enkele kraters van geschutmunitie te zien, met name in de noordoosthoek van het onderzoeksgebied (ruim 500m van het ). Eén krater van geschutmunitie ligt echter op 65m van het. Uit vergelijking van de geanalyseerde luchtfoto s met satellietbeelden van het onderzoeksgebied uit de naoorlogse periode blijkt dat ten tijde van de Tweede Wereldoorlog de Ouwelsestraat/Nieuwe Tijningen nog niet aanwezig waren; deze straten zijn dus na de oorlog aangelegd. Op deze locatie liep destijds de zogenaamde bansloot. Er zijn geen gegevens bekend omtrent munitievondsten in het onderzoeksgebied in de periode In de periode 1971-heden zijn in het onderzoeksgebied enkele munitievondsten gedaan, onder andere twee artilleriegranaten op het bouwterrein Spellewaard en een brisantgranaat aan de Van Heemstraweg. De exacte locatie van deze vondsten is echter niet bekend. Concrete aanwijzingen voor munitievondsten in het zijn niet gevonden. Het kwalificeren wij op basis van het geanalyseerde feitenmateriaal als: NIET VERDACHT op de aanwezigheid van CE. 4.2 Advies Bodac B.V. adviseert de opdrachtgever vóór aanvang van de voorgenomen (grond)werkzaamheden het niet te laten onderzoeken op de mogelijke aanwezigheid van CE. Pagina 28 van 28

32 Bijlagen

33 Bijlage 1. CE Bodembelastingkaart(en) (losbladig)

34 Bijlage 2. Distributielijst

35 Dit vooronderzoek is verstuurd naar de volgende organisaties: Gemeente Zaltbommel Vertegenwoordigd door: mevr. K. Vos Postbus DA Zaltbommel Bodac Explosievenopsporing B.V. Vertegenwoordigd door: dhr. ing. J.A.C. Brandts Postbus AA SCHIJNDEL

Overzichtskaart onderzoeksgebied Overzicht EODD vondsten in de omgeving van het onderzoeksgebied. T&A Survey BV 0211GPR2431 1

Overzichtskaart onderzoeksgebied Overzicht EODD vondsten in de omgeving van het onderzoeksgebied. T&A Survey BV 0211GPR2431 1 Inhoudsopgave pagina 1 Inleiding en onderzoeksdoel... 2 2.1 Algemeen... 3 2.2 Onderzoeksgebied... 3 2.3 Literatuur- en archiefonderzoek... 3 2.4 Historisch overzicht... 3 2.4.1 Historisch overzicht onderzoeksgebied...

Nadere informatie

Projectnummer: 1211GPR2855.1

Projectnummer: 1211GPR2855.1 Quickscan naar de mogelijke aanwezigheid van Conventionele Explosieven ten behoeve van een te realiseren hoge druk gasleiding van Donkerbroek naar Ureterp Deeltracé 1 Projectnummer: 1211GPR2855.1 In opdracht

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Tennet locatie Oostzaan

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Tennet locatie Oostzaan Vooronderzoek Conventionele Explosieven Tennet locatie Oostzaan INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding van het vooronderzoek 1 1.2 Omschrijving en doelstelling van de opdracht 1 1.3 Begrenzing

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven N322 Zaltbommel

Vooronderzoek Conventionele Explosieven N322 Zaltbommel Vooronderzoek Conventionele Explosieven N322 Zaltbommel INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Probleemstelling 1 1.3 Doelstelling 1 1.4 Werkwijze 1 1.5 Verantwoording 1 2. LOCATIEGEBONDEN

Nadere informatie

Probleeminventarisatie Conventionele Explosieven Cyclamenweg Bleiswijk

Probleeminventarisatie Conventionele Explosieven Cyclamenweg Bleiswijk Probleeminventarisatie Conventionele Explosieven Cyclamenweg Bleiswijk documentcode: aantal pagina's: 10S062-PI-01 18 pag. (incl. bijlagen) Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 16 augustus 2010

Nadere informatie

Saricon bv Safety & Risk Consultancy

Saricon bv Safety & Risk Consultancy Probleeminventarisatie Conventionele Explosieven Pascalkwartier te Rotterdam documentcode: aantal pagina's: 72259-VO-01 18 incl. bijlagen Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 23 mei 2006 Herzien

Nadere informatie

CEES VAN DEN AKKER ADVIES

CEES VAN DEN AKKER ADVIES CEES VAN DEN AKKER ADVIES Vooronderzoek Conventionele Explosieven Opdrachtgever : Dienst Landelijk Gebied Project : Inrichtingswerken Natuur Winterswijk Oost Nr : PWE 526901-801H Gemeente : Winterswijk

Nadere informatie

Historisch Vooronderzoek

Historisch Vooronderzoek Historisch Vooronderzoek Gilze en Rijen Hultens End Opsporen Conventionele Explosieven Riel Explosive Advice & Services Europe B.V. Alphenseweg 4a, 5133 NE Riel, Nederland Postbus 21, 5133 ZG Riel, Nederland

Nadere informatie

Vooronderzoek. Barneveld-Noord Station. Opsporen Conventionele Explosieven

Vooronderzoek. Barneveld-Noord Station. Opsporen Conventionele Explosieven Vooronderzoek Barneveld-Noord Station Opsporen Conventionele Explosieven Vooronderzoek Barneveld-Noord Station Projectnummer : 71099 Locatie Opdracht Opdrachtgever : Barneveld-Noord Station : Vooronderzoek

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Cruijslandse kreken

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Cruijslandse kreken Vooronderzoek Conventionele Explosieven Cruijslandse kreken INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding van het vooronderzoek 1 1.2 Omschrijving en doelstelling van de opdracht 1 1.3 Begrenzing

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven N283 tracé Hank-Meeuwen

Vooronderzoek Conventionele Explosieven N283 tracé Hank-Meeuwen Vooronderzoek Conventionele Explosieven N283 tracé Hank-Meeuwen INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding van het vooronderzoek 1 1.2 Omschrijving en doelstelling van de opdracht 1 1.3 Begrenzing

Nadere informatie

Lijst van bijlagen... 2. 5 Betrouwbaarheid... 11

Lijst van bijlagen... 2. 5 Betrouwbaarheid... 11 Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 2 1 Inleiding en onderzoeksdoel... 3 2 Probleeminventarisatie...4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Onderzoekslocatie... 4 2.3 Literatuur- en archiefonderzoek... 4 2.4 Historisch

Nadere informatie

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Hilversum Monnikenberg

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Hilversum Monnikenberg Vooronderzoek Hilversum Monnikenberg Figuur 1: Uitsnede overzichtskaart: verdedigingslinie om Hilversum (bron: PAT, 457). Opsporen Conventionele Explosieven Riel Explosive Advice & Services Europe B.V.

Nadere informatie

Tracébesluit. N50 Ens-Emmeloord. Conventionele Explosieven (CE n) Datum 20 maart 2014

Tracébesluit. N50 Ens-Emmeloord. Conventionele Explosieven (CE n) Datum 20 maart 2014 Tracébesluit N50 Ens-Emmeloord Conventionele Explosieven (CE n) Datum Status definitief Colofon Referentienummer RW1929-28/14-005-909 Uitgegeven door Rijkswaterstaat Midden-Nederland Informatie Telefoon

Nadere informatie

Notitie RWZI Gemaalweg Gemeente s-hertogenbosch. W. van den Brandhof, MA 4 juni 2012

Notitie RWZI Gemaalweg Gemeente s-hertogenbosch. W. van den Brandhof, MA 4 juni 2012 Notitie RWZI Gemaalweg Gemeente s-hertogenbosch W. van den Brandhof, MA 4 juni 2012 1 Inhoudsopgave: 1. INLEIDING... 4 1.1. AANLEIDING... 4 1.2. DOELSTELLING... 4 1.3. UITVOERING... 4 1.4. OVERZICHT RELEVANTE

Nadere informatie

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Papendrecht aansluiting A15-N3

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Papendrecht aansluiting A15-N3 Vooronderzoek Papendrecht aansluiting A15-N3 Figuur 1: Aansluiting N3-A15 (bron: www.google.nl/maps - streetview). Opsporen Conventionele Explosieven Riel Explosive Advice & Services Europe B.V. Alphenseweg

Nadere informatie

Rapportage. Quickscan naar de mogelijke aanwezigheid van Conventionele Explosieven ter plaatse van twee delen van een leiding tracé te Ede

Rapportage. Quickscan naar de mogelijke aanwezigheid van Conventionele Explosieven ter plaatse van twee delen van een leiding tracé te Ede Rapportage Quickscan naar de mogelijke aanwezigheid van Conventionele Explosieven ter plaatse van twee delen van een leiding tracé te Ede Projectnummer: 1011GPR2724 In opdracht van: Ingenieursbureau Oranjewoud

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Hoge Boezem van de Overwaard en Achterwaterschap Gemeente Molenwaard

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Hoge Boezem van de Overwaard en Achterwaterschap Gemeente Molenwaard Vooronderzoek Conventionele Explosieven Hoge Boezem van de Overwaard en Achterwaterschap Gemeente Molenwaard Datum: 5 oktober 2015 Kenmerk: 15P038 definitief rapport 15P038 VO Hoge Boezem van de Overwaard

Nadere informatie

VOORONDERZOEK MFC Langestraat-Heerewaarden

VOORONDERZOEK MFC Langestraat-Heerewaarden VOORONDERZOEK MFC Langestraat-Heerewaarden AVG Explosieven Opsporing Nederland Vestiging Heijen: Vestiging Waalwijk: De Grens 7-6598 DK Heijen Professor Asserweg 24 5144 NC Waalwijk Postbus 160-6590 AD

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Plangebied Rhenen.

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Plangebied Rhenen. Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Plangebied Rhenen. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 5 1.1 ALGEMEEN... 5 1.2 AANLEIDING... 5 1.3 DOEL VAN

Nadere informatie

Inventarisatie Conventionele Explosieven Linkeroever De Pol Gemeente Oude IJssel

Inventarisatie Conventionele Explosieven Linkeroever De Pol Gemeente Oude IJssel Inventarisatie Conventionele Explosieven Linkeroever De Pol Gemeente Oude IJssel Datum: 9 augustus 2013 Kenmerk: 13P016 conceptrapport Pagina 2 van 22 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 5 1.1 AANLEIDING... 5

Nadere informatie

Pagina 2 van 53 12S107-VO-01

Pagina 2 van 53 12S107-VO-01 Foto omslag: Britse militairen bestuderen een kaart bij de Maas (bron: M. van den Berg, M. Greve- Snijders en J. Kessels (red.), Beegden bezet bevrijd: de oorlogsjaren 1940-1945 in Beegden, Beegden 2005,

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Parkeergarages Lammermarkt & Garenmarkt te Leiden

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Parkeergarages Lammermarkt & Garenmarkt te Leiden Vooronderzoek Conventionele Explosieven Parkeergarages Lammermarkt & Garenmarkt te Leiden INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Probleemstelling 1 1.3 Doelstelling 1 1.4 Werkwijze 1

Nadere informatie

Datum: 9 april 2015 Projectnr.: 150024 Kenmerk: 15p015 Status: definitief

Datum: 9 april 2015 Projectnr.: 150024 Kenmerk: 15p015 Status: definitief Vooronderzoek Conventionele Explosieven Oosterhoutse Golf Club Gemeente Oosterhout Datum: 9 april 2015 Projectnr.: 150024 Kenmerk: 15p015 Status: definitief Copyright 2015. Niets uit dit projectplan mag

Nadere informatie

Proces verbaal van. probleeminventarisatie naar conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog te Gameren in de gemeente Zaltbommel.

Proces verbaal van. probleeminventarisatie naar conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog te Gameren in de gemeente Zaltbommel. 2011 RAPPORT VAN VOORONDERZOEK Proces verbaal van Vooronderzoek bestaande uit een oplevering probleeminventarisatie naar conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog te Gameren in de gemeente Zaltbommel.

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven ontsluiting Heeswijk-Dinther Zuid

Vooronderzoek Conventionele Explosieven ontsluiting Heeswijk-Dinther Zuid Vooronderzoek Conventionele Explosieven ontsluiting Heeswijk-Dinther Zuid Vooronderzoek CE 2015 ontsluiting Heeswijk-Dinther Zuid Explosieven opsporingsbedrijf Status: definitief (10-9-2012) INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Gemeente Lingewaard t.a.v. mw. A. van Kampen Afd. BPO/RB Postbus 15 6680 AA Bemmel 14UIT00000 *14UIT00000*

Gemeente Lingewaard t.a.v. mw. A. van Kampen Afd. BPO/RB Postbus 15 6680 AA Bemmel 14UIT00000 *14UIT00000* Gemeente Lingewaard t.a.v. mw. A. van Kampen Afd. BPO/RB Postbus 15 6680 AA Bemmel 14UIT00000 *14UIT00000* Uw email van 19 november 2014 Behandeld door J. van der Heijden Uw kenmerk -- Doorkiesnummer (026)

Nadere informatie

Onderwerp Onderzoek, opsporing en ruiming explosieven bij gebiedsontwikkeling

Onderwerp Onderzoek, opsporing en ruiming explosieven bij gebiedsontwikkeling Collegevoorstel Inleiding Uit rapporten uit of na de Tweede Wereldoorlog blijkt dat op verschillende plaatsen in de Nederlandse bodem mogelijk nog een aanzienlijke hoeveelheid explosieven (de zogenaamde

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Duin Zuid Schijndel

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Duin Zuid Schijndel Vooronderzoek Conventionele Explosieven Duin Zuid Schijndel INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding van het vooronderzoek 1 1.2 Omschrijving en doelstelling van de opdracht 1 1.3 Begrenzing

Nadere informatie

Eindrapportage Explosievenonderzoek OCE Nederweert Merenveld Gemeente Nederweert

Eindrapportage Explosievenonderzoek OCE Nederweert Merenveld Gemeente Nederweert Eindrapportage Explosievenonderzoek OCE Nederweert Merenveld Gemeente Nederweert INHOUDSOPGAVE pagina 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Probleemstelling 1 1.3 Doelstelling 1 1.4 Opdracht 1 1.5 Verantwoording

Nadere informatie

Notitie. Een update van het vooronderzoek was daarom niet nodig. Referentienummer Datum Kenmerk GM-0163023 16 juni 2015 315112. Betreft NGE-onderzoek

Notitie. Een update van het vooronderzoek was daarom niet nodig. Referentienummer Datum Kenmerk GM-0163023 16 juni 2015 315112. Betreft NGE-onderzoek Notitie Referentienummer Datum Kenmerk GM-0163023 16 juni 2015 315112 Betreft NGE-onderzoek Onderhavige rapportage omvat het in 2012 uitgevoerde vooronderzoek over niet gesprongen explosieven. Het vooronderzoek

Nadere informatie

MEMO. Inleiding. Datum : 21 december 2010 (definitief) Aan : Marcel van Hout. Van : Arjan Matser tel. 026-377 4430

MEMO. Inleiding. Datum : 21 december 2010 (definitief) Aan : Marcel van Hout. Van : Arjan Matser tel. 026-377 4430 Datum : 21 december 2010 (definitief) Aan : Marcel van Hout Van : Arjan Matser tel. 026-377 4430 Betreft : Historisch en na oorlogsonderzoek conventionele explosieven (CE) inclusief werkadvies voor projectlocatie

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Lansingerland A12

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Lansingerland A12 Vooronderzoek Conventionele Explosieven Lansingerland A12 documentcode: aantal pagina's: 10S078-VO-01 33 incl. bijlagen Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 6 december 2010 Herzien 22 oktober

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Hoge Wei Oosterhout (GLD)

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Hoge Wei Oosterhout (GLD) Vooronderzoek Conventionele Explosieven Hoge Wei Oosterhout (GLD) documentcode: aantal pagina's: 11S125-VO-02 45 (incl. bijlagen) Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 19 september 2011 Herzien

Nadere informatie

Aanvullend Vooronderzoek Conventionele Explosieven Leiden Ringweg Oost

Aanvullend Vooronderzoek Conventionele Explosieven Leiden Ringweg Oost Aanvullend Vooronderzoek Conventionele Explosieven Leiden Ringweg Oost Documentcode: Aantal pagina's: 13S093-VO-02 54 blz. (incl. bijlagen) Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 16 september

Nadere informatie

Foto omslag: Bevrijding op de Wilhelminabrug te Leiden op 7 mei 1945 (bron: www.brugwachters.nl).

Foto omslag: Bevrijding op de Wilhelminabrug te Leiden op 7 mei 1945 (bron: www.brugwachters.nl). Foto omslag: Bevrijding op de Wilhelminabrug te Leiden op 7 mei 1945 (bron: www.brugwachters.nl). Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Onderzoekslocatie: Verbindingszone te Westerbroek, Groningen

Onderzoekslocatie: Verbindingszone te Westerbroek, Groningen Projectnummer: GPR5155 Onderzoekslocatie: Verbindingszone te Westerbroek, Groningen Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 3 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 4 1.3 Praktijkgericht

Nadere informatie

Onderzoekslocatie: Ommen Oost, Gemeente Ommen

Onderzoekslocatie: Ommen Oost, Gemeente Ommen Projectnummer: 0214GPR4026.1 Onderzoekslocatie: Ommen Oost, Gemeente Ommen Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 3 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 4 1.3 Praktijkgericht gebruiken

Nadere informatie

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Risicokaart gemeente Haarlem. Rapport Probleeminventarisatie en -analyse

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Risicokaart gemeente Haarlem. Rapport Probleeminventarisatie en -analyse Vooronderzoek Rapport Probleeminventarisatie en -analyse Risicokaart gemeente Haarlem Figuur 1: Uitsnede luchtfoto 18 september 1944 (bron: Wageningen UR, collectie 280). Opsporen Conventionele Explosieven

Nadere informatie

Daarachter bevindt zich het monument met het opschrift: Ter nagedachtenis van de in 1940-1945 voor het vaderland gevallenen.

Daarachter bevindt zich het monument met het opschrift: Ter nagedachtenis van de in 1940-1945 voor het vaderland gevallenen. ENKELE BESPIEGELINGEN BIJ HET OORLOGSMONUMENT TE WASSENAAR Op 4 mei vindt in ons land de nationale dodenherdenking plaats: Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we allen burgers en militairen

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Soesterberg-Noord.

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Soesterberg-Noord. Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Soesterberg-Noord. ONDERZOEKSGEBIED: OPDRACHTGEVER: Soesterberg-Noord Gemeente Soest DATUM: 18 december

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Polder t Hoekje

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Polder t Hoekje Vooronderzoek Conventionele Explosieven Polder t Hoekje Documentcode: Aantal pagina's: 61 (incl. bijlagen) Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 23 juli 2013 Herzien Concept 16 mei 2013 Opgesteld

Nadere informatie

Pagina 2 van 32 12S041-VO-01

Pagina 2 van 32 12S041-VO-01 Foto omslag: De Afdeling Delft in stelling met een Oerlikon-vuurmond 2 tl. nr. 1. In het onderzoeksgebied stonden drie stukken opgesteld (bron: C.A. de Bruijn en A.C. Verschoor, Gedenkboek voor de vrijwillige

Nadere informatie

1 INLEIDING...4 1.1 ALGEMEEN...4 1.2 PROBLEEMSTELLING...4 1.3 DOELSTELLING...4 1.4 ONDERZOEKSGEBIED...5 1.5 METHODIEK...6 1.6 VERANTWOORDING...

1 INLEIDING...4 1.1 ALGEMEEN...4 1.2 PROBLEEMSTELLING...4 1.3 DOELSTELLING...4 1.4 ONDERZOEKSGEBIED...5 1.5 METHODIEK...6 1.6 VERANTWOORDING... Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,

Nadere informatie

Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl).

Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl). TWEEDE WERELDOORLOG Versie 27-6-2011 Onderstaand overzicht behoort tot het project Waddenarchieven, dat wordt gefaciliteerd door de Waddenacademie (www.waddenacademie.knaw.nl). Het overzicht is als volgt

Nadere informatie

Onderzoekslocatie: project Waterberging sportpark Fijnaart

Onderzoekslocatie: project Waterberging sportpark Fijnaart Projectnummer: 0214GPR4293 Onderzoekslocatie: project Waterberging sportpark Fijnaart Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 3 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 4 1.3 Praktijkgericht

Nadere informatie

Projectnummer: 1112GPR3388 Onderzoekslocatie: Blauwe As te Assen

Projectnummer: 1112GPR3388 Onderzoekslocatie: Blauwe As te Assen Projectnummer: 1112GPR3388 Onderzoekslocatie: Blauwe As te Assen Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 3 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 4 1.3 Praktijkgericht gebruiken rapportage...

Nadere informatie

VOORONDERZOEK NHW Batterij-Poederoijen

VOORONDERZOEK NHW Batterij-Poederoijen VOORONDERZOEK NHW Batterij-Poederoijen AVG Explosieven Opsporing Nederland Vestiging Heijen Vestiging Waalwijk Postadres De Grens 7 Professor Asserweg 24 Postbus 160 6598 DK Heijen 5144 NC Waalwijk 6590

Nadere informatie

BIJLAGE VII EXPLOSIEVENONDERZOEK

BIJLAGE VII EXPLOSIEVENONDERZOEK BIJLAGE VII EXPLOSIEVENONDERZOEK Witteveen+Bos, bijlage VII behorende bij rapport RIS432-13/14-021.124 d.d. 10 november 2014 Witteveen+Bos, bijlage VII behorende bij rapport RIS432-13/14-021.124 d.d. 10

Nadere informatie

Kasteel Nederhemert & De Wiel Een historisch onderzoek naar de aanwezigheid van Conventionele Explosieven. W. van den Brandhof MA augustus 2006

Kasteel Nederhemert & De Wiel Een historisch onderzoek naar de aanwezigheid van Conventionele Explosieven. W. van den Brandhof MA augustus 2006 Kasteel Nederhemert & De Wiel Een historisch onderzoek naar de aanwezigheid van Conventionele Explosieven W. van den Brandhof MA augustus 2006 1 Inhoudsopgave: De probleeminventarisatie: 1. DE PROBLEEMINVENTARISATIE:

Nadere informatie

Historisch Vooronderzoek

Historisch Vooronderzoek Historisch Vooronderzoek Zuidbaan A1 km 38,88 t/m 44,5 Opsporen Niet Gesprongen Explosieven Riel Explosive Advice & Services Europe B.V. Alphenseweg 4a, 5133 NE Riel, Nederland Postbus 21, 5133 ZG Riel,

Nadere informatie

Historisch Vooronderzoek

Historisch Vooronderzoek Historisch Vooronderzoek Stuw- en sluiscomplexen Driel, Amerongen en Hagestein Figuur 1: Driel sluiscomplex in aanbouw in 1969 (bron: Kadaster). Opsporen Conventionele Explosieven Riel Explosive Advice

Nadere informatie

Pagina 2 van 38. Foto voorblad: Engelse vliegtuigen boven Zaandam, 1945. Bron: Beeldbank Gemeentearchief Zaanstad.

Pagina 2 van 38. Foto voorblad: Engelse vliegtuigen boven Zaandam, 1945. Bron: Beeldbank Gemeentearchief Zaanstad. Foto voorblad: Engelse vliegtuigen boven Zaandam, 1945. Bron: Beeldbank Gemeentearchief Zaanstad. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Ontwikkelingsgebied Banningstraat Soesterberg.

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Ontwikkelingsgebied Banningstraat Soesterberg. Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Ontwikkelingsgebied Banningstraat Soesterberg. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 6 1.1 ALGEMEEN... 6 1.2

Nadere informatie

Bijlage 9. Explosievenonderzoek

Bijlage 9. Explosievenonderzoek Bijlage 9 Explosievenonderzoek AVG Explosieven Opsporing Nederland De Grens 7-6598 DK Heijen Postbus 160-6590 AD Gennep K.v.K. Venlo 12029421 Tel. : 0485-802020 Fax : 0485-802084 info@explosievenopsporing.com

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Omgeving Koestraat en Stegen te Asten.

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Omgeving Koestraat en Stegen te Asten. Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Omgeving Koestraat en Stegen te Asten. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 5 1.1 ALGEMEEN... 5 1.2 AANLEIDING...

Nadere informatie

8. Vooronderzoek Conventionele explosieven bedrijventerrein Lingewaarden Bodac B.V. 28-03-2011

8. Vooronderzoek Conventionele explosieven bedrijventerrein Lingewaarden Bodac B.V. 28-03-2011 8. Vooronderzoek Conventionele explosieven bedrijventerrein Lingewaarden Bodac B.V. 28-03-2011 Vooronderzoek Conventionele Explosieven Bedrijventerrein Lingewaarden te Geldermalsen INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Hessenweg 145 te Leusden.

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Hessenweg 145 te Leusden. Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Hessenweg 145 te Leusden. ONDERZOEKSGEBIED: OPDRACHTGEVER: Hessenweg 145 te Leusden BOOT organiserend

Nadere informatie

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Vianen Hoef en Haag. Rapport Vooronderzoek. Figuur 1: Vianen Hoef en Haag (Bron: Google Earth)

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Vianen Hoef en Haag. Rapport Vooronderzoek. Figuur 1: Vianen Hoef en Haag (Bron: Google Earth) Vooronderzoek Rapport Vooronderzoek Vianen Hoef en Haag Figuur 1: Vianen Hoef en Haag (Bron: Google Earth) Opsporen Conventionele Explosieven Vooronderzoek Vianen Hoef en Haag Projectnummer : 71097 Locatie

Nadere informatie

Saricon bv Safety & Risk Consultancy

Saricon bv Safety & Risk Consultancy Vooronderzoek Conventionele Explosieven Amsterdam Rijnkanaal documentcode: aantal pagina's: 72389-VO-04 69 pagina s inclusief bijlagen Documenthistorie: Omschrijving Datum Herzien 2 september 2008 Definitief

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Keersluis te Limmel.

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Keersluis te Limmel. Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Keersluis te Limmel. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 5 1.1 ALGEMEEN... 5 1.2 AANLEIDING... 5 1.3 DOEL

Nadere informatie

Bijlage 4. Explosieven onderzoek

Bijlage 4. Explosieven onderzoek Bijlage 4 Explosieven onderzoek Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van Conventionele Explosieven in het onderzoeksgebied "Herinrichting Lollebeek Oost. ONDERZOEKSGEBIED: OPDRACHTGEVER:

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Slooplocatie Vondellaan 47 te Leiden

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Slooplocatie Vondellaan 47 te Leiden Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied Slooplocatie Vondellaan 47 te Leiden februari 2012 124-012-VO-01 Pagina 2 van 35 Distributielijst:

Nadere informatie

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van Conventionele Explosieven in het onderzoeksgebied: Knooppunt Joure. Juli 2011

Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van Conventionele Explosieven in het onderzoeksgebied: Knooppunt Joure. Juli 2011 Vooronderzoek naar het risico op het aantreffen van Conventionele Explosieven in het onderzoeksgebied: Knooppunt Joure Juli 2011 Copyright 2011. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd en/of

Nadere informatie

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Vlijmens Ven/ HOWABO Moerputten. Rapport Probleeminventarisatie en -analyse

Vooronderzoek. Opsporen Conventionele Explosieven. Vlijmens Ven/ HOWABO Moerputten. Rapport Probleeminventarisatie en -analyse Vooronderzoek Rapport Probleeminventarisatie en -analyse Vlijmens Ven/ HOWABO Moerputten Figuur 1: Geallieerde stafkaart Drunen 10 S.E. omgeving Vlijmen (bron: TDN). Opsporen Conventionele Explosieven

Nadere informatie

Offertenummer: 0414GPR4374 Onderzoekslocatie: Tunnel Broek in Waterland

Offertenummer: 0414GPR4374 Onderzoekslocatie: Tunnel Broek in Waterland Offertenummer: 0414GPR4374 Onderzoekslocatie: Tunnel Broek in Waterland Offerte Offertenummer: 0414GPR4374 Datum: 08-04-2014 Betreft: Historisch vooronderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van Conventionele

Nadere informatie

Lijst van bijlagen... 3. 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 5

Lijst van bijlagen... 3. 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 5 Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 3 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 5 2 Het onderzoeksgebied... 6 2.1 Gegevens onderzoekslocatie... 6 2.2 Informatie van opdrachtgever...

Nadere informatie

VOORONDERZOEK Dordtse Kil IV-Dordrecht

VOORONDERZOEK Dordtse Kil IV-Dordrecht VOORONDERZOEK Dordtse Kil IV-Dordrecht AVG Explosieven Opsporing Nederland Vestiging Heijen: Vestiging Waalwijk: De Grens 7-6598 DK Heijen Professor Asserweg 24 5144 NC Waalwijk Postbus 160-6590 AD Gennep

Nadere informatie

Figuur 1: Kleine Aa te Someren (bron: http://www.ed.nl/regio/helmondregio/3544844/de-kleine-aa-magweer-gaan-slingeren.ece).

Figuur 1: Kleine Aa te Someren (bron: http://www.ed.nl/regio/helmondregio/3544844/de-kleine-aa-magweer-gaan-slingeren.ece). Vooronderzoek Rapport Probleeminventarisatie Someren Kleine Aa Figuur 1: Kleine Aa te Someren (bron: http://www.ed.nl/regio/helmondregio/3544844/de-kleine-aa-magweer-gaan-slingeren.ece). Opsporen Conventionele

Nadere informatie

HOV Zuidradiaal, Overste den Oudenlaan en Merwedekanaalzone 4. Figuur 1: Utrecht januari 1945 (bron: Grote Atlas van Nederland 1930-1950, pag. 411).

HOV Zuidradiaal, Overste den Oudenlaan en Merwedekanaalzone 4. Figuur 1: Utrecht januari 1945 (bron: Grote Atlas van Nederland 1930-1950, pag. 411). Vooronderzoek Rapport Probleeminventarisatie en -analyse HOV Zuidradiaal, Overste den Oudenlaan en Merwedekanaalzone 4 Figuur 1: Utrecht januari 1945 (bron: Grote Atlas van Nederland 1930-1950, pag. 411).

Nadere informatie

Proces verbaal van oplevering

Proces verbaal van oplevering 2011 Proces verbaal van oplevering Proces verbaal van oplevering Explosievenonderzoek Koningsven Ottersum Projectnummer Leemans S2011.033 Documentnummer S2011.033-01 Opdrachtgever Teunesen Zand en Grint

Nadere informatie

Architect: gebroeders van der Laan. (Hans van der Laan en Nico van der Laan)

Architect: gebroeders van der Laan. (Hans van der Laan en Nico van der Laan) Opdracht 8: Zoek de achtergronden van een monument Voor dit onderzoek hebben wij gekozen voor de herdenkingskapel st. Jozef. Deze is te vinden in het hortensiapark te Helmond 1. In welke categorie valt

Nadere informatie

3.1 Explosievenonderzoek natuurvriendelijke oevers Maas

3.1 Explosievenonderzoek natuurvriendelijke oevers Maas 3.1 Explosievenonderzoek natuurvriendelijke oevers Maas Rapport betreffende een historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van Conventionele Explosieven ter plaatse van het project natuurvriendelijke

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot,

Daags nadat Momgomery's troepen over de Rijn waren, stak Church.1i de rivier over in een Amerikaanse stormboot, 23g2.. passeerden vanmiddag veel bommenwerpers en jagers in oostelijke richting. Vanavond naar Simonse geweest. Toen ik terug naar huis ging en nog maar juist de poort uit was, hoorde ik opeens iets, alsof

Nadere informatie

VOORONDERZOEK N377 Lichtmis - Slagharen

VOORONDERZOEK N377 Lichtmis - Slagharen AVG Explosieven Opsporing Nederland De Grens 7-6598 DK Heijen Postbus 160-6590 AD Gennep K.v.K. Venlo 12029421 Tel. : 0485-802020 Fax : 0485-802084 info@explosievenopsporing.com www.explosievenopsporing.com

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Gezond en Veilig Werken t.a.v. mevrouw Simone Wiers Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Gezond en Veilig Werken t.a.v. mevrouw Simone Wiers Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Gezond en Veilig Werken t.a.v. mevrouw Simone Wiers Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Meteren, 11 maart 2015 Rijksstraatweg 69 4194 SK METEREN Postbus

Nadere informatie

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem

Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem Naam: EEN BRUG TE VER De Slag om Arnhem A Bridge too Far is een film over de meest tragische blunder van de Tweede Wereldoorlog en vertelt heel precies over een groot plan. Dat plan kostte meer Geallieerden

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Driemanspolder te Zoetermeer

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Driemanspolder te Zoetermeer Vooronderzoek Conventionele Explosieven Driemanspolder te Zoetermeer documentcode: aantal pagina's: 10S012-VO-01 29 pagina s incl. bijlagen Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 7 april 2010

Nadere informatie

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG DADIZELE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog DAD_02 Dadizele, voor de oorlog. De kinderen wachten op de tram. Overal in de streek liepen tramlijnen. Maar de tram maakte plaats voor de auto. Ook

Nadere informatie

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG INGELMUNSTER TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG 31 juli 1914: ten oorlog! Op 31 juli 1914 staat de gemeente in rep en roer: het is oorlog! Overal wordt erover gepraat. De volgende dag al moeten de dienstplichtigen

Nadere informatie

Lijst van bijlagen... 2. 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Projectdoel... 3 1.3 Onderzoeksgebied... 4

Lijst van bijlagen... 2. 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Projectdoel... 3 1.3 Onderzoeksgebied... 4 Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 2 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Projectdoel... 3 1.3 Onderzoeksgebied... 4 2 Inventarisatie van het bronnenmateriaal... 5 2.1 Literatuurstudie... 5 2.2 Gemeentearchief...

Nadere informatie

3921 Opsporen van conventionele explosieven 1 INLEIDING 2 CE PROBLEMATIEK: EEN KORTE TERUGBLIK. Arjan D. Hol 1

3921 Opsporen van conventionele explosieven 1 INLEIDING 2 CE PROBLEMATIEK: EEN KORTE TERUGBLIK. Arjan D. Hol 1 Opnemen onder: 3920 Explosieven Arjan D. Hol 1 3921 Opsporen van conventionele explosieven 1 INLEIDING Regelmatig bericht de media over bommen uit de Tweede Wereldoorlog die geruimd worden door de Explosieven

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. Overig landbezit

Hoofdstuk 7. Overig landbezit Hoofdstuk 7 Overig landbezit 163 Behalve de Corenweertsche Rijsweert en de Kievitsham, hebben vele leden van de familie de Gier ander onroerend goed bezeten, zoals blijkt uit het parenteel. In sommige

Nadere informatie

Definitief ontwerp (Eis OW110-1, OW110-2, OW320)

Definitief ontwerp (Eis OW110-1, OW110-2, OW320) ONDERWERP DO Zurepasweiden, uiterwaard nummer: 44 DATUM 29-12-2015 PROJECTNUMMER C01041.000136 VAN Ontwerpteam ARCADIS Stroomlijn AAN Projectteam RWS Stroomlijn ONS KENMERK Definitief ontwerp (Eis OW0-1,

Nadere informatie

Proces Verbaal van Oplevering

Proces Verbaal van Oplevering Proces Verbaal van Oplevering CE-bodemonderzoek Barneveld waterberging overgangszone Esvelderbeek Opdrachtgever: Gemeente Barneveld OPSPOREN CONVENTIONELE EXPLOSIEVEN Riel Explosive Advice & Services Europe

Nadere informatie

Inhoudsopgave. T&A Survey BV 0409-GPR1722.2-1 -

Inhoudsopgave. T&A Survey BV 0409-GPR1722.2-1 - Inhoudsopgave 1 Inleiding en onderzoeksdoel... 3 2 Probleeminventarisatie... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Onderzoekslocatie en voorgenomen werkzaamheden... 4 2.3 Literatuur- en archiefonderzoek... 4 2.4 Historisch

Nadere informatie

Inventaris van het archief van de Gewestelijke Inlichtingencentrale 14 van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten

Inventaris van het archief van de Gewestelijke Inlichtingencentrale 14 van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten Nummer archiefinventaris: 3.09.46 Inventaris van het archief van de Gewestelijke Inlichtingencentrale 14 van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten Auteur: D.J. Kortlang Nationaal Archief, Den Haag

Nadere informatie

Twee calamiteiten bogen in Beverwijk en Velsen

Twee calamiteiten bogen in Beverwijk en Velsen Projectnummer: Onderzoekslocatie: 0213GPR3529 Twee calamiteiten bogen in Beverwijk en Velsen Inhoudsopgave Lijst van bijlagen... 3 1 Het onderzoek... 4 1.1 Achtergrond... 4 1.2 Projectdoel... 4 1.3 Praktijkgericht

Nadere informatie

Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ten behoeve van het project RijnlandRoute

Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ten behoeve van het project RijnlandRoute Rapportage van het historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven ten behoeve van het project RijnlandRoute Projectnummer: 0710GPR2086.1 In opdracht van: Provincie Zuid-Holland

Nadere informatie

Ontwikkelingslocatie Koningsven, gemeente Gennep

Ontwikkelingslocatie Koningsven, gemeente Gennep M Ontwikkelingslocatie Koningsven, gemeente Gennep Een probleemanalyse naar de aanwezigheid van Conventionele Explosieven Rapportnummer: V814/AVG/analyse Projectnummer: V10-1899 ISSN: 1573-9406 Status

Nadere informatie

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land.

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Op 6 juni 1944 is het D Day, dat wordt nog steeds gevierd want het is het begin van de bevrijding van West Europa. Eigenlijk betekent D Day de

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven De Warande te Oosterhout (NB)

Vooronderzoek Conventionele Explosieven De Warande te Oosterhout (NB) Vooronderzoek Conventionele Explosieven De Warande te Oosterhout (NB) Documentcode: Aantal pagina's: 12S044-VO-02 28 (inclusief bijlagen) Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 16 april 2012 Herzien

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Notitie. Betreft : Leiden, Vondellaan 47 Historische informatie bodemkwaliteit

Notitie. Betreft : Leiden, Vondellaan 47 Historische informatie bodemkwaliteit Notitie Aan : Vondellaan 47 Leiden B.V. Van : Royal Haskoning: ing. E.K. de Baat en drs. L.P.J.M. Jansen Datum : 1 mei 2012 Kopie : Archief Onze referentie : 9X1094.A0/N00001/402545/Nijm HASKONING NEDERLAND

Nadere informatie

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG MOORSLEDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog MO_03 Moeders met lange rokken en schorten. Meisjes en jongens met zwarte kousen, sommige op klompen. Het lijkt gezellig op straat. Geen auto s...

Nadere informatie

Daarna is het weer. Crash Wellington R1397, 25 juli 1941

Daarna is het weer. Crash Wellington R1397, 25 juli 1941 Daarna is het weer donker Crash Wellington R1397, 25 juli 1941 Serie: Ontmoeting Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Douwe Drijver en Alexander Tuinhout Redactie: Hans Groeneweg Vormgeving: Richard Bos 2015.

Nadere informatie

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Houtribdijk Markermeer

Vooronderzoek Conventionele Explosieven Houtribdijk Markermeer Vooronderzoek Conventionele Explosieven Houtribdijk Markermeer Documentcode: 14S074-VO-01 CONCEPT Aantal pagina's: 43 Documenthistorie Omschrijving Datum Definitief Herzien Concept 13 mei 2014 Projectleider

Nadere informatie

Saricon bv Safety & Risk Consultancy

Saricon bv Safety & Risk Consultancy Vooronderzoek Conventionele Explosieven Uiterwaarden Deventer documentcode: 72367-VO-02 aantal pagina's: 50 Documenthistorie: Omschrijving Datum Definitief 13-02-2008 Herzien Concept 30-01-2008 Opgesteld

Nadere informatie

Projectgebonden Risicoanalyse naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied "N320 te Culemborg".

Projectgebonden Risicoanalyse naar het risico op het aantreffen van conventionele explosieven in het onderzoeksgebied N320 te Culemborg. Projectgebonden Risicoanalyse naar het risico op het aantreffen van conventionele eplosieven in het onderzoeksgebied "N320 te Culemborg". 27 juli 2012 285-012-PRA-01 Pagina 2 van 21 Distributielijst: -

Nadere informatie