Beveiliging van je digitale informatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beveiliging van je digitale informatie"

Transcriptie

1 Beveiligen van je digitale informatie 1 Beveiliging van je digitale informatie 0. Inleiding Tegenwoordig bewaart iedereen een massa aan gegevens op zijn computer. Deze gegevens worden bewaard op de interne of externe harde schijf. Maar iedereen weet wel dat met deze toestellen iets mis kan gaan. Het zijn tenslotte machines en daar kan altijd wel iets mislopen. De beschadigingen aan harde schijven kan velerlei zijn : draaimotor van de schijf die weigert, inhoudsopgave van de harde schijf die beschadigd geraakt, de schijf die niet meer leesbaar is door beschadigingen van delen van de harde schijf,... Als je alle problemen zou gaan opnoemen lijkt het normaal dat er wel iets kan defect gaan en toch hebben de meeste gebruikers geen kopies van hun gegevens die ze bewaren op hun pc. In mijn dagelijkse praktijk met klanten heb ik dan ook vele tranen en verwensingen gezien bij het verlies van waardevolle foto s van een jubileum, een unieke reis,... En heel regelmatig komt dan de opmerking en ik ging net een kopie nemen van al mijn foto s en documenten. Maar te laat alles definitief verloren. Vandaar dit belangrijke hoofdstuk van deze cursus. In dit deel beschrijven we uitvoeren hoe je een veiligheidskopie (back-up) moet maken en hoe die te bewaren. Omdat de ervaring bij onszelf en bij klanten ons leert dat back-ups niet zo rigoureus genomen worden zorgen we er ook voor dat je de mogelijkheid hebt om de back-ups volledig automatisch te nemen. 1. Beveiliging tegen gegevensverlies/beschadiging (BACK-UP) 1.1. Doelstelling van de veiligheidskopie. De hoofddoelstelling van een veiligheidskopie (en ik spreek verder altijd van back-up ik moet dan niet zoveel tikken) is het tegen gaan van verlies van gegevens. Gezien de verschillende manieren van verlies van data is het ook van belang een passende backuppolitiek uit te stippelen. a. Verschillende niveaus van gegevensverlies even op een rijtje zetten : - Ongewild schrappen van je gegevens Bij deze vorm van gegevensverlies ben je onvoorzichtig of verstrooid en heb je documenten, foto s en dergelijke geschrapt zonder het te willen. Gelukkig heeft Microsoft de prullenmand voorzien waar je nog altijd geschrapte gegevens kunt terug vinden. Maar als ook daar alles weg is ben je de gegevens definitief kwijt. Dit zelfde geldt bij het verwijderen van s in de map Verwijderde items. Een gevaarlijke methode om gegevens te schrappen is: Shift-Delete daardoor worden de geselecteerde bestanden onmiddellijk verwijderd zonder in de Prullenbak terecht te komen. Dit doe je dan ook alleen maar als je zeker bent dat het bestand definitief kan verwijderd worden. Cowboyverhalen van het recupereren van volledige bestanden na ongewild schrappen moeten met een korreltje zout worden genomen. Het is soms mogelijk om deze na definitief te zijn geschrapt nog te recupereren. Hiervoor is echter speciale software nodig en heel veel tijd om dat proces ongedaan te maken. Neem het zekere toch maar voor het onzekere en zorg dat je een veiligheidskopie, sorry, back-up hebt.

2 Beveiligen van je digitale informatie 2 - Gegevens zijn beschadigd geraakt Dit is een probleem dat zeer regelmatig voorkomt. Een document geraakt beschadigd en wordt onleesbaar. Dit komt (eigenaardig genoeg) zeer veel voor bij studenten die op het laatst hun eindewerk moeten afwerken. Ik weet dat ik elk jaar in ieder geval toch wel een paar studenten aan de telefoon heb met een defect Worddocument die ze toch zo dringen nodig hebben. Hoe deze beschadigingen tot stand komen kan van op veel manieren gebeuren. Belangrijk om weten is dat het gebeurt dus moet je beveiligingen. - Herstellen van vorige versies van documenten : Sommige documenten worden bewerkt en gewijzigd door de gebruiker. Na een tijdje komt men tot het besef dat al deze wijzigingen niet echt goed zijn en wil men deze allemaal ongedaan maken. Dan is er wel de functie <Bewerken><Ongedaan maken> maar deze kan maar een beperkt aantal bewerkingen ongedaan maken. Vandaar dat een back-up van een document heel gemakkelijk is om wijzigingen ongedaan te maken. Ik spreek uit eigen ervaring als ik in Microsoft Access programmeer. Hoeveel keer dat ik al moeten herbeginnen ben omdat een wijziging in het programma andere onderdelen liet crashen en ik eigenlijk niet meer wist wat ik veranderd had... En de wijsheid komt maar met de jaren vandaar dat ik nu elke keer een versie van mijn programma in een aparte map bewaar en verder werk op een kopie van de correcte versie. Mislukt de volgende versie kan ik steeds terug grijpen naar mijn vorige versie die wel werkt. In bovenstaande figuur een voorbeeld van hoe eenvoudig een back-up kan zijn. In de bovenste map Bestellingen staat mijn programma waar ik steeds verder op werk. Eenmaal een versie werkt bewaar ik een kopie. De map Versie 1 bestellingen op één scherm is mijn eerste volledige werkende versie. Daarna heb ik een module bijgemaakt in het programma om bestellingen in te voeren. Nadat deze volledig klaar was heb ik

3 Beveiligen van je digitale informatie 3 die bewaard in de map Versie 2 bestelling invoeren. En zo ga ik steeds verder met het programma in de map Bestellingen maar ik heb steeds een kopie van de laatste werkende versie in één van de mappen. Werkt de versie in Bestellingen niet meer kan ik altijd terug grijpen naar een vorige versie. Toch wel gemakkelijk zeker? - Mijn harde schijf is gecrasht Dit fenomeen kan in verschillende vormen voorkomen. Een eerste mogelijkheid is : elektronisch probleem met de harde schijf. Bij dergelijke fout start de harde schijf niet meer op en kan je er ook niets meer van lezen. Dit probleem kan met wat geluk opgelost worden door de printplaat (groene plaat onderaan de schijf) te vervangen door een gelijkaardige printplaat van een zelfde model van harde schijf. Meestal ligt het probleem in de elektronica van de printplaat. Een tweede mogelijkheid is : mechanisch probleem met de harde schijf. De motor die de harde schijf doet ronddraaien werkt niet meer of de leesarm werkt niet meer (je hoort een tikkend geluid wanneer de computer van je harde schijf probeert te lezen). Dit is meestal fataal. Je kunt nog proberen van je harde schijf op te starten en mocht het nog lukken snel wat belangrijke gegevens op een andere harde schijf of memory stick te kopiëren. Maar meestal lukt dit niet en is je schijf verloren (met al je gegevens natuurlijk). Of het je hebt wat spaarcentjes en dan kan je de defecte harde schijf opsturen naar een gespecialiseerde dienst die deze dan uit het omhulsel haalt en in een stofvrije ruimte monteert in een speciale machine die dan je gegevens kan recupereren. Je moet wel meer dan 2500 op je spaarboekje staan hebben wil je dit laten doen!!!! Dus lijkt het me goedkoper van een back-up te maken. Een derde mogelijkheid is : een softwareprobleem de inhoudsopgave van de harde schijf is defect. Elke harde schijf houdt een tabel bij van alle gegevens die op de schijf worden bewaard. Deze kan bij Windows in twee formaten worden geschreven : FAT en NTFS. Welk formaat gebruikt wordt is niet van belang maar als deze tabel beschadigd wordt staan je gegevens nog wel op de harde schijf maar kan je deze niet meer lezen. Met speciale software en veel tijd (reeds aangehaald in de cowboyverhalen) is het toch nog mogelijk MET WAT GELUK om deze gegevens te recupereren. Maar dat zal je ook wat geld kosten wanneer een computerspecialist dit voor jou moet doen. - Mijn pc is gestolen : Ik spreek uit ervaring. Toen ik op bezoek was bij mijn zoon in Malta (hij speelde daar vier maanden waterpolo) had ik mijn portable op tafel gelegd in de woonkamer van het appartement om vanop het balkon van het appartement te kijken naar een groot Tvscherm naar de halve finale van de Wereldkampioenschappen voetbal. Toen ik na een uurtje terug van het balkon in de woonkamer kwam was mijn portable verdwenen. Er was ondertussen onder mijn neus binnen gebroken zonder dat ik iets gehoord had. Die vervloekte voetbal heeft me al wat misérie bezorgd. Maar gelukkig had ik voor mijn vertrek een volledige back-up gemaakt van mijn pc en deze uiteraard thuis gelaten. Een nieuwe portable gekocht ( ne rijke mens is niet aardig zeggen ze in de volksmond) en ik heb na de installatie van de software al mijn gegeven terug kunnen recupereren. En ik denk dat we nog zo van dergelijke gevallen kunnen aanhalen om te besluiten dat een goede veiligheidskopie (die je niet bij je origineel bewaard) erg bruikbaar en efficiënt kan zijn. b. Basisdoelstellingen van een veiligheidskopie.

4 Beveiligen van je digitale informatie 4 Heel wat informatie op je computer (zoals je besturingssysteem Windows, je software (Word, Excel, Photoshop,...) kunnen gemakkelijk terug hersteld worden bij verlies van deze programma s. Je hebt (zoals elke eerlijke gebruiker) een officiële CD met de software die je gewoon terug installeert. In het kader van een goede beveiligingspolitiek is het dan ook verstandig om alle software (besturingssysteem, drivers van je hardware, gebruikersprogramma, programma s die je van het internet hebt gehaald) goed te bewaren op CD of DVD zodanig dat je deze snel kan terug vinden op je pc opnieuw te installeren. Van de programma s die je van het internet haalt moet je steeds het originele installatiebestand (wat je download van het internet en wat je gebruikt om de software te installeren) te bewaren in een speciale map download op je C-schijf of in Mijn documenten. Deze map moet uiteraard ook mee opgenomen worden in je back-up zodanig dat bij een crash je de software niet kwijt bent. Het wordt echter een ander verhaal bij gegevens die moeilijker of zelfs niet recupereerbaar zijn. We denken hierbij aan documenten die je in Word, Excel, PowerPoint of een ander gebruikersprogramma hebt gemaakt. Als je deze ooit hebt afgedrukt kan je ze misschien hermaken maar anders is het onbegonnen werkt om deze documenten identiek opnieuw samen te stellen. Voor mensen die programma s schrijven is het eigenlijk een ramp wanneer zij geen kopies hebben van hun ontwikkelde programma s. Het is onbegonnen werk om programma s volledig opnieuw te schrijven. Maar het is nog te doen maar aan welke kostprijs... Erger wordt het met eigen fotomateriaal van een 50-jarig jubileum, een geboorte, een unieke reis naar Cambodja, een verjaardagsfeest,... Dit zijn momentopnames die nooit meer terug komen. Dergelijke documenten kwijt spelen is voor velen een emotionele ramp. Gegevens die je niet in je back-up moet opnemen zijn gegevens die ONLINE staan. Wanneer je via internet bankiert, staan al je gegevens van je rekeningen en rekeninguittreksel op de servers van je bank. Bij een crash van je pc is er niets gebeurd je gaat terug naar de website van de bank en met je digipass of andere beveiligingsmethode kom je onmiddellijk terug op je gegevens. Ik moet je hierbij niet vertellen dat je bank WEL een back-up heeft van al je gegevens. Om je maar een idee te geven een voorbeeld. De firma Banksys heeft zijn zetel in Brussel. Alle elektronische verrichtingen gebeuren op de servers van Banksys in Brussel. Er zijn van deze servers verschillende online back-ups mirroring genoemd. Dit betekent als er één bit veranderd op de originele server wordt deze onmiddellijk ook gekopieerd naar de verschillende andere MIRROR-servers zodanig dat bij uitval van de originele server één of meerdere van de MIRROR-servers kan overnemen zonder dat er één bit aan informatie verloren gaat. Daar bovenop staat er in Amerika ook een MIRROR-server die ook onmiddellijk wordt aangepast. Mocht er bijvoorbeeld een kernontploffing in Brussel gebeuren dan neemt Amerika onmiddellijk over. Herinner je de Twin-towers. Banken die in de Twin Towers al hun servers zouden gelokaliseerd hebben zouden door de aanvallen van Al Quaida onmiddellijk failliet zijn en hun klanten zouden al hun geld kwijt zijn. Dit kan geen enkele bankinstelling zich permitteren vandaar dat zij op grote afstand van hun originele servers nog back-upserves staan hebben die gelijktijdig wijzigingen registreren. Zo ver moet je het nu niet drijven bij jou thuis maar het geeft je maar een idee van hoever commerciële firma s moeten gaan om hun kapitaal (hun informatie) te

5 Beveiligen van je digitale informatie 5 beveiligen tegen alle onverwachte en zelfs nooit voorkomende en onvoorstelbare rampen. De basisdoelstelling van een veiligheidskopie is het beveiligen van NIET- of MOEILIJK RECUPEREERBARE GEGEVENS. Een ideale situatie is het op een VEILIGE PLAATS bijhouden van MEERDERE VEILIGHEIDSKOPIES van ALLE GEGEVENS op je computer Gemakkelijk herstelbare gegevens Windows besturingssysteem, drivers van je hardware, gebruikerssoftware zoals Microsoft Office, Adobe Reader, Adobe Photoshop, Internet Security software (bij downloaden van een verlenging je installatiebestand bewaren in de map download), bankgegevens bij elektronisch bankieren. Moeilijk recupereerbare gegevens Documenten die jezelf gemaakt hebt in Word, Excel,... Je kunt met een afdrukte versie wel proberen. Het lukt moeizaam maar het is nog mogelijk. Tekeningen, fotomontages als je de originele foto s nog hebt, videomontages, muziek die je van internet (al dan niet legaal) hebt gedownload. Websites die je zelf hebt gemaakt met Dreamweaver of Frontpage en die online staan,... Bankgegevens wanneer je lokaal elektronisch bankiert, adresboeken van je programma,... Niet-herstelbare gegevens : Eigen gemaakte foto s, videobeelden, documenten waar je geen afgedrukte vorm van hebt, programma s in Access die jezelf geschreven hebt, websites die je gemaakt hebt maar die nog niet online stonden (dus geen kopie op internet), s die je gestuurd en ontvangen hebt, Overzicht van de verschillende media voor veiligheidskopies a. Diskette Capaciteit : 1,4 Mb enkel voor kleine documenten geen foto s Verwisselbaar : ja Betrouwbaarheid : zijn snel beschadigd enkele keren schrijven kan Prijsaanduiding : enkele eurocent per diskette b. CD-ROM/DVD Capaciteit : - CD = Mb / DVD : 2 à 8 Gb Verwisselbaar : ja Betrouwbaarheid : grote betrouwbaarheid gegevens blijven enkele jaren bewaard - Recordable : éénmalig te beschrijven veilig als unieke kopie - Rewritable : meerdere malen te beschrijven gevaarlijk voor gegevensverlies Prijsaanduiding : enkele eurocent per schijfje c. Geheugensticks Capaciteit : - 64 Mb tot meerdere Gb Verwisselbaar : ja Betrouwbaarheid : niet echt betrouwbaar gegevens gemakkelijk te verwijderen en veel defecte memoriesticks door onzorgvuldige behandeling Prijsaanduiding : 10 à 50 (afhankelijk van de grootte van het geheugen) d. Tweede harde schijf - aparte partitie : één enkele harde schijf is opgedeeld in twee of meerdere delen (partities genoemd) Capaciteit : 30 Gb tot momenteel 500 Gb

6 Beveiligen van je digitale informatie 6 Verwisselbaar : nee de schijf zit vast in de pc en is niet zomaar te verwisselen Betrouwbaarheid : gegevens blijven goed bewaard maar kunnen ook snel per vergissing verwijderd worden. Als de schijf defect is is er zeer veel kans dan alle partities van de schijf verloren zijn (dus ook je back-upparttime) Prijsaanduiding : 30 à interne harde schijf Capaciteit : 30 Gb tot momenteel 500 Gb Verwisselbaar : nee de schijf zit vast in de pc en is niet zomaar te verwisselen Betrouwbaarheid : gegevens blijven goed bewaard maar kunnen ook snel per vergissing verwijderd worden. Bij blikseminslag op je pc is er zeer veel kans dat zowel je eerste EN je tweede (back-up) harde schijf defect zijn en dus ook je back-up. Prijsaanduiding : 30 à externe harde schijf Capaciteit : 2 Gb tot momenteel 500 Gb Verwisselbaar : ja de schijf wordt aan je pc gekoppeld via een USB- of FireWirepoort (hoewel deze laatste niet veel meer gebruikt wordt). Betrouwbaarheid : gegevens blijven goed bewaard. Na elke back-up moet je schijf los gekoppeld worden. Dit om twee redenen : - niet per vergissing gegevens van je back-up verwijderen - bij blikseminslag op je pc is er zeer veel kans dat zowel je originele EN je externe (back-up) harde schijf geraakt worden. Door de schijf telkens los te koppelen verminder je het risico drastisch vraagt uiteraard wat discipline. Prijsaanduiding : 30 à 300 e. Externe verwisselbare hardeschijfjes Capaciteit : In deze klasse van back-upmedia bestaan enkele soorten die eigenlijk enkel qua grootte verschillen. Het gaat steeds om een diskettedrive waar een verwisselbare harde schijf kan ingestoken worden - ZIP-drive : 100 à 250 Gb nieuw niet meer verkrijgbaar - JAZZ-drive : 1 à 2 Gb nieuw niet meer verkrijgbaar - REV-drive : 35 à 150 Gb 500 (met 5 schijfjes van 150 Gb) - Verwisselbare harde schijf : 30 à 500 Gb 100 à 200 (lade + 1 schijf) Verwisselbaar : ja - bij deze media heb je verschillende schijven die je bij elke back-up verwisseld. Betrouwbaarheid : deze schijven hebben dezelfde betrouwbaarheid van een harde schijf maar ook hier geldt uit veiligheidsoverwegingen dat de schijfjes uit de drive moeten verwijderd worden. f. Gebruik van een professioneel back-upsysteem Dit is een back-upsysteem met een tapestreamer waarbij het medium een bandje is maar de gegevens sequentieel (achter elkaar) worden weggeschreven. Met professioneel materiaal kan dat tot verschillende megabytes per seconde. Capaciteit : van 50 Gb tot verschillende Tb (terrabyte : 1000 Gb) Verwisselbaar : ja voor elke back-up wordt een apart bandje (tape) gebruikt Betrouwbaarheid : zeer betrouwbaar Prijsaanduiding : 200 à (deze laatste is uiteraard niet voor thuisgebruik) maar in een KMO kost een betrouwbare tapestreamer algauw g. Back-up in een (thuis)netwerk

7 Beveiligen van je digitale informatie 7 In een netwerk (klein of groot) heeft men eigenlijk in elke pc één of meerdere harde schijven die niet volledig gebruikt worden. Deze vrije ruimte kan ter beschikking gesteld worden van een veiligheidskopie. Hierbij worden gegevens van de ene pc naar de andere gekopieerd. Capaciteit : van 50 Gb tot verschillende Tb (terrabyte : 1000 Gb) afhankelijk van de grootte en de vrije ruimte op de verschillende harde schijven in het netwerk Verwisselbaar : nee de harde schijven zijn vast in de pc Betrouwbaarheid : betrouwbaar qua kopie maar bij blikseminslag, brand, diefstal,... worden meestal de verschillende pc s gelijktijdig beschadigd en daarmee ook je back-up dus zeker niet de ultieme back-up maar als bijkomende back-up zeer betrouwbaar. Prijsaanduiding : geen extra kosten de schijven zijn al ter beschikking h. Network Attached Storage (NAS) Een NAS is een apart staand toestel met verschillende harde schijven in. Dit toestel kan als een netwerkdrive (een extra harde schijf in het netwerk) aangesproken worden vanuit het netwerk. Dit toestel kan dus zowel als eerste gegevensopslagplaats of als veiligheidskopie gebruikt worden. Deze toestellen hebben als extra service dat de verschillende schijven in een Raidconfiguratie zijn opgesteld. Dit betekent concreet : de verschillende schijven (meestal 5 schijven) werken als één schijf met een capaciteit van 4 schijven. Als één van de schijven defect raakt nemen de andere schijven de informatie van de defecte schijf over. Zo mag in een NAS met 5 verschillende schijven 2 van de 5 schijven defect gaan zonder gegevensverlies. Van zodra één van de schijven defect gaat wordt deze door een zelfde schijf vervangen en worden de gegevens die op de defecte schijf stonden automatisch hersteld tot opslagsysteem van 5 schijven die als één grote schijf werken. Capaciteit : van 50 Gb tot verschillende Tb (terrabyte : 1000 Gb) afhankelijk van de grootte van de verschillende harde schijven in de NAS. Verwisselbaar : nee de harde schijven zijn vast in de NAS Betrouwbaarheid : zeer grote betrouwbaarheid door het RAID-systeem. Uiteraard geldt hier ook (zoals eigenlijk bij alle back-upmedia) maar bij blikseminslag, brand, diefstal,... worden meestal verschillende toestellen (pc s, printers, NAS,...) gelijktijdig beschadigd en daarmee ook je back-up. Prijsaanduiding : 3000 à dus niet onmiddellijk voor thuisgebruik in een KMO kan deze investering de moeite waard zijn. Let echter op : in de toekomst zullen ook deze systemen goedkoper en betaalbaar worden zodanig dat deze ook voor thuisgebruik een goede oplossing zijn. Ikzelf heb nu een kleine NAS maar zonder Raidconfiguratie (dus eigenlijk een harde schijf die via het netwerk aanspreekbaar is) voor slechts 250 voor 500 Gb. i. Online Back-up Om alle risico s te vermijden is een back-up die bewaard wordt op een andere plaats dan de originele gegevens de beste verzekering voor de recuperatie van je verloren gegevens. Enkele firma s bieden nu al een online back-up aan waarbij éénmalig alle gegevens over het internet worden doorgestuurd naar een server bij een externe firma en elke dag worden de wijzigingen van de gegevens doorgestuurd de back-upfirma Welk medium gebruiken om welk risico in te dekken Beveiligingsrisico : A. verlies van een bestand of map (verwijderd beschadigd virussen -...) B. terug vinden van een vorige versie C. defect van de harde schijf (inhoudsopgave defect, schijf zelf defect,...)

8 Beveiligen van je digitale informatie 8 D. blikseminslag, brand, wateroverlast,... E. diefstal Beveiligingsrisico (zie hierboven) A B C D E Gebruikte media 1. diskette X X 2. CD-DVD X X X X X 3. Geheugenstick X X Extra partitie X X 5. Extra harde schijf X X X 6. Externe harde schijf X X X X X 7. Externe verwisselbare schijven (REV-drive) X X X X X 8. Tapestreamer X X X X X 9. Network Attached Storage X X X X 10. Online back-up X X X X X Samenvattend kunnen we stellen : Een betrouwbare back-up moet aan enkele voorwaarden voldoen : - medium moet voldoende groot van capaciteit zijn - er moeten verschillende versies van de originele gegevens afzonderlijk bewaard worden (op verschillende media) - de verschillende afzonderlijke kopies moeten verschillende versies van de gegevens bevatten (grootouder-ouder-kind-back-uppolitiek) - de veiligheidskopies mogen niet bewaard worden bij de originele gegevens in ideale omstandigheden worden de gegevens op een andere locatie bewaard de backupmedia moeten verwisselbare media zijn vaste media kunnen gebruikt worden voor extra back-ups maar noodgevallen zullen enkel de verwisselbare media voldoen. - de back-up moet regelmatig gecontroleerd worden en er moeten regelmatig steekproeven worden gemaakt van de veiligheidskopies. Een deel van de kopie moet regelmatig eens terug gezet worden (eventueel op een testharde schijf zodanig dat we zeker zijn dat de veiligheidskopie zelf leesbaar is) 1. Eigen back-upprocedures maken Om een betrouwbare back-up te maken heeft men eigenlijk qua software alles ter beschikking in Windows. We hebben enkel Kladblok nodig en wat gezond verstand. A. Een kopie van onze gegevens In Windows-DOS is een commando (een programma) ter beschikking waarmee ik op een eenvoudige manier een kopie kan maken van één bestand tot mijn volledige computer zonder één enkele tussenkomst van de gebruiker. Hoe gaan we hierbij te werk? Open Kladblok via <Start> <Configuratiescherm> <Bureauaccessoires> <Kladblok>

9 Beveiligen van je digitale informatie 9 Ik wil mijn volledige harde schijf kopiëren naar mijn externe schijf E: die uiteraard aan mijn pc hangt. Tik in Kladblok de volgende lijn (zonder fouten exact op dezelfde manier) : xcopy c:\*.* e:\back-up\ /s /e /v /c /h /y Schrijfwijze van dit commando : xcopy [wat kopiëren] [naar waar kopiëren en in welke map] [optionele parameters] Voor wat staat deze regel : xcopy : dit is een commando uit Windows waarmee je bestanden en volledige mappen met bestanden kunt kopiëren naar een andere plaats c:\*.* : dit betekent dat we alle bestanden (*.*) van de C-schijf (c:\) willen kopiëren e:\back-up\ : dit betekent dat we de bestanden kopiëren naar de E-schijf in een map BACK-UP. Mocht die map nog niet bestaan dan zal xcopy die zelf aanmaken (vandaar de backslash na back-up. /s : alle submappen moet ook mee gekopieerd worden (submappen) als je deze parameter niet mee geeft zal dit commando (zoals het nu is geschreven) enkel de bestanden op de ROOT-directory (de basismap) van de C-schijf kopiëren /e : ook de lege mappen moeten mee gekopieerd worden (empty) soms is het interessant van de volledige mappenstructuur mee te kopiëren vandaar dat de mogelijkheid voorzien is om ook lege mappen mee te nemen. Normaal kopieert xcopy geen lege mappen. /v : controleer of de kopie dezelfde is als het origineel (verify) dit is een veiligheidsinstelling. Als de kopie niet goed is wordt deze hernomen. /c : ga verder mocht je een probleem ontmoeten (continue) soms kunnen bestanden niet gekopieerd worden omdat ze door Windows bijvoorbeeld in gebruikt zijn. Zonder deze optie zou de kopie hier stoppen en zou je nooit een volledige kopie hebben /h : kopieer ook de verborgen bestanden (hidden) heel wat interessante bestanden worden door Windows verborgen. Ik denk hierbij aan de mailbestanden e.d. Deze zouden zonder de paramater /h niet mee opgenomen zijn in je back-up.

10 Beveiligen van je digitale informatie 10 /y : wanneer je bij het kopiëren al een versie van het originele bestand tegenkomt mag je dit onmiddellijk overschrijven. Bewaar dit bestand op je C-schijf in de ROOT-directory als backup.bat. Dit doe je als volgt: <Bestand> <Opslaan als> - Opslaan in : daar kies je voor Lokaal station (C:) - Bestandsnaam : daar schrijf je backup.bat (vergeet niet.bat te vermelden) - Opslaan als type : daar kies je Alle bestanden. En druk op <Opslaan> Maak nu een snelkoppeling op je bureaublad naar dit bestand. Klik met de rechtermuis op je bureaublad en kies <Nieuw> <Snelkoppeling>.

11 Beveiligen van je digitale informatie 11 Klik op <Bladeren> en klik op de + voor Deze computer Klik op de + voor Lokaal station (C:) en kies daar voor back-up en <OK>

12 Beveiligen van je digitale informatie 12 Klik hier op <Volgende> Geef hier een omschrijving van de snelkoppeling bvb. Back-up van C-schijf En druk op <Voltooien>. Op je bureaublad vindt je nu een icoontje. We wijzigen de tekening van het icoontje nog zodanig dat deze goed opvalt (want de back-up is toch belangrijk) en klaar is kees (voorlopig).

13 Beveiligen van je digitale informatie 13 Klik rechts op dit icoontje Back-up C-schijf en kies voor <Eigenschappen> - kies daar voor <Ander pictogram>. Er verschijnt een waarschuwing maar daar klik je op <OK>. In het volgende scherm kies je het icoontje met de rode kleur zoals in onderstaande afbeelding. Druk op <OK> in dit scherm en in het volgende scherm en je icoontje op het bureaublad wordt aangepast en is nu duidelijk zichtbaar op het scherm.

14 Beveiligen van je digitale informatie 14 Dubbelklik nu het icoontje en je harde schijf wordt gekopieerd naar je E-schijf. Bij het kopiëren verschijnt een zwart scherm met een scrollende tekst. Ga eens kijken op je E-schijf in de map Back-up en je zult een kopie van je volledige schijf vinden (uiteraard nadat de back-up is afgelopen). Wanneer de back-up is afgelopen verdwijnt het scherm automatisch. Dit kan soms vervelend zijn want je ziet niet of de back-up volledig heeft gelopen. Vandaar dat we in onze procedure een kleine aanpassing doen. Klik op je bureaublad met de rechtermuisknop op het back-upicoontje en kies <Bewerken>. Kladblok opent zich en de tekst van je procedure (batchbestand genaamd) verschijnt. Voeg nu onder de eerste regel het woord pause toe. Let op : pause met een s (Engelse term).

15 Beveiligen van je digitale informatie 15 Sluit kladblok en bewaar de wijzigingen en laat nu terug je back-up lopen. Na de volledige back-up zal er op je zwart scherm verschijnen Druk op een toets om door te gaan. Dit laatste wordt veroorzaakt door de pause die we toegevoegd hebben. En dit toont ook dat de procedure goed beëindigd is. In onderstaand voorbeeld zie je dat er een fout geslopen is in mijn back-up. De pause geeft je dus ook de gelegenheid om te zien wat er fout is gelopen wanneer je back-up niet lukt. Ongeldig pad staat als derde regel vermeld. Dit is omdat ik (opzettelijk natuurlijk) een fout heb getikt in het commando. Wanneer ik deze fout verbeter zal ik dus na een gelukte back-up de laatste regel zien en weet ik dat alles OK is. Probleem : Tijdelijke internet bestanden Deze methode geeft soms problemen met tijdelijke internet bestanden die in de profielen van de gebruikers bewaard worden (zie hoofdstuk 3 internet). De procedure stopt dan plots met de melding dat er Onvoldoende geheugen beschikbaar is en dat op een schijf bijv. waar nog 30 Gb vrij is. Als je deze melding krijgt ligt dit meestal aan de eigenaardige en te lange benaming van sommige tijdelijke internet bestanden. Je kunt dit oplossen door de Tijdelijke Internet Bestanden op een tweede partitie of harde schijf te plaatsen (niet op een externe schijf want deze bestanden moeten altijd ter beschikking zijn). Dit doe je als volgt : Open Internet Explorer. Kies <Extra><Internetopties>. Bij de topic Browsergeschiedenis klik ik op de knop <Instellingen> en kies ik voor de knop <Map verplaatsen>.

16 Beveiligen van je digitale informatie 16 Geef in onderstaand schermpje de nieuwe locatie aan en druk op <OK>. Sluit je Internet Explorer en de Tijdelijke internet bestanden worden verplaatst naar de nieuwe locatie. Deze locatie is eigenlijk niet van belang en moet niet in de back-up opgenomen worden. Zolang deze bestanden niet in de back-up die je niet gedefinieerd hebt zijn opgenomen is alles OK.

17 Beveiligen van je digitale informatie 17 Nu kan je back-up zonder problemen gebruiken. B. Automatisering van de kopie van onze gegevens Je kunt nu zorgen dat bijvoorbeeld elke dag op een bepaald uur deze kopie automatisch wordt gestart. Dit doe je ook met een functie in Windows, namelijk Geplande taken die je terug vindt in het Configuratiescherm. Let wel op : om deze functie te kunnen gebruiken moet je minstens één gebruiker hebben met een wachtwoord. In hoofdstuk 2 hebben we gezien hoe je dit moet klaren. Klik op <Een nieuwe taak toevoegen> een eerste Wizardpagina opent zich met wat uitleg. Daar druk je op <Volgende>.

18 Beveiligen van je digitale informatie 18 In dit scherm ga je via <Bladeren> op zoek naar onze back-upprocedure die we zelf daarnet hebben gemaakt. (Niet de back-up die je hier ziet staan deze kan eventueel gebruikt worden maar hierover later meer). Op de C-schijf duiden we ons programma back-up aan en drukken op <Openen>.

19 Beveiligen van je digitale informatie 19 In dit scherm kan je aanduiden wanneer je wilt dat deze procedure loopt. Wij willen als voorbeeld Dagelijks een back-up om 20u00. Klik daarvoor op het keuzerondje voor Dagelijks en klik op <Volgende>.

20 Beveiligen van je digitale informatie 20 Geef de starttijd in en kies wanneer je deze taak wilt laten lopen. Ik wil elke dag dus ook zaterdag en zondag dus kies ik de eerste optie. Deze taak mag vandaag beginnen dus behoud ik onderaan de startdatum (deze kan je uiteraard ook wijzigen naar keuze). Klik op <Volgende>. Het systeem vraagt van de huidige gebruiker het wachtwoord (in dit voorbeeld heb ik a genomen als wachtwoord vandaar slechts één puntje bij wachtwoord) en je drukt op <Volgende>. Je kunt hier een andere gebruiker invullen (zolang deze maar een wachtwoord heeft).

21 Beveiligen van je digitale informatie 21 En je taak is gepland als je nu op <Voltooien> drukt. Je kunt nog een overzicht krijgen en manueel deze taak aanpassen als je Geavanceerde eigenschappen... aanklikt voor je op <Voltooien> drukt. In het overzichtsscherm van alle taken zie je nu de gedefinieerde taak staan en zie je wanneer ze gepland is wanneer de volgende keer zal uitgevoerd worden en wanneer ze laatst is uitgevoerd. In de status zie je op de taak aan de gang is of niet kon worden uitgevoerd. De back-up zal nu elke dag om 20u00 worden uitgevoerd als je PC aan staat. Staat je pc één dag niet aan, dan is dat niet zo erg maar laat je pc toch geen drie-vier dagen zonder back-up als je regelmatig op je pc werkt. C. Een efficiëntere back-up met een verbeterd xcopy-commando Met Windows XP en Windows 2003 Server heeft Microsoft zijn xcopy-commando verbeterd.

22 Beveiligen van je digitale informatie 22 Het noemt nu ROBOCOPY en heeft heel wat nieuwe opties die in ons geval wel interessant zijn. - niet je volledige harde schijf wordt telkens gekopieerd enkel de wijzigingen worden gekopieerd wat een hele tijdsbesparing is - je kunt een logbestand bijhouden waarin tijdens de back-up wordt genoteerd wat er gebeurd is zodanig dat je goed kunt controleren wat geback-upt is en wat niet gekopieerd is. - robocopy heeft geen problemen meer met lange bestandsnamen zoals bij sommige tijdelijke internetbestanden. - en zo zijn er nog heel wat voordelen maar dit bij gewoon gebruik niet zo belangrijk zijn... Wijzig je back-upprocedure als volgt. We gaan enkel de inhoud van de procedure veranderen zodanig dat de geplande taak niet moet worden aangepast. In de lessen zelf zullen we enkele oefeningen maken op verschillende mogelijkheden van dit commando. Nu wordt de volledige C-schijf gekopieerd naar de E-schijf in de map back-up. Let op : je maakt best de map back-up op je E-schijf eerst aan. In ons geval bestaat deze nu maar mocht je later een ander back-up definiëren is het aan te raden om eerst de DOELMAP op de DOELSCHIJF te maken (dus de map BACK-UP op de E-SCHIJF in ons voorbeeld). Namen van mappen zijn niet hoofdlettergevoelig vandaar dat ik ze ook door elkaar gebruik. /E : alle mappen met hun bestanden (ook de lege mappen) worden gekopieerd naar de map backup /MIR : de kopie is een spiegelbeeld alleen de wijzigingen worden gekopieerd. Bestanden die nieuw en/of gewijzigd zijn in het origineel worden gekopieerd naar de map back-up. Bestanden die verwijderd zijn in het origineel worden ook verwijderd in de map back-up. Met als gevolg dat de Back-upmap een exacte kopie bevat van het origineel. /W:0 en /R:0 : wanneer tijdens het kopiëren een bestand gebruikt wordt kan het systeem wachten tot het vrij is. Dit kan lang duren en soms nooit vrij komen vandaar dat wij als wachtperiode (W - wait) 0 seconden hebben opgegeven en dat het systeem nooit moet herproberen te kopiëren (R retry). R staat ook op 0 seconden. /LOG:c:\backuplog.txt : op de C-schijf in de ROOT-directory wordt een tekstbestand aangemaakt met alle bewerkingen die tijdens de back-up zijn gemaakt. Dit noemen we een logbestand. Daardoor kunnen we na elke back-up zien wat er eigenlijk gebeurt is. Laat de factor /MIR tot op het laatste want dit is wel gevaarlijk mocht je fouten maken in je back-up.

23 Beveiligen van je digitale informatie Back-upsoftware gebruiken Er zijn verschillende softwarepakketten op de markt die je de mogelijkheid geven om betrouwbare back-ups te maken. In Windows zelf zit het programma Backup dat je terug vindt onder <Start> <Alle programma s> <Bureauaccessoires> <Systeemwerkset> <Backup>. A. Microsoft Back-up Een wizard begeleidt je dan om een betrouwbare back-up in een gecomprimeerd bestand te maken. <Volgende> (we gaan de wizard gebruiken)

24 Beveiligen van je digitale informatie 24 We willen een back-up maken dus kiezen we de eerste optie - <Volgende> We kunnen verschillende opties kiezen. Er kan tot een volledige back-up gemaakt worden van je systeem. Kies één van de opties en druk op <Volgende>

25 Beveiligen van je digitale informatie 25 In dit scherm geef je via <Bladeren> aan waar je de back-up wilt bewaren. Je kunt ook nog een naam geven aan de back-up. Als dit gebeurd is klik je op <Volgende> En op <Voltooien>. Het systeem begint een back-up te maken van je gegevens.

26 Beveiligen van je digitale informatie 26 Het systeem gaat eerst na hoeveel gegevens moeten worden geback-upt. En gaat daarna de back-up zelf maken. Hier zie je dat mijn back-up ongeveer 48 minuten (dit is een meestal een overschatting) gaat duren en dat het totale aantal bytes 5 Gigabyte betreft. Je ziet ook bovenaan waar de back-up wordt gemaakt. Op de C-schijf in mijn geval (omdat ik tijdens het schrijven van de cursus geen andere schijf ter beschikking heb tijdens mijn vakantie neem ik niet heel mijn bureel mee I m sorry). Je bewaart je back-up uiteraard liefst op een verwisselbaar medium.

27 Beveiligen van je digitale informatie 27 Bij het einde van de back-up druk je op <Sluiten>. Je ziet hier op dit scherm dat de back-up uiteindelijk net geen 15 min. heeft geduurd. Nu kan je op de externe schijf (in mijn voorbeeld op de C-schijf wat niet goed is al back-up) in de map Backup het back-upbestand zien staan. B. Norton Save and Restore Symantec producent van Norton Internet Security heeft in navolging van zijn programma Ghost een nieuwe versie geschreven dat nu onder de naam Norton Save and Restore noemt. Het programma laat je toe om volledig automatisch meerdere volledige exacte kopies te maken van je computer die je daarna in staat stellen van je pc bij problemen te herstellen tot op het punt van je laatste back-up. Hoe meer back-ups je dus maakt hoe minder dat je verliest bij een crash. Hier gaan we... Start de installatie van Norton Save and Restore door de Cd in je CD-drive te plaatsen. Het installatieprogramma start vanzelf op en je volgt de Wizard die je stap voor stap begeleidt bij de installatie.

28 Beveiligen van je digitale informatie 28 Kies hier voor <Installeren Norton Save and Restore>. De configuratie van de Windows Installer start en de software zoekt de benodigde informatie op de CD om uiteindelijk de installatie te kunnen uitvoeren. Hier kies je uiteraard voor <Volgende>.

29 Beveiligen van je digitale informatie 29 Druk op <Volgende> nadat je akkoord gaat met de licentieovereenkomst. In dit scherm kan je plaats van de doelmap wijzigen maar dat is meestal niet nodig dus kiezen we hier voor <Volgende>

30 Beveiligen van je digitale informatie 30 De installatiewizard heeft nu al de nodige informatie en kan starten met de installatie als jij drukt op <Installeren>. Na enkele ogenblikken wil de software kijken of hij bij een crash je USB-poorten en netwerkkaart kan herkennen dit gebeurt met het volgende scherm.

31 Beveiligen van je digitale informatie 31 Je kunt deze validatie overslaan maar laat het systeem toch maar even de test doen. Mocht het ooit nodig zijn dat je pc hersteld wordt dan weet je of Norton Save and Restore je externe harde schijf, die uiteindelijk via een USB-poort wordt aangesloten zonder dat er Windows ter beschikking is na een crash, herkend wordt en dus kan worden aangesproken om je back-up terug te plaatsen (RESTORE). Druk op <Stuurprogramma s valideren>.

32 Beveiligen van je digitale informatie 32 Op mijn computer krijg ik het volgende resultaat. Bij een restore-operatie zal ik mijn netwerkkaart niet kunnen gebruiken omdat op de CD van Norton Save en Restore deze drivers niet voorzien zijn. Dit betekent dat ik mijn back-up via USB en/of netwerk kan maken maar dat mijn back-upbestanden bij een herstel van mijn PC alleen via de USBpoort of CD-ROM kan worden benaderd. Dus is er eigenlijk geen probleem want ik doe mijn back-up op een externe USB harde schijf. Mocht ik mijn back-up via het netwerk op een externe harde schijf of op een andere computer doen dan moet ik bij het herstellen van mijn pc de back-upbestanden op een USB-medium plaatsen en dit dan aan mijn pc hangen. Ik druk in dit scherm op <Sluiten> (ik bewaar deze melding niet) en de installatie gaat gewoon verder. Na enkele minuten is het eerste deel van de installatie in orde en vraagt het systeem om opnieuw op te starten. Na het opstarten gaat de installatie verder. Laat je computer gewoon heropstarten en de procedure gaat na enkele momenten van zelf verder.

33 Beveiligen van je digitale informatie 33 Het LeesMij-bestand geeft enkele bemerkingen bij het programma en dit is wel interessant om even door te nemen. Dit bestand verschijnt na het drukken op <Voltooien>. Daarna vraagt de software om je pc opnieuw op te starten. We drukken op <Ja> nadat we het LeesMij-bestand hebben doorgenomen.

34 Beveiligen van je digitale informatie 34 En de pc start opnieuw op. Bij het herstarten ziet de computer (misschien afhankelijk van je BIOS instellingen) dat er een CD-ROM in je drive zit. Hij zal dan proberen ervan op te starten met de vraag Press any key to boot from CD. Druk NIET op een toets en na drie pieptonen gaat het opstarten gewoon verder. Bij het heropstarten controleert Norton Save & Restore of Microsoft.Net 1.1 is geïnstalleerd. Is dit niet het geval dan zal gevraagd worden om dit te installeren. We antwoorden hier uiteraard <Ja> en nogmaals bevestiging als hij het Language Pack Dutch van Microsoft.Net wilt installeren.

35 Beveiligen van je digitale informatie 35 Klik op Ik ga akkoord en <Installeren>.

36 Beveiligen van je digitale informatie 36 <OK> Het installatieprogramma gaat nu verder. <Volgende>

37 Beveiligen van je digitale informatie 37 In dit venster breng je de productsleutel aan die je op de achterzijde van de Cdverpakking vindt. Verlies deze code niet want je hebt deze nodig bij een herinstallatie.

38 Beveiligen van je digitale informatie 38 Software is een levende materie. Regelmatig komen verbeteringen uit en deze kunnen via Internet opgehaald worden. Klik op <Voltooien> om de update en de installatie te starten.

39 Beveiligen van je digitale informatie 39 Druk op <Starten> om de Update te starten na de Live Update die volledig automatisch verloopt wordt een basisconfiguratie gemaakt voor een back-up van je systeem. Het programma ziet dat je een back-upmedium hebt (nl. E-schijf) en configureert je standaard twee back-ups. - Een back-up van de volledige pc op zondag en donderdag om 19:00 - Een back-up enkel van de documenten, bureaublad en favorieten elke dag om 18:30. De back-ups worden bewaard op de E-schijf in een map Norton Back-ups. Is dit voor jou voldoende dan druk je hier op <OK> en is de back-up volledig geconfigureerd. Wij gaan op <Aangepast> drukken om zo een eigen back-up te configureren en je even te tonen hoe dit werkt. Druk op <Aangepast> en het volgende scherm verschijnt :

40 Beveiligen van je digitale informatie 40 Hier krijg je de mogelijkheid om je volledige pc te backupen of een back-up te maken van geselecteerde bestanden. We kiezen voor de eerste optie en drukken op <Volgende>

41 Beveiligen van je digitale informatie 41 Selecteer de C-schijf en druk op <Volgende>

42 Beveiligen van je digitale informatie 42 Hier terug 2 mogelijkheden : - Herstelpuntset : dit betekent dat je éénmaal een volledige back-up maakt en daarna telkens een aantal back-ups maar enkel van de wijzigingen. Dit noemen we een incrementele back-up. Het aantal wijzigingsback-ups en de periodiciteit van een volledige back-up wordt in het volgende scherm ingesteld. Dit heeft als voordeel dat je zeer snel een back-up kunt maken (buiten die ene keer waarin je een volledige back-up maakt dan duurt het langer). - Onafhankelijk herstelpunt : hierbij wordt telkens een volledige back-up gemaakt. Zo kan je verschillende versies van back-ups bijhouden maar je back-up duurt uiteraard langer dan bij een incrementele back-up. Maar je hebt hier wel verschillende versies wat ook zijn voordeel heeft. We definiëren eerst een incrementele back-up. Druk daarom met de eerste optie aangeduid op <Volgende>

43 Beveiligen van je digitale informatie 43 Hier zie je dat de back-up de naam C_drive heeft en bewaard wordt in e:\norton backups\. Wens je hier niets te veranderen druk dan op <Volgende>. Wil je de naam wijzigen druk dan op <Naam wijzigen> en verander de naam naar je keuze. Het systeem ziet dat de bovengenoemde map nog niet bestaat en wil deze aanmaken maar vraagt je toestemming waarop je <Ja> antwoordt.

44 Beveiligen van je digitale informatie 44 In het volgende scherm geef je een naam aan de back-up en dit wijzig je bovenaan. De compressie (het samendrukken van de gegevens om geheugen te sparen op je backupmedium laat je best op standaard staan. Het herstelpunt (je back-up) laat je best controleren na afwerking om te zien of deze wel gelukt is. Het aantal herstelpunten staat op 3 maar kan je verhogen zoals je wilt. In ons geval betekent dit dat het systeem 1x een volledige back-up en 2x wijzigingspunten zal bewaren. Ik heb volgende parameters ingesteld :

45 Beveiligen van je digitale informatie 45 Naam : Incremental back-up C-disk Aantal herstelpunten : 5 <Volgende> Ik wil een geautomatiseerde back-up (kan dus ook manueel) en druk dan op Gepland

46 Beveiligen van je digitale informatie 46 En op <Aangepaste planningen definiëren> Ik stel als voorbeeld in :

47 Beveiligen van je digitale informatie 47 Van maandag tot en met zaterdag een back-up die start om 21u00. Onderaan kan je de periodiciteit van je Volledige back-up definiëren. Ik kies hier voor maandelijks. Je ziet ook dat er nog mogelijkheden zijn om tussendoor nog back-ups te maken maar dat laten we aan je vindingrijkheid over. We drukken op <OK> en de automatische back-up is geconfigureerd en kan starten als je in het volgende scherm <Herstelpunt nu maken> aanduidt. Druk wel eerst nog op <Volgende>

48 Beveiligen van je digitale informatie 48 <Voltooien>.

49 Beveiligen van je digitale informatie 49 De back-up wordt nu gemaakt. Je kunt dit scherm verbergen door op de knop <Verbergen> te drukken en je kan met je pc gewoon verder werken. Bij het einde van de back-up zal het programma je dit aangeven en kan je het programma afsluiten. Vanaf nu zal je back-up volledig automatisch verlopen volgens de planning die je hebt opgegeven. Voor de back-up met het Onafhankelijk herstelpunt verloopt de configuratie op dezelfde wijze maar je zult elke keer een volledige back-up nemen en er wordt je niet om een periodiciteit gevraagd. Persoonlijk opteer ik telkens voor deze laatste methode omdat je dan verschillende versies van je gegevens hebt waardoor je ook oudere versies van de documenten enz. kan recupereren. Dit programma heeft nog wat mogelijkheden maar deze zal ik misschien wel belichten in de les maar niet in deze cursustekst. Dit kan je zonder probleem zelf ontdekken. Bekijk ook even de mogelijkheden van de snelmenu die je krijgt wanneer je onderaan rechts in het systeemvak van je taakbalk het ronde gele icoontje aanklikt met de rechter muisknop.

50 Beveiligen van je digitale informatie 50 Wanneer er een uurwerkje op het icoontje staat betekent dit dat het programma bezig is met een back-up te maken. Anders kan je icoontje rechtsklikken en een snelmenu vinden waar de meest mogelijkheden van het programma worden aangeboden. Na de back-up druk je op <Sluiten>.

51 Beveiligen van je digitale informatie 51 Je back-upschijf E: vindt je nu in de map Norton Back-ups je back-up met als naam C- Drive001. Ik heb de tekst van deze cursus gewijzigd en opnieuw een back-up gemaakt (mijn eerste wijzigingsback-up na de volledige back-up. De volledige back-up is 13 Gb groot. De eerste wijzigingsback-up met als naam C_Drive001_i001 is slechts 17 Mb. Bij elke wijzigingsback-up zal het volgnummer stijgen met 1 en wordt de volgende backup dus C_Drive001_i002 enz.

Herstellen van je pc (Disaster Recovery)

Herstellen van je pc (Disaster Recovery) Herstellen van je pc Disaster Recovery 1 Herstellen van je pc (Disaster Recovery) 0. Inleiding In het vorige hoofdstuk hebben we verschillende mogelijkheden gezien om een veiligheidskopie te nemen van

Nadere informatie

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition

Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition Labo 4 : Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren. Alle stappen voor de installatie

Nadere informatie

Installatie Windows XP Professional Edition

Installatie Windows XP Professional Edition Installatie Windwos XP Professional Edition 1 Installatie Windows XP Professional Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows XP Professional Edition installeren.

Nadere informatie

Het installeren van Microsoft Office 2012-09-12 Versie: 2.1

Het installeren van Microsoft Office 2012-09-12 Versie: 2.1 Het installeren van Microsoft Office 2012-09-12 Versie: 2.1 INHOUDSOPGAVE Het installeren van Microsoft Office... 2 Informatie voor de installatie... 2 Het installeren van Microsoft Office... 3 Hoe te

Nadere informatie

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG

Startersgids. Nero BackItUp. Ahead Software AG Startersgids Nero BackItUp Ahead Software AG Informatie over copyright en handelsmerken De gebruikershandleiding bij Nero BackItUp en de inhoud hiervan zijn beschermd door midddel van copyright en zijn

Nadere informatie

Ashampoo Rescue Disc

Ashampoo Rescue Disc 1 Ashampoo Rescue Disc Met de software kunt u een Rescue (Herstel) CD, DVD of USB-stick maken. Het rescue systeem (redding systeem) is voor twee typen situaties bedoeld: 1. Om een back-up naar uw primaire

Nadere informatie

Eenvoudig een backup van je bestanden maken. G.v.Eijndhoven (7-11-2013) www.gerritentiny.nl

Eenvoudig een backup van je bestanden maken. G.v.Eijndhoven (7-11-2013) www.gerritentiny.nl Eenvoudig een backup van je bestanden maken. G.v.Eijndhoven (7-11-2013) www.gerritentiny.nl Voorwoord... 2 Allway Sync... 2 FreeFileSync... 2 Uitleg Allway Sync.... 3 Wat heb je nodig?... 3 De extra harde

Nadere informatie

Acer erecovery Management

Acer erecovery Management 1 Acer erecovery Management Acer erecovery Management is een hulpprogramma dat door het softwareteam van Acer werd ontwikkeld en u een eenvoudig, betrouwbaar en veilig middel biedt om uw computer opnieuw

Nadere informatie

Een Image van Windows maken

Een Image van Windows maken Een Image van Windows maken Waar een back-up zich in het algemeen richt op het veiligstellen en zo nodig herstellen van uw bestanden, herstelt u met images de volledige inhoud van een partitie of harde

Nadere informatie

Van oude naar nieuwe PC 1

Van oude naar nieuwe PC 1 Van oude naar nieuwe PC Dick Grooters Raadhuisstraat 296 5683 GM Best tel: 0499-392579 e-mail: d.grooters@home.nl Van oude naar nieuwe PC 1 Wat gaan we meenemen naar de nieuwe PC?...1 Voorbereidingen...2

Nadere informatie

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition

Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition 1-1 Installatie Windows Server 2003 UK Standard Edition In dit hoofdstuk gaan we op een volledig nieuwe PC met een lege harde schijf Windows Server

Nadere informatie

PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS

PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS PRINTERS EN GEGEVENS DELEN TUSSEN COMPUTERS Inleiding. Het komt vaak voor dat iemand thuis meer dan 1 computer heeft, bijvoorbeeld een desktop computer en een laptop. Denk maar eens aan de situatie dat

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014

Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014 Handleiding Back-up Online Windows Versie april 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Installatie procedure vanuit de installatie-email 4 2.2 Installatie procedure

Nadere informatie

Schijven en stations formatteren

Schijven en stations formatteren Schijven en stations formatteren Vaste schijven, de primaire opslagapparaten op uw computer, moeten worden geformatteerd voordat u deze kunt gebruiken. Als u een schijf formatteert, configureert u de schijf

Nadere informatie

Samsung Auto Backup FAQ

Samsung Auto Backup FAQ Samsung Auto Backup FAQ Installatie V: Ik heb het Samsung externe harde schijfstation aangesloten maar er gebeurt niets. A: Controleer de verbinding met de USB-kabel. Als het Samsung externe harde schijfstation

Nadere informatie

Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167

Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167 Back-up Online van KPN Handleiding Windows XP, Vista, 7, 8 v 1.0 PC Client built2013 13.0.0.13167 Gebruikershandleiding Back-up Online Pagina 1 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Installatie... 4 2.1 Installatie

Nadere informatie

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen

UBUNTU 8 installatie. 13/10/2009 http://www.ivowebschool.be/uploads/ ivowebschool.be/ /205bc10d-ef8e-4a 1/14. Onderwerpen UBUNTU 8 installatie Onderwerpen Ubuntu downloaden VMWare klaarmaken Ubuntu installeren VMWare tools installeren 1. Ubuntu downloaden ( ) Je kan ubuntu gratis downloaden via de website www.ubuntu.com.

Nadere informatie

Installatie handleiding

Installatie handleiding Installatie handleiding H e t g e m a k v a n I n t r a m e d Inleiding Welkom bij Intramed. Met dit softwarepakket kunt u uw complete praktijkadministratie op eenvoudige en efficiënte wijze automatiseren.

Nadere informatie

DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN

DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN DE NETWERKPRINTER INSTALLEREN MTSO-INFO-EXTRA 4 VAKGROEP MTSO 2001 Faculteit PSW Universiteit Antwerpen Contact: prof. dr. Dimitri Mortelmans (dimitri.mortelmans@ua.ac.be) Tel : +32 (03) 820.28.53 - Fax

Nadere informatie

Installatiehandleiding Windows XP / Vista / Windows 7

Installatiehandleiding Windows XP / Vista / Windows 7 Installatiehandleiding Windows XP / Vista / Windows 7 Versie 1.4 Datum 11 januari 2011 Status definitief Inhoud 1 Downloaden installatiebestand 3 2 SafeSign installeren 4 3 Certificaten toevoegen aan de

Nadere informatie

2.8 Achtergrondinformatie... 67 2.9 Tips... 68

2.8 Achtergrondinformatie... 67 2.9 Tips... 68 Inhoudsopgave Voorwoord... 13 Nieuwsbrief... 13 Introductie Visual Steps... 14 Wat heeft u nodig?... 15 Uw voorkennis... 16 Hoe werkt u met dit boek?... 17 De volgorde van lezen... 18 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Handleiding Back-up Online

Handleiding Back-up Online Handleiding Back-up Online April 2015 2015 Copyright KPN Zakelijke Markt Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KPN Zakelijke Markt mag niets uit dit document worden

Nadere informatie

Installatiehandleiding Windows 98

Installatiehandleiding Windows 98 Installatiehandleiding Windows 98 Installatiehandleiding voor de systeembeheerder Arno Schoon IO1D4.1 Installatiehandleiding Windows 98 ICT Beheerder BOL-4 leerjaar 1 Koning Willem I College Project 2

Nadere informatie

AZO@Home installatie

AZO@Home installatie AZO@Home installatie OPGELET Deze nieuwe technologie kan enkel gebruikt worden op de door Microsoft courant ondersteunde versies van Windows. Momenteel is dit: Windows 7, Windows 8 en 8.1 0. Registratie

Nadere informatie

Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows XP)

Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows XP) Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows XP) Werk je met Windows XP? Hoewel Windows 7 dan geen upgrade-installatie ondersteunt, kun je toch eenvoudig van Windows XP naar Windows 7 overstappen

Nadere informatie

Installeren van het programma Shop Pro

Installeren van het programma Shop Pro Installeren van het programma Shop Pro HET PROGRAMMA WERKT MOMENTEEL NOG NIET ONDER MS VISTA. GEBRUIK BINNEN EEN VIRTUELE MACHINE OP EEN VISTA-COMPUTER WORDT NOG UITGETEST. Deze handleiding met eventuele

Nadere informatie

Handleiding Reborn Laptop -1-

Handleiding Reborn Laptop -1- 1. Wat u moet doen voor u Reborn Laptop installeert 2 2. Systeemvereisten 2 3. Installeren 3 4. Menu opties 4 4.1 Instellingen 4 4.2 Recovery mode 5 4.3 Wachtwoord 6 4.4 CMOS instellingen 6 4.5 Uitgebreide

Nadere informatie

Schakel in Windows 10 automatische driver update uit : Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 10 automatisch de driver heeft geüpdatet.

Schakel in Windows 10 automatische driver update uit : Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 10 automatisch de driver heeft geüpdatet. Bij voorkeur de Sweex CD005 gebruiken bij de communicatie tussen Autokon voor Windows en Uw elektronische systeem. Hier komen bijna geen problemen mee voor als U de handleiding goed opvolgt. Schakel in

Nadere informatie

De QuickRestore-cd gebruiken

De QuickRestore-cd gebruiken De QuickRestore-cd gebruiken Met QuickRestore levert Compaq een programma waarmee u uw notebook pc weer aan de praat kunt krijgen, stuurprogramma s kunt toevoegen of van gegevens backups in een aparte

Nadere informatie

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING

cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING cbox UW BESTANDEN GAAN MOBIEL! VOOR LAPTOPS EN DESKTOPS MET WINDOWS PRO GEBRUIKERSHANDLEIDING Inleiding cbox is een applicatie die u eenvoudig op uw computer kunt installeren. Na installatie wordt in de

Nadere informatie

Boutronic Dongle driver installeren

Boutronic Dongle driver installeren Boutronic Dongle driver installeren Wanneer u de Boutronic USB Dongle aansluit op uw computer, zal de computer proberen deze automatisch te herkennen. Wanneer uw computer de Boutronic USB Dongle herkent,

Nadere informatie

Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie)

Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie) Een upgrade uitvoeren van Windows Vista naar Windows 7 (aangepaste installatie) Als u geen upgrade kunt uitvoeren voor uw computer met Windows Vista naar Windows 7 voert u een aangepaste installatie uit.

Nadere informatie

ACDSee 9 leerprogramma s > Foto s downloaden met Foto s Ophalen Wizard

ACDSee 9 leerprogramma s > Foto s downloaden met Foto s Ophalen Wizard Dit leerprogramma leidt u door het proces van foto s downloaden van uw camera met gebruik van ACDSee s Foto s Ophalen Wizard. Foto s ophalen is een stuk makkelijker gemaakt door de Apparaat Detector, welke

Nadere informatie

Drivers van het internet op je computer installeren

Drivers van het internet op je computer installeren Drivers van het internet op je computer installeren 1 Drivers van het internet op je computer installeren Op de websites van de verschillende fabrikanten kan je drivers terug vinden van al hun producten.

Nadere informatie

Beginnersles 2 Computerles Windows 7

Beginnersles 2 Computerles Windows 7 Beginnersles 2 Computerles Windows 7 Ik geef hier nogmaals een overzicht van de belangrijkste Toets-Combinaties: (Ik gebruik ze al jaren, en heb daar veel gemak van ) Ctrl + A = Selecteren Ctrl + C = Kopiëren

Nadere informatie

Doe het zelf installatiehandleiding

Doe het zelf installatiehandleiding Doe het zelf installatiehandleiding Inleiding Deze handleiding helpt u bij het installeren van KSYOS TeleDermatologie. De installatie duurt maximaal 30 minuten, als u alle onderdelen van het systeem gereed

Nadere informatie

Micro Computer Service Center. Installatie

Micro Computer Service Center. Installatie Micro Computer Service Center Installatie MCSC BDR versie 2.7 van 01/01/2013 2013 Contents I. Uit te voeren bij MCSC voor vertrek naar de klant... 3 1. Bdr opzetten... 3 2. Bdr aanmaken in McscCom... 3

Nadere informatie

Backup 2000. Dit wil zeggen dat u flexigar afsluit met de database van firma 1, en daarvoor de backup start.

Backup 2000. Dit wil zeggen dat u flexigar afsluit met de database van firma 1, en daarvoor de backup start. Backup 2000 Het doel van een backup Het nemen van een backup, of kopie, van uw database van flexigar is zeer belangrijk. Wij raden aan dit op zeer regelmatige basis te doen, zowel op harde schijf, maar

Nadere informatie

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave

Handleiding Telewerken met Windows. Inleiding. Systeemvereisten. Inhoudsopgave Handleiding Telewerken met Windows Inhoudsopgave Inleiding Systeemvereisten Software installatie Inloggen op de portal Problemen voorkomen Probleemoplossingen Inleiding Voor medewerkers van de GGD is het

Nadere informatie

6-12-2014. PC-Technologie Lab. Verslag: Labo 4. Selina Oudermans 1ICT2

6-12-2014. PC-Technologie Lab. Verslag: Labo 4. Selina Oudermans 1ICT2 6-12-2014 PC-Technologie Lab Verslag: Labo 4 Selina Oudermans 1ICT2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Verslag... 3 2.1. Installatie Windows 7... 3 2.2. USB verbinden met VM... 5 2.3. Installatie Norton

Nadere informatie

Voordat u begint, controleert u alstublieft de volgende zaken:

Voordat u begint, controleert u alstublieft de volgende zaken: Lees dit goed door! Middels dit stappenplan zullen wij u stap voor stap uitleggen hoe een flashcard geïnstalleerd dient te worden. Wij kiezen ervoor op een universele handleiding aan te bieden, maar elke

Nadere informatie

Backup maken. Backup terugzetten. H O O F D S T U K 4 Backup

Backup maken. Backup terugzetten. H O O F D S T U K 4 Backup H O O F D S T U K 4 Backup Om een goede ondersteuning te leveren is het van cruciaal belang dat de gebruiker regelmatig een backup maakt. Volgens de gebruikersvoorwaarden van de software moet de gebruiker

Nadere informatie

Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows Vista)

Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows Vista) Eenvoudig overstappen naar Windows 7 (ik heb Windows Vista) Werk je met Windows Vista? Je kunt eenvoudig een upgrade naar Windows 7 uitvoeren. Bij een upgrade blijven de bestaande gegevens en programma

Nadere informatie

Nieuw toegevoegd: Uitleg driver (her) installeren nadat Windows Vista en Windows 7 automatisch de driver heeft geüpdatet.

Nieuw toegevoegd: Uitleg driver (her) installeren nadat Windows Vista en Windows 7 automatisch de driver heeft geüpdatet. Bij voorkeur de Sweex CD005 gebruiken bij de communicatie tussen Autokon voor Windows en Uw elektronische systeem. Hier komen bijna geen problemen mee voor als U de handleiding goed opvolgt. Nieuw toegevoegd:

Nadere informatie

Installatie handleiding

Installatie handleiding Installatie handleiding Pagina 2 van 7 1 Inleiding Vanwege de zeer uitgebreide elektronica op Porsche voertuigen is het noodzakelijk dat de diagnosesoftware enorm snel evolueert. De installatie en verdere

Nadere informatie

Je email-programma configureren

Je email-programma configureren Email configureren 1 Je email-programma configureren Om de tweede belangrijke functie van het Internet te kunnen gebruiken moeten we onze email configureren. Er zijn ook hier verschillende programma s

Nadere informatie

Overzicht van opties voor service en ondersteuning

Overzicht van opties voor service en ondersteuning Overzicht van opties voor service en ondersteuning QuickRestore Met Compaq QuickRestore kunt u uw systeem op elk gewenst moment terugzetten. QuickRestore biedt vijf typen opties voor terugzetten, die in

Nadere informatie

Nieuw toegevoegd: Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 8 en Windows 8.1 automatisch de driver heeft geüpdatet.

Nieuw toegevoegd: Uitleg driver (her) installeren nadat Windows 8 en Windows 8.1 automatisch de driver heeft geüpdatet. Bij voorkeur de Sweex CD005 gebruiken bij de communicatie tussen Autokon voor Windows en Uw elektronische systeem. Hier komen bijna geen problemen mee voor als U de handleiding goed opvolgt. Nieuw toegevoegd:

Nadere informatie

INRICHTEN VAN DAXIS CLOUD

INRICHTEN VAN DAXIS CLOUD INRICHTEN VAN DAXIS CLOUD Dit is een handleiding over het inrichten van de Daxis Cloud, waarin enkele onderdelen voor het personaliseren worden behandeld. Inhoud 1. Inleiding... 2 2. De metro-omgeving...

Nadere informatie

Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen

Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen Samsung Drive Manager - veelgestelde vragen Installeren V: Mijn externe harde schijf van Samsung is aangesloten, maar er gebeurt niets. A: Controleer de USB-kabel. Als de externe harde schijf van Samsung

Nadere informatie

Installatie Mplus Touch Screen Kassa

Installatie Mplus Touch Screen Kassa Installatie Mplus Touch Screen Kassa Deze handleiding beschrijft de installatie van Mplus Touch Screen Kassa en de installatie van Mplus Touch Screen Kassa Update. Index Hoofdstuk 1 - Downloaden van de

Nadere informatie

VOOR 7 TOUCHSCREEN-TABLET

VOOR 7 TOUCHSCREEN-TABLET GEVARENWAARSCHUWINGEN CITROËN HANDLEIDING NAVIGATIESYSTEEM VOOR 7 TOUCHSCREEN-TABLET Dit document beschrijft de procedure voor het aankopen, downloaden en installeren van de kaartupdates en databases voor

Nadere informatie

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1

Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 Standaard Asta Powerproject Client Versie 13 Installatiedocument v1 22 oktober 2015 Voor vragen of problemen kunt u contact opnemen via: telefoonnummer 030-2729976. Of e-mail naar support@powerproject.nl.

Nadere informatie

Netwerken en communicatie binnen en buiten het bedrijf

Netwerken en communicatie binnen en buiten het bedrijf Netwerken en communicatie binnen en buiten het bedrijf MS-OUTLOOK 97 MS-OUTLOOK 98 Richtlijnen voor de leraar Guy Willems Werkgroep Integratie Informatica Handel HA-5309-01 2000 Netwerken en communicatie

Nadere informatie

Verkleinen- en uploaden van beelden

Verkleinen- en uploaden van beelden Verkleinen- en uploaden van beelden Deze handleiding is opgebouwd rond eenvoudig te gebruiken programma s die verkrijgbaar zijn in het Nederlands en te installeren zijn onder Windows XP, Vista en Windows

Nadere informatie

D-Link AirPlus G. Telenet WiFi Home Network

D-Link AirPlus G. Telenet WiFi Home Network D-Link AirPlus G Telenet WiFi Home Network 2 Telenet WiFi Home Network: je draadloze verbinding met het internet De installatie en beveiliging van WiFi Home Network is niet moeilijk en met deze installatiegids

Nadere informatie

Virusscanner MS Security Essentials (gratis, en in het Nederlands!)

Virusscanner MS Security Essentials (gratis, en in het Nederlands!) Virusscanner MS Security Essentials (gratis, en in het Nederlands!) Installatie en adviezen Download de juiste versie van MS Security Essentials. (Er zijn 3 soorten, t.w. Windows XP 32-bit en Windows Vista/Windows

Nadere informatie

Bureaublad-chaos. De nadelen van het bewaren op je bureaublad

Bureaublad-chaos. De nadelen van het bewaren op je bureaublad Bureaublad-chaos Wist je dat het zetten van bestanden direct op je bureaublad je productiviteit kan schaden? Ik was vroeger een van die mensen die alles direct op hun bureaublad bewaarden, downloaden,

Nadere informatie

Cobian Backup. Beschrijving van de BackupProcedure met behulp van Cobian Backup, door EW (2011)

Cobian Backup. Beschrijving van de BackupProcedure met behulp van Cobian Backup, door EW (2011) Van stand-alone computers, servers of werkstations moet van tijd tot tijd een back-up (copie) van het gemaakte werk of de gemaakte bestanden gemaakt worden. Denk hierbij aan tekstdocumenten, foto s, mailtjes,

Nadere informatie

Acer erecovery Management

Acer erecovery Management Acer erecovery Management Acer erecovery Management biedt een snelle, betrouwbare en veilige methode om uw computer te herstellen naar zijn standaardinstellingen of een door de gebruiker gedefinieerde

Nadere informatie

Meerdere gebruikersaccounts aanmaken

Meerdere gebruikersaccounts aanmaken Meerdere gebruikersaccounts aanmaken In Windows XP heeft u de mogelijkheid om met meerdere gebruikersaccounts te werken. Werken er meerdere personen op de computer dan ontkomt u er al niet meer aan en

Nadere informatie

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015

Handleiding Opslag Online Client voor Windows. Versie maart 2015 Handleiding Opslag Online Client voor Windows Versie maart 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van de software 4 2.3 Installeren van

Nadere informatie

Besturingssystemen Windows Verkenner

Besturingssystemen Windows Verkenner Deze opdracht is gemaakt voor het besturingssysteem Windows 7. Vul de tekst aan waar nodig en voer de doe-opdrachten uit. Voor deze opdracht moet je weet hebben van volgende knop en toets: Start -knop

Nadere informatie

Waar bevindt zich belangrijke data in mijn computer? Hoeveel Gb aan data heb ik in mijn computer?

Waar bevindt zich belangrijke data in mijn computer? Hoeveel Gb aan data heb ik in mijn computer? Windows 7 BA004 Waar bevindt zich belangrijke data in mijn computer? Hoeveel Gb aan data heb ik in mijn computer? Of U weet zelf precies waar al uw belangrijke data zich bevindt in uw computer of indien

Nadere informatie

Computer-onderhoud 18-2-2015. Agenda Echt schoonmaken. Echt schoonmaken. Partitioneren. Schijforganisatie. Beperkte mogelijkheden via schijfbeheer

Computer-onderhoud 18-2-2015. Agenda Echt schoonmaken. Echt schoonmaken. Partitioneren. Schijforganisatie. Beperkte mogelijkheden via schijfbeheer Computer-onderhoud Agenda Echt schoonmaken Schijforganisatie; partities Opruimen Verdere opruiming Presentatie Mathieu Geelen Defragmentatie!? Backup 1 2 Echt schoonmaken Partitioneren Beperkte mogelijkheden

Nadere informatie

AD-MIGRATIE. Karin De Maertelaere, Roger Frans, Wesley Geens, Jochen Mariën. AD-migratie

AD-MIGRATIE. Karin De Maertelaere, Roger Frans, Wesley Geens, Jochen Mariën. AD-migratie AD-MIGRATIE Karin De Maertelaere, Roger Frans, Wesley Geens, Jochen Mariën 1 AD-migratie THOMAS MORE-NETWERK (1) Historisch gezien 2 domeinen: TMK: khk.be EDU: voor studenten en toestellen in klaslokalen

Nadere informatie

mydesktop Anywhere Deze mydesktop Anyhwere oplossing biedt een aantal voordelen:

mydesktop Anywhere Deze mydesktop Anyhwere oplossing biedt een aantal voordelen: mydesktop Anywhere Binnen A-Hak bestaat er de mogelijkheid om te werken op een online virtuele werkplek, dit noemen wij de mydesktop Anyhwere. Deze werkplek bieden wij aan vanuit de A-Hak Private Cloud.

Nadere informatie

Handleiding. Opslag Online. voor Windows. Versie februari 2014

Handleiding. Opslag Online. voor Windows. Versie februari 2014 Handleiding Opslag Online voor Windows Versie februari 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Installatie 4 2.1 Systeemeisen 4 2.2 Downloaden van software 4 2.3 Installeren van de software

Nadere informatie

WINDOWS 10 Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen

WINDOWS 10 Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen Waarom Windows 10? Grootste veranderingen Wanneer upgraden? Installatie Instellingen Ervaringen De Pionier 2015 Waarom Windows 10? (1) Windows 10 is een Service, d.w.z. gedurende de levensduur van de hardware

Nadere informatie

Handleiding schermen VAC. Principe:

Handleiding schermen VAC. Principe: Handleiding schermen VAC Principe: Het scherm speelt elke powerpoint presentatie af die op een pendrive (USB stick) staat. De enige voorwaarde is dat de presentatie presentatie.ppt is genoemd. De pendrive

Nadere informatie

Upgrade Accowin van versie 1 naar versie 2

Upgrade Accowin van versie 1 naar versie 2 Upgrade Accowin van versie 1 naar versie 2 Versie 2.0.2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. AccowinUpgrade uitvoeren... 2 2.1 Taalkeuze... 2 2.2 Belangrijke opmerking... 2 2.3 Selecteren map waarin de huidige

Nadere informatie

Compad Bakkerij. Document beheer. Inleiding. Installatie op een stand-alone computer. Installatie. Compad Bakkerij Installatie

Compad Bakkerij. Document beheer. Inleiding. Installatie op een stand-alone computer. Installatie. Compad Bakkerij Installatie Compad Bakkerij Installatie Document beheer Versie Datum Status Auteur(s) Opmerking 1.0 23 mei 2012 Definitief Carol Esmeijer 1.1 16 juli 2012 Definitief Carol Esmeijer Waarschuwingen toegevoegd Inleiding

Nadere informatie

Verwijderen onnodige files

Verwijderen onnodige files Verwijderen onnodige files Te verwijderen bestanden Windows XP In Windows XP zijn op zich weinig bestanden te verwijderen, waardoor u relatief veel ruimte kunt besparen, XP neemt namelijk behoorlijk wat

Nadere informatie

Backup en Recovery. Een Introductie HCC Senioren Academie H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl

Backup en Recovery. Een Introductie HCC Senioren Academie H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl Backup en Recovery Een Introductie HCC Senioren Academie H.C.A.H. Moerkerken h.moerkerken@kader.hcc.nl Bekende scenario s? En toen had ik het bestand per ongeluk gewist en kon ik het niet meer terug vinden..

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice

SnelStart. Stappenplan. SBR btw-aangifte met SnelStart 12. Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Status: Definitief Auteur: Selfservice SnelStart Stappenplan SBR btw-aangifte met SnelStart 12 Datum: 18-4-2014 Versie: 0.5 Inleiding Vanaf 1 januari 2014 is het verplicht om de btw-aangifte te versturen volgens de Standard Business Reporting

Nadere informatie

Windows Defender. In dit hoofdstuk leert u:

Windows Defender. In dit hoofdstuk leert u: 7 Windows Defender Veel internetgebruikers downloaden wel eens een gratis programma van internet. Vaak realiseren zij zich niet dat sommige programma s onderdelen bevatten die informatie over de gebruikers

Nadere informatie

Info-books. Toegepaste Informatica. Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware. BI1c. Jos Gils Erik Goossens

Info-books. Toegepaste Informatica. Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware. BI1c. Jos Gils Erik Goossens Info-books BI1c Toegepaste Informatica Deel1c : Systeemsoftware (Win XP), netwerken en hardware Jos Gils Erik Goossens Hoofdstuk 5 Met diskettes en harde schijven werken 5.1 Probleemstelling Gegevens worden

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Whisper380-computerhulp 2

Inhoudsopgave. Whisper380-computerhulp 2 Versie: 1.0 Gemaakt door: Whisper380 Eigenaar: Whisper380-computerhulp Datum: 23-11-2010 Inhoudsopgave Wat gaan we doen?...3 Wat hebben we nodig?...3 Downloaden van het programma:...3 Het programma registreren

Nadere informatie

Handleiding harde schijf wissen:

Handleiding harde schijf wissen: Tim de Hoog www.timdehoog.nl v1 Handleiding harde schijf wissen: Tijdens het gebruik van een pc worden er veel gegevens opgeslagen op de harde schijf. Te denken valt aan foto s, documenten, e-mails, films

Nadere informatie

Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik.

Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik. Handleiding: CitrixReceiver installeren voor thuisgebruik. Deze handleiding is gemaakt om een privé pc geschikt te maken om op het netwerk van MEE te kunnen werken. Zodra het met de onderstaande stappen

Nadere informatie

Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server

Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server Windows Xp professional op de werkstations en Windows 2000 op de Server Uitleg over het implementeren van Microsoft Windows XP Professional op de werkstations en de bijbehorende management tools. Dit boekje

Nadere informatie

Cloud Backup Handleiding

Cloud Backup Handleiding Cloud Backup Handleiding 1 Cloud Backup handleiding In deze handleiding zullen we stap voor stap uitleggen hoe u Cloud Backup kunt installeren, backups kunt maken en terugzetten. Met het Backup programma

Nadere informatie

SIM SAVER KORTE HANDLEIDING

SIM SAVER KORTE HANDLEIDING SIM SAVER KORTE HANDLEIDING (WinXP en 2000: Indien u het toestel niet in dezelfde USB-poort steekt, zal de drive voor de tweede poort opnieuw moeten worden gedefinieerd. Dit probleem heeft te maken met

Nadere informatie

Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor OS X (Mac)

Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor OS X (Mac) Handleiding van de Bibliotheek: e-books lezen op je e-reader - versie voor OS X (Mac) Stichting Bibliotheek.nl, versie 3.1 september 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Het aanmaken van een webaccount 4

Nadere informatie

OpenVPN Client Installatie

OpenVPN Client Installatie OpenVPN Client Installatie Windows Vista, Windows 7 Auteurs: Sven Dohmen Laatste wijziging: 23-09-2013 Laatst gewijzigd door: Sven Dohmen Versie: 2.4 Inhoud Ondersteuning... 3 Troubleshooting... 4 Windows

Nadere informatie

Installatie en configuratie documentatie

Installatie en configuratie documentatie Installatie en configuratie documentatie Assistance Web Portal v. 2.58, 2.60 Voor Windows 2003 / 2008 / XP / Vista / Windows 7 Assistance PSO handleiding, uitgegeven door Assistance Software. Alle rechten

Nadere informatie

Handleiding afdrukken rotariaat CAMPUS NOORD 01-10-2012. Informaticadienst Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. Kevin Baert Loes Casteleyn Michiel Seys

Handleiding afdrukken rotariaat CAMPUS NOORD 01-10-2012. Informaticadienst Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. Kevin Baert Loes Casteleyn Michiel Seys Handleiding afdrukken rotariaat CAMPUS NOORD 01-10-2012 Informaticadienst Scholengroep Sint-Rembert v.z.w. Kevin Baert Loes Casteleyn Michiel Seys 0. Inhoudsopgave 0. Inhoudsopgave... 3 1. Installatie

Nadere informatie

Uw gebruiksaanwijzing. NAVMAN F-SERIES DESKTOP F20 http://nl.yourpdfguides.com/dref/1220726

Uw gebruiksaanwijzing. NAVMAN F-SERIES DESKTOP F20 http://nl.yourpdfguides.com/dref/1220726 U kunt de aanbevelingen in de handleiding, de technische gids of de installatie gids voor NAVMAN F-SERIES DESKTOP F20. U vindt de antwoorden op al uw vragen over de NAVMAN F-SERIES DESKTOP F20 in de gebruikershandleiding

Nadere informatie

Mappen en bestanden. In dit hoofdstuk leert u het volgende:

Mappen en bestanden. In dit hoofdstuk leert u het volgende: Mappen en bestanden 1 Mappen en bestanden Een bestand is een verzamelnaam voor teksten, tekeningen of programma s. Alles wat op de vaste schijf van uw computer staat, is een bestand. Op een vaste schijf

Nadere informatie

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP

Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening. 11 april 2007 ZorgTTP Installatie- en gebruikshandleiding Risicoverevening 11 april 2007 ZorgTTP Inleiding In het kader van Risicoverevening wordt gepseudonimiseerd informatie aangeleverd aan het College voor Zorgverzekeringen

Nadere informatie

Boot Camp Installatie- en configuratiegids

Boot Camp Installatie- en configuratiegids Boot Camp Installatie- en configuratiegids Inhoudsopgave 3 Inleiding 4 Installatie-overzicht 4 Stap 1: Controleren of er updates nodig zijn 4 Stap 2: Uw Mac voorbereiden voor Windows 4 Stap 3: Windows

Nadere informatie

Standaard Asta Powerproject Client Versie 12 Installatiedocument v1

Standaard Asta Powerproject Client Versie 12 Installatiedocument v1 Standaard Asta Powerproject Client Versie 12 Installatiedocument v1 4 september 2012 Voor vragen of problemen kunt u contact opnemen via telefoonnummer 030-2729976. Of e-mail naar support@powerproject.nl.

Nadere informatie

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen.

Met deze module heeft u de mogelijkheid om gemakkelijk, snel en efficiënt uw documenten als naslag in Unit 4 Multivers te koppelen. Handleiding Scan+ Introductie Met Scan+ gaat een lang gekoesterde wens voor vele gebruikers van Unit 4 Multivers in vervulling: eenvoudig koppelen van documenten in relatiebeheer of documentmanagement

Nadere informatie

Bestanden bewaren met SkyDrive

Bestanden bewaren met SkyDrive Bestanden bewaren met SkyDrive Wat is SkyDrive? Met SkyDrive (www.skydrive.live.com) kun je bestanden opslaan op een beveiligde, gratis website. De bestanden kun je overal ter wereld weer downloaden. De

Nadere informatie

voor Windows Installatiehandleiding eid middleware v2.5 voor Windows

voor Windows Installatiehandleiding eid middleware v2.5 voor Windows Installatiehandleiding voor Windows 2006 Zetes NV pagina 1 van 11 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Stap 1: installatie van de de kaartlezer... 4 Instructies Vista... 4 Instructies 98/ME/2000/XP... 4 Controle

Nadere informatie

1 INTRODUCTIE...5 2 SYSTEEMVEREISTEN...6. 2.1 Minimum Vereisten...6 2.2 Aanbevolen Vereisten...7

1 INTRODUCTIE...5 2 SYSTEEMVEREISTEN...6. 2.1 Minimum Vereisten...6 2.2 Aanbevolen Vereisten...7 NEDERLANDS...5 nl 2 OVERZICHT nl 1 INTRODUCTIE...5 2 SYSTEEMVEREISTEN...6 2.1 Minimum Vereisten...6 2.2 Aanbevolen Vereisten...7 3 BLUETOOTH VOORZIENINGEN...8 4 SOFTWARE INSTALLATIE...9 4.1 Voorbereidingen...10

Nadere informatie

Nederlands Italiano Español

Nederlands Italiano Español Nederlands Italiano Español Installatie Download Manager Aansluiten op uw PC Opmerking: u moet over de rechten van systeembeheerder beschikken om het programma onder Windows 2000 en XP te installeren.

Nadere informatie