najaar 2013 Professionals Vakblad voor Industriële Automatiserings Professionals Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "najaar 2013 Professionals Vakblad voor Industriële Automatiserings Professionals Nederland"

Transcriptie

1 IA Professionals Vakblad voor Industriële Automatiserings Professionals Nederland najaar 2013 In dit nummer:! Bolletje, van bakker naar operator! 4D, wat kun je ermee?! Productieproblemen voorkomen in de Outback! De beginnende IA Professional! De engineer 2020

2 Inhoudsopgave Bodem bereikt? Genoeg kansen om er wat moois van te maken Bolletje: van bakker naar operator Informatisering bracht revolutie en evolutie Meer onveiligheid op het werk Marcel Groeneveld over veiligheid Agenda De technische agenda 4D wat kun je ermee? Na het succes van 3D... Tips & Tricks Met de focus op EPLAN Electric P8 Productieproblemen voorkomen in de outback Over wolfram en vortex-koelmachines in Australië De beginnende IA Professional Een interview met een IA stagiair Wat is acceptabel Machineveiligheid a la carte De grote IA enquête Uitslagen en uitreikingen Engineering De Nederlandse engineer in 2020 Op klus in het buitenland Verhalen over inbedrijfnames in het verre buitenland IA Professionals Industriële Automatisering Professionals Jaargang 1, nummer 3, najaar 2013 is een uitgave van IA Professionals.nl Zweedsestraat 8A1-8A BG Deventer T. (0) Hoofdredacteur Maarten Bulsink Tekstschrijver Dick Kalvenhaar Drukker Drukwerkdeal Aan dit nummer werkten mee Aram Malas, Marc Waarle & Alexander Lok Industriële Automatisering Professionals verschijnt vier maal per jaar in een oplage van 5000 stuks Advertentieverkoop Baye Loerts Colofon Abonnementen Bent u als programmeur, engineer of projectleider werkzaam in de industriële automatisering, meld u dan aan voor een gratis jaarabonnement. Vermeld uw beroep en het bedrijf waar u werkt. Bent u geen engineer, programmeur of projectleider in de industriële automatisering, dan betaalt u slechts 40 voor een jaarabonnement. Opgeven kan via Reageren op artikelen of aanleveren informatie nieuwe producten Stuur een aan Wij stellen uw reactie op prijs. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van IA Professionals.nl. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

3 Bodem bereikt? Opnieuw is een recessie in Nederland tot een einde gekomen. Het IMF verwacht voor 2014 een kleine groei. Het aantal huizen dat is verkocht, is in het derde kwartaal sterk gestegen ten opzichte van dezelfde periode van Daarnaast trekt de export weer aan. Ook het producenten- en consumentenvertrouwen lijken eindelijk de bodem te hebben bereikt. Kansen in Nederland Alleen al door de aantrekkende woningmarkt komt er behoorlijk veel werk op ons af. De verkochte huizen moeten natuurlijk worden verbouwd. Ze worden geschilderd en er komen een nieuwe keuken, badkamer en meubels in. Deze producten worden voor een deel in Nederlandse productiebedrijven gemaakt. In productielijnen die grotendeels zijn geautomatiseerd. Met enige vertraging, zal er dus veel extra werk komen te liggen voor de IA bedrijven. Volop kansen voor IA bedrijven in Europa Het aantal faillissementen is aan het afnemen. De bedrijven die de crises hebben overleefd krijgen te maken met nieuwe uitdagingen. In eerste instantie het aantrekken van nieuw kapitaal om weer te investeren, maar daarna komt het aloude probleem weer om de hoek; het aantrekken van gemotiveerde vakmensen. Lukt dat, dan kunnen ze volop profiteren van het herstel van de economie. Kortom genoeg kansen de komende jaren om er wat moois van te maken. Maarten Bulsink IA Professionals Nederland: Een onafhankelijke groep engineers in de Industriële Automatisering. Hierbij valt te denken aan: Software Engineers (PLC / SCADA / Vision / MES / Robotica) Hardware Engineers (E / W) Projectleiders IA De doelstelling is om een platform te zijn voor de industriële automatisering waar: Engineers elkaar treffen Engineers kennis delen De IA word gepromoot Wereldwijd nog meer kansen Wereldwijd stijgen de salarissen. In China zijn de lonen bijvoorbeeld de afgelopen 10 jaar met 700% gestegen. De verwachting is dat ze de komende jaren met 13% per jaar blijven stijgen. Er zijn al bedrijven die de productie terug verhuizen naar Europa. De voordelen van de goedkopere arbeidskrachten worden steeds kleiner. Daarnaast zorgen de lange transporttijden en de hoge transportkosten voor extra kosten. En ook in China is het moeilijk om gekwalificeerd personeel te vinden. Dit houdt in dat ook in China steeds meer geautomatiseerd dient te worden om te kunnen concurreren met de rest van de wereld. Hierbij kunnen Automatiseerders uit Europa een mooie rol vervullen. Naast een aantrekkende Europese vraag, zorgen de aantrekkende salarissen in andere werelddelen er voor dat er nieuwe markten ontstaan. De middenklasse in China kiest hierbij ook voor kwalitatieve producten uit Europa. Ook een land als Brazilië doet het op dit gebied goed. Zelfs landen in Afrika beginnen een middenklasse te ontwikkelen. Onze dank gaat uit naar: We bedanken MA-IT voor de tijd en resources die we gekregen hebben om deze groep te ontwikkelen. Zonder MA-IT was dit magazine nooit tot stand gekomen. Daarnaast willen we de bedrijven en mensen die het aan durfden om een bijdrage te leveren aan dit magazine zeer hartelijk bedanken. We hopen en denken dat we jullie positief hebben kunnen verrassen met dit magazine. In het bijzonder danken we Novotek, Bolletje, Eplan Nederland, André Fikkers, Pilz Nederland, Alex van Dam, Henk van de Water, Bart Verheijen en Johan van Eijk. De redactie van IA Professionals IA Professionals - #03 - p. 3

4 Bolletje: van bakker naar operator Heel Nederland is er groot mee geworden: het beschuit, het knäckebröd, het roggebrood en de vele andere producten van Bolletje. Bolletje bestaat al meer dan 140 jaar en opereert al zo'n zestig jaar als sterk zelfstandig A-merk. Maar hiermee alleen wordt een bedrijf niet groot. Ook bij Bolletje waren het de mensen die het verschil gingen maken. Initiatief vanuit Informatisering ICT manager Harry Lentferink en zijn collega Jan Spijkerman, projectleider Business Intelligence & MES, waren zo'n 15 jaar geleden verantwoordelijk voor de eerste initiatieven rond productie standaardisatie. Eind jaren 90 is op de afdeling 'Informatisering' (de formele naam voor de ICT-afdeling van Bolletje) architectuurdenken binnen de kantoorautomatisering al heel gewoon. Bij de productieafdelingen was men nog niet zover vertelt Harry: Het was voor de mensen heel lastig om over de grenzen van de eigen afdeling heen te kijken en het grote geheel te zien. Jan vult aan: Daarbij stonden er toen veel ambachtslieden aan de lijnen die gewend waren de kwaliteit van de producten te borgen door de mix, de doorlooptijden en de temperaturen handmatig aan te passen aan allerlei omgevingsfactoren. Lange adem levert taaitaai pilot We zijn vier jaar verder als de heren in samenwerking met een gespecialiseerd adviesbureau een zgn. harmonisatie document opstellen dat aangeeft hoe productielijnen zijn georganiseerd en wat de voordelen van standaardisatie van productielijnen kunnen zijn. Dit document vormt een prima basis voor het opstellen van een demo-draaiboek. Na een korte en intensieve leverancierselectie wordt uiteindelijk gekozen voor de Proficy product suite van GE IP. De volgende stap is het opzetten van een pilot project samen met een gecertificeerde partner van Novotek. De relatief kleine taaitaai productielijn wordt aangewezen als 'pilot station'. Samen met de integrator en Novotek wordt gekeken naar de beste manier om niet alleen de kwaliteit te verbeteren, maar tegelijk ook een betere grip te hebben op het voorraadbeheer, tracking-and-tracing te introduceren en minder uitval aan de productielijnen te realiseren. Een Hollandse bakker met een warm hart die lekkere producten bakt voor iedereen en voor elk moment van de dag. Dit doen wij samen met ruim 500 medewerkers, verdeeld over onze bakkerijen in Almelo, Heerde en Amsterdam. Bolletje bestaat al meer dan 140 jaar en opereert al zo n zestig jaar als sterk zelfstandig A-merk. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

5 Harry: De gevonden oplossing bleek te doen wat het beloofde. Procentueel een vooruitgang, echter op het grote geheel waren de bedrijfsresultaten van de aangepaste taaitaai lijn niet zodanig dat van een enorme impact gesproken kon worden. Er moest letterlijk nog meer water door de Rijn. In 2009 wordt de deegkamer geconfronteerd met kwaliteitsverschillen door inconsistente procesuitvoering. De verouderde installatie is aan vervanging toe en dit betekent het keerpunt. De deegkamer Banket wordt geheel nieuw ingericht en wanneer deze geheel stabiel draait worden de resultaten pas echt zichtbaar. Je kunt rustig stellen dat de Deegkamer Banket de fundering van het huis is. De medewerkers zijn nu actief bezig met de informatie die in de processen zit. Hierdoor worden de verbeteringen nog duidelijker zichtbaar, aldus Harry. Geen verlies in mensen De omschakeling vereiste een belangrijke omslag in denken: geen 'bakkers' langs de lijn, maar 'operators' die het proces in de gaten houden. Niet meer handmatig mixen en instellen, maar vertrouwen op de informatie die voortaan op het display van de productiemachine te zien is. Onze medewerkers hebben tegen de verwachting in allen de switch naar het nieuwe systeem en de nieuwe werkwijze kunnen maken, sluit Jan trots af. De medewerkers die we voorheen hadden zijn allemaal gebleven! Het behouden van je mensen, door er in te investeren mag misschien wel één van de mooiste prestaties genoemd worden. Toegepaste modules Bij deze omschakeling is gekozen voor de volgende modules;! Proficy HMI SCADA ifix! Proficy Batch! Proficy Historian! Proficy Plant Applications Proficy is een merknaam van General Electric. Hieronder worden diverse automation solutions aangeboden. Meer informatie is te vinden op Improving your performance Novotek is distributeur van standaard Industriële automatisering hard- en software oplossingen. Binnen een breed gebied van sectoren (van afvalwater tot petrochemische industrie) leggen we de focus op het verlagen van productiekosten, verhogen van de efficiency en het verhogen van de kwaliteit. Onze expertise ligt in de integratie van CONTROL, SCADA, MOMS en ERP door middel van een geïntegreerde planning, work- en dataflow. Bij Novotek werken in Europa 180 mensen. Bij de Nederlandse vestiging werken er 30. Paardeweide EH Breda Tel Fax IA Professionals - #03 - p. 5

6 HET GRAS KAN ALTIJD GROENER! MA-IT is dé kennisleverancier voor de technische wereld. MA-IT is een snel groeiende organisatie waar ontwikkeling van nieuwe producten en diensten hoog in het vaandel staan. Daarnaast brengt MA-IT een zo groot mogelijke transparantie aan. Voor medewerker, klant en leverancier. MA-IT zoekt voor industriële automatiserings projecten in heel Nederland; Software Engineers IA Hardware Engineers IA MA-IT vraagt Gemotiveerde en betrokken mensen met een relevante, afgeronde HBO opleiding en ruime ervaring met systemen zoals Siemens S7, Mitsubishi, Allen-Bradley of AutoCAD E en E-Plan. MA-IT biedt Goede primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden, een leuke informele werkomgeving, goede opleidingsmogelijkheden, telefoon/laptop van de zaak, auto van de zaak, uitdagende projecten, maar vooral veel ruimte om te groeien. Meer weten, neem contact op met ons via of werk aan je TECHNIEK.nl De vacature site van en voor technici

7 Meer onveiligheid op het werk Bedrijven geven steeds minder geld uit aan het opleiden van werknemers tot BHV'er. Minder werknemers krijgen een opleiding van hun werkgever. Bestaande basishulpverleners (BHV'ers) krijgen ook minder herhalingscursussen. Bedrijven investeren minder in BHV'ers door de crisis. Werkgevers willen hun werknemers waarschijnlijk niet missen op de werkvloer voor de periode dat ze de opleiding volgen en vinden de opleidingen te kostbaar. Merkt u dat ook uw werkgever wil beknibbelen op de bedrijfsveiligheid breng de noodzaak van scholing dan onder de aandacht. Elke werkgever is verplicht maatregelen te nemen op het gebied van bedrijfshulpverlening. Het begrip bedrijfshulpverlening maakt plaats voor de term basishulpverlening. Met de komst van de nieuwe AMvB (Besluit BasisHulpVerlening) moet de veiligheid worden vergroot op alle plekken waar mensen samen komen. De nieuwe regelgeving m.b.t. basishulpverlening geldt niet alleen voor bedrijven, fabrieken, winkels, zorginstellingen, stationsgebouwen, kantoren, musea en bedrijfsverzamelgebouwen, maar bijvoorbeeld ook voor clubhuizen van sportverenigingen, vrijwilligersorganisaties, kerken, scoutingclubs en evenementen. Eén manier is om werknemers in 1 dag op te leiden tot basishulpverlener (BHV'er). In kleine organisaties mag de werkgever zelf de rol van BHV'er vervullen. Het is erg onverstandig de herhalingscursussen over te slaan. In geval van nood is het belangrijk dat een BHV'er een bepaalde routine heeft en zonder al te veel nadenken kan handelen. Helemaal niet investeren in bedrijfsveiligheid is een overtreding van de Arbowet, maar veel belangrijker, het kan gevaarlijke situaties op de werkvloer veroorzaken. AGENDA Blijf op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen met behulp van beursbezoek, trainingen en cursussen. De belangrijkste events op een rijtje; december 17 t/m 19 december 2013 Vakbeurs: DETAF Duurzame energie technieken en agro fuels De vakbeurs voor de euregionale bio-energie wereld Locatie: Evenementenhal - Venray 19 december 2013 Seminar: Voedselveiligheid in industriële processen Locatie: Zevenaar januari 14 januari 2014 Informatiemiddag over machineeisen m.b.t. de richtlijn 852/204 Workshop: EPLAN Electric P8 Hands-on Workshop Inzicht krijgen in de specifieke functionaliteiten van EPLAN Electric P8. Locatie: EPLAN - Zevenaar 30 januari 2014 Congres: Industriële Veiligheid Congres staat in het teken van de laatste ontwikkelingen rondom machineveiligheid, procesveiligheid, ontwerpveiligheid en explosieveiligheid binnen de industrie. Uiteraard is er tijdens het congres ook veel aandacht voor gedragsveiligheid. Locatie: DeFabrique - Utrecht februari 4 t/m 6 februari 2014 Vakbeurs: Integrated Systems Europe (ISE) Vakbeurs voor professional AV en electronic systems integration. Locatie: RAI - Amsterdam Heeft u ook een punt voor de agenda? Stuur hem aan Marcel Groeneveld Brandwacht Service Nederland B.V. IA Professionals - #03 - p. 7

8 4D, wat kun je er mee? Ben je nog maar net bijgekomen van de mogelijkheden van een 3D thuis, loop je alweer achter. De eerste 4D printer is daar. Is 4D het nieuwe 3D? Allereerst, voor iedereen die een 3D printer nog niet in werking heeft gezien, even wat uitleg. Een 3D printer kan door het achter elkaar aanbrengen van kleine laagjes materiaal een groter object maken. Als materiaal kan kunststof worden gebruikt maar ook koolstoffen en metalen. Er is zelfs al van menselijk weefsel een hart geprint. Wat houdt 4D printen in? Als aan een 3D product de dimensie tijd wordt meegegeven spreken we van een 4D product. Om 4D printen mogelijk te maken, maakt de 3D printer een werkstuk met meerdere materialen. De materialen worden zo 'geprogrammeerd', dat ze na toevoeging van een externe invloed, zich naar een bepaalde vorm bewegen. Externe invloeden zijn bijvoorbeeld licht, elektrische spanning, temperatuur, water of zwaartekracht. Ook de snelheid en eventueel een volgorde kan worden 'geprogrammeerd'. Wat is de actuele stand? Op dit moment is de wetenschap bezig om fysieke en biologische materialen zo te 'programmeren' dat ze onder invloed van externe bronnen van eigenschappen kunnen veranderen. Zo lukt het al om in een laboratorium een streng te printen, die in het water langzaam van vorm verandert. Op tref je o.a. onderstaand voorbeeld aan. foto; een zichzelf vouwende kubus Wat hebben we hier nu aan? De mogelijkheden van 4D printen worden gelimiteerd door je eigen fantasie. De IKEA kast veroorzaakt nu nog wel eens een (buiten)echtelijke ruzie. Straks hoef je het bouwpakket van de kast alleen nog maar uit te pakken en in de juiste kamer neer te leggen. Onder het genot van een kop koffie kun je rustig kijken hoe de kast zichzelf opbouwt. Een ander nuttig idee is het printen van leidingen waarbij de diameter van de leiding wordt vergroot en verkleind. Hierdoor wordt er vloeistof rond gepompt zonder gebruik te maken van pompen. Tevens zijn er mogelijkheden om werkstukken, die op een moeilijk bereikbare plaats staan, te activeren. Het werkstuk wordt gepositioneerd en vervolgens geactiveerd, waarna het werkstuk zichzelf opbouwt. Ook in de medische wereld zijn er talloze toepassingen te bedenken. De, op atomair niveau geprinte micro-engines, kunnen zelfstandig door het lichaam bewegen. Aangekomen bij de juiste plek wordt het getransporteerde medicijn vrij gezet. Hierdoor worden medicijnen niet meer door het gehele lichaam verspreid maar gericht ingezet. Het 3D en 4D printen kan in vele sectoren een enorme revolutie worden. De productie hoeft niet meer ver weg in lagelonenlanden te gebeuren maar wordt lokaal uitgeprint. Het op grote schaal inzetten van 4D pinten zal nog wel even op zich laten wachten, maar het geeft een mooi inzicht in wat er in de toekomst allemaal mogelijk wordt. Is 4D het einde? Ach, er zijn nog wel ideeën hierover. Zo vonden we onderstaande lijst op het internet: 0D = Een punt 1D = Een lijn 2D = Een vlak 3D = Een figuur met inhoud 4D = Een 3D figuur met toevoeging van tijd 5D = Een andere mogelijke dimensie gecreëerd door keuze en kans 6D = De mogelijkheid om te springen van één realiteit naar de andere 7D = Alle mogelijke voorstelbare werkelijkheden in dit universum 8D = Een ander universum met andere deeltjes veroorzaakt door de big bang 9D = De mogelijkheid om van één universum naar het andere te springen 10D = Een oneindige hoeveelheid universums 11D = De mogelijkheid om te springen tussen alle universums en realiteiten 12D = Gelijk aan niets zijn Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

9 Tips & tricks Iedereen kent ze wel, die kleine weetjes die het leven een stuk gemakkelijker maken. Niet iedereen blijkt hiervan op de hoogte zijn. Heb je een leuke tip aarzel dan niet om deze door te sturen naar Relevante tips zullen in de volgende uitgave van het magazine geplaatst worden. Inzenders van die tips ontvangen de IA Professional(s) sweater. Deze keer: Tips & Tricks voor EPLAN Electric P8, met dank aan Henk van de Water. Groeperen Structuurcode-overzicht Klemmenstrook definitie Het is mogelijk om allerlei elementen/objecten te groeperen. De afzonderlijke elementen behouden daarbij hun intelligentie. Het is handig om van groeperen gebruik te maken als je bijvoorbeeld een apparatenkast hebt met een aantal losse elementen zoals apparaat aansluitingen, aarding en grafische objecten. Tijdens bijvoorbeeld het verplaatsen, is het makkelijker om een betreffende groep te selecteren in plaats van alle losse onderdelen. Groeperen kan door middel van de sneltoets G of met de werkbalk [tekening bewerken]. De elementen van gegroepeerde elementen kunnen afzonderlijk ge(de)selecteerd en bewerkt worden door de Shift-toets in te drukken. Het is ook mogelijk om meerdere elementen te (de)selecteren door bij de shift-toets ook de Ctrl-toets in te drukken. Het is zeer aan te bevelen bij het gebruik van groepen en inbouwplaatsen binnen een project om een structuurcode overzicht te genereren. Dat maakt een project beter te doorgronden, mede omdat er vaak met coderingen en/of afkortingen gewerkt wordt. Bij <projectgegevens>, <structuurcodebeheer> kan de volgorde van de groepen/plaatsen bepaald worden en tevens kunnen de niet gebruikte gegevens daar opgeruimd worden. Dit laatste kun je het beste doen nadat het gebruik van betreffende groepen gecontroleerd is. Binnen de velden kan gewoon CTRL C en CTRL V etc. gebruikt worden. Binnen EPLAN kunnen de klemmenstrook definities op verschillende manieren uitgevoerd worden. Ook de daarbij behorende materialen, zoals de klemmen, tussenschotjes, eindklemmen, codering etc. kunnen bij de klemmenstrook definitie worden meegegeven. Een andere mogelijkheid is om de eigenschappen voor alle klemmen bij de eerste klem mee te geven of dit per klem op te geven. Eén van de oplossingen is om de klemmenstrook definities op een algemeen blad te verzamelen. Daar staat dan alles letterlijk op een rijtje, inclusief de functiebenamingen en de materialen. Echter, de definities kunnen ook alleen in de navigator voorkomen. Ook bij de klemmen is het mogelijk om met de navigator alle mogelijke waarden, typen, aantallen etc. te wijzigen en te kopiëren. Met behulp van dezelfde werkbalk kun je de groep ook weer opheffen. Let wel: bij het kopiëren van een element van een groep wordt het kopie-element buiten de groep geplaatst. s e sio n a ls N ederland f ro P IA - s k c ri T & s ip T - IA Professionals - #03 - p. 9

10 Productieproblemen voorkomen in de Outback In Australië worden de regio's die ver van de bewoonde wereld liggen aangeduid met 'Outback'. 'Wolfram Camp Mine' is een mijn in Queensland waar wolfram en molybdeen ertsen worden gewonnen. Het bedrijf is een volle dochter van Deutsche Rohstoff AG. Wolfram Camp heeft een lange historie van mijnbouwactiviteiten die teruggaat tot de 19e eeuw en is nu één van de weinige operationele mijnen buiten China. Wolfram is een metaal dat, evenals zeldzame aardmetalen, door de EU- Commissie als strategisch is geclassificeerd. Ongeveer 80% van de wereldproductie komt uit China, dat in 1999 exportquota heeft geïntroduceerd. Wolfram kent veel toepassingen: van de punt van een ballpoint en gebruik in lampen tot vele hightech applicaties in moderne elektronische producten en de medische technologieën. De meeste wolframertsen bevatten minder dan 1,5% WO3. Ertsconcentraten worden echter internationaal verhandeld met vereiste concentraties van 65-75% WO3. Daarom moet een grote hoeveelheid ganggesteente worden afgescheiden van het gedolven erts. Dit was, tot enige jaren geleden, een tijdrovende en nogal kostbare activiteit. Steinert Elektromagnetbau GmbH uit Keulen ontwikkelde namelijk de ingenieuze XSS Röntgen-sorteerinstallatie. Hiermee wordt het waardevolle Wolframconcentraat van de Wolfram Camp Mine afgescheiden van het ganggesteente, dat tot 85% (!) van de productiestroom uitmaakt. Het hart van de gehele installatie is de sectie waar m.b.v. röntgenstraling en gevoelige camera's het gewenste materiaal in het erts wordt gedetecteerd. Gedurende de ontwikkeling riep Steinert GmbH de hulp in van Fiktech B.V. om de Röntgen-sectie te beschermen tegen de extreme Australische omstandigheden: grote temperatuurverschillen en invloeden van stof en vocht. Fiktech ontwierp hiervoor een systeem op basis van AFECO Vortexkoelers om de behuizing van de Röntgensectie in overdruk te houden, de elektronica te koelen en condensvorming te voorkomen. De Wolfram Camp Mine produceert nu ertsconcentraten van zeer hoge kwaliteit, zonder gebruik te maken van water en met een minimum aan afval. Sorteerinstallaties - machine vision Er zijn veel factoren die ten grondslag liggen aan de snelle opkomst van geautomatiseerde sorteersystemen. Zoals: hergebruik van producten, beperking van afvalstromen, schaarste van grondstoffen, milieubewustzijn, toenemende arbeidskosten en technische ontwikkelingen op het gebied van detectie en (onder)scheiding van materialen uit een productstroom. 100% digitale sorteerders vervangen kostbaar handmatig werk. Bovendien leveren ze nuttige statische gegevens op, verlagen arbeidskosten, elimineren subjectieve kwaliteitsoordelen en vergroten de productveiligheid. Vandaar dat veel industriële bedrijven gebruik maken van optische sorteerders waarin technologieën zoals near-infrared (NIR, SWIR, ENIR), kleur sensoren (RGB, VIS, CMYK), metaaldetectie en röntgenstraling verwerkt zijn. Machine vision is de verzameling van technologieën en methoden om met op imaging-gebaseerde automatische inspectie en analyse uit te voeren. Dit gebeurt met high-end digitale sensorgebaseerde componenten die detecteren, ongewenste of gewenste voorwerpen verwijderen, maar ook verschillen in kleur, textuur, structuur, vorm of dichtheid opsporen. Werking van optische sorteerinstallaties De gebruikelijke werkwijze is als volgt: de materiaalstroom wordt via een transportband gelijkmatig toegevoerd aan de optische sectie. Hier detecteren de passende sensoren/camera's exact die delen die afgescheiden moeten worden. Het detectiesignaal wordt omgezet in een elektrische puls waarmee een magneetventiel wordt bediend. Als dit magneetventiel opent, genereert een hogedruk luchtmes (spuitmond) een gerichte luchtstraal, waarmee het gewenste deel uit de materiaalstroom wordt geblazen. Onderstaande foto geeft het verschil tussen toevoerstroom (ruw erts) en het afgescheiden wolframconcentraat duidelijk weer. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

11 Inherent aan het toepassingsgebied van deze hightech sorteerinstallaties is de vaak stoffige en/of natte omgeving waarin de delicate optomechanische componenten langdurig moeten functioneren. Dit houdt in dat men bijzondere aandacht besteedt aan de ontstoffing van het productieproces en bescherming van alle componenten, in het bijzonder de elektronische besturingen en schakelkasten. Doordat perslucht in ruime mate voorhanden is, ligt de keuze voor het toepassen van Vortex schakelkast koelers voor de hand. Hiermee brengt men koele en droge lucht (relatieve vochtigheid < 45%) in een behuizing en houdt deze in een lichte overdruk. De aanwezige lekkages via warteldoorvoeren en deurafdichtingen worden hiermee gecompenseerd. Stofinvloeden en extern binnendringend vocht worden vermeden. Echter, door temperatuurswisselingen (onder meer door het gebruik van een Airconditioning en/of dag/nacht cycli), kan alsnog condensatie van vochtmoleculen in de behuizing optreden. Vanwege de lage vochtigheidsgraad van de door de Vortex koeler geconditioneerde perslucht wordt ook dit probleem voorkomen. Vortex schakelkast koelers Veel schakelkasten worden geplaatst in een 'onvriendelijke' omgeving. Dit betekent dat gevoelige elektrische en andere componenten (regelaars, PLC's, veldbussystemen etc.) bloot worden gesteld aan stof, vocht en overmatige hitte. De AFECO Vortex schakelkast koelers zijn voorzien van een RVS Vortex buis waarin perslucht wordt omgezet in koellucht. Hiermee voert u - de door elektrische componenten afgegeven - warmte af naar de omgeving. Oók stof en vocht worden uit de behuizing geweerd! De perslucht verdeelt zich in twee stromen: koud en warm. De koude lucht spoelt de warme lucht onder een lichte overdruk uit de schakelkast. Compacte Vortex koelsystemen worden in enkele minuten gemonteerd. Vortex-koelmachines bestaan uit een T-buisje waarin tangentieel perslucht ingebracht wordt (bijv. op omgevingstemperatuur) en waaruit langs het ene uiteinde warme lucht (tot warmer dan 120 C) en langs het andere uiteinde koude lucht (tot kouder dan 50 C ) het buisje verlaat. De inkomende lucht, bijvoorbeeld 7 bar(o), expandeert in de Vortex kamer en koelt af. Hierbij wordt een Vortex (stroming om een as als in een cycloon of tornado) gecreëerd in de richting van het ene uiteinde van het T-buisje. Deze luchtstroom bereikt een zeer hoog toerental (dus hoge snelheid), dat geleidelijk afneemt naar het uiteinde van het buisje, waarbij de luchtstroom terug opwarmt. Aan dit warmelucht uiteinde wordt een deel van de luchtstroom afgetapt. De overige luchtstroom beweegt noodgedwongen naar het andere uiteinde van het buisje als een secundaire inwendige Vortex, waarbij warmte afgevoerd wordt naar de warme luchtstroom (primaire Vortex) die er omheen stroomt. De inwendige stroom koelt aldus af. Door in te spelen op het afgetapte debiet warme lucht, kan de gewenste koude lucht temperatuur ingesteld worden. Opmerking: Vortex-koeling kan gebruikt worden voor plaatselijke koeling van machines of voor andere specifieke toepassingen, daar waar gecomprimeerde lucht beschikbaar is. Energieverbruik / Kosten Iedere 'techneut' leert tijdens zijn of haar opleiding dat perslucht 'duur' is. Nu is de term 'duur' weliswaar een kwalificatie, maar ook een relatief begrip. Een investering dient altijd in het perspectief van kosten/baten te worden beoordeeld. Als een technisch probleem niet opgelost kan worden met conventionele methoden, dan moet men 'out of the box denken. In dat licht beschouwd, is de aanschaf van een Vortex koeler vaak de juiste oplossing voor het beschermen van gevoelige elektronische en andere componenten (vaak IP20) binnen een behuizing. Men kan er vanuit gaan dat - bij een energieprijs van 16 Eurocent per kwh - een Nm3 perslucht 2,8 Eurocent kost. De prijs van enkeltarief grijze stroom is gemiddeld 24 eurocent per kwh, inclusief BTW (prijspeil 2009). De prijs van groene stroom is vergelijkbaar. De energiekosten bepalen 64% van de totale kosten van de perslucht. André Fikkers FIKTECH Goudreinette 15 NL AE Duiven Tel.: (0) FIKTECH FIKTECH is ruim 10 jaar specialist in het oplossen van specifieke (proces) technische vraagstukken, waarvoor de kennis bij de eigen engineering- of onderhoudsafdeling van een bedrijf ontbreekt. FIKTECH werkt voornamelijk voor de (Petro)Chemie, Farmacie, Voedingsmiddelenindustrie, Milieu en andere proces gerelateerde sectoren. IA Professionals - #03 - p. 11

12 De beginnende IA Professional IA-Professionals Magazine heeft het plan op gevat om in de komende twee edities een stagiair techniek te volgen. Er worden twee interviews afgenomen: één vóór de stage en één na de stage. Zo brengen we in beeld wat de achtergronden zijn, wat de verwachtingen en hoe de stagiair er over denkt als de stage achter de rug is. Oké Bart, hoe oud ben je en welke vooropleiding heb je? Ik ben twintig. Ik heb eerst vijf jaar VWO gedaan in Tilburg. Daarna ben ik HAVO gaan doen omdat ik met wiskunde toch wel moeite had. Daarna heb ik het laatste jaar HAVO afgemaakt en ben ik naar Avans Hogeschool gegaan. Kun je je nog herinneren dat je echt voluit besloot om deze studie te gaan doen? In het eerste semester werktuigbouwkunde hebben we een aantal praktijklessen gehad in het EDU lab. Daar staan verschillende proefopstellingen. Dat zijn in het klein nagebouwde machines/installaties. Hiervoor moet dan een programma geschreven worden. Ik vond dat eigenlijk best leuk en interessant. De periode daarna werd het echt heel moeilijk en besloot ik niet verder te gaan! Ik had er weinig plezier meer in. In het tweede kwartaal van het eerste jaar heb ik de knoop doorgehakt en heb ik gekozen voor IA. En ik had er weer plezier in. Je hebt gekozen voor techniek, niet de makkelijkste keuze! Ik wist al heel lang dat ik dat wilde. Mag je dat liefde voor techniek noemen? Nou, ik vind het heel interessant. Zo zeg ik het liever. Ben je er goed in? (Voorzichtig lachje ) Ik ben geen wonderkind, laat ik het zo zeggen. Maar door veel te doen en hard te werken leer je veel. Je zegt net dat je al heel lang weet dat je de techniek in wilde, waar komt dat vandaan? M'n vader is boer (IA-Professionals: daar wordt tegenwoordig ook veel geautomatiseerd!). Ik hou van auto's en vanaf m'n veertiende werk ik bij een montagebedrijf. Dus ik denk dat het daar allemaal vandaan komt. Even weer terug naar je opleiding, in welk jaar zit je nu? Ik zit nu in m'n derde jaar. Ik ben begonnen met WTB, maar daarvan vond ik teveel delen niet interessant. Er zat teveel wiskunde in. Ik heb daarop de beslissing genomen over te gaan naar de IA kant. Alleen had ik nog nooit één regel geprogrammeerd. De enige ervaring die ik had was het werken met elektromotoren en frequentieregelaars. Nu kan ik zeggen dat die keuze me uitstekend is bevallen. Na twee jaar hard werken heb ik m'n P gehaald. Hoe bevalt IA ten opzichte van WTB? Dat gaat goed, absoluut! Machines gaan bewegen. Je bent ook altijd aan of bij een machine bezig. Ook in de opleiding en dat praktijkgerichte aan IA bevalt me zeer goed. Je vindt het in beweging van zetten van machines interessant. Wat zou voor jou een alternatief zijn? 'Process' is mijn alternatief. De fabriek van Heineken bijvoorbeeld. Die heeft een deel 'process' en een deel machinebesturing. Het 'process' gedeelte is interessant omdat je hier met batchprocessen te maken krijgt. Dit brengt weer andere uitdagingen met zich mee dan een machinebesturing. Wat zijn voor jou, naast interesse, andere redenen om te kiezen voor techniek: carrière maken of veel geld verdienen. Voor mij is de belangrijkste reden dat er volop werk in deze sector is. Ik krijg daar via school en van mensen uit het vak veel positieve signalen over. Hoe zie jij als 'IA techneut in opleiding' je toekomst? Ik kijk nu naar wat ik het leukste vind. Daarna zie ik wel wat er verder op m'n pad komt. Ik denk dat er niets is dat ik vijftig jaar wil doen. Ik wil me wel blijven ontwikkelen. Want het moet leuk en interessant blijven. Zijn de faciliteiten die een werkgever je biedt, bijvoorbeeld om verder te leren en ervaring op te doen, doorslaggevend om voor dat bedrijf te kiezen? Ja natuurlijk. Ook het salaris, maar zeker ook de mogelijkheden om me te ontwikkelen. Hoe ben je aan deze stageplaats gekomen? En hoe ging het verder? Ik ken een projectleider bij het bedrijf waar ik stage zou gaan lopen. We moesten van te voren vanuit school een aantal bedrijven bezoeken. In de buurt van Tilburg zijn niet zoveel van dit soort bedrijven. Dit leek mij een interessant bedrijf. Niet al te groot maar wel het complete plaatje. Niet alleen programmeren, maar alles. Ze maken niet alleen de software, maar ook hun eigen machines. Dat vind ik interessant. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

13 En je studiegenoten, hadden die nog problemen om een plek te vinden? Er zijn stageplekken genoeg. Maar, zoals gezegd, in de buurt iets vinden is lastig. Een paar klasgenoten van mij wonen rond Den Bosch. In Veghel waren een hoop bedrijven waar ze terecht konden. Hoe gaat zo'n eerste bezoek ter oriëntering bij zo'n bedrijf? Heb je niet het gevoel dat je in de weg loopt? Ik was al twee keer bij het bedrijf geweest in verband met een SCADA onderzoek voor school. Je kijkt eens wat rond en medewerkers van het bedrijf laten je dingen zien. Ik kreeg de indruk dat ze echt hun best deden om 100% medewerking te verlenen. Na een rondleiding kreeg ik een goed overzicht van wat er allemaal stond. Daarna heb ik samen met iemand van het personeel een afspraak gemaakt hoe ik het traject zou vervolgen. Wat houdt je stage-opdracht in? Standaard maken van HMI. Alle machines die ontwikkeld worden hebben dezelfde basisfuncties en werking. Er zijn mogelijkheden voor standaardisatie. Zoals voor de laders voor sterilisatietunnels die ze daar maken. Maar standaard HMI betekent dat: één panel WinCC-flex of verschillende types? Ook in Allen Bradley. Ik ga de indeling maken voor de standaard modules die daar aanwezig zijn. Een standaard conveyer krijgt een standaard softwareblok in de PLC en een bijbehorende Control module op het HMI panel. Dus gewoon het compleet erin kunnen slepen. Hoe ga je hierin te werk? Eerst wordt er een document opgesteld met hierin de functionaliteit waaraan de blokken moeten voldoen. Daarna worden de templates in de HMI software geprogrammeerd. Wat denk je met je stage te kunnen? Ik zal in die twintig weken stage in ieder geval veel programmeer-ervaring opdoen. Daar kan ik wat mee! Daar komt bij dat ik een beter beeld krijg van hoe het binnen een automatiserings-bedrijf toegaat. Dat leer je op school niet echt. En misschien wel werken in het buitenland. Wat verwacht je van de medewerking op de werkvloer binnen het bedrijf? Want het kan soms lastig zijn om tijd vrij te maken voor een stagiair. Dat klopt. Ik hoop dat ik de kans krijg om dingen uit te zoeken. Als je kijkt naar de gesprekken, die ik tot nu toe met het bedrijf heb gehad, ziet het er heel positief uit. Al heel snel vertelden ze me dat ik als ik ergens mee zit ik gewoon moet vragen. Ze hadden stagiaires meegemaakt die niets vroegen en daardoor vijf/zes weken waren blijven steken, terwijl binnen een halve week het antwoord gevonden had kunnen worden. Dus dat hangt wel van jezelf af. Dat betekent dus dat je heel goed met elkaar moet communiceren. Heb je dat tijdens je opleiding meegekregen? Nou, niet echt (beetje twijfelend). Wanneer wij met de projectleiding bij elkaar zaten en zij 't niet wisten dan moesten we het zelf maar uitzoeken en oplossen. Je gaat dus zelf op zoek naar oplossingen. Spreek je dan ook medewerkers aan? Ja. Een mooi voorbeeld daarvan is een project waar we niet uitkwamen. Een RFID (Radio-Frequency Identification) module. Er moesten flesjes met een vloeistof gevuld worden. Deze flesjes moesten voorzien worden van een label met een code. De module die dat moest doen kregen we niet aan de praat. De leraren die ons daarbij moesten hielpen hadden geen tijd en ervaring genoeg om ons daarbij te helpen. Uiteindelijk hebben we zelf de fabrikant van de module gebeld voor de oplossing. Er zijn jonge mensen die veel willen betekenen voor de volgende generatie en een voorbeeld willen zijn. Heb jij dat ook, dit soort idealisme? Daar ben ik totaal niet mee bezig. Ik moet eerst maar eens zorgen dat ik bij de beste duizend ga behoren. Ik denk eerlijk gezegd dat, wanneer je echt goed bent in je vak, je hogerop wilt. Ik wil, zoals ik er nu over denk, niet m'n leven lang programmeren. Ik wil doorgroeien. Waarom wil je doorgroeien? Projectleider lijkt me een mooie baan. Je werkt met mensen en dat vind ik mooi. Na tien/vijftien jaar is de aardigheid in programmeren er voor mij wel af, denk ik. Maar is dat juist niet jammer dat je dan als ervaren programmeur verdwijnt? Hoe kijkt school daar tegenaan? Op school hebben we het daar niet specifiek over. Er worden je wel allerlei dingen verteld zo van: dat kun je later als je hogerop gaat wellicht gebruiken. Maar wat is hogerop? Hogerop is misschien de verkeerde term. Maar wat ik ermee bedoel is een meer leidinggevende functie binnen de techniek. In het volgende magazine lees je over de ervaringen van Bart na zijn stage. IA Professionals - #03 - p. 13

14 Wat is acceptabel? Hoe ver moet je gaan met het veilig maken van een machine? Wat is nu acceptabel? Misschien is dit wel de meest gestelde vraag en ook de lastigste vraag om te beantwoorden. Het antwoord verschilt namelijk van geval tot geval en kan helaas niet in een keer worden samengevat of gegeven. Dit is aan de ene kant juist de kracht van het vakgebied machineveiligheid en aan de andere kant juist de moeilijkheid dat door iedereen die met dit vakgebied te maken heeft als lastig wordt ervaren. ALARP De Engelsen hebben er een term voor bedacht. As Low As Reasonably Practicable. Zo laag als dat het praktisch mogelijk is. Klinkt mooi, maar wat betekent dit nu in de praktijk? Het houdt in dat geen twee risico's hetzelfde zijn en dat tevens de oplossingen, ook al lijken de risico's op elkaar, toch volkomen verschillend kunnen zijn. Niet alleen kunnen, maar dus ook mogen. Lastig? In principe betekent dit dat elke oplossing een goede oplossing is, mits er rekening wordt gehouden met een aantal eisen. Pilz is een toonaangevend, innovatief bedrijf in de automatiseringstechniek. Als expert op het gebied van de veiligheid van mens, machine en omgeving biedt Pilz wereldwijd klantgerichte oplossingen voor alle industriële branches. Hiertoe behoren innovatieve producten en een uitgebreid dienstenpakket op het gebied van sensoren, besturingstechniek en aandrijftechniek. In de geest van machineveiligheid Nee hoor geen personen, maar denken hoe men de wet en regelgeving rondom machineveiligheid heeft bedacht. In het denken rondom machineveiligheid is het altijd van belang dat er wordt gezocht naar manieren om risico's zoveel mogelijk te elimineren en als dat niet lukt te beperken. Er zijn grofweg drie stappen in machineveiligheid; 1. Bron 2. collectieve maatregelen 3. organisatorische maatregelen Het mag duidelijk zijn dat bij een bestaande installatie over het algemeen de tweede stap wordt toegepast en bij het bouwen van een nieuwe machine kan er gemakkelijker aan de bron worden aangepakt. Een risico weg redeneren in de gebruiksaanwijzing is duidelijk niet in de geest van... ALARP II Hoe weet iemand nu of de oplossing de 'beste' oplossing is? Helaas wordt dat pas bekend op het moment dat de machine wordt afgedankt aan het einde van de levenscyclus. Dan is bekend of er ongevallen zijn ontstaan tijdens het leven, of helemaal niet. Helaas is dat in veel gevallen niet alleen maar afhankelijk van de machine maar ook vaak van de gebruiker. Het gedrag bepaalt deels de veiligheid. Op gedrag wordt verder niet ingegaan, dit is uiteraard belangrijk, maar in eerste instantie bepaalt de ontwerper de basisveiligheid van de machine. Gedrag valt immers onder de 3e stap van de reductievolgorde. Denk aan een auto, deze kan van alle toeters en bellen zijn voorzien, als de bestuurder besluit om met 140 km per uur door een woonwijk te rijden waar is dan de veiligheid?! Wanneer onveiligheid wordt weggenomen bij de bron (stap 1) wordt maximale veiligheid bereikt, echter let op het volgende: er ontstaat mogelijk een nieuw gevaar doordat de bron wordt weggenomen en mogelijk een ander soort gevaar geïntroduceerd wordt. Dit is overigens bij elke manier van reduceren een reëel punt. Dit kan altijd. Bijvoorbeeld we willen drukpers beveiligen omdat we bekneld kunnen raken met vingers, uitgaande dat er een lage kracht is en de verwonding daardoor licht willen we dit voorzien van een snelsluitende deur. Nu kan het gebeuren dat de deur dusdanig snel is dat wanneer daar een vinger onder klem zit de vinger wordt gebroken. Wat bedoelt wordt als middel is nu erger dan de kwaal. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

15 ALARP houdt in dat het risico op een reële manier wordt weggenomen in verhouding tot kosten (hoeven niet disproportioneel te zijn ten opzichte van het gevaar), werkbaarheid (een slot op een machine maakt de situatie nu eenmaal veilig) en de hoogte van een risico (een laag risico kan misschien met waarschuwingen gereduceerd en een hoog risico zal met bijvoorbeeld een bronwijziging moeten worden aangepakt. Conclusie Veiligheid begint bij de ontwerper, deze bepaalt door middel van afwegingen (werkbaarheid, hoogte risico en kosten) welke maatregel voor welk risico moet worden ingezet. Elke maatregel is in de basis dus de juiste op het moment dat deze drie facetten tegen elkaar worden afgewogen. Let echter wel op de eisen bij een nieuwe machine, de Machinerichtlijn stelt voor een aantal facetten vaste eisen op. Belangrijk is dat die eisen worden meegenomen. Echter laat de richtlijn wel ruimte om te zoeken naar de juiste oplossing voor de situatie. Door het vastleggen van de keuze waarbij gestart wordt met de risicoanalyse ontstaat een gefundeerd besluit en degelijke bewijslast. Martijn Drost, CMSE Manager Consultancy Department Pilz Nederland Pilz Nederland Havenweg NM Vianen Tel.:

16 De grote IA enquête In het voorgaande magazine vroegen we alle professionals om mee te werken aan de grote IA enquête. Hier is in ruime aantallen gehoor aan gegeven. Waarvoor nogmaals onze dank. De conclusies die we uit de data trekken, liegen er niet om. De engineers groeien langzaam weg Bij de deelnemers aan de enquête, lijkt de leeftijdsverdeling een daling weer te geven in het aantal jongere engineers. 79% is boven 35 jaar of ouder. Er lijken dus minder engineers van de opleiding af te komen. Î ŐÕÑÒŇÒŌŊŒŌÒQŎ Opleidingsnivo ÑŌ en ÕÑÑŅPÒÓŇ leeftijd I ÑÑŅPÒÓŇ WO HBO MBO Totaal 24-1% 1% 1% 3% % 10% 8% 19% % 29% 6% 38% % 18% 10% 30% 55+ 1% 9% 1% 11% Total 8% 66% 26% 100% Op zich zou deze daling geen probleem hoeven te zijn, als alle bestaande engineers lekker in de techniek blijven. Echter dit lijkt niet het geval. Bij huidige werkgever weinig groei Op de vraag hoe belangrijk bepaalde zaken zijn en in hoeverre dit bij de huidige werkgever te vinden is, blijken de helft van de engineers de groei niet daar te zien liggen. Toekomstige functiewens functiewens te behalen te behalen binnen: binnen: < 1 jr 1 tot 3 jr 3 tot 5 jr 5 tot 10 jr > 10 jr Elektro engineer 6% 1% 0% 1% 0% Mechanisch engineer 0% 0% 1% 0% 1% Software engineer 6% 3% 1% 6% 0% Inbedrijfsteller 3% 0% 1% 2% 0% Groepsleider 5% 2% 7% 2% 0% Projectleider 5% 9% 7% 10% 0% Afdelingsmanager 3% 3% 10% 6% 0% Bedrijfsleider 2% 3% 5% 2% 2% Inkoper 0% 0% 0% 0% 0% Verkoper 0% 0% 2% 3% 0% Werkvoorbereider/calculator 1% 0% 2% 0% 0% Anders 3% 9% 6% 0% 2% In hoeverre voldoet je huidige baan hierin? Volledig Voldoende Een beetje Helemaal niet Waardering 23% 51% 17% 5% Salaris 15% 65% 17% 1% Sec. arbeidsvoorwaarden 22% 51% 16% 6% Afwisseling 31% 51% 13% 2% Werksfeer 38% 49% 9% 1% Opleidingen en trainingen 16% 41% 33% 7% Groeimogelijkheid 16% 31% 37% 12% Uitdaging 29% 49% 17% 1% We concluderen Door het ambitieniveau van de gemiddelde HBO techneut, zal er in de toekomst een nog grotere tekort aan technici gaan ontstaan. Technische kennis dreigt te verdwijnen, omdat groei niet bij de huidige werkgever plaats vindt. Opleidingen lijken niet voldoende aan te sluiten bij de werkzaamheden. Bijna 70% van de ondervraagde engineers geven aan dat ze binnen tien jaar willen doorgroeien naar een management functie en daarmee dus de techniek verlaten. De redenen om te kiezen voor een groei naar een andere functie zijn divers. Maar het salaris lijkt een minder grote rol te spelen dan nieuwe uitdagingen zoeken en meer invloed op projecten te krijgen. De De reden om om functiestap te maken: Ik ben elke keer weer toe aan nieuwe uitdagingen 47% Ik denk meer bij te kunnen dragen in die functie 40% Is een normale groei in mijn optiek 30% Voor het salaris 12% Binnen mijn huidige bedrijf is dit normaal 9% Meer werk op een vaste locatie 9% De omgeving verwacht het dat ik groei in functie 7% Minder overwerk nodig in die functie 3% Wat het geheel nog moeilijker maakt, is dat 60% van de ondervraagden aangeeft dat de kennis die tijdens de studie is opgedaan, weinig tot nooit gebruikt wordt. Werkzaam (of (of geweest) in de branches: Machinebouw 67% Food / Beverage / Tobacco 52% System integrator 52% Water 42% Chemie 34% Detacheerder 30% Automotive 24% Olie / Gas 22% Energie 20% Pharma 19% Infra 16% Recycling 13% Agro 12% Leisure / Entertainment 6% Maarten Bulsink (r) reikt aan Hans Mangnus de door hem gewonnen ipad uit. Hans is uit de deelnemers van de enquête getrokken als winnaar. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

17 Engineering 2020 Hoe ziet de toekomst voor de Nederlandse engineer eruit in 2020? Vanuit het Haagse is er actie ondernomen om de techniek in Nederland aan te pakken. Dit zal zeker zijn impact hebben op de engineer van morgen. Techniekpact Recent is er met veel lawaai bekendheid gegeven aan het techniek pact. Een pact waarbij overheid, werkgevers en onderwijs ervoor zorgdragen dat het tekort aan technisch personeel teruggedrongen wordt en het onderwijs beter op de technische markt aansluit. Jaarlijks is er nu een tekort aan technisch opgeleide mensen. Dit geldt voor de gehele technische sector, van laag tot hoog opgeleiden. De huidige engineer zal voorlopig nog geen concurrentie van schoolverlaters voelen. Positief nieuws: op de basisscholen komen kinderen al met techniek in aanraking. Dat is een pre om jongeren voor een baan als engineer te interesseren en motiveren. De praktijk zal uitwijzen of in 2020 het niveau van nieuwe engineers voldoet aan de standaard die in dat jaar wordt gesteld. Technologieën staan immers nooit stil. De keuze is aan de engineer Naast het onderwijs zijn er andere ontwikkelingen waarbij de overheid een dikke vinger in de pap heeft. Voor het eerst is in het regeerakkoord van 2013 vastgelegd, dat het huidige economische systeem, niet voldoet aan de dag van morgen. De ver van mijn bed show? Nou nee, als je in 2020 pas je bed uitstapt, zou het wel eens zo kunnen zijn dat je dit doet 'met het verkeerde been'. We veranderen de 'verbruiks' economie naar een 'gebruik' economie. Van lineair naar circulair. In relatie tot de engineer betekent dit: we gaan van het standaard gebruik van producten naar methodes toe waarbij de producten c.q. de onderdelen ingezet worden die aan een bepaalde levensduur voldoen en daarnaast volledig gerecycled kunnen worden. De verandering is dat een engineer een toevoeging binnen zijn takenpakket krijgt. Het bepalen van de juiste keuze van onderdelen voor het ontwerp zal in 2020 meer verantwoordelijkheid en bewustzijn vragen. Naast het kiezen van een product dat geschikt is voor de taak en bovendien gebruiksvriendelijk is, zal een engineer ook een product kiezen waarvan hij weet dat het energiezuinig is en recyclebaar is. Een toepassing: het Product paspoort Een engineer hoeft dit waarschijnlijk niet alleen te bepalen. Collega's zullen ondersteuning geven. Ook van buiten de organisatie zal men hiervoor de nodige tools aanreiken. Zo is er een productpaspoort in ontwikkeling. Een aparte tag, die net als een persoonlijk paspoort, op het onderdeel wordt toegevoegd. Een engineer zal weten uit welke grondstoffen het product bestaat, hoe hoog het energieverbruik is en de andere specifieke eigenschappen van het product. Daarnaast voegt hij zijn eigen data toe. Vergelijkbaar met de auto-industrie wordt een onderdeel gedurende zijn levensduur gescreend en wordt gedurende het gebruik van het product, data toegevoegd. Circulaire economie De maatschappij wil geen maagdelijke grondstoffen meer gebruiken als de prijzen wegens moeilijke delving en schaarste hoger zijn dan de grondstoffen die al in omloop zijn.de aanwezige producten in ons kikkerlandje moeten gebruikt worden.! Het verschroten van ongebruikt en overtollig materiaal wordt gezien als vloeken in de kerk! Als je onderdelen niet laat repareren betekent een plaats aan de schandpaal en het inzetten van energievretende producten levert je een strafblad op! De duimschroeven worden aangedraaid als er niet eerst een gereviseerd product wordt ingezet. Mogelijk dat er zelfs een complete martelkamer wordt ingericht wanneer je niet gaat recyclen. Zo zal het niet zijn in Kostenoverweging is de belangrijkste drijfveer achter een circulaire economie, lees: circulaire industrie. Een engineer is de spil in deze ontwikkeling. Een simpele redenering: met machines maak je machines. Wie ontwerpt die machines? De engineer. Een engineer die zich bewust is van deze extra aspecten die in 2020 spelen is goud waard. Daarom terug naar het techniek pact. Schoolverlaters anno 2020 gaan hierin opgeleid worden. Een engineer die zich van deze ontwikkelingen afzijdig houdt heeft een grote kans om op een ochtend wakker te worden en met het verkeerde been het bed uit te stappen. PartTracker, de toekomst is nu Om de Nederlandse industrie in de transitie naar een circulaire economie bij te staan zijn er diensten ontwikkeld om het vereenvoudigen van deze overgang te vergemakkelijken. Tot op heden zijn we praktisch in: het verhandelen van Overtollige voorraden, het vinden van uit-gefaseerde en obsolete onderdelen, verkopen we nieuwe artikelen met buy back opties en laten we geselecteerde hoog kwalitatieve reparatie bedrijven reparaties voor onze klanten uitvoeren. Voor het goed laten draaien van de BV Nederland is souplesse binnen de industrie noodzakelijk. Alex van Dam PartTracker Zwarte Ring JH Assendelft IA Professionals - #03 - p. 17

18 Op klus in het buitenland Er wordt gezegd dat je Nederlanders overal tegen komt. Echter engineers in de industriële automatisering zitten op plekken waar je de gemiddelde Nederlander niet aantreft. Elke keer neemt een engineer je mee op zijn leukste reizen. Deze keer beklemmende, ambtelijke papiermolens met zeer prettige gevolgen! Voordat je in het buitenland echt aan de slag kan, moet vaak veel papierwerk geregeld worden: visum, offshore trainingen, medische keuringen en ga zo maar door. Klopt iets niet, dan gaat de trip niet door. Dan zit je een paar dagen, soms weken langer in een hotel of compound. Of kom je zelfs het schip niet meer af. Maar het kan ook héél onverwacht een prettige wending krijgen. Onderdeel van de klus was het mee overvaren van Rotterdam naar Galveston (Texas). Vooraf een paar keer gevraagd of daar geen visum voor nodig was, maar keer op keer werd ons verzekerd dat dit niet het geval was. Vlak voor vertrek brak toch een soort van paniek uit, want er bleek wel een ESTA (Electronic System Travel Authorization) document nodig. Dat kon gelukkig online en snel geregeld worden en we gingen allemaal met een gerust hart aan boord. Gedurende de overtocht werd duidelijk dat we toch wel degelijk een visum nodig hadden en zaten we ineens met een probleem. Ongeveer twintig mensen die betrokken waren bij het testen en in bedrijf nemen van de installatie, hadden dit visum niet (ik incluis) en zouden in de VS dus niet aan wal mogen. En moest er een alternatief gezocht worden. Met een beetje omvaren bleken de Bahama's een prima alternatief! Niet echt een straf natuurlijk. Na aan boord een aantal weken lange dagen te hebben gemaakt en op meerdere vlakken droog te hebben gestaan, was het voorstel om twee dagen in een resort door te brengen. Om heerlijk onder het genot van een koel biertje te genieten van zon, zee en strand. Een zeer prettig vooruitzicht. Om nog maar te zwijgen over het vrouwelijk schoon dat zich wellicht op of rond het strand zou bevinden. En zo gezegd zo gedaan. Na een wat lang verblijf bij de douane (te wijten aan administratieve rompslomp) en een korte trip konden we inchecken in het resort. Meteen daarna naar de bar om de koelkast wat lichter te maken. Daar raakten we overigens al gauw aan gewend. Ondanks het feit dat we ons niet in de meer toeristische hoofdstad Nassau bevonden, maar in het veel rustigere Freeport, was er ook 's avonds voldoende te beleven en was 'ons vermaken' allesbehalve een probleem. Het contrast met het werken aan boord kon dan ook bijna niet groter. Na twee dagen werd het weer tijd om naar huis te gaan (voor sommigen van ons maar beter ook..). Zeer verrassend vlogen we via Miami! Niemand begreep waarom we ineens wél de VS in konden (meer dan het vliegveld op Miami hebben we overigens niet gezien). Maar na zo'n geslaagd verblijf op de Bahama's was dat natuurlijk het laatste waar we ons zorgen over maakten. morgen moesten we vroeg opstaan voor een taxirit van anderhalf uur, om vervolgens met een heli naar het schip terug te vliegen. Weer terug in New Orleans konden alle remmen los want het vliegtuig vertrok de volgende dag laat in de ochtend. In the Big Easy is jezelf vermaken zeer eenvoudig: één van de bekendste, zo niet beruchtste straten van New Orleans is Bourbon Street in het French Quarter. Deze straat is een aanéénschakeling van kroegen - veelal opgeluisterd door een live (cover) band - restaurants en stripclubs. Kortom, alles waar je een maand lang van af hebt moeten zien. Dus een uitstekende mogelijkheid om samen met collega's even los te gaan. Het gezegde 'Na gedane arbeid is het goed rusten' klopte helemaal! Dit was niet de eerste keer dat een bezoek aan het boorschip de gelegenheid gaf om me uitstekend te vermaken. Als Operational Support medewerker kwam ik na deze overtocht namelijk maandelijks in een '4 weken op 4 weken af' schema. En zowel de heen- als de terugreis bracht me een avond in New Orleans. Werd er op de vlucht vanaf het schip behoorlijk rustig aan gedaan, de volgende Wie: Johan van Eijk Leeftijd: 44 jaar Opleiding: HBO AOT Utrecht Werkt bij: GAIN Heb jij ook leuke of minder leuke dingen meegemaakt op een project in het buitenland? Vertel het niet alleen aan ons, maar ook aan (toekomstige) collega's. Word je verhaal geplaatst, dan ontvang je een IA Professional(s) sweatshirt. Het magazine van de iaprofessionals.nl en de LinkedIn groep IA Professionals Nederland

19 Industriële Automatiseerders Nederland Ben je op zoek naar een product of een dienst in of voor de industriële automatisering? De onderstaande bedrijven werken mee aan het IA Professionals magazine en de site. MA-IT B.V. Kennis & Kunde in de industriële- en de kantoor automatisering Zweedsestraat 8A1-8A BG Deventer MA MY AUTOMATION IT HVL Systemintegrator Limburglaan AA Eindhoven Novotek Productieverbetering Paardeweide EH Breda EKB System Integrator Rumpsterweg 16a 3981 AK Bunnik Topec Systemintegrator Ketelweg AG Papendrecht EPLAN Efficiëntie in Engineering Hengelder PA Zevenaar Kuipers Food Processing Machinery Productieweg MH Harmelen FIKTECH Ontstoffingstechniek & Productieoptimalisatie Goudreinette AE Duiven Pilz Nederland Veilige automatisering Havenweg NM Vianen Imtech Industry International Technologisch partner Modem MJ Coevorden ABB Toeleverancier George Hintzenweg AX ROTTERDAM IA Professionals is er voor jou! Wil je ook op de hoogte blijven van de ontwikkelingen binnen de industriële automatisering? Het IA Professional magazine ontvang je als IA Engineer GRATIS op je deurmat. Ga naar de website van IA Professionals en meld je direct online aan. Of vul de antwoordkaart in, knip hem uit en stuur hem portvrij aan ons op. Je kunt uiteraard ook je collega deze kaart geven, zodat ook hij / zij gratis dit magazine ontvangt. Ja, ik wil het magazine van de IA Professionals ontvangen Naam: Voornaam: Adres: Postcode / Plaats: / Ik ben IA Engineer Ik ben in een andere functie werkzaam, namelijk als Een postzegel is NIET nodig IA Professionals Antwoordnummer VB Deventer

20

persinformatie Hoe kleiner, hoe efficiënter Energie besparen met montagegereedschap

persinformatie Hoe kleiner, hoe efficiënter Energie besparen met montagegereedschap persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Duurzame automatiseringsoplossingen

Duurzame automatiseringsoplossingen A u t o m a t i o n S o l u t i o n s B u s i n e s s o p t i m a l i s a t i e d o o r P r o c e s I n t e g r a t i e Duurzame automatiseringsoplossingen Door mondiale ontwikkelingen en steeds sneller

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Implementatie van een MES systeem

Implementatie van een MES systeem Implementatie van een MES systeem En dus een foutloze fabriek? Nedzink Roel Frissen Industrial Engineer Doel en agenda presentatie Nedzink Waarom MES? Hoe geïmplementeerd? Voorwaarden voor succesvolle

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

DeR-Tec Aandrijftechniek

DeR-Tec Aandrijftechniek DeR-Tec Aandrijftechniek Mechanische variatoren MODULE (VAKCODE): BEROEPSPRODUCT: Stage Stage werkplan PERIODE: Blok 2: 18-11-2013 t/m 07-02-2014 RAPPORT VAN: Stefan Immerzeel (10056025) Stagebegeleider:

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Lesbrief 24. Een wasmachine kopen. Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u een wasmachine wilt kopen. Zeggen hoe groot iets is. Vergelijkingen. Veel

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne.

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Bij research Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Opdracht 1 Stagelogboek De eerste dag heb ik bij Ron Steijvers stage gelopen en die is project leider ontwikkelaar, vooral

Nadere informatie

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos Machinebouw Studieloopbaan begeleiding Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos 1 Voorwoord In dit rapport wordt het beroepsveld en de beroepsmogelijkheden

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

TECHNIEKER? DAN WIL JE HIER WERKEN. Okee, het is werken maar bij Madolex geniet je van je job. Afwisselend, veelzijdig en altijd dichtbij.

TECHNIEKER? DAN WIL JE HIER WERKEN. Okee, het is werken maar bij Madolex geniet je van je job. Afwisselend, veelzijdig en altijd dichtbij. TECHNIEKER? DAN WIL JE HIER WERKEN Okee, het is werken maar bij Madolex geniet je van je job. Afwisselend, veelzijdig en altijd dichtbij. MADOLEX ZOEKT JOU Elke dag ben je in de weer met techniek. Je gaat

Nadere informatie

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening

Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie Finance Tijdbom onder arbeidsmarkt financiële dienstverlening Marktvisie > Finance 3 Inleiding In de financiële dienstverlening zullen de komende jaren mede onder invloed van de digitalisering

Nadere informatie

DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio.

DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio. DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio. EEN UITERST MODERN EN KLANTVRIENDELIJK DATACENTRUM. Gelegen op een perfecte locatie tussen Groningen en

Nadere informatie

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM EMC Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM Machinefabrikant vroeger en nu elektrotechnicus werktuigbouwkundige elektricien

Nadere informatie

Nearshoring in kleine bedrijven. Hoe werkt dat (niet)?

Nearshoring in kleine bedrijven. Hoe werkt dat (niet)? Nearshoring in kleine bedrijven. Hoe werkt dat (niet)? Wat nearshoring voor kleine bedrijven kan betekenen en het stappenplan om hier een succes van te maken. Nearshoring (in het buitenland, dicht bij

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Zeker weten. Welkom op de Open Dag. Locatie De Sumpel Almelo 23 januari 2013 15.00 tot 21.00 uur

Zeker weten. Welkom op de Open Dag. Locatie De Sumpel Almelo 23 januari 2013 15.00 tot 21.00 uur Welkom op de Open Dag Zeker weten Locatie De Sumpel Almelo 23 januari 2013 15.00 tot 21.00 uur Je bent bij het ROC van Twente aan het juiste adres voor een vervolgopleiding. Graag helpen we je bij het

Nadere informatie

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm

Nieuwe. Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen. bpm Nieuwe afdeling in de keten Tekst Johnny van de Vliert, foto Mechteld Jansen Visser & Smit Hanab is een aannemersbedrijf waarvan de business unit Distributie de uitvoering voor zijn rekening neemt. Om

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B

Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Leerstijlentest van David Kolb Davy Jacobs, GDD1B Inleiding Mensen, studenten dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Als je dat weet, begrijp je beter waarom een student iets aanpakt,

Nadere informatie

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder IT beheerder als bedreigde diersoort: Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder Auteur: Reinout Dotinga Quality Assured Services B.V. Thorbeckestraat

Nadere informatie

Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving

Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving Welkom bij Voltec Kabels, componenten en complete systemen: Klanten van Voltec profiteren al jaren van innovatieve, betrouwbare

Nadere informatie

Rotor doet meer met minder mensen en met minder kopzorgen

Rotor doet meer met minder mensen en met minder kopzorgen Rotor doet meer met minder mensen en met minder kopzorgen Met de komst van een nieuw management nam Rotor een ingrijpende beslissing: ITmaatwerk vervangen door standaardsoftware. Onder het motto Follow

Nadere informatie

CE-Markering Machines. Martijn Drost Manager Consultancy & Trainingen Pilz Nederland

CE-Markering Machines. Martijn Drost Manager Consultancy & Trainingen Pilz Nederland Machines Martijn Drost Manager Consultancy & Trainingen Pilz Nederland Met dank aan Eagle Simrax, Kerkrade Voor het gebruik van de beelden Herkenbaar? Waar moet u starten? Starten Het Begin De Applicatie

Nadere informatie

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag.

Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee te nemen voor een meeloopdag. Nationale Zorgvernieuwingsprijs Hoe zorg je ervoor dat meer mannen voor een baan in de zorg kiezen? Concept: Een beroep doen op de werknemers om twee keer per jaar een mannelijke middelbare scholier mee

Nadere informatie

www.accountemps.be 1 Hoe behoudt u uw beste medewerkers?

www.accountemps.be 1 Hoe behoudt u uw beste medewerkers? www.accountemps.be 1 Hoe behoudt u uw beste medewerkers? Gespecialiseerd boekhoudkundig of financieel personeel uitzenden is ons vak. Daarnaast adviseren en informeren wij bedrijven ook graag over verloning

Nadere informatie

"Wij zijn creatieve denkers met kennis van industriële automatisering" JB Systems Westlandseweg 190 3131 HX Vlaardingen Postbus 108 3130 AC Vlaardingen T +31 10 460 80 60 F +31 10 460 80 00 info@jbsystems.nl

Nadere informatie

Problematiek in projecten

Problematiek in projecten Problematiek in projecten Het project bouwt andere producten dan afgesproken Het project valt duurder uit dan begroot Het project loopt langer dan gepland Het product sluit niet aan bij de werksituatie

Nadere informatie

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics Inhoud 2 Kennismaken met pneumatiek...4 Inleiding in pneumatiek...5 Elektro-pneumatiek...6 Storingzoeken in geautomatiseerde pneumatische installaties...7 Energy Saving in pneumatische installaties...9

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg MKB-bedrijven worden geconfronteerd met nieuw beleid met betrekking tot producentenverantwoordelijkheid,

Nadere informatie

Groningen 20 2014-2015. Maintenance. www.alfa-college.nl

Groningen 20 2014-2015. Maintenance. www.alfa-college.nl Groningen 20 2014-2015 Maintenance www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum voor Noord- en Oost-Nederland. Deze brochure

Nadere informatie

De best leesbare displays van Nederland

De best leesbare displays van Nederland De best leesbare displays van Nederland Missie De missie van Data Display is helder de openbare ruimte voorzien van hoogwaardige elektronische informatiesystemen. Daarbij onderscheidt Data Display drie

Nadere informatie

Automatische WC-bril Gebruiksaanwijzingen

Automatische WC-bril Gebruiksaanwijzingen Automatische WC-bril Gebruiksaanwijzingen Beschrijving van het product 1. Voorste sensor 2. Batterij 3. Klep 4. Sensor aanwezigheid gebruiker 5. Bewegingssensor 6. Bril 7. Laadingang 8. Wieltje om het

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

Roland Geurts Directeur

Roland Geurts Directeur Roland Geurts Directeur Onze opdrachtgevers zijn specialisten op hun eigen vakgebied en vragen om een leverancier die met hun meedenkt en de vaktaal spreekt. Zij zijn regelmatig blij verrast met de oplossingen

Nadere informatie

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling INZICHT EFFECT 4 7 geluidsbeheersing 8 9 toegangstechniek 10 11 operator cabines Inzicht. Weten wat werkt. In welke situatie. Voor wie. En vooral: met welk doel. We denken. Vragen. Verwonderen. Onderzoeken

Nadere informatie

Online onderzoek Uw werknemers

Online onderzoek Uw werknemers Toelichting Online onderzoek In dit bestand vindt u een inspirerende voorbeeldvragenlijst voor een werknemertevredenheid onderzoek! De vragenlijst is bedoeld als hulpmiddel bij het opstellen van uw eigen

Nadere informatie

Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl

Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015. Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde. Engineering. www.alfa-college.nl Groningen, Hoogeveen 22 2014-2015 Elektrotechniek, Mechatronica, Werktuigbouwkunde Engineering www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal

Nadere informatie

appar ate n e n producti e

appar ate n e n producti e S n ij d e r s b r e n gt b ewe g i n g i n m ac h i n e s, appar ate n e n producti e e t i s e r e n v e r pa k k e n m e n g e n p o m p e n a a n d r i j v e n b e s t u r e n l a d e n l o s s e n

Nadere informatie

De schakel tussen mens en techniek

De schakel tussen mens en techniek 3, 4 en 5 november 2015 Venray De schakel tussen mens en techniek voor Midden- en Zuidoost-Nederland Schrijf u nu online in! Evenementen HAL HARDENBERG GORINCHEM VENRAY Evenementenhal Venray De Voorde

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Cito Corporate. Werken bij Cito

Cito Corporate. Werken bij Cito Cito Corporate Werken bij Cito Werken bij Cito is werken bij dé specialist op het gebied van toetsontwikkeling, examinering en het meten, beoordelen en volgen van leerprestaties. Wij werken in binnen-

Nadere informatie

Aflevering 1: Oriëntatie op de arbeidsmarkt

Aflevering 1: Oriëntatie op de arbeidsmarkt Aflevering 1: Oriëntatie op de arbeidsmarkt Vragen vooraf: Heb je wel eens werk gezocht in je eigen land? Hoe deed je dat? Welke manieren ken je om in Nederland werk te zoeken? Hoofditem Fragment 1 Korte

Nadere informatie

De informatie uit deze stappenwijzer is in heel veel situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld:

De informatie uit deze stappenwijzer is in heel veel situaties te gebruiken. Bijvoorbeeld: Inleiding Deze Loopbaan-stappenwijzer is bestemd voor OBP-medewerkers en geeft praktische tips over loopbaanpaden, carrièremogelijkheden en mobiliteit. Ben je toe aan nieuwe uitdaging? Heb je behoefte

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Procesoptimalisatie door Procesinformatie. 30 november 2005 Andre IJdo, Coordinator Technisch Beheer Lars van Beek, Sales Manager

Procesoptimalisatie door Procesinformatie. 30 november 2005 Andre IJdo, Coordinator Technisch Beheer Lars van Beek, Sales Manager Procesoptimalisatie door Procesinformatie 30 november 2005 Andre IJdo, Coordinator Technisch Beheer Lars van Beek, Sales Manager AVR Novotek Agenda Introductie Novotek en AVR Historie van bestaande Proces

Nadere informatie

Interview met mijn begeleider Ron Steijvers:

Interview met mijn begeleider Ron Steijvers: VERSLAG: De eerste dag werd ik begeleid door meneer Ron Steijvers, werkend bij Philips Research. Ik kreeg aan het begin van de dag een korte introductie over de werkzaamheden in die afdeling. Na die korte

Nadere informatie

Keuzeverslag. Mijn keuze is [IT Management]

Keuzeverslag. Mijn keuze is [IT Management] Keuzeverslag Mijn keuze is [IT Management] Studentnaam : Onno van Gijssel Studentnummer : 500664958 Klas : IP110 Emailadres : onno.van.gijssel@hva.nl Datum : 01-11-2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN! VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW!

ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN! VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW! ONDERZOEK NAAR KEUZE VAN LEERLINGEN VMBO-BASIS/KADER VOOR DE RICHTING BWI/BOUW 2 november 2015 Inleiding De instroom in de bouwopleidingen is de afgelopen jaren sterk afgenomen. De moeilijke tijden waarmee

Nadere informatie

HUISMAN-ITREC. Met EPLAN Electric P8 verhogen wij onze efficiency. Lift Manufacturer. Binnenshuis

HUISMAN-ITREC. Met EPLAN Electric P8 verhogen wij onze efficiency. Lift Manufacturer. Binnenshuis Lift Manufacturer HUISMAN-ITREC Met EPLAN Electric P8 verhogen wij onze efficiency Binnenshuis Wij hebben alle kennis in eigen huis. De ontwikkeling doen we dan ook zelf en dat is best bijzonder, aldus

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

S U PPLY CHAIN INTEG RAT IE IN DE CLOUD

S U PPLY CHAIN INTEG RAT IE IN DE CLOUD S U PPLY CHAIN INTEG RAT IE IN DE CLOUD Inclusief 7 praktische tips om sneller samen te werken TradeCloud B.V. Molengraaffsingel 12, 2629 JD, Delft 015-30 10 110 www.tradecloud.nl info@tradecloud.nl Versie:

Nadere informatie

Engineering (BOL 4) # 19. www.alfa-college.nl. Elektrotechniek, Mechatronica en Werktuigbouwkunde. Groningen, Hoogeveen

Engineering (BOL 4) # 19. www.alfa-college.nl. Elektrotechniek, Mechatronica en Werktuigbouwkunde. Groningen, Hoogeveen # 19 Engineering (BOL 4) Elektrotechniek, Mechatronica en Werktuigbouwkunde Groningen, Hoogeveen chniek! Jij? In de te nt groeien! * Laat je tale www.alfa-college.nl Bel voor informatie: 0800-235 825 368

Nadere informatie

Omdat er schakelkasten zijn waar absoluut niks mis mee mag gaan.

Omdat er schakelkasten zijn waar absoluut niks mis mee mag gaan. Omdat er schakelkasten zijn waar absoluut niks mis mee mag gaan. NOFIQ heeft een uniek en innovatief concept om branden in schakelkasten te voorkomen en hiermee de continuïteit van kritisch-efficiënte

Nadere informatie

HET RECYCLEN VAN EEN DIGITAAL

HET RECYCLEN VAN EEN DIGITAAL Module Massaproduct blok 1.1 ONDERZOEKS RAPPORT HET RECYCLEN VAN EEN DIGITAAL FOTOLIJSTJE Rick van Dam, studentnummer: 09004610 26 oktober 2009 Voorwoord In het eerste jaar van de studie Werktuigbouwkunde

Nadere informatie

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam Laser codeersystemen Veilig, flexibel, duurzaam lasersystem INDUSTRIËLE GOEDEREN cosmetica CHEMICALIËN kleur verwijderen hygiëne producten PHARMACEUTISCHE PRODUCTEN CONSUMENTEN GOEDEREN MEDISCHE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Productie Automatisering Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Automatisch kwaliteit Productieautomatisering is voor veel bedrijven een belangrijke factor om kwaliteit te optimaliseren,

Nadere informatie

Applicatierationalisatie? Probeer het eens met BPM

Applicatierationalisatie? Probeer het eens met BPM Applicatierationalisatie? Probeer het eens met BPM Applicatierationalisatie? Probeer het eens met BPM Vrijwel iedere CIO streeft naar lagere kosten en een grotere flexibiliteit van de IT-omgeving. Organisaties

Nadere informatie

Van component tot vision project

Van component tot vision project Techniek gaat prima samen. Van component tot vision project Al meer dan tien jaar is Data Vision de grootste distributeur van vision componenten in de Benelux met kantoren in Nederland en België. Data

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Wij timmeren aan de weg

Wij timmeren aan de weg Wij timmeren aan de weg Even voorstellen; Bouwkracht Vakpersoneel. Bouwkracht vakpersoneel B.V. is onderdeel van de LubronGroep en voortgekomen uit Lubron technisch intermediair. Onder de vlag van Lubron

Nadere informatie

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Jaap Bierman G&I Klas 1 A Sunday 24 January 2016 Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Will you, push it to the limit? HKU Een week voordat het project van start ging kwam Tim Bosje naar

Nadere informatie

Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016

Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016 Instructie lesbrief introductie Techniekdagen Gooi- en Vechtstreek 2016 Doelgroep: Duur: Doelen: Bijlagen: leerlingen die de techniekdag gaan bezoeken er wordt uitgegaan van een lesuur van 50 minuten leerlingen

Nadere informatie

Services. Uw projecten zijn bij ons in goede handen. Consultancy, engineering en trainingen

Services. Uw projecten zijn bij ons in goede handen. Consultancy, engineering en trainingen Services Uw projecten zijn bij ons in goede handen. Consultancy, engineering en trainingen Services Veiligheid voor mens en machine Pilz biedt een breed portfolio van services voor de gehele levenscyclus

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien.

Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. DE ENERGIECOACH Wat doet een energiecoach Deze dame of heer vertelt over hoe het mogelijk is om het energie verbruik te verminderen en laat energie besparende manieren zien. Een opmerking vooraf : Het

Nadere informatie

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen

School en computers. Paulusse BedrijfsOpleidingen School en computers School en computers Computers zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Kinderen van nu spelen vaak al computerspelletjes voor ze naar groep 1 gaan. Op school nemen computers een

Nadere informatie

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo Management & Organisatie Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo M&O - een nieuw vak Management en Organisatie (M&O) komt als vak niet voor in de basisvorming. In de Tweede Fase kan je M&O kiezen in

Nadere informatie

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE Eigenschappen Converged Hardware 1 van 8 Document Informatie Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 29-09-2015 Draft Remco Nijkamp 0.2 29-09-2015 Volgende Versie opgesteld

Nadere informatie

Onderzoeksvaardigheden 2

Onderzoeksvaardigheden 2 Performance van Phonegap Naam: Datum: april 2012 Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docenten: Pauline Krebbers Modulecode: MEDMO101DT Modulenaam: Onderzoeksvaardigheden 2 / Media & Onderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

Act-in RTI Software Suite

Act-in RTI Software Suite Act-in RTI Software Suite Die Act-in RTI Software Suite Wij helpen U op Food weg Industrie naar betere 4.0 resultaten! 29-9-2015 Aandachtspunten Industrie 4.0 in perspectief Realtime Improvement Suite

Nadere informatie

VELLO ELEKTRO Kwaliteit zonder grenzen

VELLO ELEKTRO Kwaliteit zonder grenzen VELLO ELEKTRO Kwaliteit zonder grenzen Specialist in wandverdeelkasten op maat Vello Elektro Even voorstellen... Vello Elektro is in 2001 van start gegaan als dé specialist op het gebied van verdeelkasten

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Alles over zij-instromen in het onderwijs. Voor de klas staan en leren tegelijk.

Alles over zij-instromen in het onderwijs. Voor de klas staan en leren tegelijk. Alles over zij-instromen in het onderwijs. Voor de klas staan en leren tegelijk. Kennis overdragen, dagelijkse contact met jonge mensen, samen ontdekken waar je grenzen liggen; werken in het onderwijs

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009. Inhoud

Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009. Inhoud Draaiboek Maatschappelijke stages voor stagebieders De Vrijwilligerscentrale Deventer, oktober 2009 Inhoud 1. Oriëntatie op de maatschappelijke stage 2. Eigen visie ontwikkelen 3. Afstemming zoeken 4.

Nadere informatie

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong

Tekst: Gofrie van Lieshout Foto's: Ken Wong Bij onderzoeken die de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en de samenwerking in kaart brengen, komt steevast de zorgsector als beste uit de bus. Sinds het bestaan van KBB, nu vier jaar, pakken

Nadere informatie

Support Engineer There are no translations available.

Support Engineer There are no translations available. Support Engineer Wij zoeken een gemotiveerde, enthousiaste collega die goed kan luisteren en doorvragen om de klantvraag helder te krijgen en die de sociale vaardigheden heeft om de vele soorten klanten

Nadere informatie

Wil jij liever dat iedere dag voorspelbaar is?

Wil jij liever dat iedere dag voorspelbaar is? Wil jij liever dat iedere dag voorspelbaar is? Hoef jij niet als eerste de nieuwste snufjes te zien? Lees dan vooral NIET verder..... Anders: Lees snel door..... Een SmartPhone die steeds meer kan Een

Nadere informatie

Technisch productontwerper gezocht. met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten

Technisch productontwerper gezocht. met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten Technisch productontwerper gezocht met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten juli 2014 Panton Ontwerpstudio Panton zet zich in voor het verbeteren van

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

Daar gaat ±35% van uw perslucht

Daar gaat ±35% van uw perslucht Daar gaat ±35% van uw perslucht Volgens Europees onderzoek* is lekkage de grootste oorzaak van energieverspilling in industriële perslucht systemen. Door detectie en reparatie van lekkages kunnen bedrijven

Nadere informatie

Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel

Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel Bakker Hillegom is het grootste tuinpostorderbedrijf in Europa. Verkoop via internet wordt daarbij steeds belangrijker. The Vision Web heeft voor Bakker

Nadere informatie