Erfelijke slechthorenheid. Gids voor patiënten en families

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Erfelijke slechthorenheid. Gids voor patiënten en families"

Transcriptie

1 Erfelijke slechthorenheid Gids voor patiënten en families

2

3 In deze folder vindt u informatie over erfelijke slechthorendheid. Hierbij komen de volgende onderwerpen aan bod: Inleiding Wat is erfelijke slechthorendheid? Hoe wordt slechthorendheid overgeërfd? Hoe wordt (erfelijke) slechthorendheid vastgesteld? Wat zijn genetische testen? Waarom zijn genetische testen nuttig? Hoe worden genetische testen uitgevoerd? Welke uitslagen zijn er mogelijk bij een genetische test? Praktische informatie over genetische testen Nazorg Wetenschappelijk onderzoek Verklarende woordenlijst Aantekeningen Vragen Om de leesbaarheid te bevorderen wordt in deze folder de u-vorm gebruikt, ook daar waar het kan gelden voor uw kind of een wilsonbekwame persoon waarvan u wettelijk vertegenwoordiger bent. De betekenis van alle dikgedrukte termen in deze folder kunt u vinden in de verklarende woordenlijst. 1

4 Hearing & Genes Deze folder is gemaakt door het expertisecentrum Hearing & Genes, afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde in het Radboudumc Het expertisecentrum Hearing & Genes is gespecialiseerd in erfelijke slechthorendheid. Het centrum is in 2010 opgericht, met als doel om de zorg en het wetenschappelijk onderzoek rondom patiënten met erfelijk gehoorverlies te verbeteren. Bij Hearing & Genes werken KNO-artsen en genetici die gespecialiseerd zijn in erfelijke slechthorendheid. We onderzoeken patiënten die willen weten wat de oorzaak is van hun slechthorendheid. Daarnaast doen we wetenschappelijk onderzoek naar erfelijke slechthorendheid. Het doel is om de oorzaken en het verloop van de verschillende vormen van erfelijke slechthorendheid in Nederland in kaart te brengen. Door de oorzaak te achterhalen kunnen we het verloop van de gehooraandoening beter voorspellen. Daarnaast proberen we ook de behandeling met hoortoestellen, implantaten en andere hulpmiddelen aan te passen zodat slechthorende kinderen en volwassenen zo goed mogelijk kunnen functioneren. Tot slot werken we aan de ontwikkeling van (gen)therapeutische behandeling voor erfelijke slechthorendheid. Helaas is dat nu nog niet mogelijk. 2

5 Inleiding Horen is een ingewikkeld proces, waarbij geluid via het oor naar de hersenen wordt gestuurd, zodat we geluid kunnen horen. Het oor is opgebouwd uit drie delen: het uitwendige oor (oorschelp en uitwendige gehoorgang), het middenoor (trommelvlies en gehoorbeentjes) en het binnenoor (slakkenhuis, evenwichtsorgaan en gehoorzenuw). Het uitwendige oor en het middenoor vormen samen een geleidingsgedeelte. Het geluid wordt opgevangen door de oorschelp en doorgegeven via de uitwendige gehoorgang naar het middenoor. Problemen in dit deel van het oor veroorzaken slechthorendheid die ontstaat door een slechte geleiding van het geluid naar het binnenoor: conductieve slechthorendheid. Nadat het geluid binnen is gekomen via het uitwendige oor en het middenoor, wordt het geluid doorgegeven aan het slakkenhuis in het binnenoor. Daar wordt het geluid omgezet in een signaal dat via de gehoorzenuw naar de hersenen wordt gestuurd. Problemen in het binnenoor of de gehoorzenuw veroorzaken perceptieve slechthorendheid. Uitwendige gehoorgang Gehoorbeentjes Slakkenhuis Oorschelp Trommelvlies Evenwichtsorgaan Gehoorzenuw Uitwendige oor Middenoor Binnenoor Conductieve slechthorendheid Perceptieve slechthorendheid 3

6 Als er ergens in het proces van horen iets verkeerd gaat kan iemand slechthorend zijn of worden. Slechthorendheid ontstaat door schade aan het oor, meestal in het slakkenhuis. Deze schade kan soms worden veroorzaakt doordat een kind, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap, een ontsteking krijgt. Aan de andere kant kan de oorzaak ook erfelijk zijn, door veranderingen in een van de genen die betrokken zijn bij het proces van het horen. We spreken dan van erfelijke slechthorendheid. Erfelijke slechthorendheid is soms ingewikkeld en daardoor moeilijk te begrijpen. Daarom is dit boekje gemaakt. Het zal u helpen om de rol van de erfelijkheid en genen bij slechthorendheid beter te begrijpen, het vertelt hoe genetische testen uitgevoerd worden, wat het resultaat van een dergelijke test betekent en welke mogelijkheden er zijn voor behandeling. Wanneer iets niet duidelijk is, aarzel dan niet om uw KNO-arts vragen te stellen. Of vraag hem of haar om u door te verwijzen naar een klinisch geneticus. Wat is erfelijke slechthorendheid? Erfelijke slechthorendheid betekent dat het gehoor verslechterd is door een erfelijke oorzaak. Dat wil zeggen dat er een fout is in het genetisch materiaal, waardoor het gehoor niet goed werkt. Minstens de helft van alle gehoorproblemen die tijdens de kindertijd worden opgemerkt, hebben een erfelijke oorzaak. Om te begrijpen hoe dit werkt, wordt hier uitgelegd wat erfelijkheid is. Iedere cel in ons lichaam bevat chromosomen, de dragers van ons erfelijk materiaal. Dit erfelijk materiaal bepaalt bijvoorbeeld hoe we eruit zien, maar stuurt ook de ontwikkeling van alle organen aan, zoals bijvoorbeeld de hersenen, het hart en de nieren. Ook het gehoor en het evenwicht worden hierdoor aangestuurd. Normaal gesproken bevat iedere lichaamscel 46 chromosomen, verdeeld over 23 paren. Van elk paar chromosomen is één chromosoom afkomstig van de vader en het andere chromosoom van de moeder. In het plaatje ziet u een cel met daarin chromosomen. Eén chromosoom is vergroot en zoals u kunt zien bestaat een chromosoom uit DNA en genen. Het DNA bestaat uit verschillende bouwstenen: A, C, G en T. Deze bouwstenen kunnen op verschillende manieren gecombineerd 4

7 worden om zo een unieke DNA-volgorde te vormen. Genen worden opgebouwd uit deze unieke DNA-volgorde. Een klein deel van een gen kan bijvoorbeeld de volgende DNA-volgorde hebben: ATTCTGATTTAAGCTA. Mensen hebben ongeveer genen. Alle genen hebben een eigen functie, maar van niet alle genen is deze functie bekend. Als iemand een erfelijke aandoening heeft, zijn er één of meerdere genen die niet goed functioneren door een fout in het DNA. Bij een fout in het DNA veranderd de volgorde van de bouwstenen. Deze fout in het DNA wordt ook wel een mutatie genoemd. Hieronder ziet u een voorbeeld van een mutatie, waarbij de bouwsteen A is veranderd in een G: G T C G A G G T G A... normale DNA-volgorde = werkend gen... G T C G G G G T G A... gemuteerde (=veranderde) DNA-volgorde = niet werkend gen Er zijn op dit moment ongeveer 120 genen bekend die een rol spelen bij erfelijke slechthorendheid. In de meeste gevallen gaat het om niet-syndromale slechthorendheid. In dat geval is iemand slechthorend zonder dat er sprake is van andere afwijkingen. Een aantal van deze 120 genen is betrokken bij een 5

8 syndroom. We spreken van een syndroom wanneer slechthorendheid samen voorkomt met andere medische problemen, bijvoorbeeld problemen met het hart, de nieren of de ogen. Een lijst van de meest voorkomende syndromale vormen van slechthorendheid kunt u in de volgende tabel vinden. Veel voorkomende vormen van syndromale slechthorendheid Syndroom Belangrijkste kenmerken (naast slechthorendheid) Alport Nierproblemen Branchio-oto-renaal Cysten (holten met vocht) in de nek en nierproblemen Jervell en Lange-Nielsen Hartritmeproblemen Pendred Vergroting van de schildklier Stickler Ongewone gezichtskenmerken, oogproblemen en gewrichtsontsteking Usher Toenemende slechtziendheid Waardenburg Pigmentveranderingen van onder andere de huid en de ogen Als er een fout zit in het DNA, dan kan een vader of moeder dit doorgeven aan zijn of haar kind. Dit wordt overerven genoemd. Slechthorendheid kan dus in verschillende generaties overerven en daardoor bij meerdere personen in een familie voorkomen. Ook als er geen slechthorendheid in de familie voorkomt kan het gehoorverlies erfelijk zijn. Hoe wordt slechthorendheid overgeërfd? Omdat mensen twee kopieën van elk chromosoom hebben, één van de moeder en één van de vader, hebben ze ook twee kopieën van elk gen. Als een kind van één of beide ouders een genkopie met een fout erft, dan kan dit leiden tot slechthorendheid. Er zijn verschillende vormen van overerving. Hier worden de twee belangrijkste vormen besproken. 6

9 Dominant Mutaties (= veranderingen) in genen kunnen dominant of recessief zijn. Wanneer één enkel veranderd genkopie voldoende is om een ziekte te veroorzaken, dan is de mutatie dominant. Wanneer bijvoorbeeld de moeder een gen met een dominante mutatie doorgeeft aan haar kind, zal haar kind slechthorend zijn, ook al heeft het kind een ongewijzigd gen van de vader gekregen. Met andere woorden: de veranderde gen van de moeder is sterker dan de normale gen van de vader. Kinderen krijgen één genkopie van elk chromosoom van hun moeder (weergegeven in groen) en één kopie van hun vader (weergegeven in blauw). In dit voorbeeld is de rode band een dominante mutatie in een gen op één kopie van de chromosomen van de vader. De kinderen hebben een kans van één op twee (50%) om de kopie met de dominante mutatie van hun vader te krijgen. Omdat de moeder twee kopieën heeft van het ongewijzigde gen zullen al haar kinderen een ongewijzigd gen van haar ontvangen. Ter herinnering: in geval van een dominante 7

10 mutatie is één kopie voldoende om slechthorend te zijn. Dat betekent dat er bij elke zwangerschap 50% kans is op een kind met slechthorendheid. Recessief Een mutatie kan ook recessief zijn. In dit geval is het veranderde gen niet sterk genoeg om een effect te hebben als iemand ook een ongewijzigd gen heeft. Een persoon moet dus twee veranderde genen overerven, één van vader en één van moeder, om slechthorend te zijn. De term drager wordt gebruikt om een persoon te beschrijven met één ongewijzigd gen en één gen met een recessieve mutatie. Deze persoon heeft geen gehoorverlies, maar kan de mutatie wel doorgeven aan zijn of haar kind. Bij een recessieve overerving zijn de ouders dragers en dus niet slechthorend. Hierdoor kan het bij recessieve overerving zo zijn dat er verder geen slechthorendheid in de familie voorkomt. Kinderen krijgen één kopie van elk chromosoom van hun moeder (weergegeven in groen) en één kopie van hun vader (weergegeven in blauw). In dit voorbeeld geeft de rode band een recessieve mutatie aan in één genkopie van de vader. 8

11 Een tweede rode band staat voor een recessieve mutatie in hetzelfde gen op één genkopie van de moeder. Elk kind heeft 50% kans om de kopie met de recessieve mutatie te krijgen van één van hun ouders. In het geval van recessieve mutaties moeten beide kopieën een mutatie dragen om slechthorend te zijn. De kans dat een kind zowel van de vader als van de moeder een genkopie met de recessieve mutatie krijgt kan berekent worden door deze kansen met elkaar te vermenigvuldigen: 50% kans op het krijgen van de recessieve mutatie van de vader x 50% op het krijgen van de recessieve mutatie van de moeder = 25% kans op twee recessieve mutaties. Daarom is er bij elke zwangerschap 25% kans dat het kind twee mutaties erft, waardoor gemiddeld één op de vier kinderen slechthorend zal zijn. Nieuwe mutatie Soms worden genetische mutaties gevonden bij iemand waarvan de ouders de mutatie niet dragen. Dit wordt een nieuwe mutatie genoemd. Het is één van de mogelijke manieren waarop erfelijk gehoorverlies plotseling kan ontstaan in een familie waarbij niemand anders in de familie slechthorend is. Hoe wordt (erfelijke) slechthorendheid vastgesteld? Het is belangrijk om slechthorendheid zo vroeg mogelijk vast te stellen, zodat een kind geholpen kan worden om goede communicatie- en leervaardigheden te ontwikkelen. Daarom wordt in België en Nederland een gehoortest gedaan bij alle pasgeboren baby s om te bepalen of ze geluid wel of niet kunnen horen. Baby s die niet goed scoren op deze test, worden doorgestuurd naar een gespecialiseerd audiologisch centrum voor verder onderzoek van het gehoor. Als blijkt dat er inderdaad sprake is van gehoorverlies, dan kunnen deze kinderen worden doorgestuurd naar een KNO-arts, om te laten onderzoeken wat de oorzaak van het gehoorverlies is. Hearing & Genes, van de afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde in het Radboudumc, is een expertisecentrum waar deze kinderen verder kunnen worden onderzocht, begeleid en behandeld. Ook volwassenen en families kunnen bij ons terecht. Bij verder onderzoek in ons gespecialiseerd centrum Hearing & Genes wordt eerst de ernst en het type van de slechthorendheid vastgesteld. Dit wordt gedaan met behulp van onderzoek van het oor door de KNO-arts en een gehooronderzoek bij 9

12 het Audiologisch Centrum. De ernst van de slechthorendheid wordt bepaald door na te gaan hoe hard een bepaalde toon moet zijn voordat iemand deze kan horen. De verschillende typen slechthorendheid worden ingedeeld op basis van het deel van het gehoorsysteem waar het probleem zit (conductieve of perceptieve slechthorendheid, zie inleiding). Na het bepalen van de ernst en het type van slechthorendheid, wordt bepaald wat de oorzaak van de slechthorendheid is. Sommige vormen van slechthorendheid komen voor wanneer het gehoorsysteem beschadigd is door bijvoorbeeld heel hard geluid, een val op het hoofd, medicijnen of infecties. Een andere mogelijkheid is dat de slechthorendheid erfelijk is. Om vast te stellen wat de oorzaak van de slechthorendheid is zal de KNO-arts vragen stellen over onder andere het gehoor, het evenwicht, problemen rondom de geboorte en bevalling, en het gebruik van medicijnen. Daarnaast wordt soms een evenwichtstest gedaan, omdat evenwichtsproblemen vaak voorkomen bij slechthorendheid. In sommige gevallen is het nodig om een CT en/of een MRI scan te maken. Als de KNO-arts denkt aan een erfelijke oorzaak, dan is het belangrijk om de familiegeschiedenis goed in kaart te brengen. Ook als slechthorendheid niet in de familie voorkomt, kan het gehoorverlies erfelijk zijn. Dit is met name het geval bij recessief overervende slechthorendheid. Als de slechthorendheid erfelijk lijkt te zijn, dan is het belangrijk om vast te stellen of er sprake is van een syndroom. Zoals eerder is uitgelegd, spreken we van een syndroom wanneer slechthorendheid samen voorkomt met andere medische problemen. Door vast te stellen of er een syndroom is kan de KNO-arts beter voorspellen of er andere medische problemen kunnen zijn of ontstaan. Hiervoor zijn soms speciale testen nodig, zoals een oogonderzoek of een hartonderzoek. Daarom kan de KNO-arts hulp inroepen van een andere specialist, zoals een cardioloog, oogarts of een klinisch geneticus. Tot slot kan de informatie van het gehooronderzoek, de familiegeschiedenis en de bevindingen van de KNO-arts worden gecombineerd met genetische testen, om zo de oorzaak van de slechthorendheid vast te stellen. 10

13 Wat zijn genetische testen? Genetische testen worden gebruikt om mutaties (veranderingen in genen) te vinden. Hierbij wordt de DNA-volgorde van één of meerdere genen van een slechthorend persoon vergeleken met de normale DNA-volgorde van een gen. Door die volgordes met elkaar te vergelijken kunnen mutaties worden gevonden. Het is belangrijk om te weten dat genetische testen alleen kunnen worden gedaan als bekend is welk gen en welke veranderingen in het gen slechthorendheid veroorzaken. Inmiddels kennen we ongeveer 120 genen die betrokken zijn bij slechthorendheid. Deze 120 genen kunnen we dan ook testen. Maar er zijn nog steeds vormen van slechthorendheid waarvoor het verantwoordelijke gen nog niet bekend is. Deze genen moeten nog worden ontdekt. Daarom kan op deze onbekende genen nog niet worden getest. Een genetische test kan gebruikt worden om: 1. De oorzaak van slechthorendheid vast te stellen; 2. Te bepalen of een iemand drager is van een fout in het DNA die kan leiden tot slechthorendheid bij zijn of haar kinderen; 3. Te voorspellen of iemand uit een familie met erfelijke slechthorendheid in de toekomst slechthorend zal worden, nog voordat hij of zij klachten heeft. Waarom zijn genetische testen nuttig? Het kennen van de genetische oorzaak van slechthorendheid kan soms helpen om te voorspellen of de slechthorendheid stabiel blijft of zal verergeren in de loop van de tijd. Daarnaast kan het helpen om betere beslissingen te nemen over behandeling. Als de oorzaak bekend is kan namelijk worden bepaald waar en wat voor schade er precies aan het gehoorsysteem is. Dit is belangrijk omdat de soort beschadiging van het binnenoor mede bepaalt wat de beste behandeling is, bijvoorbeeld een cochleair implantaat of een gehoorapparaat. Bovendien veroorzaken sommige mutaties syndromale slechthorendheid. Genetische testen helpen om de bijkomende medische problemen, die naast slechthorendheid kunnen voorkomen, op tijd te ontdekken. Naast de verbetering van de behandeling kan genetische informatie nog op andere manieren nuttig zijn. Vaak wil een slechthorend persoon of zijn of haar 11

14 ouders graag de oorzaak van de slechthorendheid weten. De informatie kan ook waardevol zijn bij keuzes over gezinsplanning. Wanneer de genetische oorzaak bekend is, dan is het mogelijk de kans te berekenen dat toekomstige kinderen ook slechthorend zullen zijn. Dit kan de keuze om kinderen te krijgen beïnvloeden, of het kan helpen ouders voor te bereiden op de komst van een slechthorend kind. Hoe mensen de genetische informatie gebruiken is onder andere afhankelijk van hun ideeën over slechthorendheid en religieuze overtuiging. Het kan soms belastend zijn om te horen dat een foutje in je eigen genen de oorzaak is van de slechthorendheid van je kind. Het is belangrijk om te weten dat genetische mutaties veel voorkomen. Alle mensen hebben foutjes in hun genen die hun gezondheid of lichamelijke eigenschappen kunnen beïnvloeden. In sommige genen kunnen mutaties medische problemen veroorzaken, terwijl andere mutaties een verklaring geven voor de vele verschillen tussen mensen. Niemand is verantwoordelijk voor de set genen die hij of zij bezit. De voor- en nadelen van genetische testen moeten duidelijk voor u zijn, zodat u een goede beslissingen kunt nemen of u zich wel of niet wil laten testen. Aarzel niet om contact op te nemen met uw KNO-arts of klinisch geneticus als de informatie over genetische testen onduidelijk is, of als u specifieke vragen heeft. Welke uitslagen zijn er mogelijk bij een genetische test? Na een genetische test zijn drie uitslagen mogelijk: 1. Er worden één of meerdere afwijkingen in uw DNA gevonden die zeker verantwoordelijk is/zijn voor uw slechthorendheid. 2. Er worden één of meerdere veranderingen in uw DNA gevonden waarvan de betekenis niet meteen duidelijk is. In dit geval is verder onderzoek in uw familie nodig om te bepalen of de verandering(en) te maken hebben met uw slechthorendheid. U kunt zelf beslissen of u uw familie informeert en/of vraagt om mee te doen aan het onderzoek. Wij zullen uw familie nooit zelf benaderen. 12

15 3. Er worden geen veranderingen in uw DNA gevonden die uw slechthorendheid kunnen verklaren. In dat geval raden wij u aan om na 2 à 3 jaar opnieuw contact met ons op te nemen. We komen namelijk steeds meer te weten over erfelijke aandoeningen en ontdekken steeds weer nieuwe genen die erfelijke slechthorendheid kunnen veroorzaken. Op uw verzoek kunnen we na enkele jaren opnieuw kijken naar de gegevens van uw DNA en mogelijk kan de oorzaak van uw slechthorendheid dan wel worden achterhaald. Het uitvoeren van een genetische test geeft dus geen garantie dat de oorzaak van uw slechthorendheid wordt gevonden. Praktische informatie over genetische testen De meeste genetische testen worden uitgevoerd op DNA dat uit bloed wordt gehaald. Bij volwassenen wordt er 10 tot 20 ml (1 tot 2 buisjes) bloed afgenomen voor een test. Bij kleine kinderen wordt er minder bloed afgenomen. Een genetische test is erg ingewikkeld. Het kan daarom enkele weken tot maanden duren voordat er een uitslag is. Genetische testen worden vergoed volgens het pakket van de basisverzekering. Als u nog geen medische kosten heeft gemaakt in het kalenderjaar dat u de genetische test laat uitvoeren, dan gaat de test wel ten koste van uw eigen risico. Volgens de Nederlandse wet mogen werkgevers of verzekeringsmaatschappijen niet vragen naar de resultaten van een genetische test. Het resultaat van een genetische test kan dan ook geen reden zijn voor weigering door een verzekering of afwijzing in een sollicitatieprocedure. Alleen bij sommige levensverzekeringen boven een bepaald bedrag mag naar sommige genetische testen gevraagd worden. Nazorg Zodra de uitslag van een genetische test bekend is, wordt deze door uw KNO-arts of klinisch geneticus met u besproken. Na het uitslaggesprek kan een traject van nazorg volgen als u daar behoefte aan heeft. Deze nazorg is mede afhankelijk van de leeftijd. Kinderen onder de vijf jaar kunnen worden begeleid door de 13

16 Stichting Gezinsbegeleiding. Kinderen boven de vijf jaar kunnen worden begeleid door het Kinder Audiologisch Centrum. Volwassenen kunnen nazorg krijgen van het Volwassen Audiologisch Centrum. Over het algemeen kan de nazorg, in overleg met u, in uw eigen regio plaatsvinden. Soms wordt de klinisch geneticus betrokken bij de begeleiding van patiënten met een genetische diagnose en hun familie. Als het nodig is kan er ook een maatschappelijk werker worden ingeschakeld. Wetenschappelijk onderzoek Hearing & Genes doet al sinds de zeventiger jaren van de vorige eeuw onderzoek naar erfelijke slechthorendheid. Vele families met een erfelijke vorm van slechthorendheid zijn onderzocht. Met dat onderzoek zijn nieuwe doofheidsgenen gevonden, waardoor we bij steeds meer patiënten de oorzaak van hun slechthorendheid kunnen vaststellen. Daarnaast zijn de kenmerken van de verschillende vormen van erfelijk gehoorverlies onderzocht. Hierdoor kunnen we bij steeds meer vormen voorspellen of het gehoor stabiel zal blijven of zal verslechteren, welk behandeling het beste is, en of er andere medische problemen zullen zijn of ontstaan. Op dit moment kan bij ongeveer een derde van de mensen met erfelijke slechthorendheid de oorzaak worden aangetoond. Bij mensen waarbij het niet lukt om de oorzaak te vinden, kan het overgebleven DNA worden gebruikt voor anoniem wetenschappelijk onderzoek. Hierbij wordt geprobeerd nieuwe genen te ontdekken die een rol spelen bij slechthorendheid. Dit gebeurt anoniem, dus los van uw persoonsgegevens. Zo kan het onderzoeksmateriaal ook met andere onderzoeksgroepen worden uitgewisseld zonder dat het naar u herleidbaar is. U kunt aangeven of u geïnformeerd wilt worden over de uitslag van dit wetenschappelijk onderzoek. Als de onderzoekers iets ontdekken dat voor u van belang is, kan dit via uw behandelend arts aan u gemeld worden. U heeft het recht om op elk moment uw toestemming hiervoor in te trekken, zonder dat dit van invloed is op de kwaliteit van uw behandeling. Omdat we meer willen weten over erfelijke slechthorendheid, is het belangrijk om gegevens van alle onderzochte patiënten te verzamelen. Uw onderzoeksgegevens worden opgeslagen bij de afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde van het Radboudumc. 14

17 Verklarende woordenlijst Cardioloog: een arts die gespecialiseerd is in hartaandoeningen. Chromosoom: een structuur die vele genen bevat, gerangschikt op een lange DNA streng. Iedere persoon heeft 23 paar chromosomen, inclusief één paar geslachtschromosomen. Conductieve slechthorendheid: slechthorendheid veroorzaakt door problemen in het uitwendige oor of het middenoor. DNA: alle genen zijn opgebouwd uit DNA. DNA is opgebouwd uit vier verschillende bouwstenen (A, T, C en G). Dominante mutatie: een dominante mutatie is een verandering in een gen die sterk genoeg is om ervoor te zorgen dat iemand slechthorend is, ondanks dat deze persoon ook een tweede, normale kopie van het gen heeft. Drager: iedereen heeft twee kopieën van elk gen. Als iemand één normale genkopie heeft en één genkopie met een recessieve mutatie, dan is deze persoon drager van de mutatie. Deze persoon heeft zelf geen gehoorverlies, maar kan de mutatie wel doorgeven aan zijn of haar kind. Erfelijkheid: een fout in het DNA die wordt overgedragen van ouder op kind. Gen: de dragers van het genetisch materiaal. Een gen is opgebouwd uit een unieke volgorde van DNA. Klinisch geneticus: een arts die gespecialiseerd is in erfelijke aangeboren aandoeningen en het geven van uitleg hierover. Mutatie: een verandering in een DNA-volgorde, waardoor een gen afwijkend is. Door een mutatie kan een aandoening ontstaan, zoals slechthorendheid. 15

18 Niet-syndromale slechthorendheid: slechthorendheid, zonder andere medische problemen. Oogarts: een arts die gespecialiseerd is in het bestuderen van oogziekten. Recessieve mutatie: een verandering in een gen die alleen een ziekte veroorzaakt wanneer ook de tweede kopie van het gen een verandering heeft. Perceptieve slechthorendheid: slechthorendheid veroorzaakt door problemen in het binnenoor. Syndromale slechthorendheid: slechthorendheid waarbij iemand niet alleen klachten heeft van slechthorendheid, maar er ook andere medische problemen kunnen zijn, bijvoorbeeld met het hart, de nieren of de ogen. 16

19

20 Adres Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde Hearing & Genes Ingang west Philips van Leydenlaan 15, route EX Nijmegen Postadres Radboudumc 377 Polikliniek Keel- Neus- en Oorheelkunde Postbus HB Nijmegen Contact Radboud universitair medisch centrum

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing bij erfelijke slechthorendheid Exoomsequencing is een techniek voor erfelijkheidsonderzoek, die kan worden gebruikt om de oorzaak van erfelijke slechthorendheid

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing

Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Erfelijkheidsonderzoek: Exoomsequencing Exoomsequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod:

Nadere informatie

Erfelijk gehoorverlies. Gids voor patiënten en families

Erfelijk gehoorverlies. Gids voor patiënten en families Erfelijk gehoorverlies Gids voor patiënten en families Inhoud Inleiding 3 Hoe wordt gehoorverlies vastgesteld? 4 Hoe wordt gehoorverlies overgeërfd? 7 Wat zijn genetische testen? 15 Waarom zijn genetische

Nadere informatie

Informatie over Exoom sequencing

Informatie over Exoom sequencing Informatie over Exoom sequencing Exoom sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over dit onderzoek. De volgende onderwerpen komen aan bod: Om de

Nadere informatie

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing

Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing 2 Patiënten Informatie Brochure Erfelijkheidsonderzoek: Exoom Sequencing Algemene informatie Exoom Sequencing is een nieuwe techniek voor erfelijkheidsonderzoek. In deze folder vindt u informatie over

Nadere informatie

Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose

Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een ooroperatie op de afdeling Keel-, Neus- en Oorheel-kunde (KNO) van het Radboudumc. Deze folder

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Erfelijkheid NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen

Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen Centrum voor diagnostiek van slechthorendheid bij kinderen Sinds juni 2006 is in Nederland de gehoorscreening bij pasgeboren kinderen ingevoerd. Een vroege opsporing van gehoorverlies maakt het vroeg starten

Nadere informatie

Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek?

Algemene aspecten van erfelijkheid. Waarom is kennis over erfelijke aspecten van een ziekte belangrijk? Wanneer erfelijkheidsadvies/onderzoek? Erfelijke nierziekten: algemene aspecten van erfelijkheid, overerving en erfelijkheidsadvies Nine Knoers Klinisch Geneticus Commissie Erfelijke Nierziekten NVN 4 november 2006 HUMAN GENETICS NIJMEGEN Inhoud

Nadere informatie

Inleiding. Hoe werkt het oor?

Inleiding. Hoe werkt het oor? Otosclerose Inleiding Samen met uw KNO- arts heeft u besloten om vanwege uw gehoor en/of oorklachten een onderzoek te laten verrichten naar eventuele otosclerose. Deze folder geeft u informatie over wat

Nadere informatie

Libra R&A locatie Leijpark. Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten. Informatie voor familie en naasten

Libra R&A locatie Leijpark. Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten. Informatie voor familie en naasten Libra R&A locatie Leijpark Gehoor en gehooronderzoek bij VIN-revalidanten Informatie voor familie en naasten Uw kind/partner/naaste volgt het programma Vroege Intensieve Neurorevalidatie (VIN) van Libra

Nadere informatie

X-gebonden Overerving

X-gebonden Overerving 12 http://www.nki.nl/ Afdeling Genetica van het Universitair Medisch Centrum Groningen http://www.umcgenetica.nl/ X-gebonden Overerving Afdeling Klinische Genetica van het Leids Universitair Medisch Centrum

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO Operaties aan het oor Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze

Nadere informatie

Verklarende Woordenlijst

Verklarende Woordenlijst 12 Verklarende Woordenlijst Gebaseerd op een woordenlijst die werd ontwikkeld door Londen IDEAS Genetic Knowledge Park aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door Mies Wits-Douw en

Nadere informatie

Recessieve Overerving

Recessieve Overerving 12 Recessieve Overerving Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door

Nadere informatie

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen

Keel-, neus en oorheelkunde. Slechthorendheid en Hoortoestellen Keel-, neus en oorheelkunde Slechthorendheid en Hoortoestellen 1 Deze folder geeft u informatie over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar iets aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor

Nadere informatie

Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom)

Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom) Verwijderen oorontsteking (cholesteatoom) In overleg met de behandelend arts is besloten tot een ooroperatie. Deze behandeling vindt plaats tijdens een dagopname op de Chirurgische Dagbehandeling (CDB)

Nadere informatie

X-gebonden overerving

X-gebonden overerving 12 Universiteit Gent - UG http://medgen.ugent.be/cmgg/home.php Tel. +32(0)9 240 36 03 X-gebonden overerving Université Libre de Bruxelles - ULB Tel. +32 (0)2 555 31 11 Vrije Universiteit Brussel - VUB

Nadere informatie

UMC St Radboud. Usher syndroom en dan?

UMC St Radboud. Usher syndroom en dan? UMC St Radboud Usher syndroom en dan? Patiënteninformatie Inleiding U heeft te horen gekregen dat u of een familielid Usher syndroom heeft. Deze folder geeft u informatie over dit syndroom en waar u ondersteuning

Nadere informatie

SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN

SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN SLECHTHORENDHEID EN HOORTOESTELLEN 359 Inleiding Het verschijnsel slechthorendheid is bij u vastgesteld. In deze folder leest u meer over dit verschijnsel en de behandelmogelijkheden. Werking van het oor

Nadere informatie

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten

Otosclerose. Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor. Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten Otosclerose Informatie voor patiënten over gehoorverlies door botvorming op de grens tussen middenoor en binnenoor G437-S CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor Keel-, neus- en oorheelkunde Operaties aan het oor 1 Inleiding Deze folder geeft u informatie over verschillende operaties aan het oor. 2 Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen van geluid.

Nadere informatie

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen

Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Revalidatie van het gehoor bij volwassenen Gehoor en communicatie zijn van groot belang voor de mens. Wanneer er een beperking van gehoor, spraak of taal optreedt, heeft dat vaak grote gevolgen voor het

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork

Gehooronderzoek. Figuur 1. Stemvork Gehooronderzoek Als u met klachten over het gehoor bij een keel-, neus- en oor-arts (KNO-arts) komt, zal de arts een aantal vragen stellen om het probleem beter te kunnen begrijpen. De vragen hebben onder

Nadere informatie

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen

UMC St Radboud. Schisis: Erfelijkheidsadvisering. jong-volwassenen UMC St Radboud Schisis: Erfelijkheidsadvisering voor jong-volwassenen Patiënteninformatie Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder gaat over schisis en erfelijkheid en is vooral bedoeld voor jong-volwassenen

Nadere informatie

slechthorendheid en hoortoestellen

slechthorendheid en hoortoestellen patiënteninformatie slechthorendheid en hoortoestellen U bent bij de KNO-arts geweest omdat u niet goed hoort. Mogelijk kunt u door een hoortoestel beter gaan horen. Wat kunnen de klachten zijn? Welke

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen. Afdeling KNO

Slechthorendheid en hoortoestellen. Afdeling KNO Slechthorendheid en hoortoestellen Afdeling KNO Dit boekje heeft tot doel u informatie te geven over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Als u recent bij een keel-, neus- en oorarts

Nadere informatie

OORSUIZEN (TINNITUS) 875

OORSUIZEN (TINNITUS) 875 OORSUIZEN (TINNITUS) 875 Inleiding U heeft last van oorsuizen, ook wel tinnitus genoemd. Dit uit zich in het waarnemen van geluiden die niet van buiten komen en voor anderen niet waarneembaar zijn. Zo

Nadere informatie

Gehooronderzoek. Audiologisch Centrum. Afdeling KNO

Gehooronderzoek. Audiologisch Centrum. Afdeling KNO Gehooronderzoek Audiologisch Centrum Afdeling KNO Een Audiologisch Centrum is gespecialiseerd in onderzoek en advies voor mensen met gehoorproblemen. U komt bij het Audiologisch Centrum omdat een huisarts

Nadere informatie

Klinische Genetica Chromosomenonderzoek

Klinische Genetica Chromosomenonderzoek Klinische Genetica Chromosomenonderzoek Informatie voor ouders Klinische Genetica De arts van uw kind heeft voorgesteld om chromosomenonderzoek te verrichten. Hiervoor wordt bloed afgenomen en opgestuurd

Nadere informatie

Wat is een genetische test?

Wat is een genetische test? 12 Wat is een genetische test? Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald

Nadere informatie

Hemochromatose (ijzerstapeling) in de familie

Hemochromatose (ijzerstapeling) in de familie Hemochromatose (ijzerstapeling) in de familie Deze brochure is bedoeld als aanvulling op de gesprekken op bij de genetisch consulent en kan hier dus niet voor in de plaats komen. Algemene informatie wordt

Nadere informatie

Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht

Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht Inleiding Bij de geboorte van een kind kan het geslacht onduidelijk zijn, waardoor de arts niet direct kan vaststellen of de baby een jongen

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 3 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 3 Wachten op de uitslag 3 Kosten 4 Het doel van

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor

Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor 2 Inleiding Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder heeft tot doel u te informeren zo n operatie. Hoe

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst 12 Verklarende woordenlijst Gebaseerd op een woordenlijst die werd ontwikkeld door Londen IDEAS Genetic Knowledge Park aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Januari 2008 Gesteund door EuroGentest, NoE

Nadere informatie

Kinderwens spreekuur Volendam

Kinderwens spreekuur Volendam Kinderwens spreekuur Volendam Voor wie is deze folder? Deze folder is voor mensen afkomstig uit Volendam met kinderwens. Wat is het kinderwens spreekuur? Het spreekuur is een samenwerking tussen de afdelingen

Nadere informatie

Plotsdoofheid (Sudden deafness)

Plotsdoofheid (Sudden deafness) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Plotsdoofheid (Sudden deafness) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO037 / Plotsdoofheid 2 Plotsdoofheid (Sudden

Nadere informatie

Voor wie? Luchtgeleiding en botgeleiding

Voor wie? Luchtgeleiding en botgeleiding 4 In deze folder vindt u informatie over het bot verankerd hoortoestel. U leest hierin bij welke gehoorproblemen dit toestel gebruikt wordt en hoe het werkt. Voor wie? Een bot verankerd hoortoestel, Bone

Nadere informatie

Informatie voor patiënten en hun familie

Informatie voor patiënten en hun familie 16 Chromosoomafwijkingen Juli 2008 Vertaald door Mies Wits-Douw en Marloes Brouns-van Engelen, Erfocentrum, Woerden, Nederland. Gesteund door EuroGentest, NoE ( Network of Excellence ) contract nr.512148,

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over slechthorendheid en de mogelijkheden om daar wat aan te doen. Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen

Nadere informatie

Dominante Overerving. Informatie voor patiënten en hun familie. Illustraties: Rebecca J Kent www.rebeccajkent.com rebecca@rebeccajkent.

Dominante Overerving. Informatie voor patiënten en hun familie. Illustraties: Rebecca J Kent www.rebeccajkent.com rebecca@rebeccajkent. 12 Dominante Overerving Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Juli 2008 Vertaald door

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Plotselinge doofheid

Keel- Neus- Oorheelkunde Plotselinge doofheid Keel- Neus- Oorheelkunde Plotselinge doofheid Inleiding Er is bij u plotselinge doofheid geconstateerd. Iedereen, van jong tot oud, kan door plotselinge doofheid worden getroffen. In Nederland komt plotselinge

Nadere informatie

cochleaire implantatie bij kinderen

cochleaire implantatie bij kinderen cochleaire implantatie bij kinderen inleiding Een cochleair implantaat (CI) is een hulpmiddel dat ernstig slechthorende of dove kinderen en volwassenen de mogelijkheid biedt om geluid en spraak te kunnen

Nadere informatie

Functioneren van het oor / buisjes

Functioneren van het oor / buisjes Afdeling: Onderwerp: KNO 1 Buisjes Functioneren van het oor Aan het oor onderscheidt men drie delen: uitwendig oor, middenoor en binnenoor. Het uitwendig oor bestaat uit de oorschelp en de uitwendige gehoorgang,

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington

2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington 2. Erfelijkheid en de ziekte van Huntington Erfelijkheid Erfelijk materiaal in de 46 chromosomen De mens heeft in de kern van elke lichaamscel 46 chromosomen: het gaat om 22 paar lichaamsbepalende chromosomen

Nadere informatie

Stijgbeugel- of stapesoperatie

Stijgbeugel- of stapesoperatie Stijgbeugel- of stapesoperatie Deze brochure biedt u informatie over operaties aan de stijgbeugel (stapes), een van de gehoorbeentjes in het middenoor. Werking van het oor Het oor is globaal onder te verdelen

Nadere informatie

Operatie aan het oor. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Operatie aan het oor. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Operatie aan het oor In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten dat u vanwege gehoor en/of oorklachten een operatie aan het oor zult ondergaan. Deze folder geeft een globaal overzicht van de gang

Nadere informatie

Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd. Sarina Kant & Rosanne van Velzen 27-09-2013

Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd. Sarina Kant & Rosanne van Velzen 27-09-2013 Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd Sarina Kant & Rosanne van Velzen 27-09-2013 Etiologisch onderzoek naar slechthorendheid op de kinderleeftijd Richtlijn Multidisciplinaire

Nadere informatie

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels

Oordruppels. Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Oordruppels Informatie voor patiënten over de juiste toepassing, verschillende soorten en reden van gebruik oordruppels Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehooren/of oorklachten een consult

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de patiënt Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Vervangen van de stijgbeugel bij otosclerose Inleiding In overleg

Nadere informatie

SAMENVATTING VOOR DE NIET MEDISCH ONDERLEGDE LEZER

SAMENVATTING VOOR DE NIET MEDISCH ONDERLEGDE LEZER 9 SAMENVATTING VOOR DE NIET MEDISCH ONDERLEGDE LEZER In dit proefschrift zijn de eerste resultaten van de DECIBEL-study besproken. DECIBEL is het acroniem voor DEVELOPMENTAL EVALUATION OF CHILDREN: IMPACT

Nadere informatie

Ooroperatie. Keel- neus- en oorheelkunde

Ooroperatie. Keel- neus- en oorheelkunde 1/5 Keel- neus- en oorheelkunde Ooroperatie Inleiding Uw Keel- Neus- Oorarts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder heeft tot doel om u wat informatie te geven

Nadere informatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie

oorsuizen tinnitus patiënteninformatie patiënteninformatie oorsuizen tinnitus U bent bij de KNO-arts geweest omdat u last heeft van oorsuizen. Dit wordt ook wel tinnitus genoemd. Wat is tinnitus? Welke behandelingen zijn mogelijk? Dat en meer

Nadere informatie

patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen

patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen patiënteninformatie trommelvliesbuisjes bij kinderen In overleg met de KNO-arts heeft u besloten om bij uw kind trommelvliesbuisjes te laten plaatsen. In deze folder geven wij u inhoudelijke informatie

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Baby Gehoorspreekuur. Gehoor en Spraak Centrum Erasmus MC-Sophia

Sophia Kinderziekenhuis. Baby Gehoorspreekuur. Gehoor en Spraak Centrum Erasmus MC-Sophia Sophia Kinderziekenhuis Baby Gehoorspreekuur Gehoor en Spraak Centrum Erasmus MC-Sophia U en uw kind hebben een afspraak voor het Baby Gehoorspreekuur op het Gehoor-en Spraak Centrum (GSC) van de afdeling

Nadere informatie

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen

Oorsuizen: tinnitus. Informatie voor patiënten over oorsuizen Oorsuizen: tinnitus Informatie voor patiënten over oorsuizen Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege oorsuizen een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid

Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid Definitie van doofblindheid. Doofblindheid is een combinatie van doofslechthorendheid en blind-slechtziendheid. Doofblindheid belemmert mensen in hun communicatie, het verwerven van informatie en de mobiliteit.

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde. Patiënteninformatie. Operaties aan het oor. Slingeland Ziekenhuis

Keel-, neus- en oorheelkunde. Patiënteninformatie. Operaties aan het oor. Slingeland Ziekenhuis Keel-, neus- en oorheelkunde Operaties aan het oor i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw Keel-, neus- en oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie.

Nadere informatie

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang;

Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; Plotsdoofheid Hoe werkt het oor? Het oor is onder te verdelen in: 1. Uitwendige gehoorgang; 2. Trommelvlies waarachter zich het middenoor bevindt. Hierin bevinden zich de drie gehoorbeentjes en via de

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Trommelvliesbuisjes Het oor Het oor bestaat uit: de uitwendige gehoorgang het trommelvlies met daarachter het middenoor. Hierin bevinden zich

Nadere informatie

trommelvliessluiting of middenoorinspectie

trommelvliessluiting of middenoorinspectie patiënteninformatie trommelvliessluiting of middenoorinspectie U heeft met uw KNO-arts gesproken over verlies van uw gehoor door geleidingsgehoorverlies. Een oplossing om uw gehoor te verbeteren zou een

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor Operaties aan het oor Inleiding De keel-, neus-, en oorarts (KNO-arts) heeft bij u een operatie aan een van uw oren voorgesteld. In deze brochure wordt informatie gegeven over de werking van het oor en

Nadere informatie

Ziekte van Menière. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Ziekte van Menière. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Ziekte van Menière U heeft van uw behandelend arts gehoord dat u de ziekte van Menière heeft. In deze folder vindt u informatie over de oorzaak, de diagnose en de behandeling van deze aandoening. Neem

Nadere informatie

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting

Klinische Genetica. Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting Klinische Genetica Inhoud Inleiding 2 Een verzoek om erfelijkheidsonderzoek en -voorlichting 2 Wachten op de uitslag 2 Het doel van erfelijkheidsonderzoek

Nadere informatie

ONDERZOEK IN VLOKKEN OF VRUCHTWATER BIJ ECHOAFWIJKINGEN

ONDERZOEK IN VLOKKEN OF VRUCHTWATER BIJ ECHOAFWIJKINGEN ONDERZOEK IN VLOKKEN OF VRUCHTWATER BIJ ECHOAFWIJKINGEN ONDERZOEK IN VLOKKEN E VRUCHTWATER BIJ ECHOAFWIJKINGEN Afdeling Genetica UMCG 2 Onderzoek in vlokken of in vruchtwater bij echoafwijkingen. U bent

Nadere informatie

Ziekte van von Hippel Lindau

Ziekte van von Hippel Lindau Ziekte van von Hippel Lindau Kenmerken De ziekte van von Hippel Lindau (VHL) is een zeldzame erfelijke aandoening die wordt gekenmerkt door goed- of kwaadaardige gezwellen (tumoren) op verschillende plaatsen

Nadere informatie

Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid

Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid Het belang van etiologische diagnostiek bij slechthorendheid Ad Snik, namens Hearing and Genes, otogenetisch spreekuur UMC Radboud Nijmegen Theo Goverts, namens centrum diagnostiek slechthorenheid (CDS)

Nadere informatie

Het Moebius syndroom

Het Moebius syndroom Het Moebius syndroom Wat is het Moebius syndroom? Het Moebius syndroom is een aandoening waarbij kinderen een aangeboren verlamming hebben van de spieren die de bewegingen van het gezicht regelen, naast

Nadere informatie

Verwijderen van een oorontsteking. Cholesteatoom

Verwijderen van een oorontsteking. Cholesteatoom Verwijderen van een oorontsteking Cholesteatoom Uw KNO-arts heeft geconstateerd dat u een cholesteatoom heeft. Besloten is dat deze te verhelpen door een operatieve ingreep. Het oor Om inzicht te krijgen

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes. volwassenen KNO. alle aandacht

Trommelvliesbuisjes. volwassenen KNO. alle aandacht Trommelvliesbuisjes bij volwassenen KNO alle aandacht Trommelvliesbuisjes bij volwassenen Algemeen Er is in overleg met u besloten tot het plaatsen van een trommelvliesbuisje. Gemakshalve wordt in de rest

Nadere informatie

Chromosoomafwijkingen

Chromosoomafwijkingen 16 Chromosoomafwijkingen Januari 2008 Gest e un d do or E urog ent e st, No E ( N et w o rk of Excellence ) contract nr.512148, gesteund door EU-FP6 Illustraties: Rebecca J Kent www.rebeccajkent.com rebecca@rebeccajkent.com

Nadere informatie

Genetische testen en gezondheid

Genetische testen en gezondheid Genetische testen en gezondheid Genetische testen en gezondheid We hebben allemaal een unieke combinatie van genen van onze ouders geërfd. Onze unieke combinatie van genen en de invloed van onze omgeving

Nadere informatie

B.A.H.A In het bot verankerd hoortoestel

B.A.H.A In het bot verankerd hoortoestel B.A.H.A In het bot verankerd hoortoestel Afdeling Keel-, Neus- en Oorheelkunde B.A.H.A. operatie (Bone Achored Hearing Aid) U heeft met uw arts afgesproken dat u binnenkort een operatie ondergaat ter voorbereiding

Nadere informatie

Dialogen voor conceptcartoons. Verband genotype/fenotype, dominant/recessief

Dialogen voor conceptcartoons. Verband genotype/fenotype, dominant/recessief Dialogen voor conceptcartoons Verband genotype/fenotype, dominant/recessief 1 Is dit ons kind? (Zie conceptcartoon Horst Wolter op deze site.) Leermoeilijkheid (misconcept): Uiterlijke eigenschappen weerspiegelen

Nadere informatie

info voor patiënten hoofd, hals en zenuwstelsel Diabolo s of trommelvliesbuisjes

info voor patiënten hoofd, hals en zenuwstelsel Diabolo s of trommelvliesbuisjes info voor patiënten hoofd, hals en zenuwstelsel Diabolo s of trommelvliesbuisjes Diabolo s of trommelvliesbuisjes In overleg met uw behandelende arts heeft u besloten om uw kind een ooroperatie (= plaatsen

Nadere informatie

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

Plotsdoofheid. Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden. Informatie voor patiënten. Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Informatie voor patiënten Plotsdoofheid Informatie voor patiënten die plotseling geheel doof worden G456-Q CWZ / 09-04 Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw

Nadere informatie

Ooroperaties Inleiding Hoe werkt een oor?

Ooroperaties Inleiding Hoe werkt een oor? Ooroperaties Inleiding De keel-, neus-, en oorarts (KNO-arts) heeft bij uw kind een operatie aan een van de oren voorgesteld. In deze brochure wordt informatie gegeven over de werking van het oor en de

Nadere informatie

Gehoorverbeterende operatie. Afdeling KNO

Gehoorverbeterende operatie. Afdeling KNO Gehoorverbeterende operatie Afdeling KNO Gehoorverbeterende operatie Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog.

Nadere informatie

Sanering van het oor. Afdeling KNO

Sanering van het oor. Afdeling KNO Sanering van het oor Afdeling KNO Sanering van het oor Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog. In deze folder

Nadere informatie

Combinatietest. Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap

Combinatietest. Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap Combinatietest Echo en bloedonderzoek bij 11-14 weken zwangerschap Aangeboren aandoeningen komen relatief weinig voor: 96 van de 100 zwangerschappen eindigen in de geboorte van een volkomen gezond kind.

Nadere informatie

~ (]J. -S ca. /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ '-' 1 C\) 4. Middenoor. s. Slakkenhuis. 6. Gehoorzenuw ,.. ...

~ (]J. -S ca. /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ '-' 1 C\) 4. Middenoor. s. Slakkenhuis. 6. Gehoorzenuw ,.. ... I 3. I H-o'~ hoort een oo~? I, I. Geluidsgolven I I 2. Gehoorgang - Trommelvlies I J 4. Middenoor s. Slakkenhuis 6. Gehoorzenuw '0..,.. '-' 1... C\) -S ca ~ (]J /;a.;j ~ ~/ ~ Ir'! '. - - --~ Inhoudsopgave

Nadere informatie

otosclerose patiënteninformatie Wat is otosclerose? Oorzaak

otosclerose patiënteninformatie Wat is otosclerose? Oorzaak patiënteninformatie otosclerose Door de ziekte otosclerose gaat iemand langzaam slechter horen door overmatige botgroei in het oor. Wat is otosclerose? Hoe verloopt een operatie? En hoe werkt het oor eigenlijk?

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek: de procedure

Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Divisie Biomedische Genetica, afdeling Genetica Erfelijkheidsonderzoek: de procedure Wanneer erfelijkheidsonderzoek? Er is reden voor een erfelijkheidsonderzoek als:

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes bij kinderen

Trommelvliesbuisjes bij kinderen Trommelvliesbuisjes bij kinderen Inhoudsopgave Het oor en hoe het werkt... 1 Wat zijn de klachten... 2 Behandeling... 2 Operatie... 2 De voorbereiding... 3 Advies... 3 Tot slot... 4 Het oor en hoe het

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO

Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO Trommelvliesbuisjes plaatsen onder plaatselijke verdoving op de polikliniek KNO Albert Schweitzer ziekenhuis december 2013 pavo 1108 Inleiding Omdat u regelmatig last heeft van oorklachten, zoals oorpijn,

Nadere informatie

Een schoonmakende (sanerende) ooroperatie

Een schoonmakende (sanerende) ooroperatie Een schoonmakende (sanerende) ooroperatie Inhoudsopgave Inleiding... 1 De operatie... 1 Algemene opmerkingen over ooroperaties... 3 Narcose... 3 Beloop... 3 Zwemmen, vliegen, sporten... 3 Risico s... 3

Nadere informatie

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2.1 Wat is geluid? Geluid: trillingen veroorzaakt door een geluidsbron Middenstof: stof die de trillingen geleidt. Resonantie: het overdragen van een trilling

Nadere informatie

Wat is een genetische test?

Wat is een genetische test? 12 Wat is een genetische test? Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Januari 2008 Gest

Nadere informatie

Chromosoomtranslocaties

Chromosoomtranslocaties 12 Afdeling Genetica van het Universitair Medisch Centrum Groningen http://www.umcgenetica.nl/ Chromosoomtranslocaties Afdeling Klinische Genetica van het Leids Universitair Medisch Centrum http://www.lumc.nl/4080/

Nadere informatie

Trommelvliessluiting. Afdeling KNO

Trommelvliessluiting. Afdeling KNO Trommelvliessluiting Afdeling KNO Trommelvliessluiting Inleiding Binnenkort ondergaat u een operatie aan uw oor in het Diaconessenhuis in Meppel, onderdeel van Zorgcombinatie Noorderboog. In deze folder

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Wildervanck syndroom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Wildervanck syndroom. www.kinderneurologie.eu Wildervanck syndroom Wat is het Wildervanck syndroom? Het Wildervanck syndroom is een aangeboren aandoening waarbij kinderen, meestal meisjes last hebben van doofheid in combinatie met scheelzien en een

Nadere informatie

Klinische Genetica. Het lange QT syndroom (LQTS)

Klinische Genetica. Het lange QT syndroom (LQTS) Klinische Genetica Het lange QT syndroom (LQTS) Inhoud Inleiding 1 LQTS 1 De oorzaak van LQTS 2 Ziekteverschijnselen van LQTS 3 De diagnose LQTS 4 Behandeling van het LQTS 5 Controle (follow up) 6 Erfelijkheid

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO-HEELKUNDE Operaties aan het oor Informatie voor jongeren Binnenkort word je opgenomen op de kinderafdeling voor een operatie aan je oor. Voor deze operatie moet je een dag en soms een nacht in het

Nadere informatie

Slechthorendheid en hoortoestellen

Slechthorendheid en hoortoestellen Slechthorendheid en hoortoestellen 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw gehoor- en / of oorklachten een onderzoek door de kno-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde Kindergeneeskunde. Patiënteninformatie. Trommelvliesbuisje. Operatie bij kinderen. Slingeland Ziekenhuis

Keel-, neus- en oorheelkunde Kindergeneeskunde. Patiënteninformatie. Trommelvliesbuisje. Operatie bij kinderen. Slingeland Ziekenhuis Keel-, neus- en oorheelkunde Kindergeneeskunde Trommelvliesbuisje i Patiënteninformatie Operatie bij kinderen Slingeland Ziekenhuis Algemeen De specialist heeft u het advies gegeven om bij uw kind een

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Een inleiding NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT

WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT WAT GEHOORVERLIES EIGENLIJK BETEKENT Hoe weet u of u gehoorverlies heeft? De kans is groot dat u de laatste bent die dat weet. De meeste gehoorverliezen ontwikkelen zich namelijk zo geleidelijk dat u het

Nadere informatie

KNO. Trommelvliesbuisjes. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

KNO. Trommelvliesbuisjes. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep KNO Trommelvliesbuisjes Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Het plaatsen van trommelvliesbuisjes is - vooral bij kinderen - één van de meest voorkomende

Nadere informatie